20220215 Raadsbrief Businesscase Jongerenwerk bijlage 1

Business case Inzet jeugd- en jongerenwerk gemeente Schouwen Duiveland 1 oktober 2021 – 31 december 2023

1.Inleiding De gemeente Schouwen Duiveland hecht er groot belang aan dat alle kinderen en jongeren op het eiland gezond en veilig opgroeien en zich ontwikkelen tot stabiele volwassenen. In de basis is dit natuurlijk de verantwoordelijkheid van ouders om dit te bewerkstelligen. Helaas is niet iedere ouder (al dan niet tijdelijk) in staat om datgene te bieden wat hun kind nodig heeft om zich optimaal te kunnen ontplooien. Het is ook bekend, dat de hele omgeving van invloed is op de ontwikkeling en ontplooiing van kinderen en jongeren (‘it takes a village to raise a child’) en leveren vele betrokkenen, gewenst of ongewenst, hieraan een bijdrage. De overheid heeft de taak om het proces van ontwikkeling en ontplooiing te faciliteren daar waar dit niet vanzelf gaat. Er is een vangnet van hulp, zorg en ondersteuning beschikbaar voor diegenen die dit nodig hebben. Nog essentiëler is het om te voorzien dat er zorg en ondersteuning nodig gaat zijn en hiermee te voorkomen dat hier veelvuldig gebruik van moet worden gemaakt. De trend is dat veel meer mensen het steeds moeilijker vinden om aansluiting te vinden bij hoe de samenleving zich ontwikkelt en al langer is zichtbaar dat de vragen over o.a. opvoeden en opgroeien verder toenemen.

De dienstverlening van SMWO en specifiek het jeugd- en jongerenwerk, levert een grote bijdrage aan het voorkomen van de noodzaak tot het inzetten van (zwaardere) vormen van hulp en zorg aan jeugdigen. In meerdere landelijke onderzoeken is dit ook aangetoond, waarbij opgemerkt moet worden dat de effecten niet altijd direct op de korte termijn zichtbaar zijn. Het vraagt visie en durf van een gemeente om te investeren in preventie, ervan uitgaande dat dit op den duur zal leiden tot een besparing op zorgkosten. In gesprekken tussen de gemeente en SMWO is ook gebleken dat de benodigde formatie om te werken aan de doelstelling specifiek gericht op jeugd en preventie van zorg, onvoldoende was om het hele werkgebied en alle jongeren die hierin wonen, te kunnen bereiken. De gemeente heeft daarom in 2020 besloten om extra financiering toe te kennen aan het jeugden jongerenwerk van SMWO. De opdracht hierbij is om dit verder uit te werken in een businesscase, zodat na de afgesproken periode, duidelijker wordt wat de opbrengst van deze investering is geweest. In dit document wordt de businesscase, in samenwerking met de gemeente, verder uitgewerkt.

2.Verkenning van de opdracht 2.1. Ambitiekader Gemeente Schouwen Duiveland Vanuit het ambitiekader sociaal domein van de gemeente Schouwen Duiveland, wordt in samenwerking met o.a. SMWO, vorm en inhoud gegeven aan onderstaande maatschappelijke ambities: -

Inwoners van Schouwen Duiveland zitten fysiek en mentaal goed in hun vel, zij hebben veerkracht en voelen zich gezond. Inwoners van Schouwen Duiveland wonen langer thuis in een veilige en toegankelijke omgeving. Inwoners van Schouwen Duiveland participeren naar vermogen, werken aan hun ontwikkeling en leveren een maatschappelijke bijdrage aan hun omgeving. Inwoners van Schouwen Duiveland voelen zich verbonden en hebben een sociaal netwerk.

Voor de doelgroep jeugd en jongeren, is de volgende maatschappelijke ambitie benoemd: ‘Jeugdigen groeien gezond en veilig op binnen het eigen gezinssysteem en kunnen hun talenten ontwikkelen, zodat zij (o.a. financieel) zelfredzaam zijn’. De dienstverlening van SMWO draagt bij aan het realiseren van bovenstaande ambities en deze zijn vertaald in doelstellingen specifiek voor onze organisatie.

2

2.2. Opdracht businesscase Het jeugd- en jongerenwerk van SMWO werkt met haar dienstverlening aan bovengenoemde ambitie. In gesprekken met de gemeente over het ambitiekader en het grote werkgebied, is gesignaleerd dat de huidige formatie van 2,4 Fte niet toereikend is om alle jongeren van het hele eiland te kunnen bereiken. In 2020 heeft de gemeente daarom besloten tot een extra investering voor het jeugd- en jongerenwerk en heeft hierin de volgende opdracht gesteld: 1. Zet in op verbetering van de mentale gezondheid van jongeren tussen 9-16 jaar (preventie en vroegsignalering op gebied van psychische problematiek bij jongeren/gezinnen) door middel van kort ambulante trajecten. Deze doelgroep is door de gemeente aangewezen, omdat vanuit cijfers over jeugdzorgtrajecten blijkt, dat deze met name worden ingezet in deze leeftijdscategorie. 2. Zet in op het versterken van hun sociale netwerk (met name gericht op het voorkomen en aanpakken van eenzaamheid onder jongeren). 3. Zet in op participatie van jongeren (met name 9-16 jaar) bij hun eigen leefomgeving (activeren tot deelname aan en/of organisatie van activiteiten voor de eigen doelgroep en betrekken bij beleidsontwikkeling ten aanzien van de eigen omgeving).

