20210824 bijlage nota-omgevingsvisie in vogelvlucht-2021

1

De Zeeuwse Omgevingsvisie in vogelvlucht

2

3

De Zeeuwse Omgevingsvisie in vogelvlucht

4

Inhoudsopgave De Zeeuwse Omgevingsvisie in vogelvlucht Voorwoord

5

1. Wat zijn onze grootste uitdagingen ?

7

1.1 Hoe zorgen we voor uitstekend wonen en leven in 2050? 1.2 Hoe zorgen we voor een goede balans in de grote wateren en het landelijk gebied in 2050? 1.3 Hoe zorgen we voor een duurzame een innovatieve economie in 2050? 1.4 Hoe zorgen we voor een klimaatbestendig en CO2 neutraal Zeeland in 2050?

8 8 9 11

2. Wat hebben we nodig om onze doelen te bereiken?

12

3. Hoe gebruiken we de Zeeuwse kernkwaliteiten om afwegingen te maken?

14

4. Wat gaat de provincie doen?

16

5. Hoe blijft de Omgevingsvisie in beweging?

17

6. Wat zijn de belangrijke thema’s uit de Omgevingsvisie?

18

7. Hoe past de Omgevingsvisie binnen de andere visies?

19

5

Voorwoord Zeeland aantrekkelijk houden gaat niet vanzelf. De inwoners, bezoekers en bedrijven gaan mee met de tijd. Andere tijden betekent andere wensen. Bijvoorbeeld op het gebied van wonen en werken. Maar er zijn ook andere uitdagingen voor Zeeland. Uitdagingen die grote gevolgen kunnen hebben voor het Zeeuwse landschap en onze directe omgeving. Dat we in een tijd van grote veranderingen leven, was al duidelijk voordat corona begin 2020 opdook. We zien bijvoorbeeld grote veranderingen in het klimaat1. Een afname van het aantal verschillende soorten planten en dieren in een gebied (biodiversiteit2). Maar hoe gaat de toekomst er dan uitzien? Hoe staat Zeeland ervoor in 2050 en wat gaan we tot 2030 doen om de ontwikkelingen bij te sturen? Kunnen we met deze toekomstvisie onze Zeeuwse kwaliteiten behouden of versterken? Daar is deze visie op Zeeland 2050 voor. Samen verschil maken, zoals de titel van ons coalitieakkoord3, maar wel voor iedereen vanuit zijn eigen mogelijkheden. Dat betekent voor de één meeschrijven, voor de ander meedenken of deelnemen aan één van de gebiedstafelbijeenkomsten. Het is nog steeds bijzonder dat het ons samen is gelukt deze Zeeuwse Omgevingsvisie te schrijven. Deze Zeeuwse Omgevingsvisie is breed. Hij gaat over veel verschillende onderwerpen tegelijk. Over oude monumenten en over nieuwste grote projecten.

Hij gaat over havens, leefbaarheid, voorzieningen4 en mobiliteit5. De Zeeuwse Omgevingsvisie gaat zowel over het veranderende klimaat als over het bouwen van andere soorten huizen. Vanaf 2022 kunt u in één oogopslag al het Zeeuwse beleid in deze visie terugvinden. 1 Het klimaat is de gemiddelde weerstoestand (temperatuur, vochtigheid en luchtdruk ) over een periode van minimaal 30 jaar. 2 Biodiversiteit omvat alle soorten levende wezens op aarde, dus alle dier- en plantensoorten. 3 De afspraken die de politieke partijen, die samen het college van gedeputeerde staten vormen, maken over de manier waarop de provincie de komende jaren wordt geleid en de regels die daarbij horen 4 Een voorziening zijn alle zaken waar je gebruik van kunt maken in een stad of dorp, zoals winkels, dienstverlening en scholen.. 5 De mogelijkheid om korte en lange afstanden via auto, openbaar vervoer, fiets etc. te overbruggen.

3

6

7

1. Wat zijn onze grootste uitdagingen ? Er staan vier Zeeuwse ambities centraal in de Zeeuwse Omgevingsvisie. Deze vier doelen die we willen bereiken sluiten goed aan bij de uitdagingen die het Rijk genoemd heeft in zijn Nationale Omgevingsvisie. Wel geven ze daar een Zeeuwse invulling aan. De vier ambities zijn samen met organisaties en mensen uit onze omgeving gemaakt. De vier Zeeuwse ambities zijn: 1. Uitstekend wonen en leven in Zeeland • De mix van Zeeuwse inwoners verandert (leeftijd, herkomst, opleidingsniveau). • Alle zaken waar je gebruik van kunt maken binnen een stad of dorp moeten goed bereikbaar zijn. • Voor alle inwoners van Zeeland zijn geschikte woningen beschikbaar. • Alle Zeeuwen kunnen gemakkelijk en ongehinderd deelnemen aan de samenleving. • De omgeving rond je huis is gezond, prettig en moedigt gezond gedrag aan. 2. Balans in de grote wateren en het landelijk gebied • We gebruiken het land en water zonder schade aan te richten aan de natuurlijke kringloop van de leefomgeving. • We zorgen dat er in de natuur zoveel mogelijk soorten dieren en planten in onze provincie voorkomen. • Er moet ruimte zijn voor nieuwe bedrijven en ontwikkelingen die het milieu niet vervuilen. 3.

