20211019 Raadsbrief Project Aquathermie en burgerparticipatie bijlage 2

Kleine Koppel 26 3812 PH Amersfoort +31 (0)33 3036800 info@overmorgen.nl overmorgen.nl IBAN NL48RABO0145534111 BIC RABONL2U BTW 8145.82.035.B01 KVK 27243218

Memo

DATUM

:

14 juli 2021

ONDERWERP

:

Voorstel benutten kansen subsidies en financieringopties

Situatie en uitdaging Gemeente Schouwen-Duiveland, Energiecoöperatie Zeeuwind en woningbouwcorporatie Zeeuwland onderzoeken samen – vanuit het perspectief van de burger – in de wijk Malta of aquathermie (energie uit oppervlaktewater) in combinatie met collectieve warmtelevering (een warmtenet) voor de wijk Malta een oplossing kan zijn. Momenteel onderzoekt bureau Over Morgen samen met de werkgroep techniek, bestaande uit vertegenwoordigen uit de wijk, de alternatieven voor het verwarmen met aardgas. De kosten voor de warmtetransitie zijn aanzienlijk en kunnen sterk verschillen per gebouweigenaar (particulier vs. woningcorporatie). De werkgroep techniek heeft middels een afwegingskader de kosten van de eindgebruiker benoemd als meest voornaamste criterium voor de keuze van de warmteoplossing Uit de onderzoeken blijkt, in lijn met de Transitievisie Warmte, dat collectieve warmtelevering een kansrijk alternatief is voor aardgas voor een groot deel van de woningen in de wijk. Voor een kleiner deel van de woningen liggen de meer individuele oplossingen (denk aan warmtepompen eventueel in combinatie met een gasketel) voor de hand. In alle gevallen is er sprake van een onrendabele per woning die redelijk vergelijkbaar is met de uitkomsten van de verschillende Proeftuinen Aardgasvrij Wijken in het land.

Voorstel: Onder huidige marktomstandigheden zal de onrendabele top ook niet verdwijnen en daarom heeft de overheid verschillende subsidies en financieringsmogelijkheden in uitvoering om deze onrendabele top te beperken. In deze memo worden de kansrijke subsidies en financieringsmogelijkheden geïnventariseerd en daarna beoordeeld op de toegevoegde waarde voor het initiatief, belangrijke voorwaarden, wel of niet kunnen stapelen en de tijdinspanning die de aanvraag en/of regeling kost. Uit deze inventarisatie komen 3 kansrijke subsidie mogelijkheden naar voren waarmee de onrendabele top significant kan worden beperkt, namelijk: 1. Proeftuinen Aardgasvrije Wijken 2. Deelname NieuweWarmteNu! Als onderdeel van Nationaal Groeifonds 3. Stimuleringsregeling Aardgasvrije Huurwoningen

De onrendabele top is voor de (particuliere) woningeigenaar een obstakel om de transitie te maken naar een aardgasvrij alternatief. Om die reden wordt voorgesteld om in te zetten op het verwerven van meerdere subsidies. 1. Proeftuinen Aardgasvrije Wijken toelage is kansrijke oplossing voor het verlagen van de onrendabele top die in principe vormvrij is. Uit ervaring blijkt het een intensief traject die een inspanning vraagt van 20-30k aan uren. Ook is er externe begeleiding voorzien, bij akkoord betreft een eerste actie het uitvragen van een offerte bij gespecialiseerde bureaus. 2. Deelname NieuweWarmteNu! als onderdeel van Nationaal Groeifonds blijkt een momentane kans om met geringe inspanning deel te nemen aan een consortium. Om die reden is een voorinschrijving bijgevoegd om het project aan te melden bij de penvoerder. Afstemming over de voorwaarden volgt in het derde kwartaal. Voor 23 juli as. dient het formulier aangeleverd te zijn. 3. Stimuleringsregeling Aardgasvrije Huurwoningen betreft een kansrijke subsidie voor de woningbouwcorporatie. De belangrijkste voorwaarde betreft een warmteleveringsovereenkomst. Om die reden wordt aanbevolen om toe te werken naar het organiseren van een warmteketen incl. warmtebedrijf.