Deze opdracht moet vervolgens worden uitgewerkt in een maatschappelijke businesscase, waarin zichtbaar wordt gemaakt wat de doelstellingen op deze drie onderdelen zijn, welke resultaten worden beoogd en wat de (financiële) opbrengst is gerelateerd aan het terugdringen van een zwaardere zorgvraag en/of de mate van participatie van de doelgroep

3. Huidige inzet SMWO 3.1. Meerwaarde jongerenwerk algemeen De transitie in het sociaal domein is al enkele jaren aan de gang en is ingezet met het doel om van inzet van zorg op te schuiven naar preventie en vroegsignalering, zodat problematiek eerder in beeld komt en aangepakt kan worden en oplopende zorgkosten worden ingedamd. Het aansluiten van zorg op het voorliggend veld waar het welzijnswerk onderdeel van uitmaakt, is daarom essentieel. Om het jongerenwerk, wat onderdeel is van het welzijnswerk, steviger te positioneren, is het van belang te weten wat de meerwaarde is. Al in 2017 is er landelijk een maatschappelijke businesscase op het effect van jeugd- en jongerenwerk uitgevoerd en daarin is aangetoond dat het jongerenwerk over de hele lijn 45 miljoen euro landelijk bespaart op zorgkosten. De meerwaarde wordt in het rapport als volgt omschreven: ‘Het jongerenwerk is een beroep dat zich bezighoudt met de begeleiding van jongeren (7-23 jaar) bij het volwassen worden in de samenleving. Het jongerenwerk komt in de leefwereld van jongeren, maakt contact, signaleert, motiveert, voedt op, activeert en leidt indien wenselijk en noodzakelijk door naar zorg.

Hierin werkt het jongerenwerk nauw samen met de jongeren zelf, de omgeving van jongeren; ouders, onderwijs, buurt(bewoners), (sport)verenigingen, vrijwilligers, jeugdconsulenten, maatschappelijk werkers, politie, etc.’ Recentelijk (juni 2021) is uit onderzoek gebleken dat het jongerenwerk een gunstige invloed heeft op jongeren die een jeugdzorgtraject volgen: “Laat jongeren die jeugdzorg krijgen ook aanhaken bij het jongerenwerk in de buurt. Dit kan een positief effect hebben op de duur en intensiteit van hun jeugdzorgtraject, stelt onderzoek van Lectoraat Youth Spot Jongerenwerk, in opdracht van het ministerie van VWS en Sociaal Werk Nederland”. 3.2. Jongerenwerk binnen SMWO SMWO heeft onlangs een nieuwe meerjarenbeleidsnota opgesteld. Hierin wordt beschreven dat we als SMWO werken aan drie sporen, te weten: 1. Werken in de wijk: SMWO staat midden in de samenleving, door daar te zijn waar het gebeurt, kunnen we preventief werken en samen met inwoners zoeken naar oplossingen. We zijn de ogen en oren in dorpen en wijken. 2. Werken aan positieve gezondheid: onder positieve gezondheid verstaan we het vermogen je aan te passen en de eigen regie te voeren in het licht van sociale, fysieke en mentale uitdagingen van het leven.

3

Onze focus ligt met name op kwetsbare inwoners, zodat zij volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving. We benadrukken hierin het ‘gewone ‘ leven, waardoor we niet onnodig problematiseren. 3. Werk aan de winkel: SMWO is gegroeid en om als organisatie klaar te zijn voor de toekomst, zetten we in op ontwikkeling van een resultaatgerichte, lerende en moderne organisatie waarbij de kwaliteit en expertise van onze medewerkers voorop staat. Vanuit bovenstaande uitgangspunten, wordt ook het jeugd- en jongerenwerk richting gegeven. De dienstverlening levert een belangrijke bijdrage aan het beheersen van kosten van zorg, door het voorkomen of verkleinen van de inzet ervan. Dit betekent dat het jongerenwerk bijdraagt aan: - zorg is niet (meteen) nodig; - het normaliseren van het leven; - het (sneller) afschalen van zorg; - verbeterde samenwerking tussen jongerenwerk en zorg; dit versterkt het effect van (eventuele) hulpverlening en draagt bij aan een doorgaande lijn. De gemeente Schouwen Duiveland heeft deze visie onderschreven en heeft ingezet op extra financiering van het jongerenwerk, zodat het werkgebied uitgebreid kan worden naar meer dorpen en kernen op het eiland. Tot nu toe bereikt het jongerenwerk vooral de jongeren in en om Zierikzee.

Er is een eigen locatie beschikbaar (jongerencentrum 4SD) waar structurele activiteiten voor en door jongeren plaatsvinden, wat een vertrouwensband creëert tussen jongeren en jongerenwerkers, waardoor veel signalen vroegtijdig opgespoord kunnen worden. Echter wonen er op het eiland in andere kernen en dorpen ook jongeren en met incidentele aanwezigheid van jongerenwerkers, is het effect van het bereik te laag. De extra aangetrokken formatie wordt dan ook vooral ingezet om die jongeren te bereiken en met hen eenzelfde soort band op te kunnen bouwen en van daaruit te werken aan participatie, signaleren van problematiek, bieden van (1 op 1) ondersteuning (jongerencoaching) en het samen organiseren van ontmoetingsactiviteiten. Extra aandacht zal ook worden besteed aan het terugdringen en voorkomen van eenzaamheidsproblematiek onder de doelgroep. In paragraaf 6 volgt per thema welke doelstelling, resultaten en effecten beoogd worden, waar mogelijk gekoppeld aan een financiële vertaling naar besparing van middelen.