Een duurzame en innovatieve economie • Zo goed mogelijk (her)gebruik van producten, grondstoffen en energie • Sluiten van kringlopen, dat wil zeggen: het afval van het ene bedrijf, is een ingrediënt voor het andere bedrijf. 4. Klimaatbestendig en CO2-neutraal Zeeland • Aanpassen aan wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen. • Zo min mogelijk uitstoot van broeikasgassen (CO2).

8

1.1 Hoe zorgen we voor uitstekend wonen en leven in 2050? In 2050 is er voor iedereen een geschikte woning. De omgeving van je huis voelt veilig. De nabije omgeving nodigt uit om meer te gaan fietsen en wandelen. De tuinen, de bermen en de hele buurt is zo aangelegd dat dieren en planten er kunnen leven. De groene omgeving rond het huis kan langere tijden van droogte en perioden met heel veel regen aan. Zo helpen we de natuur een handje. Voorzieningen zoals het theaters, ziekenhuizen, winkels en sportterreinen hebben geen slechte invloed op het klimaat en zijn voor iedereen bereikbaar. Ook als je geen eigen auto hebt of afhankelijk bent van openbaar vervoer. Reizen gaat snel, slim, veilig, schoon en betaalbaar voor zowel reiziger als overheid. De digitale bereikbaarheid is snel en goed. De scholen in de provincie zijn goed bereikbaar en betaalbaar. Het onderwijs is van hoge kwaliteit. Verspreid in Zeeland vind je een aantal unieke voorzieningen. Klein van opzet en van hoge kwaliteit. Bijvoorbeeld ziekenhuizen met speciale zorg, het watersnoodmuseum en onderwijs voor een unieke richting.

1.2 Hoe zorgen we voor een goede balans in de grote wateren en het landelijk gebied in 2050? In 2050 zijn de bodem, het grondwater en alles wat daar verder nog in te vinden is, bestand tegen een stootje en van hoge kwaliteit. Extreem weer geeft geen schade aan de bodem.

9

De bodem bestaat uit meer stoffen en voedingsstoffen die goed zijn voor de structuur. In de bodem worden vanzelf broeikasgassen opgeslagen (CO2). Dat komt omdat er allerlei restjes van planten in de bodem zitten. De grond is daardoor ook luchtiger. Planten, mensen en dieren worden nauwelijks meer bedreigd door slechte invloeden van het milieu. De landbouw en de natuur zijn beter met elkaar in evenwicht. De landbouwers houden bij hun productie veel rekening met de mensen die hun producten kopen. Ze maken voedsel waar vraag naar is. Er wordt ook steeds gezocht naar kansen om afval opnieuw te gebruiken of om het als mest in te zetten.

De visserij werkt duurzaam en houdt rekening met de natuur. Samenwerking tussen de visserij en de natuur is daarbij belangrijk. De manier waarop natuurorganisaties en visserijbedrijven in Zeeland samenwerken vormt een voorbeeld voor de rest van Nederland. Het landelijk gebied en de grote wateren zijn in evenwicht gekomen. Door goed beheer kunnen ze tegen een stootje. In 2050 is het aantal soorten planten en dieren in de grote wateren, het landelijk gebied en de steden hersteld naar een gezonde situatie. De problemen met stikstof zijn voorbij. Het natuurnetwerk is af en het milieu is er in de hele provincie op vooruit gegaan. Het is heerlijk ontspannen en werken in het mooie, gezonde en waardevolle Zeeuwse landschap!

10

1.3 Hoe zorgen we voor een duurzame een innovatieve economie in 2050? In 2050 heeft Zeeland net als de rest van Nederland een circulaire economie6. De meeste bedrijven maken gebruik van stoffen die door andere niet gebruikt worden of worden gezien als afval. Hierdoor werken bedrijven en fabrieken beter samen. Nieuwe manieren van producten maken of verwerken zorgen er voor dat dit winst oplevert. Stoffen of materialen waarvan iets nieuws wordt gemaakt, zijn in de biobased economie7 zoveel mogelijk plantaardig. Ze worden als dat kan, door Zeeuwse boeren verbouwd en verkocht aan productiebedrijven in onze provincie. Het Zeeuwse onderwijs sluit aan op de arbeidsmarkt. Het bedrijfsleven biedt werk op maat. Vervoer van producten gebeurt op een moderne en veilige manier. Waar dingen door buizen worden vervoerd zijn geen zware vrachtauto’s nodig. Deze buisleidingen zorgen van verplaatsing van goederen van en naar fabrieken en bedrijven; ook tussen de verschillende haventerreinen. Vervoer van gevaarlijke stoffen vindt zoveel mogelijk plaats op ruime afstand van woongebieden. De haven- en industriegebieden bieden plaats aan productiebedrijven. De bestaande bedrijventerreinen worden steeds weer verbeterd. Hierdoor wordt de mooie omgeving in andere delen van Zeeland gespaard. In Zeeland wordt werk gemaakt van vernieuwing. Er zijn financieringsvouchers beschikbaar en ondernemers nemen deel

