20220517 Raadsbrief Uitvoeringsprogramma asielketen 2022 Zeeland bijlage 3

Uitvoeringsprogramma asielketen 2022, OZO Wonen en Voorzieningen, 5 april 2022, versie 1.1

Plan van aanpak Draagvlak opvang asielzoekers Zeeland Uitvoeringsprogramma asielketen 2022 Opgave De verhoogde instroom van asielzoekers duurt voort. Daarnaast blijft de uitstroom van statushouders uit de azc’s achter. COA biedt momenteel opvang aan ongeveer 38.000 mensen, deels op tijdelijke locaties. In 2021 kwamen er bijna 25.000 asielzoekers naar Nederland. In 2022 loopt de vraag naar asielopvang verder op naar 42.000 opvangplekken. Het gaat om reguliere opvangplekken met een langere looptijd, zodat het COA de gewenste kwaliteit kan bieden. Het realiseren van nieuwe duurzame opvangplekken neemt behoorlijk wat tijd in beslag en tijdelijke (nood)opvanglocaties worden in de eerste helft van dit jaar weer gesloten. Daardoor zal ook in 2022 en verder de opvang van asielzoekers en huisvesting van statushouders een opgave zijn die veel aandacht vraagt. Het ministerie heeft de behoefte aan duurzame opvangplekken per provincie naar boven bijgesteld. De prognose in 2020 was voor Zeeland 430-470 duurzame opvangplekken per 1 januari 2023. Dat wordt nu 590-600. Die moeten allemaal een plek krijgen in een duurzame opvanglocatie. In de volksmond praten we over een AZC. In het nieuwe asielsysteem wordt er onderscheid gemaakt tussen een regionale opvanglocatie (ROL) en een Satellietlocatie.

In een ROL kunnen statushouders en asielzoekers met een kansrijke asielaanvraag een start maken met hun integratie. Een ROL is verbonden aan meerdere gemeenten in de regio. In die gemeenten krijgen statushouders uiteindelijk een woning. Satellietlocaties bieden onderdak aan specifieke groepen asielzoekers zoals alleenstaande minderjarigen of uitgeprocedeerde gezinnen. Gelet op de eilandenstructuur en de beperkte mobiliteit in Zeeland ligt het meer voor de hand de beide vormen van duurzame opvang op één of meerdere locaties te combineren. Volgens het Plan van aanpak wordt in Zeeland ingezet op meerdere kleinschalige opvanglocaties, waarbij de huidige landelijke norm (van minimaal 300 opvangplekken) wordt losgelaten. Op die manier wordt een gelijkmatige spreiding in de regio bereikt, zoveel mogelijk gekoppeld aan de grotere kernen van de subregio’s. Wanneer er (nog) geen ruimte is in een duurzame opvanglocatie worden asielzoekers opgevangen in een tijdelijke opvanglocatie. Dat zijn kortlopende opvanglocaties met een normaal kwaliteits- en voorzieningenniveau, zoals recreatieparken. Omdat op dit moment ook die tijdelijke opvanglocaties vol zitten, zijn vorig jaar noodopvanglocaties ingericht. Dit zijn opvanglocaties met een lager kwaliteits- en voorzieningenniveau, zoals evenementenhallen. Asielzoekers verblijven daar liefst zo kort mogelijk.

Tot nu toe is daarmee crisisopvang voorkomen. Dat is het ultimum remedium. Kortdurende opvang van asielzoekers in accommodaties zoals sporthallen die het Rijk normaal inzet voor burgeropvang bij incidenten, rampen of crises. Gemeenten en veiligheidsregio coördineren deze crisisnoodopvang van in principe 1 week. Stand van zaken In 2021 is voor de Zeeuwse implementatie van de uitvoeringsagenda flexibilisering asielketen een plan van aanpak gemaakt. Het plan van aanpak is behandeld in alle colleges en gemeenteraden. Resultaat daarvan was met name de concrete besluitvorming van de gemeenten Goes, Middelburg en Terneuzen om een duurzame opvanglocatie te realiseren. 1

