20211019 Raadsbrief Project Aquathermie en burgerparticipatie bijlage 3

Datum Referentie Betreft Auteur Gecontroleerd door

21 juli 2021 68362/FN/20210721 Verkenning juridisch kader B. Rus F. Niewold

Notitie juridische verkenning bodemenergie- en oppervlaktewatersysteem Malta te Zierikzee 1

JURIDISCHE HAALBAARHEID In deze notitie is het relevante wettelijke kader voor de benodigde onderdelen van een bodemenergiesysteem met thermische energie uit oppervlaktewater in de wijk Malta beschreven. 1.1

1.1.1

Juridische kader en vergunningen

Oppervlaktewatersysteem (TEO) Voor het realiseren van oppervlaktewatersysteem (TEO-systeem) gelden in ieder geval de volgende zorgplichten, meldplichten en vergunningplichten: - Zorgplicht oppervlaktewater onttrekken: • In artikel 4.16 Keur watersysteem Waterschap Scheldestromen 2012 staat aangegeven dat er een zorgplicht is voor onttrekken van oppervlaktewater. De zorgplicht houdt in dat er zorgvuldig gewerkt moet worden en schade aan het watersysteem wordt voorkomen (bevoegd gezag: Waterschap Scheldestromen). - Zorgplicht oppervlaktewater lozen: • In artikel Keur watersysteem Waterschap Scheldestromen 2012 staat aangegeven dat er een zorgplicht is voor lozen van oppervlaktewater. De zorgplicht houdt in dat er zorgvuldig gewerkt moet worden en schade aan het watersysteem wordt voorkomen (bevoegd gezag: Waterschap Scheldestromen). - Watervergunning object plaatsen: • In artikel 4.1 lid 3 Keur watersysteem Waterschap Scheldestromen 2012 staat dat het plaatsen van een object in een beschermingszone, dan wel de kernzone tot aan de waterlijn van een hoofdwatergang vergunningplichtig is. Het inlaat- dan wel uitlaatsysteem voor onttrekking en lozing van oppervlaktewater is een dergelijk object. De doorlooptijd van de vergunning is circa acht weken (bevoegd gezag: Waterschap Scheldestromen).

- Watervergunning bouwen: • In artikel 4.1 lid 3 Keur watersysteem Waterschap Scheldestromen 2012 staat dat het bouwen in de kern- en beschermingszone van waterkeringen vergunningplichtig is. De doorlooptijd van de vergunning is circa acht weken (bevoegd gezag: Waterschap Scheldestromen). - Omgevingsvergunning/aanlegvergunning kabels en leidingen: • Voor het plaatsen van ondergrondse kabels en leidingen in de openbare ruimte is op grond van artikel 2 sub 18 onder d van Bijlage II bij het Besluit Omgevingsrecht geen omgevingsvergunning voor bouwen en gebruiken vereist. Op grond van het ter plaatse geldende bestemmingsplan kan wel een omgevingsvergunning voor het uitvoeren/aanleggen van het werk nodig zijn (artikel 2.1 lid 1 onder b Wet algemene bepalingen omgevingsrecht).

Datum Referentie Pagina

21 juli 2021 68362/FN/20210721 2/6

-

1.1.2

In de aanvraag dient middels maatvoering het exacte tracé aangegeven te worden (bevoegd gezag: gemeente Schouwen-Duiveland). Huurovereenkomst Waterschap Scheldestromen: • Er is een huurovereenkomst nodig van het waterschap omdat er gebruik gemaakt wordt van het eigendom van Waterschap Scheldestromen. Voor het gebruik van het eigendom wordt een tarief betaald. In titel 4 (afdelingen 1 t/m 4) boek 7 Burgerlijk Wetboek is geregeld welke wettelijke bepalingen gelden voor de huur van grond.

Open bodemenergiesysteem (WKO) Voor het realiseren van een open bodemenergiesysteem (WKO) gelden in ieder geval de volgende zorgplichten, meldplichten en vergunningen: - Vergunning Waterwet (open bodemenergiesysteem): Voor het onttrekken en retourneren van grondwater is een vergunning in het kader van de Waterwet verplicht volgens artikel 6.4. Als bijlage bij de vergunningaanvraag dienen de effecten van het systeem in een effectenstudie te worden gekwantificeerd. De doorlooptijd is circa 8 weken tot publicatie definitieve beschikking. Voor een vergunningaanvraag Waterwet geldt de reguliere procedure van de Algemene wet bestuursrecht. Deze procedure duurt circa 8 weken. De provincie heeft de mogelijkheid om de procedure te verlengen naar 6 maanden. De provincie heeft de ruimte om gebruik te maken van de uniforme openbare voorbereidingsprocedure van de Algemene wet bestuursrecht. Deze procedure duurt circa 6 maanden. Binnen deze procedure wordt, afwijkend van de reguliere procedure, eerst een ontwerpbesluit ter inzage gelegd, voordat het definitieve besluit uitkomt. (bevoegd gezag: provincie Zeeland). Opmerking: Provincie is bevoegd gezag ten aanzien van systemen tot een diepte van 500 meter. Onder deze diepte is het Rijk bevoegd gezag.