4. Algemene gegevens jeugd Belangrijk is te bepalen hoe de leeftijdscategorieën in de gemeente Schouwen Duiveland zijn opgebouwd om iets te kunnen zeggen over de mogelijke besparingen op uitgaven in het jeugdzorgdomein. Over hoeveel jongeren spreken we eigenlijk per dorp/kern en hoeveel daarvan en in welke leeftijdscategorie ontvangen een vorm van geïndiceerde jeugdzorg? Hieronder volgt een overzicht van het aantal jongeren totaal op het eiland (0- 24 jaar)   

Totaal aantal jongeren in de gemeente Schouwen Duiveland: 8074 Totaal aantal jongeren gemeente Schouwen Duiveland (4-14 jaar): 3214 Totaal aantal jongeren gemeente Schouwen Duiveland (15-24 jaar): 3403

4

Gemeente Schouwen-Duiveland Leeftijdsopbouw gemeente peildatum: 31-12-2020 Code index A=Achtergebleven geregistreerde partner, B=Gescheiden geregistreerde partner, H=Gehuwd, O = Geen huwelijk/geregistreerd partnerschap, P=Geregistreerd partner, S=Gescheiden, W=Weduw(naar)(e), M=Man, V=Vrouw, O=Onbekend, Null=Ontbreekt

Code burgerlijke staat

gekozen Selectie: gemeente

A

B Geslacht

M

V

H Geslacht

M

O Geslacht

V

M

P Geslacht

V

M

V

S Geslacht

M

W Geslacht

V

M

Totaal Geslacht

V

M

V

Leeftijdsklassen 5 jr

Leeftijd

0-4

0

138

129

267

1

163

156

319

2

143

147

290

3

145

162

307

4

132

142

274

5

155

153

308

6

157

163

320

7

157

151

308

8

156

134

290

9

168

142

310

10

196

151

347

11

158

150

308

12

183

157

340

13

138

176

314

14

199

170

369

15

158

151

309

16

205

171

376

17

209

187

396

18

192

161

353 361

5-9

10-14

15-19

20-24

19

1

196

164

20

3

186

139

2

8

170

170

1

19

158

136

10

17

153

9

18

148

21 22

1 1

23 24

1

328 3

354

1

2

318

122

1

3

112

6

7

306 1

302

Verder is het noodzakelijk om het beoogde effect van het terugdringen van zorgkosten te kunnen aantonen, te bepalen hoeveel van die jongeren een indicatie voor een jeugdzorgtraject hebben gekregen, in welke categorie (licht, gemiddeld of zwaar) en welke meest voorkomende hulpvraag/problematiek zich voordoet. Uit onderstaande tabel uit de registratie van de gemeente, blijkt dat de meeste jeugdzorgtrajecten zijn ingezet in Zierikzee, in de leeftijdscategorie van 4 t/m 12 jaar, gevolgd door de categorie 13 t/m 24 jaar. Ook in Nieuwerkerk, Burgh Haamstede en Oosterland zijn veel trajecten ingezet. Uit het overzicht wordt niet duidelijk om welke soort trajecten het gaat en of deze vallen in de categorie licht, middel of zware vormen van geïndiceerde zorg. Belangrijk is te vermelden dat het individuele jongerenwerk vooral geschikt is voor jongeren vanaf 12 jaar. In 2020 heeft de gemeente in deze leeftijdscategorie 201 keer een beschikking jeugdzorg afgegeven.

5

De inzet van individuele jongerencoaching kan dus alleen als alternatief worden ingezet op de lichtere vormen van geïndiceerde jeugdzorgbegeleiding/GGZ zorg en daarmee wellicht een besparing opleveren. De hele opzet van een sociale infrastructuur voor en door jongeren door de aanwezigheid van jongerenwerkers, heeft een preventieve werking, zoals aangetoond in de landelijke maatschappelijke businesscase en andere onderzoeken, maar is niet één op één te koppelen aan het wel of niet inzetten van geïndiceerde jeugdzorg. Investering in preventie door het opzetten van zo’n sociale infrastructuur met en voor jongeren, daarvan is het effect op korte termijn niet uit te drukken in te besparen euro’s, maar wordt op langere termijn zichtbaar. Zie voor verdere uitleg de volgende paragraaf.

5. Opzet businesscase 5.1. Landelijke businesscase Het ministerie van VWS heeft in 2017 Participe Advies de opdracht gegeven om een onderzoek te starten naar de maatschappelijke effecten van het jongerenwerk op landelijk niveau, uitgewerkt in een maatschappelijke business case. De rekentool die hierin is ontwikkeld, is ook te gebruiken in deze business case voor Schouwen-Duiveland. In de landelijke businesscase zijn de twee belangrijkste maatschappelijke effecten omschreven, die ook hier van toepassing zijn. Dit zijn: A) Jongerenwerk voorkomt zorg In de uitwerking van het maatschappelijk effect jongerenwerk voorkomt zorg wordt ingegaan op de bijdrage van het jongerenwerk aan het voorkomen van zorg of het verkleinen van de inzet van zorg. Door kleine problemen klein te houden, preventie en sneller afschalen van zorg naar jongerenwerk, wordt kostenbeheersing gerealiseerd. Uitkomst landelijke businesscase:  Door preventieve inzet van het jongerenwerk is zorg niet (meteen) nodig.  Jongerenwerk biedt mogelijkheid tot afschalen en normaliseren.  Het combineren van jongerenwerk met zorg versterkt het effect van hulpverlening.  Het besparingspotentieel door de inzet van het jongerenwerk zit bij de groep die gebruik maakt van lichte hulpverlening en/of zorg en wordt geschat op € 45 miljoen.