Uitvoeringsprogramma asielketen 2022, OZO Wonen en Voorzieningen, 5 april 2022, versie 1.1 In totaal gaat het om 630-780 duurzame opvang plekken. Dat is 40-180 plekken meer dan de actuele behoeftecijfers. De overige gemeenten willen allemaal bijdragen aan de asielopgave door het sluiten van een regiodeal (bijvoorbeeld door het huisvesten van statushouders die zijn gekoppeld aan de gemeenten die een duurzame opvanglocatie realiseren of het huisvesten van amv met een verblijfsvergunning). De regiodeal is nog niet geconcretiseerd. In de zomer van 2021 werd duidelijk dat COA een verhoogde instroom van asielzoekers als gevolg van omstandigheden in de wereld (waaronder Afghanistan) niet kon faciliteren. Onder aanvoering van de landelijke en provinciale regietafels is de aandacht in de tweede helft van 2021 geheel gegaan naar het realiseren van noodopvang voor asielzoekers. Die is uiteindelijk gerealiseerd in Goes en Middelburg. In Vlissingen is in december een positief besluit gevallen om noodopvang te realiseren. Die opvang gaat naar verwachting pas in maart open. Omdat de uitstroom van statushouders uit de asielzoekerscentra achterbleef is ook ingezet op realisering van de taakstelling voor de huisvesting van statushouders in 2021. Dat is uiteindelijk met inzet van alle gemeenten ook gelukt.

Verder is in de werkgroep Wonen en voorzieningen van het OZO eind vorig jaar ingestemd met een governance voor de aanpak van de asielketen in Zeeland. Hierdoor wordt verbinding gelegd tussen alle betrokken partijen in de asielketen. Oorlog Oekraïne Op 24 februari 2022 begon de Russische invasie van Oekraïne. Dit heeft een nieuwe en enorme vluchtelingenstroom in Europa op gang gebracht. Een ongekende opgave. Deze vluchtelingenstroom wijkt af van de reguliere asielstroom. Vluchtelingen uit Oekraïne hebben recht op verblijf, werk, inkomen en zorg. Ze hoeven dan ook geen asiel aan te vragen. Degenen die dat wel doen zullen via COA de asielprocedure volgen en worden opgevangen. Het overgrote deel zal echter geen asiel aanvragen. Het kabinet heeft de crisisstructuur in werking gesteld en de voorzitters van de Veiligheidsregio de opdracht gegeven om de opvang van deze vluchtelingen te coördineren. Daarnaast moet de voorzitter een coördinatiestructuur inrichten voor de reguliere opvang van asielzoekers. Hierdoor moet verdringing worden voorkomen ten aanzien van de realisering van opvanglocaties. In Zeeland zal de PRT hiervoor worden ingezet. De opvang van vluchtelingen uit Oekraïne zal worden aangestuurd vanuit het Regionale Beleidsteam Oekraïne (RBT-O). Er is een projectstructuur vastgesteld waarbij is voorzien in ambtelijke en bestuurlijke afstemming tussen de twee opgaven.

Er zal nadrukkelijk worden gekeken of (potentiële) locaties voor de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne (later) mogelijkheden bieden voor de reguliere opvang van asielzoekers. Hierbij wordt ook de samenwerking met COA gezocht. Opgave 2022 Duurzame opvang Het ministerie heeft de behoefte aan duurzame opvangplekken voor Zeeland bijgesteld van 430-470 naar 590-600 in 2022. Met de plannen die er nu liggen wordt voldaan aan de nieuwe behoeftecijfers. Wel is het belangrijk dat in het tweede kwartaal van 2022 duidelijk wordt wat de concrete planning voor de realisering van deze regionale opvanglocaties is. Daarmee wordt namelijk ook duidelijk voor hoelang tijdelijke opvanglocaties nodig blijven. Het is verder van belang dat – in overeenstemming met de uitvoeringsagenda flexibilisering asielketen – reservecapaciteit wordt ingebouwd waarmee pieken in de instroom kunnen 2

