20220712 Raadsbrief Project Energieke Gemeenten bijlage 1

Eindrapportage Project Energieke gemeenten Aan : Stichting Zeeuwse Publieke Belangen Door : Baukje Bruinsma (Gemeente Schouwen- Duiveland) Datum : 22 februari 2022

1. Inleiding. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat in 2050 alle woningen en gebouwen van het aardgas af zijn. Wijken en dorpen gaan dus overschakelen naar duurzame energie. De Zeeuwse gemeenten werken hiervoor samen onder de paraplu ‘Plan van Aanpak Transitievisie Warmte’. Eind 2021 moet elke gemeente een Transitievisie Warmte (TVW) gereed hebben. Daarin staat met welke wijken en dorpen vóór 2030 begonnen wordt om van het gas af te gaan, en welke later zullen volgen. Er staat per wijk en dorp ook welke duurzame warmtebronnen het meest kansrijk zijn. In de overschakeling naar duurzame warmte is een actieve rol van inwoners en inwonergroepen van groot belang. Dat vraagt dus om meepraten, meedenken, meebeslissen en meedoen bij het maken en uitvoeren van de plannen. Dat geldt voor de Transitievisie Warmte en ook voor de latere Wijkuitvoeringsplannen. Het doel van het project Energieke Gemeenten is om gemeenten praktisch te ondersteunen bij participatie in de warmtetransitie. Dit door het ontwikkelen van concrete hulpmiddelen om praktisch handen en voeten te geven aan deze participatie. 2. Projectbeschrijving Doel Het doel van het project Energieke Gemeenten is: • Zeeuwse gemeenten praktisch ondersteunen in de uitvoering van ‘Transitievisie Warmte – Een Zeeuwse Aanpak – Plan van Aanpak’.

Met name bij de participatieve inrichting van de processen naar maatschappelijk gedragen TVW’s (en de vormgeving van de Wijkuitvoeringsplannen (WUP’s) daarna). • Concreet handen en voeten geven aan de participatieparagraaf van de RES-Zeeland – Gebouwde Omgeving (paragraaf 1.4.3). Met het faciliteren van gemeenten ondersteunt het Trajectplan in het verlengde daarvan ook inwoners(collectieven) bij dit essentiële aspect van de energie- en warmtetransitie. Beoogde resultaten De beoogde Resultaten (deliverables) van het project zijn: • Sociale Warmte Atlas Zeeland: extra kaartlaag (of lagen) in de Energie Transitie Atlas van Bureau Over Morgen met sociaal-demografische en -economische kenmerken per wijk/dorp, evenals aanwezigheid van inwonerscollectieven (in diverse vormen) en hun ‘sociale warmte’ t.a.v. energie- en warmtetransitie. Dit biedt een verrijking op de Lokale Analyse voor TVW’s. • Participatie-Toolkit: Tools, Aanpakken, Praktijkvoorbeelden en Faciliterende organisaties. Om praktisch invulling te geven aan inwonersparticipatie rond de TVW en WUP’s. • Doe&Leerlab: serie bijeenkomsten waarin gemeenten (en in potentie ook hun stakeholders) kennis en ervaringen uitwisselen omtrent inwonersparticipatie, de inzet van de Atlas en de

•

Toolkit. Excursies en bezoeken aan landelijke events maken ook onderdeel uit van dit Lab. Ervaringen en geleerde lessen uit het Lab, van zowel gemeenten als hun stakeholders, worden vastgelegd op de RES-website (in of bij de Toolkit), zodat kennis doorlopend ontwikkelt. Bijeenkomsten en Communicatie: informatieve en interactieve bijeenkomsten met gemeenten, inwonerscollectieven en andere stakeholders, zoals een start-, lancerings- en slotbijeenkomst. Daarnaast andere communicatie-uitingen over het Traject en de Resultaten naar gemeenten, inwonerscollectieven en andere stakeholders t.b.v. bekendheid en verkrijgen van input.