6

B) Jongerenwerk vergroot sociale cohesie In de uitwerking van het maatschappelijk effect jongerenwerk vergroot de sociale cohesie, is ingegaan op de bijdrage van het jongerenwerk aan de onderwerpen buurtverbinding, participatie en het beperken van het risico op segregatie. Met hulp van het jongerenwerk groeien jongeren op tot zelfredzame burgers. Uitkomst landelijke businesscase:  Jongeren en buurtbewoners voelen zich sterker verbonden met hun buurt en met elkaar.  Jongeren staan in een positief daglicht bij de buurtbewoners die aansluiten bij activiteiten die zij hebben georganiseerd.  Door actief te zijn als vrijwilliger ontwikkelen jongeren vaardigheden en zelfvertrouwen.  Het plezier dat jongeren beleven aan hun actieve bijdrage zorgt ervoor dat de kans toeneemt dat zij zich ook in de toekomst (blijven) inzetten voor hun omgeving. 5.2. Businesscase Schouwen-Duiveland Op het onderdeel A. (Jongerenwerk voorkomt zorg) voor de business case voor SchouwenDuiveland, wordt gebruik gemaakt van de rekentool uit de landelijke businesscase van VWS. Hierbij gaan we uit van de totale inzet op jongerenwerk, dus inclusief de extra investering van 77.000 euro die de gemeente in 2021 heeft verstrekt aan SMWO (in 2022 en 2023 betreft het € 107.000, dus het besparingspotentieel neemt evenredig toe).

We rekenen verder met de totale uitgaven op jeugdhulp om het besparingspotentieel vast te kunnen stellen. Het gaat uitdrukkelijk om een inzage te geven in wat er maximaal bespaard zou kunnen worden met de inzet van individueel jongerenwerk ten opzichte van uitgaven geïndiceerde zorg. Dit wil niet zeggen dat deze potentiële besparing ook volledig te realiseren is binnen het tijdsbestek van de businesscase, aangezien dit van veel meer factoren afhankelijk is. Voor de totale investering in het jongerenwerk op Schouwen-Duiveland, wordt meer geleverd dan alleen individueel jongerenwerk in de vorm van jongerencoaching. Echter is alleen op dit onderdeel in geld uit te drukken, wat de besparing kan opleveren en heeft opgeleverd voor de duur van deze businesscase. Het aandeel inzet op jongerencoaching vormt ongeveer een kwart van de totale begroting voor het hele jongerenwerk. Per thema vanuit de opdracht van de gemeente aan SMWO, zullen we jaarlijks, daar waar dit mogelijk is, inzichtelijk maken wat we op dit onderdeel hebben gerealiseerd aan besparing ten opzichte van de inzet op jeugdzorg. Dit is met name mogelijk op het thema: mentale gezondheid en voor een deel vanuit de signaleringsrol en mogelijk inzet van jongerencoaching in de dorpen en kernen als gevolg van de aanwezigheid van de jongerenwerkers.

Hierbij moet opgemerkt worden dat meer en sneller signaleren, in eerste instantie ook kan leiden tot een toename aan noodzakelijke jeugdzorgtrajecten. Hoe langer je aanwezig bent in een bepaald gebied, hoe groter het effect dat je snel kunt signaleren ter voorkoming van zorg. Op het onderdeel B (Jongerenwerk vergroot sociale cohesie) geldt dat we een aantal cijfers en enkele casussen zullen beschrijven om het effect te illustreren. De effecten van deze resultaten zullen pas op langere termijn zichtbaar worden en zijn niet te berekenen volgens een besparingstool in relatie tot andere uitgaven. De variabelen hierin zijn te divers om deze toe te kunnen schrijven aan de inzet van het jongerenwerk. 5.2.1. Rekentool De rekentool die gehanteerd wordt, bestaat uit de volgende parameters: 1.Omvang jeugdhulp Totale kosten jeugdzorgtrajecten gemeente Schouwen Duiveland 2019 2020 Stabilisatie crisissituatie 676.816,55 589.601,77 Diagnostiek en behandeling 799.834,81 623.800,12 GGZ Begeleiden 175.450,74 263.499,67 Totaal 1.652.102,10 1.476.901,56

7

Gemeentelijk zijn in 2019 (pre corona jaar), 542 unieke cliënten die een traject jeugdzorg hebben gekregen, gefinancierd vanuit de Jeugdwet. Het betreft hulp en zorg aan kinderen, jongeren en hun ouders bij psychische, psychosociale en/of gedragsproblemen, verstandelijke beperking van de jongere, of opvoedingsproblemen van de ouders. Afgelopen jaar waren dit er 560.

2. Inzet door: Geen inzet nodig

Jongerenwerk

1e lijnszorg

Basis GGZ

Specialistische zorg

Beschrijving soort traject Jongere gaat naar school en maakt daarnaast geen gebruik van jongerenwerk, hulpverlening of zorg. Subsidie jongerenwerk in de gemeente (inclusief extra financiering) gedeeld door 15%* van de jongeren. Gemiddelde kosten 1elijnszorg (GGD, (school)maatschappelijk werk, CJG hulp) voor alle jongeren van 4 t/m 24 jaar per jongere Inzet lichtere 2elijnszorg. Weergegeven zijn de kosten van inzet van één kort traject (tot 5 gesprekken) bij de GGZbasispsycholoog. Kosten all-in pakket specialistische GGZ/jeugdzorg, op basis van het gemiddelde van ‘middel’ en ‘intensief’ traject per jongere.