Uitvoeringsprogramma asielketen 2022, OZO Wonen en Voorzieningen, 5 april 2022, versie 1.1 worden opgevangen. Met de huidige plannen van 630-780 opvangplekken is een reservecapaciteit aanwezig van 40-190 plekken. Die capaciteit kan – wanneer de instroom door omstandigheden in de wereld onverwacht hoger is – worden ingezet voor extra opvang. Wanneer de extra capaciteit niet nodig is voor de opvang van asielzoekers kan die worden ingezet voor opvang en huisvesting van andere doelgroepen (al dan niet binnen de asielketen). Denk aan spoedzoekers of arbeidsmigranten. Tijdelijke opvang Op dit moment is het verwachte tekort 1.500 opvangplekken per 31 maart en 3.400 per 1 juli. Daarbij is het uitgangspunt dat de achterstand op de taakstelling voor de huisvesting van statushouders per 1 juli volledig is ingelopen. Vooruitlopend op de realisering van de regionale opvanglocaties blijft daarom op korte termijn tijdelijke opvang nodig. In Zeeland is daarin voorzien door noodopvang in de Zeelandhallen in Goes A58 in Middelburg en de Marinierskazerne in Vlissingen. Deze opvanglocaties zullen echter niet het hele jaar beschikbaar zijn. Er zullen daarom nieuwe (tijdelijke) locaties moeten worden gevonden. Welke vorm die krijgen, hangt mede af van de termijn waarop de geplande regionale opvanglocaties daadwerkelijk gerealiseerd worden.

De huidige noodopvanglocaties hebben per definitie een lager kwaliteits- en voorzieningenniveau. De verblijfsperiode in noodopvanglocaties is daarom bij voorkeur zo kort mogelijk. In Terneuzen wordt op de locatie van de geplande ROL ook een reguliere tijdelijke opvanglocatie gerealiseerd. In het tweede kwartaal van 2022 moet duidelijk worden op welk type opvang in Zeeland wordt ingezet om aan de Zeeuwse opgave voor opvang te kunnen voldoen. Taakstelling huisvesting statushouders Net als in 2021 is de doelstelling dat Zeeland voldoet aan de taakstelling voor de huisvesting van statushouders. In de eerste helft van 2022 is de taakstelling landelijk vastgesteld op 10.000 vergunninghouders. Voor Zeeland gaat het om 223 personen. Voor de tweede helft van 2022 moet gelet op de hogere instroom van asielzoekers in de tweede helft van vorig jaar rekening worden gehouden met een hogere taakstelling. Het beschikbaar hebben van voldoende woningen is daarbij een aandachtspunt. Monitoring van de voortgang vindt maandelijks plaats via de ambtelijke werkgroep. PRT en het themaoverleg Wonen en Voorzieningen van het OZO worden per kwartaal geïnformeerd over de stand van zaken. Tussenvoorzieningen Volgens het addendum op het plan van aanpak uit 2021 wordt ingezet op het realiseren van tussenvoorzieningen (minimaal één per regio).

In die tussenvoorzieningen kunnen statushouders direct worden gehuisvest in afwachting van een definitieve woning. Daarmee wordt de uitstroom uit de asielzoekerscentra bevorderd. Gelet op het relatief geringe aantal statushouders per gemeente en de afstanden in Zeeland tot voorzieningen lijkt deze insteek niet per definitie een meerwaarde te hebben. Maatwerk per regio en gemeente ligt meer voor de hand. De ambtelijke werkgroep zal ondersteunen bij het vinden van de juiste vorm. Speciale opvangplekken voor bijzondere doelgroepen Het COA is nog steeds op zoek locaties waar bijzondere doelgroepen kunnen worden opgevangen. Het betreft tien locaties voor 50 alleenstaande minderjarige vreemdelingen (hierna: amv) en twee locaties waar 50 sobere opvangplekken worden gerealiseerd. Het COA heeft alle twaalf provinciën gevraagd om óf een locatie voor amv óf een locatie voor sobere opvang te realiseren. Ook voogdij-instelling Nidos heeft de komende periode extra opvangplekken nodig. Nidos vangt amv op die jonger dan 15 jaar zijn en amv die een verblijfsvergunning hebben gekregen. Voor deze laatste groep zoekt Nidos extra opvangplekken voor kleinschalige opvang. Voor de eerste helft van 2022 voorziet Nidos dat de capaciteit met minimaal 853 opvangplekken moet worden uitgebreid. Het Nidos heeft op 3 februari een toelichting gegeven aan de provinciale regietafel. 3