Looptijd De looptijd van het project was van 1 juli 2020 tot 31 december 2021. Het project is gedurende de looptijd met 3 maanden verlengd tot 1 maart 2022. Organisatie Projectpartners zijn: 13 Zeeuwse gemeenten, provincie Zeeland, Zeeland Bruist, De Energieambassadeur en Bureau Overmorgen. De gemeente Schouwen-Duiveland is de penvoerder van het project. Door middel van een Samen-Werk overeenkomst zijn afspraken gemaakt tussen de projectpartners over de uitvoering van het project. Budget Totale projectkosten zoals weergegeven in het projectplan zijn: € 280.469. Ten behoeve van de uitvoering van het project is een subsidie van € 105.162,00 aangevraagd bij de Stichting Zeeuwse Publieke Belangen. Deze subsidie is toegekend en geformaliseerd door middel van een projectuitvoeringsovereenkomst. Door de Zeeuwse gemeenten is uit het gezamenlijk budget samenwerking energietransitie een cofinanciering toegekend van € 34.000,00. Door de projectpartners is gedurende de looptijd van het project in totaal € 141.307,00 aan uren ingebracht.

3. Resultaten van het project. Gedurende het project is iedere 3 maanden een voortgangsrapportage ingediend bij Stichting Zeeuwse Publieke belangen met daarin de voortgang en de resultaten van het project. De voortgangsrapportages zijn weergegeven in bijlage 1. De resultaten van het project zijn te vinden op de website van het Zeeuws Energie Akkoord via de link: https://www.zeeuwsenergieakkoord.nl/participatie. In figuur 1 is de hoofdpagina weergegeven van het project Energieke Gemeenten. De concrete resultaten zijn verder onder verdeeld in 1. Sociale Warmte Atlas; 2. Participatie Toolkit; 3. Doe & Leerlab en 4. Leidraad voor inwonersparticipatie. De vier resultaten worden verder kort toegelicht in de volgende paragrafen.

Figuur 1. Hoofdpagina Energieke gemeenten.

Sociale Warmte Atlas De Sociale Warmte Atlas Zeeland bestaat uit meerdere kaarten, die verschillende aspecten laten zien van de sociale warmte in Zeeland. Er zijn kaarten met: • Demografische en sociaal-economische gegevens per wijk en dorp: bevolkingsgroei, leefbaarheidssituatie, informatie over woningen, inkomensniveaus e.d. • Sociale warmtebronnen per wijk en dorp: dorps/wijk/stadsraden en -werkgroepen, energiecoöperaties, inwonerinitiatieven, verenigingen, scholen, kerkgenootschappen, VVE’s e.d. De gegevens zijn verzameld uit openbare bronnen. En door een inventarisatie onder de Zeeuwse gemeenten en organisaties die samen met inwonercollectieven aan de energietransitie werken. De Atlas is een tool die helpt om te bepalen welke wijken en dorpen vanuit sociaal oogpunt het meest kansrijk zijn om vóór 2030 van het aardgas af te gaan, en voor welke dat niet geldt. De Atlas helpt ook om sociale warmtebronnen te vinden en hen te benaderen voor meedenken, meepraten en meedoen in de processen naar de Transitievisies Warmte. En later bij de ontwikkeling van Wijkuitvoeringsplannen. De Sociale Warmte Atlas is in te zien via de website van het Zeeuws Energie Akkoord via de link: https://www.zeeuwsenergieakkoord.nl/participatie/sociale-warmte-atlas-zeeland. Een uitsnede van de kaartlaag met inwonerscollectieven is te zien in figuur 2.

Figuur 2. Kaartlaag Sociale Warme Atlas met Inwonerscollectieven

Participatietoolkit De Participatie Toolkit is een bundeling van Tools en Aanpakken voor meepraten, meedenken en meedoen van inwoners in de energietransitie. De Toolkit bevat ook Praktijkervaringen, Kennisplatforms en digitale Platforms voor communicatie & participatie. En in de Keuzewijzers zijn nóg meer tools en aanpakken te vinden dan in de Toolkit staan. De Toolkit is samengesteld door een inventarisatie onder Zeeuwse gemeenten en organisaties die met inwonerparticipatie actief zijn. Daarnaast is breed gezocht op internet. Tenslotte is een selectie gemaakt op tools en aanpakken die al in Zeeland worden gebruikt of bruikbaar lijken. Doel van de Toolkit is om overzicht te bieden. Ieder die met inwonerparticipatie aan de slag gaat, kan hier zoeken en zo keuzes maken voor hulpmiddelen voor een goed samenspel van gemeenten en inwoners. In totaal staan er 86 tools in de participatietoolkit. Zie verder https://www.zeeuwsenergieakkoord.nl/participatie/toolkit Doe & Leer Lab Het Doe & Leer Lab is de gezamenlijke ruimte om kennis te delen, participatietools en aanpakken te verkennen, praktijkervaringen uit te wisselen, voorbeelden te zien, vraagstukken en dilemma’s te bespreken, tips te geven etc. In totaal hebben er 8 bijeenkomsten plaats gevonden. Deze zijn: 1. Leren van de praktijk 2. Het gebeurt al in Zeeland en elders 3. Inzet van online tools en aanpakken 4.