Kosten gemiddeld €0

€ 280,-

€ 300,-

€ 1.000,-

€ 6.500,-

* landelijke cijfers: jongerenwerk bereikt ongeveer 15% van alle jongeren in een bepaald werkgebied (bron: maatschappelijke business case VWS, 2017). In deze 15% is de volgende onderverdeling berekend:  Ca. 8% van deze jongeren heeft voldoende ondersteuning aan het jongerenwerk en maakt – mede dankzij het jongerenwerk – geen gebruik van zorg.  Ca. 5% van deze groep maakt naast jongerenwerk gebruik van lichte hulpverlening en/of zorg. Inzet van zorg kan worden verminderd met (het vergroten van) de inzet van jongerenwerk en/of met de combinatie van jongerenwerk en lichte hulpverlening / 1elijnszorg.  Ca. 2% maakt ten slotte gebruik van gespecialiseerde zorg. De problematiek van deze groep is dusdanig groot, dat inzet van het jongerenwerk een weliswaar belangrijke bijdrage levert in het dagelijks leven, maar de zorg niet had kunnen voorkomen.

De rekentool die landelijk is ontwikkeld, gaat over de mogelijk te realiseren besparing voor 5% van de jongeren, die nu een gespecialiseerd jeugdzorgtraject lichte hulpverlening ontvangen en die met de inzet van jongerencoaching geholpen zouden kunnen worden. Onderstaand is het besparingspotentieel berekend op het onderdeel individueel jongerenwerk, waar ongeveer een vierde deel van de beschikbare formatie voor het jongerenwerk voor zal worden benut. Dit komt neer op gemiddeld 24 uur per week.

Besparingspotentieel in euro’s bij 5% groep lichte hulpverlening Het besparingspotentieel door de inzet van het individuele jongerenwerk (jongerencoaching) zit bij de groep die nu gebruik maakt van lichte hulpverlening en/of zorg. Als we aannemen dat met inzet van jongerencoaching kosten van 1elijnszorg en/of basis GGZ kan worden voorkomen in 1/3** van de gevallen, resulteert dit in een: maximaal besparingspotentieel van totaal € 97.200,- in Schouwen Duiveland* *Berekening: (€1000-€280) * 1/3 * 405 jongeren = € 97.200,-

8

** landelijk is aangetoond dat 1/3 van de jongeren met een hulpvraag, kan worden opgepakt door het jongerenwerk; 2/3 heeft andere vormen van hulp nodig.

Verschil jeugdhulp en jongerenwerk Deze analyse is een versimpeling van de werkelijkheid, gebaseerd op het verschil in kosten tussen jeugdhulp en jongerenwerk. Het is van belang om hierbij bewust te zijn van een drietal verschillen: 1.Leeftijdsgroep jeugdhulp is -9 maanden tot 23 jaar; leeftijdsgroep jeugd- en jongerenwerk 4-24 jaar. 2. Jeugdhulp richt zich tevens op ouders, jongerenwerk heeft contact met ouders maar heeft hiertoe geen opdracht vanuit financiers. 3. Jeugdhulp richt zich op problemen voortkomend uit LVB, GGZ, beperking en gedrag die in alle lagen van de bevolking voorkomen. Het jongerenwerk is er primair voor jeugd en jongeren met een lage sociaal economische status, soms gecombineerd met andere problematiek en richt zich hiermee op het compenseren van achterstand in ontwikkelingskansen. De overige driekwart deel van de beschikbare uren, worden ingezet op het versterken van de sociale infrastructuur in meer dorpen en kernen dan alleen Zierikzee, waardoor het bereik door het jongerenwerk van het aantal jongeren toeneemt. Verder zal er vanuit dit deel van het budget, geïnvesteerd worden in het terugdringen van de eenzaamheidsproblematiek door middel van de inzet van de erkende interventie JoinUs. Ook dit zal kunnen leiden tot minder inzet van individuele jeugdzorgtrajecten.

Hier is echter geen rekentool voor beschikbaar, omdat voor deze resultaten er geen één op één factoren kunnen worden benoemd, die een directe relatie hebben met de inzet van individuele jeugdzorgtrajecten.

6. Plan van aanpak Hieronder volgt per thema de doelstelling, resultaat en indicatoren. In de eindrapportage zal ook inzichtelijk worden gemaakt op welke onderdelen er een besparing is gerealiseerd op de kosten voor jeugdzorg aan de hand van de beschreven rekentool in paragraaf 5.

6.1. Thema 1: bevorderen participatie van jongeren Vanuit het beleidsspoor ‘Werken in de wijk’ is de verdeling van de jongerenwerkers na extra formatie, over het hele eiland al in gang gezet (zie fig.1). De jongerenwerkers hebben allen, naast hun inzet in Zierikzee, een eigen (buiten)gebied toegewezen gekregen, waarin zij actief in contact moeten komen met de doelgroep en een vertrouwensband moeten opbouwen met de meest kwetsbare jongeren om problematiek vroegtijdig te kunnen signaleren. Jongerenwerkers zullen, net zoals in het jongerencentrum in Zierikzee, samen met jongeren activiteiten opzetten in dorpen/kernen waar de (meest kwetsbare) jongeren wonen en kunnen ook structureel ambulant werken (op straat aanwezig zijn op momenten dat jongeren daar ook zijn) in hun werkgebied. Op deze manier komen ze niet alleen in contact met de jongeren, maar kunnen ook informatie ophalen over de leefwereld van jongeren en inspelen op behoeften. Jongeren hebben zo een vast gezicht, waardoor een vertrouwensband kan ontstaan en er gezamenlijk activiteiten binnen hun leefomgeving kunnen worden ontwikkeld. De jongerenwerker is ook een vast gezicht voor sleutelfiguren in dat gebied, zoals het onderwijs, dorpshuizen, verenigingen, jeugdconsulenten, (school)maatschappelijk werk, etc. Het maatschappelijk effect wat beoogd wordt met deze werkwijze is: Jongerenwerk vergroot sociale cohesie.