Uitvoeringsprogramma asielketen 2022, OZO Wonen en Voorzieningen, 5 april 2022, versie 1.1 Zeeland ziet een maatschappelijke noodzaak voor de opvang en huisvesting van deze jonge doelgroep en wil zich daarvoor inzetten. Bovendien binden we deze jongeren dan mogelijk aan Zeeland. In dat kader is daarom samen met COA een locatie in de gemeente Schouwen-Duiveland onderzocht voor de opvang van 50 amv. De locatie bleek voor COA echter niet geschikt vanwege de ligging aan het water. In 2022 wordt alsnog getracht een geschikte locatie te vinden. Daarnaast wordt mede gelet op de gevraagde kleinschaligheid maar ook op de huidige inzet van de Z4 in 2022 ingezet op huisvesting van 150 amv met een verblijfsvergunning in de overige gemeenten. De huisvesting van deze doelgroep telt mee voor het behalen van de taakstelling. Regionale taakstelling Op dit moment wordt de taakstelling per gemeente opgelegd. De provincie is toezichthouder. Uiteindelijk moet per regio aan de taakstelling worden voldaan (en de provincie Zeeland is één regio). Dit betekent dat een overschot van de ene gemeente kan worden verrekend met een tekort van een andere gemeente. Flexibele uitwisseling van statushouders is door de huidige wettelijke systematiek lastig maar niet onmogelijk.

Onderzocht wordt op welke wijze binnen de geldende systematiek uitwisseling kan plaatsvinden (bijvoorbeeld omdat in een andere gemeente eerder een woning beschikbaar is). In het derde kwartaal wordt hierover advies uitgebracht. Regiodeal Veel gemeenten hebben er in 2021 voor gekozen een bijdrage aan de asielopgave te leveren via een regiodeal. Een aantal gemeenten hebben daarbij aangegeven extra statushouders te willen huisvesten (Hulst en Sluis) of die optie in ieder geval te willen onderzoeken (Reimerswaal). Hoe de regiodeal er precies uit moet komen te zien is door de extra inzet vanwege de hoge instroom sinds de zomer van 2021 nog niet duidelijk geworden. In het derde kwartaal van 2022 moet de regiodeal alsnog definitief vorm krijgen. Inclusief besluitvorming door de individuele gemeenten. Duidelijk moet worden welke gemeenten bereid zijn extra statushouders op te vangen en hoeveel. Daarnaast moeten er afspraken komen met gemeenten die geen (extra) opvang of huisvesting realiseren over de wijze waarop zij hun verantwoordelijkheid nemen. Dat kan door een financiële bijdrage aan de realisering van de asielopvang elders dan wel door het organiseren en (gezamenlijk) uitvoeren van arbeidsparticipatie en integratie in de (sub)regio.

Om dit concreet te maken zal in het tweede kwartaal met alle stakeholders een workshop worden georganiseerd waarin de mogelijkheden in beeld worden gebracht. Gemeenteraden en colleges Op 16 maart 2022 hebben de gemeenteraadsverkiezingen plaatsgevonden. Het is van belang de nieuwe gemeenteraden en colleges te informeren over de opgave die er in de asielketen ligt. De nieuwe raden zullen uiteindelijk ook een beslissing moeten nemen over de concrete inzet van de gemeente aan opvang, huisvesting of een regiodeal.

4

Uitvoeringsprogramma asielketen 2022, OZO Wonen en Voorzieningen, 5 april 2022, versie 1.1

Uitvoeringsprogramma 2022 Actie Planning ROL’s Inzicht behoefte tijdelijke opvang Realisering taakstelling statushouders Monitoring realisering statushouders Huisvesten 150 amv met status Flexibiliseren taakstelling Workshop regiodeal voor stakeholders Vaststellen regiodeal Informeren nieuwe gemeenteraden

Wie Goes, Middelburg, Terneuzen Ambtelijke werkgroep Gemeenten Provincie Gemeenten (behalve Z4) Ambtelijke werkgroep Ambtelijke werkgroep Gemeenten Ambtelijke werkgroep

Gereed Q2 Q2 Q4 Q1-Q4 Q2-Q4 Q3 Q2 Q3 Q2

Huisvestingstaakstelling vergunninghouders 1e helft 2022

5

Uitvoeringsprogramma asielketen 2022, OZO Wonen en Voorzieningen, 5 april 2022, versie 1.1

6

Uitvoeringsprogramma asielketen 2022, OZO Wonen en Voorzieningen, 5 april 2022, versie 1.1

7

Uitvoeringsprogramma asielketen 2022, OZO Wonen en Voorzieningen, 5 april 2022, versie 1.1

8

Uitvoeringsprogramma asielketen 2022, OZO Wonen en Voorzieningen, 5 april 2022, versie 1.1

9

Uitvoeringsprogramma asielketen 2022, OZO Wonen en Voorzieningen, 5 april 2022, versie 1.1

10