20221129 Raadsbrief herbestemmingsonderzoek Grote kerk Brouwershaven Bijlage 5 Podiumfunctie

Podiumfunctie Grote of Sint Nicolaaskerk 1. Sweelinck en het orgel in de Grote of Sint Nicolaaskerk 1.1. Restauratie/replica ‘Sweelinckorgel’?

Jan Pietersz Sweelinck is de grootste componist die ons land heeft voortgebracht. Zonder Sweelinck geen Bach. Sweelinck was organist van de Oude Kerk in Amsterdam en speelde destijds op een Niehoff-­‐orgel. Ook de Grote of Sint Nicolaaskerk had destijds een Niehoff-­‐ orgel. De orgelkast in de kerk is nog origineel van de hand van Hendrik Niehoff uit 1557 en er zijn zelfs enkele oude frontpijpen bewaard gebleven. Toonaangevend in die tijd. Werklijst van Niehoff: https://nl.wikipedia.org/wiki/Familie_Niehoff. Hij was de belangrijkste orgelbouwer uit die tijd. Jacob Cats heeft Sweelinck goed gekend. Cats heeft ook gedichten op melodieën van Sweelinck gemaakt. Cats heeft zich altijd ingespannen om de kunsten (muziek, literatuur, schilderkunst) in Zeeland op een hoger plan te trekken. Hij heeft daar een manifest over geschreven: De Zeeuwse Nachtegaal. Zonder al te pretentieus te willen zijn willen wij iets van deze Cats-­‐ambitie laten doorklinken in het plan voor de herbestemming van de kerk. Er klinkt nergens meer een origineel Niehoff-­‐orgel. Al zijn orgels zijn verdwenen, verbouwd of zodanig veranderd dat er geen Niehoff meer is. We missen dus een klinkend orgel uit de Gouden Eeuw, de tijd van Sweelinck. Onbegrijpelijk in het orgelland als NL.

Het idee is om het toenmalige orgel van Sweelinck te herbouwen, als replica te plaatsen in de nog aanwezige orgelkast van Brouwershaven. Zodat innerlijk en uiterlijk weer 1 geheel zijn. Alles in de stijl van Hendrik Niehoff, de orgelbouwer die Sweelinck heeft gekend. Het orgel dan plaatsen in het Noordertransept, op de originele plaats in de kerk waar het in 1557 ook door Niehoff werd gebouwd. De resten zijn nog in de muren te zien. De orgelkast is

rijksmonument. De RCE zal zeer geïnteresseerd zijn het orgel in authentieke staat te herstellen. Met de huidige info en kennis is het mogelijk om een replica te bouwen van het orgel wat in Amsterdam stond. De naam Sweelinck eraan plakken is naast historisch ook commercieel heel handig. Het zou een internationale aantrekkingskracht hebben. Dagelijkse bespelingen onderdeel maken van de museumcultuur, zoals Sweelinck ook dagelijks stadsorgelconcerten speelde. Beleef de tijd van Cats en Sweelinck in Brouwershaven! Inpassen in de huidige plannen voor herbestemming van de kerk zou elkaar goed kunnen versterken. Het plan voor een museale presentatie van de Gouden Eeuw van Brouw zou aangevuld kunnen worden met een interactieve presentatie over Sweelinck en het Sweelinckorgel. Het koorgedeelte van de kerk wordt dan museum, met klein podium in of nabij het Noordertransept (nu blauw gordijn met opslag). Eventueel zou ook de huidige orgelplek gebruikt kunnen worden, maar het verhaal wordt er wel sterker van wanneer de oorspronkelijke plek in het Noordertransept in ere wordt hersteld. Dan is ook de verbinding met het museumplan + podium goed te leggen. Denkbaar is gedacht podium een kwartslag te draaien, in het Noordertransept, onder/bij te plaatsen Sweelinck-­‐orgel.

