20211019 Raadsbrief Deelname aan het implementatietraject met het IJslands preventiemodel (490691)

Raadsbrief

Onderwerp Zaaknummer Datum Afdeling Portefeuillehouder Opdrachtgever

Deelname aan het implementatietraject met het IJslands preventiemodel 490691 19 oktober 2021 Werken, Wonen en Leven (WWL) J.G. Smit Afdelingshoofd WWL

Inleiding Het probleem In de gemeente Schouwen-Duiveland is al jaren sprake van overmatig alcohol-, tabak- en drugsgebruik onder jongeren. De coronacrisis heeft daar bovenop een negatief effect gehad, waardoor jongeren ook mentaal slechter in hun vel zijn komen te zitten. We doen al veel De gemeente investeert, in samenwerking met jongerenwerkers en regionale/lokale partners, op verschillende (preventieve) projecten en activiteiten, gebaseerd op de integrale benadering van Positieve Gezondheid. Het regionale gezondheidsbeleid is vertaald in het lokale uitvoeringsprogramma SchouwenDuiveland Vitaal, waarin gebruik wordt gemaakt van de JOGG-methodiek. Tevens is er aansluiting bij en uitvoering van de programma’s Laat Ze Niet (ver)Zuipen en Gezonde School. De gemeente zet daarnaast in op het versterken van de preventieve inzet op jeugdigen via extra middelen voor onderwijs vanuit het Nationaal Programma Onderwijs, coronagelden voor het stimuleren van de cultuursector op het eiland en het gemeentelijk Herstelfonds. Met al deze inzet ontwikkelen en versterken we voorliggende voorzieningen voor de jeugd. Het IJslands preventiemodel is een goede aanvulling Hoewel er al diverse initiatieven zijn, blijkt de praktijk weerbarstig en stellen we ons opnieuw de vraag of de huidige koers voldoende is om het middelengebruik onder jongeren op korte én lange termijn terug te dringen.

Het implementatietraject van het IJslands preventiemodel is een vernieuwende aanpak die goed aansluit bij de beweging die we al hebben ingezet. De vernieuwing zit vooral in de 'community-aanpak' en de monitoring van effecten die in een vier-stappen aanpak met alle betrokkenen regelmatig wordt besproken. Uitleg van het model Met het IJslands preventiemodel werken alle betrokkenen samen aan het terugdringen van alcohol-, drugsen tabaksgebruik onder jongeren en aan het verbeteren van hun welbevinden door het creëren van een gezonde omgeving waarin jongeren opgroeien. Daarbij staan risicoverhogende en beschermende factoren binnen vier domeinen centraal: gezin, peergroup (vrienden en leeftijdsgenoten), school en vrije tijd. Dit gebeurt op een onderbouwde, met data gestuurde, succesvol gebleken aanpak, waarin lokale partners en ouders samenwerken. De community-filosofie van de IJslandse aanpak houdt in dat alle partijen die betrokken zijn bij het opvoeden en opgroeien van de jeugd kunnen, en idealiter zouden moeten, meedoen. Dat zijn in ieder geval de eigen gemeentelijke diensten en voorzieningen in het sociaal domein: zorg, welzijn, onderwijs en gezondheidszorg. Maar ook ouders, aanbieders van vrijetijdsvoorzieningen (sport en cultuur) en jongeren zelf gaan een rol spelen.

Toepassen van het preventiemodel leidt tot een verlaging van het middelengebruik In 2018 zijn diverse gemeenten in Nederland (samen met het Trimbos Instituut, Nji en ICSRA) gestart met een beleidsvormend leertraject om te ontdekken of het IJslands preventiemodel ook in Nederland tot een verlaging in middelengebruik onder jongeren kan zorgen. Het Trimbos Instituut heeft in juni 2021 haar eindconclusie geschreven waaruit blijkt dat het IJslands preventiemodel ook in Nederland succesvol een verlaging van middelengebruik tot gevolg heeft. We versterken hiermee de brede preventieaanpak die we voorstaan Het IJslands preventiemodel werkt met een onderbouwde, datagestuurde, succesvol gebleken aanpak, waarin jongeren, lokale partners en ouders samenwerken (community-aanpak). De monitoring van effecten Pagina 1 van 3

en de integrale aanpak vanuit de samenleving zelf, passen naadloos op de werkwijze die we binnen het sociale domein nastreven. De werkwijze versterkt het uitvoeringsprogramma Schouwen-Duiveland Vitaal. Door de aanvulling op de integrale werkwijze realiseren we een stevig fundament voor preventie en borging van de ingezette initiatieven. Ook de inzet van middelen op activiteiten voor de jeugd vanuit het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) en de aanwending van coronamiddelen om de negatieve effecten van de coronacrisis op jeugdigen te verminderen, passen in de grotere opgave om voor onze jeugdigen een gezond en positief klimaat te realiseren waarin zij kunnen opgroeien. Al deze ontwikkelingen samen versterken elkaar in deze ambitie. Breed draagvlak is nodig Er lijkt breed draagvlak in onze gemeente te zijn voor deelname aan het traject, zowel politiek, bestuurlijk en ambtelijk als bij de adviesraad sociaal domein (zie raadsbrief 30 juni 2020). Draagvlak vanuit de samenleving en partners is net zo belangrijk. De GGD ziet kansen voor de implementatie van het model en hun potentiële rol in de uitvoering.