- M.e.r.-beoordelingsplicht (onderdeel vergunning Waterwet): • De formele milieueffectrapportage (m.e.r.)-beoordeling richt zich op de vraag of op grond van kenmerken van activiteit, plaats, samenhang met andere activiteiten en milieueffecten een uitgebreide m.e.r.-procedure noodzakelijk is of dat met een “reguliere” vergunningsprocedure Waterwet kan worden volstaan. De proceduretijd voor het beoordelen van deze notitie en het opstellen van het m.e.r.-beoordelingsbesluit bedraagt zes weken. (bevoegd gezag: provincie Zeeland). - Lozingsvergunning: • Tijdens het boren van de bronnen komt boorspoelwater vrij d.m.v. inpompen van werkwater (drinkwater of grondwater). De hoeveelheid water die hierbij vrijkomt is beperkt, maar bevat vaak boorspoeling (bentoniet en polymeren) en vrijgekomen grond (zand en klei). In het Besluit Bodemenergiesystemen (ook wel AMvB Bodemenergie) is een voorkeursvolgorde voor lozen gedefinieerd: 1 vuilwaterriool (gemeente); 2 op de bodem (gemeente); 3 overige lozingsmethode. Lozing in de bodem en op het schoonwaterriool is niet toegestaan (bevoegd gezag: Waterleidingbedrijf Oasen). • Tijdens het ontwikkelen van open bronnen komt ontwikkelwater vrij. Direct na het boren worden de bronnen van een open systeem eenmalig schoon gepompt (ontwikkelen).

Het doel hiervan is om resten van het geboorde materiaal uit de bronnen te verwijderen (zand en slibdeeltjes), zodat deze niet voor verstoppingen kunnen zorgen. Het grondwater komt vrij met maximaal het uurdebiet van het bodemenergiesysteem. Het gemiddelde debiet zal

Datum Referentie Pagina

21 juli 2021 68362/FN/20210721 3/6

-

echter lager liggen. De maximaal te lozen hoeveelheid water bedraagt circa 25 maal het uurdebiet per bron. In het Besluit Lozen buiten inrichtingen is een voorschrijft opgenomen dat van toepassing is op open bodemenergiesystemen: 1 Het lozen van spoelwater ten gevolge van het boren ten behoeve van een open bodemenergiesysteem op de bodem is toegestaan; 2 Het lozen van spoelwater ten gevolge van het ontwikkelen en het onderhoud van een open bodemenergiesysteem in een voorziening voor de inzameling en het transport van afvalwater, niet zijnde vuilwaterriolering, is toegestaan; 3 Het lozen van spoelwater ten gevolge van het ontwikkelen en het onderhoud van een open bodemenergiesysteem vindt slechts in een vuilwaterriool plaats, indien lozen als bedoeld in het 2e lid niet mogelijk is. Als de keuze wordt gemaakt om te lozen op oppervlaktewater van spoelwater onderhoud bronnen of ontwikkelwater dan dient er een watervergunning te worden aangevraagd bij waterschap Scheldestromen. De aanvraag watervergunning valt onder de uitgebreide procedure zoals beschreven in de Algemene Wet bestuursrecht (26 weken). Boorspoelwater mag op oppervlaktewater geloosd met vergunning als er geen andere lozingsroute beschikbaar is. Vuilwaterriool of bodem heeft voorkeur ten opzichte van oppervlaktewater.