1.2. Programmering Met een bijzonder Sweelinckorgel kan ook een bijzondere programmering worden gepresenteerd: -­‐ Dagelijks als onderdeel van de museumopenstelling een kort concertje van 2 of 3 nummers; ca. 10 minuten. Kan door studenten i.s.m. Zeeuwse Muziekschool

-­‐ -­‐

In het hoogseizoen (van meivakantie t/m herfstvakantie): wekelijks een concert van een professionele organist. Marien Stouten als vaste organist, afgewisseld met bekende gast-­‐ organisten. Jaarlijks eind augustus / begin september een tweedaags Sweelinckfestival met Zeeuwse musici (o.a. Zeeuws Orkest) en landelijke bekende muziekgezelschappen die Sweelinck op het repertoire hebben staan. Sweelincks muziek is te beleven op allerlei manieren: in de oorspronkelijke vorm en als inspiratie voor muziek van nu. Nationale en internationale musici en ensembles, waaronder het Sweelinck Orkest, Bob van Asperen, Doulcé Memoire, Pieter Dirksen, Lamaraviglia en Kathryn Cok laten zich door zijn stukken inspireren. Mogelijk als onderdeel van het Zeeuws Nazomerfestival.

De wekelijkse concerten en het Sweelinckfestival zullen een eigen publiek trekken. Vooral een publiek van liefhebbers van orgelmuziek en van klassieke muziek. Biedt ook goede kansen voor arrangementen met de beoogde horeca. Zal niet meteen om hele grote aantallen gaan, maar moet ook niet onderschat worden. Zeker wanneer er als onderdeel van het Zeeuws Nazomerfestival kan worden meegelift op provinciale en landelijke publiciteit. Van het Zeeuws Nazomerfestival is bekend dat zij goed gespreid over de provincie willen programmeren en Schouwen-­‐Duiveland is nog ondervertegenwoordigd.

2. De kerk als flonkerend kunstwerk: een lichtorgel

En wat nou als we het orgelelement ook vertalen in een lichtkunstwerk? Een lichtkunstwerk in de vorm van een lichtorgel. Ontworpen door een bekende kunstenaar die werkt met projecties. Wie weet Daan Roosengaarde of Jaap van Elzen, de Eindhovense Glow-­‐lichtkunstenaar. Een bewegend lichtspektakel van een paar minuten,

geïnspireerd op … een compositie van Sweelinck. Iedere avond direct na zonsondergang te programmeren. Een lichtkunstwerk dat de Grote of Sint Nicolaaskerk laat flonkeren en wat zowel van buiten als van binnen te beleven is. Zo’n lichtspektakel wordt een must see voor een groot publiek. Een echte toeristentrekker. Zo eentje waarvan iedereen weet: met zonsondergang moet je in Brouw zijn om met vrienden, familie, kinderen dit mee te maken. En vooraf en aansluitend wat te drinken in een van de Brouwse horecagelegenheden.

3. Financieel 3.1. investeringsmogelijkheden Voor de operatie Sweelinck-­‐orgel (verplaatsen orgelkast + bouwen replica) zijn beslist projectsubsidies te verwerven bij het Nationaal Restauratiefonds en ook particuliere fondsen. Voor het lichtkunstwerk zijn absoluut landelijke fondsen aan te schrijven, o.a. Mondriaanfonds, Fonds 21 en het BPD-­‐cultuurfonds (kunst-­‐architectuur). 3.2. exploitatie Voor de programmering van wekelijkse orgelconcerten kan publiek geworven worden via Podium Zeeland. Mogelijk met een startsubsidie vanuit het Fonds voor de Podiumkunsten kan op termijn een kostendekkende programmering worden gerealiseerd. Het jaarlijkse Sweelinckfestival kan onderdeel worden van het Zeeuws Nazomerfestival en ook qua bekostiging hierin meedraaien. Aanvullend kan specifiek voor dit onderdeel een beroep worden gedaan op o.a. het Fonds voor de Podiumkunsten.