Vergelijk subsidies en financieringsmogelijkheden Deze instrumenten en ontwikkelingen ondersteunen de financiering van de transitie naar aardgasvrij wonen. Bijdragen / subsidies Proeftuinen Aardgasvrije Wijken

Oordeel en potentie Kansrijk en stapelbaar, € 5.000 – € 20.000 per huur en koopwoning toelage zowel proceskosten diensten en/of materiaal. Projectaanpak voldoet aan criterium PAW. Besparen, LT-bron.

Voorwaarden Icm. woningcorporatie is een uitvoeringsregeling tegen staatssteun nodig Meet/monitoring vraagt accountantsverklaring Terugbetaling niet aan orde.

Inspanning Ongeveer 20-30k EUR aan inzet, 2 maanden doorlooptijd

Stimuleringsregeling Aardgasvrije Huurwoningen

Kansrijk, € 5.000 per huurwoning subsidie aan diensten en/of materiaal.

Realisatie binnen 5 jaar, verwijderen van de gasmeter is het bewijs, anders terugbetalen Een getekende Warmteleveringsovereenkomst is nodig

Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE)

Kansrijk icm. PAW, uitvoeringsregeling € 3.325 voor particuliere woningeigenaren voor warmtepomp / warmtenet Nog niet kansrijk, nieuwe programmaperiode nog niet uitgekristalliseerd. Kansrijk in andere regio’s. tot maximaal +/20% van de projectkosten

Niet stapelbaar met andere subsidies aangevraagd door particulier voor

Warmteleveringsoveree nkomst noodzaakt een uitvraag bij een ACM erkent warmtebedrijf. Aanbesteding of vergunningsaanvraag is een intensief traject van +/- 6mnd. Beperkt, webformulier per gebouweigenaar

Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO)

2

Nog niet bekend.

Uitvoeringspartner www.stimulus.nl benaderen

Specifieke regelingen SDE++ of EIA, MIA, VAMIL en KIA

Kansrijk voor warmtebedrijf, +/- 15% invloed op bijdrage aansluitkosten (huur en koop)

Aan warmtebedrijf

Intensief, uitvoering door warmtebedrijf

NieuweWarmteNu!

Kansrijk, collectieve inschrijving voor duurzame warmte. Penvoerder oa. TNO. Er wordt ingezet op het subsidieren van de onrendabele top van het project.

Penvoerder van de aanvraag zal subsidie gelden vragen om het project te begeleiden.

Penvoerder (ao.TNO) biedt ondersteuning voor de aanvraag. Uitvraag lijkt vooral 2e lijns aanleveren van informatie.

Ter aanvulling enkele financieringsopties Financieringsopties Potentie Hypothecaire leningen € >15.000 (koop) Duurzaamheidslening gemeenten € <15.000 (koop) Nationaal warmtefonds € <65.000 (koop)

Voorwaarden Vanaf 15k ‘rendabel’

Verdieping kansrijke opties: Proeftuin Aardgasvrije Wijken In de Proeftuinen Aardgasvrije Wijken (PAW) gaat men aan de slag om een woonwijk, buurt of dorp aardgasvrij te maken. Het doel van dit programma is om van de proeftuinen te leren op welke manier een wijkgerichte aanpak ingericht en opgeschaald kan worden 1. In de twee eerdere rondes zijn 46 proeftuinen aangewezen. Vanaf 2 juli tot december 2021 is het mogelijk om in te schrijven voor de derde – en laatste – ronde proeftuinen. Uitgaande van gemiddeld € 4 miljoen per proeftuin, zouden dit er ongeveer 12 zijn 2. Een groot voordeel van dit programma is dat de proeftuin een substantiële rijksbijdrage ontvangt als toelage op het project. De toelage betreft geen subsidie en is vormvrij. In deze 3e ronde wordt er gericht gezocht naar proeftuinen die een aanvulling zijn op de bestaande proeftuinen. “Uit analyse van de huidige proeftuinen blijkt dat er nog weinig aanpakken zijn met een warmtenet op basis van lagere temperaturen (<55oC) en aanpakken met woningisolatie, al dan niet gecombineerd met een (hybride) warmtepomp”. Er zijn al genoeg proeftuinen met midden (MT)- of hogetemperatuurwarmtenetten (HT) (70-90 oC), waterstof en groen gas.”3.