In het Besluit Bodemenergiesystemen (ook wel AMvB Bodemenergie) is een voorkeursvolgorde voor lozen gedefinieerd: 1 in de bodem (provincie); 2 oppervlaktewater (waterschap); 3 schoonwaterriool (gemeente); 4 vuilwaterriool (gemeente); 5 externe verwerker. Het bevoegd gezag is afhankelijk van de lozing. Tijdens het onderhoud van open bronnen komt spuiwater vrij. Tijdens periodiek onderhoud van het open systeem dat gemiddeld twee keer per jaar (doorgaans aan het eind van het zomer- en winterseizoen) plaatsvindt, wordt een relatief kleine hoeveelheid grondwater geloosd. Het eventueel in de bronnen opgehoopte zand of slib wordt tijdens het spuien uit de bronnen gepompt. Hiervoor wordt per spuiactie als vuistregel maximaal eenmaal het uurdebiet per bron geloosd. In het Besluit Bodemenergiesystemen (ook wel AMvB Bodemenergie) is een voorkeursvolgorde voor lozen gedefinieerd: 1 in de bodem (provincie); 2 oppervlaktewater (waterschap); 3 schoonwaterriool (gemeente); 4 vuilwaterriool (gemeente); 5 externe verwerker. Het bevoegd gezag is afhankelijk van de lozing. Omgevingsvergunning/aanlegvergunning kabels en leidingen: • Voor het plaatsen van ondergrondse kabels en leidingen in de openbare ruimte is op grond van artikel 2 sub 18 onder d van Bijlage II bij het Besluit Omgevingsrecht geen omgevingsvergunning voor bouwen en gebruiken vereist.

Op grond van het ter plaatse geldende bestemmingsplan kan een vergunningplicht zijn ingesteld voor de aanleg van bodemenergiesystemen: de omgevingsvergunning voor het aanlegactiviteiten (artikel 2.1 lid 1 onder b Wet algemene bepalingen omgevingsrecht). In de aanvraag dient middels

Datum Referentie Pagina

21 juli 2021 68362/FN/20210721 4/6

-

-

maatvoering het exacte tracé aangegeven te worden (bevoegd gezag: gemeente SchouwenDuiveland). Watervergunning of zorgplicht kabel of leiding: • Het leggen van kabels en leidingen in, door of langs een waterkering is verboden zonder vergunning van het dagelijks bestuur. Op grond van de Wet Telecommunicatievoorzieningen is het waterschap verplicht een kabel in zijn terrein te ontvangen. Wel heeft het waterschap recht te bepalen op welke wijze dat in het belang van de waterkering dient te gebeuren. De details voor de vergunningen van kabels en leidingen zijn te vinden in de Nota vergunningenbeleid waterkeringen. Huurovereenkomst of precariobelasting gemeente: • Omdat gebruik gemaakt wordt van eigendom van de gemeente (gemeentegrond) is toestemming van de gemeente nodig voor de aanleg van een WKO; dat kan met een huurovereenkomst of de gemeente kan precariobelasting heffen voor het hebben van voorwerpen (WKO en kabels en leidingen) in de gemeentegrond.

1.1.3

Technische ruimte/energiecentrale Voor het realiseren van een technische ruimte/energiecentrale gelden in ieder geval de volgende zorgplichten, meldplichten en vergunningen: - Omgevingsvergunning gebouw: • Voor het plaatsen van een gebouw van 100-200 m2 in de openbare ruimte is een omgevingsvergunning vereist (bouwen en gebruiken); indien het gebouw niet voldoet aan de eisen die in het bestemmingsplan worden gesteld dan kan een omgevingsvergunning voor het afwijken van het bestemmingsplan worden aangevraagd (bevoegd gezag: gemeente Schouwen-Duiveland). - Omgevingsvergunning/aanlegvergunning kabels en leidingen: • Voor het plaatsen van ondergrondse kabels en leidingen in de openbare ruimte is op grond van artikel 2 sub 18 onder d van Bijlage II bij het Besluit Omgevingsrecht geen omgevingsvergunning voor bouwen en gebruiken vereist. Op grond van het ter plaatse geldende bestemmingsplan kan een vergunningplicht zijn ingesteld voor de aanleg van bodemenergiesystemen: de omgevingsvergunning voor het aanlegactiviteiten (artikel 2.1 lid 1 onder b Wet algemene bepalingen omgevingsrecht). In de aanvraag dient middels maatvoering het exacte tracé aangegeven te worden (bevoegd gezag: gemeente SchouwenDuiveland).

1.1.4

Warmtenet Voor het realiseren van een warmtenet zijn in ieder geval de volgende vergunningen nodig: - Vergunning op grond van de Warmtewet: • In artikel 9 staat dat het verboden is zonder vergunning warmte te leveren aan verbruikers, tenzij sprake is van "klein” of eigen gebruik (artikel 9 lid 2 Warmtewet). In artikel 10 van de Warmtewet staan de eisen waaraan de aanvrager dient te voldoen. (bevoegd gezag: Minister van Economische Zaken en Klimaat). - Omgevingsvergunning/aanlegvergunning kabels en leidingen: • Voor het plaatsen van ondergrondse kabels en leidingen in de openbare ruimte is op grond van artikel 2 sub 18 onder d van Bijlage II bij het Besluit Omgevingsrecht geen omgevingsvergunning voor bouwen en gebruiken vereist. Op grond van het ter plaatse geldende bestemmingsplan kan een vergunningplicht zijn ingesteld voor de aanleg van bodemenergiesystemen: de omgevingsvergunning voor het aanlegactiviteiten (artikel 2.1 lid 1 onder b Wet algemene bepalingen omgevingsrecht). In de aanvraag dient middels