Energieneutrale dorpen; Inwoners nemen het initiatief 5. Inzet van offline tools en aanpakken 6. Wijkaanpak aardgasvrij: rollen van inwoners en gemeenten 7. Off- en online interactie via tafels & platforms 8. Maak inwoners verliefd op de warmtetransitie.

De terugblikken op de bijeenkomsten zijn te vinden via https://www.zeeuwsenergieakkoord.nl/participatie/doe-leer-lab. Zie verder figuur 3.

Figuur 3: Terugblikken Doe & Leer Lab.

Leidraad voor inwonersparticipatie in de warmtetransitie Op basis van de lessen uit het Doe & Leer Lab is een leidraad voor inwonersparticipatie in de warmtetransitie opgesteld. Hierin zijn handvatten weergegeven voor: - Handvatten voor gemeenten en inwonersgroepen en hun samenwerking - Handvatten voor gemeenten - Handvatten voor inwonersgroepen - Handvatten voor professionele ondersteuners De leidraad is als bijlage 2 bijgevoegd en te vinden via de link https://www.zeeuwsenergieakkoord.nl/participatie/leidraad-voor-inwonerparticipatie-in-dewarmtetransitie.

4. Financiële verantwoording Het project is uitgevoerd volgens projectplan. In bijlage 3 is de financiële verantwoording van het project Energieke Gemeenten weergegeven. In tabel 1 en 2 zijn respectievelijk de besteding van de subsidie van Stichting Zeeuwse Publieke Belangen en de bijdrage van de gezamenlijke gemeenten weergegeven.

Tabel 1: Besteding subsidie SZPB Omschrijving Zeeland Bruist Energie Ambassadeur RES organisatie website Overig Totaal

Begroot (€) 45.150,00 33.180,00 8.580,00 18.252,00 105.162,00

Besteed (€) 45.254,92 33.180,00 8.580,00 18.147,00 105.161,92

Ruimte (€) (104,92) 0,00 0,00 105,00 0,08

Tabel 2: Besteding bijdrage budget samenwerking gemeenten energietransitie Omschrijving Communicatie Bureau Overmorgen Overig Totaal

Begroot (€) 11.000,00 15.000,00 8.000,00 34.000,00

Besteed (€) 11.084,00 15.000,00 5.240,00 31.324,00

Ruimte (€) (84,00) 0 2.760,00 2.676,00

De subsidie van Stichting Zeeuwse Publieke Belangen is volledig besteed. Uit het budget van de gezamenlijke gemeenten is € 2.676,00 over. Voorstel is om dit in te zetten voor een vervolgproject en dan met name de update van de Sociale Warmte Atlas in 2022.

5. Evaluatie Gedurende december 2021 en januari 2022 heeft er een evaluatie plaats gevonden van het project Energieke gemeenten. De evaluatie is gebaseerd op: - 20 enquêtes ingevuld door gemeenten - 11 interviews afgenomen bij samenwerkingspartners - 10 interviews afgenomen bij inwonercollectieven De algemene lijn is dat de instrumenten positief worden gewaardeerd. Wel zijn er een aantal aandachtspunten voor verbetering. Een samenvatting van de evaluatie is te zien in bijlage 4. In bijlage 5 is het volledige evaluatie rapport te zien.

6. Voorstel voor vervolg Voor 2022 wordt bekeken of door middel van een zogenoemd basispakket de instrumenten (Sociale Warmte Atlas en Participatie toolkit) actueel kunnen worden gehouden en dat er via het Doe & Leer Lab drie bijeenkomsten kunnen worden georganiseerd voor verdere uitwisseling over participatie in de warmtetransitie. Bekeken wordt of dit vanuit het budget van de gezamenlijke gemeenten kan worden gefinancierd. In 2022 zal onderzocht worden of er in 2023 nog extra activiteiten kunnen worden uitgevoerd zoals digitaal platform, energiecoaches, pool van professionele begeleiders etc. Hier zal dan apart weer financiering voor moeten worden gezocht.

Bijlage 1. Overzicht voortgangsrapportages

Bijlage 4: Samenvatting evaluatie