Daarnaast horen stapsgewijze oplossingen met een groot co2-besparingspotentieel ook tot de mogelijkheden, zoals een gefaseerde aanpak waarbij eerst gebouwen gereed gemaakt worden door isolatiemaatregelen voor de aansluiting op een duurzame warmtebron. Dit kan in combinatie met een hybride warmtepomp. Het alternatief voor aardgas dient al wel bekend te zijn, evenals dat een wijkgerichte aanpak centraal staat. Er worden proeftuinen gezocht die voor 2030 aardgasvrij zijn, maar ook proeftuinen die op middellange termijn (2035-2040) overgaan4. Maar bij alle aanmeldingen moet er in 2022 concreet gestart zijn. Daarnaast worden in deze ronde proeftuinen geselecteerd waarbij isolatie een integraal onderdeel is van de aanpak, zo kan er nog veel geleerd worden over bijv. collectieve ontzorging.

1

Programma Aardasvrije wijken. URL: https://aardgasvrijewijken.nl/proeftuinen/

2 Programma Aardgasvrije wijken. URL:

https://www.aardgasvrijewijken.nl/vraag+en+antwoord/veelgestelde+vragen/default.aspx#question=1943624,1585174,1585383,1943625,1943626, 1585446 3, 4, 5 Programma Aardgasvrije wijken. URL:

https://aardgasvrijewijken.nl/proeftuinen/derde+ronde+proeftuinen/nieuw+in+derde+ronde+proeftuinen/default.aspx

3

De vijf hoofdthema’s zijn financiële onderbouwing en businesscase, technische oplossingen, regie & organisatie, participatie & communicatie en verbinding met andere opgaven in de wijk. Ten slotte is de betrokkenheid van bewoners een belangrijk thema: in de aanvraag moeten gemeenten aangeven hoe zij de aanpak van draagvlak en betrokkenheid van bewoners borgen 5. Kortom, interessant zijn aanpakken met een isolatieaanpak, lage temperatuur en waarbij woonlastenneutraliteit en de co2 prestatie helder wordt onderbouwd. In de afgelopen jaren hebben we gezien dat er meer animo voor de proeftuinen is, dan dat er plekken beschikbaar zijn. Om een proeftuin te worden dient er eerst een uitvoerige aanmeldprocedure doorlopen te worden. Het is bij de inschrijving belangrijk om er als wijk en aanpak er echt uit te springen, om zo een reële kans te hebben om geselecteerd te worden. In Malta zijn er al een aantal voordelen, zoals de focus op lage temperatuur (aquathermie), betrokken bewoners, de aandacht voor isolatie en coöperatie Zeeuwwind. Onze ervaring heeft geleerd dat er naast deze positieve punten, echt nog een onderscheidend kenmerk nodig is. Om hier toe te komen zal de wijkaanpak in Malta in de komende maanden aangepast moeten worden en daarmee meer toegespitst op de aanmeldingseisen voor de PAW-aanvraag.

We stellen voor om in een gezamenlijk traject met de gemeente, Zeeuwland, Zeeuwwind en eventueel andere partijen te verkennen op welke manier we Malta echt kunnen onderscheiden. Dit vraagt dan ook om inzet van alle partijen tot aan de afronding van de inschrijving, maar ook daarna in de vervolgstappen richting aardgasvrij.