Datum Referentie Pagina

21 juli 2021 68362/FN/20210721 5/6

maatvoering het exacte tracé aangegeven te worden (bevoegd gezag: gemeente SchouwenDuiveland). • Aandachtspunt 1: in het bestemmingsplan Zierikzee buiten de grachten artikel 24 waarde Archeologie 6 is vastgesteld dat een bouwwerk groter dan 2.500 m 2 en waarbij graafwerkzaamheden dieper dan 0,5 meter onder maaiveld plaatvinden vergunningplichtig is. De voorwaarden opgenomen onder artikel 24.3.2 zijn: verplichting tot archeologische waarden bodem behouden, verplichting tot opgravingen en het uitvoeren van de werkzaamheden moet onder begeleiding van een deskundige op het terrein van archeologische monumentenzorg plaatsvinden. • Aandachtspunt 2: Mogelijk is op basis van de aard van de werkzaamheden en de locatie een stikstofberekening en een natuurtoets vereist. Afhankelijk van deze uitkomst kan het zijn dat een toestemming van de provincie Zeeland noodzakelijk is. Dit kan op twee manieren: > een verklaring van geen bedenkingen van de provincie Zeeland; > een omgevingsvergunning met de activiteit ‘handelingen met gevolgen voor beschermde plant- en diersoorten’ en/of ‘handelingen met gevolgen voor beschermde natuurgebieden’.

- Omgevingsvergunning voor bouwwerk/gebouw om energie mee/in op te wekken: • Afhankelijk van de omvang en locatie van dit bouwwerk zal een omgevingsvergunning (bouwen en gebruiken) op grond van artikel 2.1 lid 1 onder a en c Wabo nodig zijn; indien sprake is van strijd met het bestemmingsplan is een afwijkingsvergunning op grond van artikel 2.12 lid 1 onder a (onder 1,2 of 3) Wabo nodig. Indien het bouwwerk (ten behoeve van de nutsvoorziening) niet hoger is dan 3 meter en de oppervlakte niet meer is dan 15 vierkante meter is op grond van artikel 2 lid 18 onder a van Bijlage II bij het Besluit omgevingsrecht geen omgevingsvergunning vereist. (bevoegd gezag: gemeente SchouwenDuiveland). - Vergunning voor het opbreken van de verharding van de weg: • In artikel 2.11 lid 1 van de Algemene Plaatselijke Verordening van Schouwen-Duiveland 2015 is een omgevingsvergunningplicht opgenomen voor het opbreken van de verharding van de weg (bevoegd gezag: gemeente Schouwen-Duiveland).

Gebouwen Voor het realiseren van een aansluiting op het warmtenet zijn in ieder geval de volgende vergunningen nodig: - Aansluitplicht voor nieuw te bouwen woningen op basis van het Bouwbesluit: • Op grond van artikel 6.10 lid 3 van het Bouwbesluit geldt onder voorwaarden een aansluitplicht op het distributienet voor warmte voor nieuw te bouwen woningen, indien dit distributienet is opgenomen in een door de gemeente op te stellen warmteplan; de gemeente kan op grond van artikel 10 lid 7 een gebied aanwijzen waar zich een warmtenet of een andere energie-infrastructuur bevindt of gaat bevinden die kan voorzien in de verwachte warmtebehoefte, waardoor geen gasaansluitplicht voor de netbeheerder geldt. Voor bestaande woningen is dit (nog) niet geregeld. - Huisaansluiting is omgevingsvergunningvrij: • De aansluiting achter de voordeur is geen vergunningplichtige activiteit als bedoeld in artikel 2.1 of 2.2 van de Wabo.

Datum Referentie Pagina

21 juli 2021 68362/FN/20210721 6/6

1.2 Conclusie Het Waterschap Scheldestromen ziet op voorhand geen grote bezwaren om warmtewinning te vergunnen, maar zal de vergunningaanvraag moeten afwachten. Pas dan zal Scheldestromen de door de initiatiefnemer gekozen locaties toetsen aan de hierboven genoemde zorgplichten, meldplichten en vergunningseisen. Algemeen beeld bij projecten rond aquathermie is dat waterschappen een aanvullende hydraulische analyse eisen; de warmtewinning mag aantoonbaar geen effect hebben op de waterkwaliteit.