Via Schouwen-Duiveland Vitaal zijn er al verschillende lijntjes in de leefomgeving van jongeren gelegd, zoals het onderwijs en (sport)verenigingen, waardoor het naar verwachting een kleine stap is voor het vinden van draagvlak voor het IJslands preventiemodel omdat het de bestaande aanpak versterkt. Toekomstschets Naast een gedegen implementatietraject, met als resultaat een aanzienlijke afname van tabak-, alcohol- en drugsgebruik zien wij kansen om op een samenhangende en met een brede preventiegerichte aanpak, de leefomgeving van jongeren positief te versterken. Hierdoor worden zij nu en in de toekomst gemotiveerd en gestimuleerd om gezonde keuzes maken. Kernboodschap De urgentie om het middelengebruik van tabak, alcohol en drugs onder jongeren op Schouwen-Duiveland terug te dringen is hoog. In het implementatietraject IJslands preventiemodel, begeleid door Trimbos instituut, zien wij kansen om in de komende 4 jaar verschillende nieuwe projecten te ontwikkelen, lopende projecten te verbinden, de onderlinge samenhang te stroomlijnen en te verstevigen in en met de samenleving. De gemeente heeft zich daarom, onder voorbehoud van financiering, ingeschreven voor het implementatietraject dat start in januari 2022.

Naast een aanzienlijke afname van tabak-, alcohol- en drugsgebruik, zien wij vooral uit naar een positieve leefomgeving voor jongeren, waar zij zich nu en in de toekomst optimaal kunnen ontwikkelen en gemotiveerd zijn om gezonde keuzes te maken. Consequenties Financiën Met het uitvoeringsprogramma Schouwen-Duiveland Vitaal en het implementatietraject van het IJslands preventiemodel kunnen we een goed en breed preventiemodel realiseren. Het uitvoeringsprogramma Schouwen-Duiveland Vitaal, met daarbinnen onder andere Gezonde School en JOGG, richt zich op preventie van alle leeftijdscategorieën door focus op de uitgangspunten van Positieve Gezondheid. Het IJslands preventiemodel richt zich op het verminderen van alcohol-, drugs en tabaksgebruik door jongeren. Het een vult het ander aan en beiden vragen om een extra investering. Via de uitbreidingsinvesteringen zijn extra middelen gevraagd voor het uitvoeringsprogramma Schouwen-Duiveland Vitaal. Deelname aan het implementatietraject IJslands preventiemodel betekent dat u investeert in tijd, geld en een lange adem. U committeert zich voor 4 jaar aan het implementatietraject van Trimbos Instituut. Resultaten worden nauwelijks op de korte, maar vooral op de langere termijn verwacht. Betrokkenheid stakeholders Deelname stimuleert het stroomlijnen de al bestaande programma’s en interventies.

Er wordt van de stakeholders en betrokkenen verwacht dat zij zich het IJslandse preventiemodel eigen maken. Bekostiging We bereiden een raadsvoorstel voor waarin we voorstellen om de benodigde middelen hiervoor ad € 200.000 per jaar voor de komende vier jaar voor 50% te onttrekken uit het herstelfonds coronacompensatie via de algemene reserve en de andere 50% voor 2022 en 2023 te dekken uit de reguliere algemene reserve en voor 2024 en 2025 uit de budgettaire ruimte. Communicatie Onder voorbehoud van goedkeuring:

Pagina 2 van 3

• • •

• •

Over tussentijdse resultaten en belangrijke ontwikkelingen wordt u via raadsbrieven op de hoogte gehouden. Daarnaast wordt er met enige regelmaat gecommuniceerd over behaalde mijlpalen in de gemeentelijke communicatiekanalen voor inwoners en/of partners. In relevante, bestaande overleggen informeren we partners over het voornemen en over de achtergronden en werkwijze van het IJslandse model en geven ruimte om mee te denken over de aanpak. Het Trimbos Instituut wordt per e-mail over het intentiebesluit van het college geïnformeerd en over de definitieve deelname als u in december een positief besluit over het raadsvoorstel heeft genomen. Vanwege het eerder ontvangen advies van de adviesraad sociaal domein over het IJslands model, wordt deze raadsbrief ook aan de adviesraad toegestuurd.

Vervolg Besluitvorming U ontvangt in december 2021 een voorstel met een financieringsvoorstel voor deelname aan het implementatietraject IJslands preventiemodel. Wanneer u instemt met het voorstel, wordt de deelname definitief bevestigd bij Trimbos Instituut. In januari 2022 start het kernteam met een eerste training van het implementatietraject. Stapsgewijs worden inwoners en stakeholders betrokken bij het implementatietraject. Bij de eindevaluatie in 2025 wordt inhoudelijk en financieel de balans opgemaakt · Heeft het IJslands model aantoonbaar gezorgd voor een relevante afname van alcohol-, drugs- en middelengebruik onder jongeren; · Is een positieve beweging binnen de betrokken groepen en partijen in de samenleving op gang gekomen; · Is de werkwijze geborgd binnen de uitvoering van de brede gemeentelijke preventie-aanpak; · Zijn de structurele middelen voor preventie op alcohol- en drugsgebruik, in combinatie met de middelen voor het uitvoeringsplan Schouwen-Duiveland Vitaal, afdoende om de noodzakelijke activiteiten uit te voeren danwel te ondersteunen. Bijlagen • Factsheet IJslands model • Infographic IJslands model

Burgemeester en wethouders van Schouwen-Duiveland, M.K. van den Heuvel

J.Chr. van der Hoek MBA

Secretaris

Burgemeester

Pagina 3 van 3