9

(Figuur 1) 6.1.1. Doelstelling bevorderen participatie jongeren De doelstelling voor dit thema luidt als volgt: ‘In die wijken, dorpen en kernen waar de meeste (kwetsbare) jongeren woonachtig zijn, hebben de jongerenwerkers hen pro actief benaderd en gemotiveerd om gezamenlijk activiteiten voor hun eigen doelgroep (peer to peer) te organiseren, ten einde hen te stimuleren een rol te nemen in de verbetering van hun eigen leefomgeving’. Werkwijze: De standaard werkwijze van het jongerenwerk is gebaseerd op de zogenaamde Presentie methode van Andries Baart. Door actief, zichtbaar en open aanwezig te zijn in een bepaalde wijk, dorp of kern, kan er op een laagdrempelige manier contact gelegd worden tussen professional en in dit geval jongeren. Jongerenwerkers sluiten hierbij aan bij de leefwereld van de jongeren en betrekt hen vanaf het eerste moment bij de te behalen resultaten. Er worden activiteiten opgezet die aansluiten bij de belevingswereld van jongeren, zodat er ontmoeting ontstaat en een vertrouwensband kan ontstaan. Belangrijk is om de kinderen zo jong mogelijk te vinden en binden, zodat een vertrouwensband op jonge leeftijd al tot stand komt. De jongerenwerker kan dienen als rolmodel, handelt vanuit een beroepscode en draagt vanuit dit kader normen en waarden over op kinderen en jongeren, zodat zij (nog meer) kansen krijgen zich te ontwikkelen en ontplooien.

Hierbij worden ook ouders en jongeren zelf betrokken, vooral in de rol van co-creatie en begeleiden van activiteiten. Op latere leeftijd kunnen jongeren, vanuit die vertrouwensband, eenvoudig worden aangesproken op ongewenst gedrag door de jongerenwerker of is de drempel laag om hulp te vragen. Deze manier van werken draagt bij aan sociale cohesie in dorp en wijk. De jongerenwerker zal altijd een netwerk ontwikkelen waarin ouders, school, verenigingen, andere vrijwilligers- of professionele organisaties, politie en woningcorporatie deel van uitmaken. Zo kunnen signalen snel worden opgepakt en op de juiste plek terecht komen als dit nodig is. Voor het bepalen van de focus op de juiste kernen/dorpen, zal gekeken worden naar de cijfers vanuit het CJG, zodat het jongerenwerk op die plekken is, waar de meeste kwetsbare jongeren wonen. Resultaten: - 15% van de jongeren nemen deel aan activiteiten gericht op hun belevingswereld, talenten en eigen leefomgeving, - 10% van de jongeren in betreffend dorp/kern organiseren activiteiten voor hun eigen doelgroep in hun eigen dorp of kern, - jongerenwerkers zijn een bekend gezicht voor de jongeren in dorp/kern, hebben een vertrouwensband waardoor individuele vroegsignalering mogelijk is,

10

-

jongerenwerkers werken samen met sleutelfiguren in het dorp/kern om signalen te bespreken of activiteiten mogelijk te maken/ te ondersteunen, jongerenwerkers betrekken volwassen inwoners om door middel van vrijwilligerswerk bij de activiteiten samenwerking en uitwisseling te stimuleren, jongerenwerkers motiveren jongeren om mee te praten over hun eigen leefomgeving in daarbij passende structuren (bijv. vertegenwoordiging dorpsraad, enquêtes uitzetten, raadplegingen organiseren).

Indicatoren: - Aantal activiteiten, aantal deelnemers - Rol jongerenwerker (faciliteren, organiseren, aanjagen) per activiteit per dorp/kern - Rol en aantal jongeren (deelnemer en/of organisator), aantal en rol overige inwoners (vrijwilligers/ondersteuning bij activiteiten) - Beschrijving van een aantal relevante casussen. - Informatie uit de excel-lijst.

6.2. Thema 2: Versterken sociaal netwerk (voorkomen eenzaamheid) Het jongerenwerk levert een bijdrage aan het versterken van het sociale netwerk van jongeren. Dat doen zij op de volgende manier: 

Activeren tot deelname aan activiteiten (zelf mede organiseren, betrekken bij, uitnodigen tot, etc.)

Dit is de standaard werkwijze van het jongerenwerk: alle activiteiten zoveel mogelijk door en voor jongeren organiseren. Door presentie in het werkgebied, leren jongerenwerkers de jongeren kennen, waardoor zij door middel van het doen van leuke en soms leerzame activiteiten, een betekenisvolle relatie aangaan. Deze relatie is van belang om als voorbeeld te kunnen dienen voor jongeren hoe relaties met andere mensen tot stand komen en moeten worden onderhouden. 

Individuele jongerencoaching: o Versterken van eigenwaarde en eigen kracht, o Vergroten zelfvertrouwen o Aanreiken van praktische en sociale vaardigheden, normen en waarden, o Samen talenten ontdekken o Verantwoordelijkheid aanleren door deze te geven en hierbij te ondersteunen.