Andere financieringsopties Bij de financiering van projecten wordt veelal geleund op de PAW-bijdrage. Het is voor de meeste wijkaanpakken uitdagend de businesscase sluitend te krijgen zonder deze extra financiering. Toch is toekenning van deze bijdrage niet doorslaggevend voor de voortgang van het project. Er zijn – zoals ook in het overzicht van subsidies en financieringsopties te zien is – meerdere financiële mogelijkheden voor Malta. In deze paragraaf lichten we er twee toe. Regeling van NieuweWarmteNu! (NWN!) NWN! Is een consortium van verschillende organisaties, zoals warmtebedrijven, kennisinstellingen, gemeentes, provincies en andere partijen. Het NWN! Ontwikkelt een voorstel dat zal ingediend worden bij het Nationaal Groeifonds. Het doel is om t/m 2025 100.000 weq’s aan te sluiten op duurzame collectieve warmtesystemen, door het wegnemen van financiële knelpunten, zoals de onrendabele top. Hiermee wordt een vliegwieleffect beoogd, om ook de andere weq’s vanuit de doelstelling van het Klimaatakkoord versneld aan te sluiten. NWN! wil projecten selecteren om daarbij de financiële knelpunten weg te nemen, het toepassen van innovaties in de praktijk stimuleren en een lerend systeem creëren 6. Er wordt gezocht naar projecten voor duurzame collectieve warmtesystemen die zich in de planfase bevinden en op korte termijn realiseerbaar zijn (uiterlijk 2025 van start).

Het is voor Malta interessant om zich aan te melden voor de regeling van NWN!, om zo de onrendabele top te verkleinen. Aanmelden kan tot 23 juli 2021, en heeft tot indienen van het definitieve voorstel (eind oktober) geen verplichtend karakter. Na 23 juli wordt bepaald welke voorstellen daadwerkelijk bij het in te dienen voorstel worden toegevoegd. “Daarbij wordt gestuurd op de criteria (o.a. economische structuurversterking, BBP, innovativiteit) die door het Nationaal Groeifonds worden gehanteerd en op een goede spreiding over de marktsegmenten van collectieve warmtesystemen.”7 Stimuleringsregeling Aardgasvrije Huurwoningen (SAH) In Malta valt een groot gedeelte van de woningen (ca. 400) onder de huursector. De SAH is een regeling voor verhuurders om bestaande huurwoningen aardgasvrij te maken door deze binnen 5 jaar aan te sluiten op een extern warmtenet. De subsidieregeling geldt voor zowel de aansluitkosten als voor de benodigde

6 NWN! voorstel, 2021 7 NWN! voorstel, 2021

4

aanpassingen in de woningen. Ook woningen die al aangesloten zijn op een extern warmtenet, maar nog wel gebruik maken van aardgas voor bijv. warm tapwater, komen in aanmerking. 8 Per huurwoning kan de verhuurder maximaal € 5.000,- subsidie ontvangen. De SAH vergoedt 40% van de aanpassingen in de woning (inpandige woningkosten), tot een maximum van € 1.200,- per woning. Dit is ook het maximale bedrag dat de SAH vergoedt voor huurwoningen die al op een warmtenet zijn aangesloten. De SAH vergoedt 30% van de aansluitkosten van een woning op een warmtenet, tot een maximum van €3.800,- per woning9. Het beschikbare totaalbudget voor de SAH in de aanvraagperiode 2020 – 2023 is €194,3 miljoen. Dit is onderverdeeld in €184,3 miljoen voor aanvragen van €25.000,- of meer en alle aanvragen voor huurwoningen die al op een warmtenet zijn aangesloten en €10 miljoen voor aanvragen kleiner dan €25.000,-10. Figuur 1 laat de actuele stand van het budget zien.

Figuur 1 Budgetcijfers Stimuleringsregeling aardgasvrije huurwoningen (SAH)

Verhuurders kunnen deze subsidie van 1 mei 2020 tot 31 december 2023 zelf aanvragen bij RVO. Dit is een interessante financieringsoptie voor Malta. Meer informatie over de subsidieregeling en bijbehorende voorwaarden is te vinden op de website van RVO.

8 Stimuleringsregeling aardgasvrije woningen (SAH) voor verhuurders, RVO, URL: https://www.rvo.nl/subsidie-en-financieringswijzer/sah-voor-

verhuurders 9

Stimuleringsregeling aardgasvrije woningen (SAH) voor verhuurders, RVO, URL: https://www.rvo.nl/subsidie-en-financieringswijzer/sah-voor-

verhuurders 10 Stimuleringsregeling aardgasvrije woningen (SAH) voor verhuurders, RVO, URL: https://www.rvo.nl/subsidie-en-financieringswijzer/sah-voor-

verhuurders

5