Werkwijze jongerencoaching Jongerencoaches zijn er voor jongeren tussen 12 en 24 jaar die vragen hebben over onder andere school, vriendschappen, vrije tijd, zelfstandig wonen, seksualiteit, schulden, zwangerschap, problemen thuis en gescheiden ouders. Het kan gaan om korte vragen waarbij de jongerencoaches de jongere kan voorzien van informatie die op dat moment nodig is, maar ook voor wat langer durende ondersteuning om er voor te zorgen dat de jongere zijn/haar doelen behaalt, bijvoorbeeld bij het opbouwen van meer zelfvertrouwen. De jongerencoaches streven er naar om iedere jongere in zijn of haar kracht te zetten en gaat uit van eigen regie en versterken van zelfredzaamheid. De jongerencoaches willen met hun laagdrempelige aanbod onder meer schoolverzuim en uitval van jongeren voorkomen, sporten en bewegen stimuleren en ondersteunen bij de weg naar zelfstandigheid als dit niet vanzelfsprekend is door achterstand of handicap. Ook staan zij klaar om de jongeren te helpen bij de ontwikkeling van hun talenten. Coaching wordt geboden naar aanleiding van vragen en problemen van jongeren op ieder levensgebied. Door contact met de jongeren krijgt de jongerencoach zicht op de leefsituatie en biedt hij of zij een individueel coachingstraject aan. De jongerencoach geeft richting en sturing aan jongeren in het kader van hun ontwikkeling.

Hierbij wordt de stijl van coaching aangepast aan de vraag van de jongeren. Waar nodig wordt externe hulpverlening ingeschakeld en samengewerkt met ketenpartners, zoals samenwerking of doorverwijzing naar maatschappelijk werk (vaak in relatie tot gezinsproblematiek) of psycholoog (als er sprake is van persoonlijkheidsproblematiek). In de meeste gevallen is een coachingstraject

11

kort en intensief (3 tot 6 maanden). De jongerencoaches doen wat nodig is, ontdekken wat er kan en laten los waar mogelijk. Ook na afloop houdt de jongerencoach de jongere in het vizier als deze bijvoorbeeld deelneemt aan activiteiten vanuit het jongerencentrum of andere plekken waar jongeren gefaciliteerd kunnen gaan worden (bijv. buurthuizen/dorpshuizen of verenigingen). Hoewel jongerencoaching veelal één op één trajecten zijn, worden er ook groepsgewijze interventies aangeboden om bovenstaande competenties bij jongeren te versterken of aan te leren. Zo wordt er gewerkt met de methode Make a Move, Weerbaarheidstraining vanuit Rots en Water en Girls’ Talk. Dit zijn trainingen die bestaan uit gemiddeld 8 tot 10 bijeenkomsten en bestaan uit maximaal 8 deelnemers per keer. Afhankelijk van de vraag, worden deze groepstrainingen per jaar georganiseerd. De verwijzingen naar dit aanbod komen vaak tot stand vanuit contacten met de scholen, het maatschappelijk werk of het Loket Samenleving en Zorg van de gemeente Schouwen-Duiveland. Dit aanbod is ook beschikbaar voor de extra te bereiken nieuwe doelgroep jongeren uit de overeengekomen dorpen/kernen.  Investering op het thema eenzaamheid. Eenzaamheid is door de coronacrisis een groot probleem geworden onder jongeren. Het is een complex probleem, omdat eenzaamheid meerdere lagen kent (emotioneel en sociaal).

Sommige jongeren waren al eenzaam voor de crisis, er zijn er in ieder geval meer bijgekomen. Voor het deel dat sociale eenzaamheid heeft ervaren, zal het probleem zich na de crisis weer oplossen, omdat jongeren onderling weer contacten kunnen aangaan. De gemeente heeft aangegeven graag te willen investeren in het voorkomen van vooral emotionele eenzaamheid en wil graag dat het jongerenwerk zich de methode ‘Join Us’ gaat eigen maken. Join Us is een erkende interventie die een eigen werkwijze heeft ontwikkeld. Jongeren die vooral vanuit de contacten met het jongerenwerk, maar ook vanuit scholen, verenigingen of jeugdhulporganisaties, kunnen deelnemen aan een groep waarin geleerd wordt sociale contacten aan te gaan en wordt gewerkt aan een positiever zelfbeeld. De methode heeft ook tools ontwikkeld voor evaluatie en effectmeting. Na de scholing van twee jongerenwerkers in deze methode, zal er een groep voor 12-18 jarigen worden gestart. De bedoeling is een dergelijke groep minimaal 1 tot 2 keer per jaar beschikbaar te hebben. Het maatschappelijk effect wat met deze werkwijze beoogd wordt is: Jongerenwerk voorkomt zorg. 6.2.1.

Doelstelling Versterken sociaal netwerk/voorkomen eenzaamheid De doelstelling luidt als volgt: ‘Het jongerenwerk draagt bij aan het versterken van een sociaal netwerk van jongeren door hen te betrekken bij ontmoetingsactiviteiten, zodat jongeren nieuwe contacten kunnen aangaan. Om hen hierin te ondersteunen, zal bij jongeren voor wie dit niet eenvoudig is en hierdoor kampen met o.a. gevoelens van eenzaamheid, het aanbod worden gedaan om deel te nemen aan de groepsmethode ‘Join Us’, dan wel een individueel traject jongerencoaching of een ander groepsgericht aanbod (weerbaarheid/sociale vaardigheidstraining). Resultaat: - Jongeren hebben de vaardigheden om een sociaal netwerk op te kunnen bouwen - Jongeren zijn, individueel-, dan-wel collectief, ondersteund in het versterken of vergroten van hun sociale netwerk. - Jongerenwerkers zijn geschoold in de methode Join Us - Er is een minimaal 1 groep georganiseerd volgens deze methode met het volgende resultaat: o jongeren hebben positieve ervaringen opgedaan met gelijkgestemden o jongeren hebben kennis en inzicht gekregen in de factoren die een rol spelen bij het ontstaan van eenzaamheid o jongeren hebben een realistisch beeld van zichzelf en de sociale omgeving o jongeren beschikken over voldoende vaardigheden om contacten te leggen en te onderhouden.

12

Indicatoren: - Aantal trajecten jongerencoaching (verwezen door, resultaat, verwezen naar) met als doel versterken sociaal netwerk - Aantal jongeren dat vanuit deelname aan (ontmoetings)activiteiten per kern/dorp wordt doorverwezen naar jongerencoaching en/of groepswerk met als doel versterking netwerk. - Aantal groepstrainingen en aantal deelnemers. - Aantal deelnemers groepstraining Join Us en evaluatiegegevens n.a.v. de aangereikte formats vanuit de trainers, zoals een effect- en tevredenheidsmeting onder de deelgenomen jongeren.

6.3. Thema 3: bevorderen mentale gezondheid jongeren Het bevorderen van mentale gezondheid van jongeren, hangt ook samen met het hebben en onderhouden van een sociaal netwerk. De mens is tenslotte een sociaal wezen, wat niet zonder anderen kan. Echter kunnen er ook hele andere situaties aan de hand zijn, waardoor jongeren moeite hebben zich staande te houden in hun leven. Dat kan te maken hebben met financiële zorgen, gezinsproblematiek, werk of schoolloopbaan, identiteit/gendervraagstukken, vrije tijdsbesteding of omgaan met vrienden. Binnen SMWO wordt er ook individuele begeleiding aangeboden vanuit het jongerenwerk. Het jongerenwerk onderscheidt zich van jeugdhulpverlening door de laagdrempeligheid van de begeleiding (je hoeft niet persé eerst een probleem te hebben), waarbij de leefwereld en de eigen ontwikkeldoelen van de jongeren het uitgangspunt zijn. De aanwezigheid van de jongerenwerker in de leefwereld van de jongere, biedt kansen om vanuit een bestaande betekenisvolle relatie, de jongere te stimuleren tot positieve gedragsverandering en talenten en kwaliteiten te versterken en te benutten. Het jongerenwerk is al structureel aanwezig op het Pontes Pieter Zeeman en houdt hier spreekuur. Ook kan de zorgcoördinator van de school, doorverwijzen naar het spreekuur waar de leerling laagdrempelig het contact kan aangaan met de jongerenwerker.

De samenwerking met het onderwijs kan ook bijdragen aan het voorkomen van schooluitval. Door de aanwezigheid in andere kernen en dorpen waar relatief veel jongeren een jeugdzorgtraject hebben, kunnen de jongerenwerkers vroegtijdig contact leggen met kinderen en jongeren en zodoende hen ook individueel ondersteunen indien vragen of problemen zich aandienen bij de jongeren. Er bestaat een risico dat in de eerste fase van aanwezigheid van de jongerenwerkers op andere plaatsen, dan met name in en rond Zierikzee, dat er meer problematiek gesignaleerd wordt die leidt tot benodigde inzet van jeugdhulpverlening. Waar het licht kan, zal jongerencoaching worden aangeboden, maar er kan ook zwaardere problematiek gesignaleerd worden door de contacten met netwerkpartners zoals basisscholen, verenigingen, dorpsraden, huisartsen etc., waardoor de vraag zal stijgen. Na aanwezigheid van één of twee jaar, zal dit effect verdampen en kan er echt preventief gewerkt worden in het voorkomen van zorg. Vandaar dat investering voor lange termijn nodig is. De jongerenwerkers kennen dan ook de meeste kinderen en jongeren in die dorpen waar de focus op gelegd gaat worden. Het mag duidelijk zijn dat het jongerenwerk niet in ieder dorp of kern met regelmaat aanwezig kan zijn.

Er zal op basis van data die aangeleverd worden door de gemeente, gezamenlijk een keuze worden gemaakt welk dorp of kern zeker een vast gezicht moet gaan krijgen. Individueel jongerenwerk is omschreven in de dienst Jongerencoaching (zie 6.2). Het maatschappelijk effect wat wordt beoogd met deze werkwijze is: Jongerenwerk voorkomt zorg. 6.3.1. Doelstelling mentale gezondheid ‘Door de inzet van de dienst jongerencoaching (zie voor werkwijze 6.2) wordt voorkomen dat jongeren met lichte problematiek op het gebied van sociaal, emotioneel functioneren, worden doorverwezen naar gespecialiseerde vormen van jeugdhulp, waardoor het jongerenwerk een bijdrage levert aan het besparen van jeugdzorgkosten’.

13

Resultaten. - Bij 5% van de doelgroep is door middel van de inzet van individueel jongerenwerk, waaronder jongerencoaching, voorkomen dat er opgeschaald moest worden naar gespecialiseerde jeugdzorg. - Dit resultaat is vertaald in een financieel overzicht van kosten en baten. Indicatoren - Aantal individuele signalen en de opvolging ervan: o Aantal x afgehandeld door jongerenwerk (kort) o Aantal x vooraanmelding o Aantal x inzet jongerencoaching + resultaat + doorverwezen door o Aantal x vanuit jongerenwerk doorverwezen naar, welke problematiek en welke organisatie/netwerk/activiteit. o Inzage in samenwerkingspartners in de trajecten o Gemiddelde doorlooptijd per casus. - Financiële berekening besparing x euro t.o.v. inzet geïndiceerde jeugdzorg.

Evaluatie extra investering Begin 2023 vindt er een evaluatie plaats tussen SMWO en Gemeente Schouwen-Duiveland om te bepalen wat de investeringen voor de periode 2024-2027 worden. De aangeleverde rapportage, gebaseerd op alle bovengenoemde resultaten, aangevuld met de meest actuele ontwikkelingen, zal hierin leidraad zijn.

14