6 In een circulaire economie bestaat geen afval. De stoffen die worden gebruikt om dingen te maken, worden later opnieuw gebruikt. Afval wordt ook gebruikt om dingen van te maken. 7 Een biobased economy is gebaseerd op plantaardige of dierlijke stoffen. Men noemt dat biomassa. Fossiele grondstoffen zijn bijvoorbeeld steenkool of aardolie. Die worden niet, of zo min mogelijk 9 gebruikt.

11

aan kennistrajecten. Hierbij werken ze samen met scholen en studenten, aan oplossingen voor de uitdagingen waar Zeeuwse bedrijven voor komen te staan. Zeeuwse proeven en proeftuinen op allerlei gebied leveren een goede bijdrage aan de economie. Zeeuwse bedrijven spelen actief in op de ontwikkelingen van dit moment. Bedrijven die grotendeels afhankelijk zijn van de natuur, zoals de visserij, werken in evenwicht met de natuur en houden bij hun werkzaamheden steeds rekening met de natuur.

1.4 Hoe zorgen we voor een klimaatbestendig en CO2 neutraal Zeeland in 2050? In 2050 is Zeeland geschikt om de gevolgen van klimaat verandering aan te kunnen en waterrobuust. Dit staat beschreven in het “convenant Klimaatadaptatie Zeeland”. Deze overeenkomst is in 2019 door alle Zeeuwse overheden ondertekend. De gemeenten, het waterschap en de provincie hebben hiermee officieel afgesproken dat ze de overlast door extreme hitte, wateroverlast, droogte en overstromingen zoveel mogelijk zullen beperken door daar nu al maatregelen tegen te nemen. Dit is een belangrijk punt van aandacht bij bouwwerkzaamheden. Daarbij kun je denken aan projecten zoals de aanleg van nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen, het opknappen van bestaande bebouwing, vervanging van rioleringen en onderhoud van wegen.

Industrie, verkeer, verwarming en de productie van elektriciteit verbruiken vrijwel geen delfstoffen zoals gas of aardolie en stoten nauwelijks broeikasgassen (CO2) uit. Verontreiniging van de lucht en de bodem wordt op die manier flink verminderd.

12

2. Wat hebben we nodig om onze doelen te halen? Als eerste hebben we onze omgeving nodig. Het behalen van de doelen kunnen we niet alleen. Dat kan alleen, net als het opstellen van de Omgevingsvisie, samen. Het halen van de doelen betekent ook: het maken van keuzes voor de toekomst. Bij het maken van die keuzes gebruiken we afwegingsfactoren. Met behulp van deze afwegingsfactoren bepalen we wat we echt belangrijk vinden. Dat zijn onder meer de Zeeuwse kernkwaliteiten. Verderop vertellen we daar meer over. Verder willen we aansluiten bij de drie afwegingsfactoren die het rijk in de nationale visie beschreven heeft. We hebben de afwegingsfactoren van het rijk omgezet naar de Zeeuwse omstandigheden. Daarmee komen we op vier afwegingsfactoren: 1. Doe meer met minder grond. Veel van de uitdagingen waar we mee te maken krijgen, kunnen worden bestreden door de bouw of aanleg van een voorziening. Hiervoor is extra ruimte nodig. Denk aan extra opslag van regenwater, zonneparken of groen in de stad. 2. Werk samen en deel kosten en opbrengsten. De organisatie die de kosten draagt is niet altijd de partij die er het meest aan verdient. Dat is geen probleem, het biedt juist kansen. Door doelen te combineren, kun je meer tijd en geld besparen dan met losse projecten.

Bijvoorbeeld: als de straat wordt opengebroken om de riolering te vernieuwen, kan tegelijkertijd glasvezelkabel worden aangelegd. 3. Maak gebruik van de Zeeuwse kernkwaliteiten. Door nieuwe gebouwen, bedrijven of andere voorzieningen slim en passend bij hun omgeving te ontwerpen, wordt die omgeving mooier. 4. Denk aan de toekomst en aan de rest van de wereld. Plan voor een langere periode, of plan iets wat later gemakkelijk een ander doel kan krijgen. Maar bedenk ook wat de voor- en nadelen zijn van een snelle en goedkope oplossing in de loop van de tijd. De goedkoopste oplossing is niet altijd de beste voor jezelf en anderen. Bij ontwikkelingen binnen en buiten onze provincie zijn deze afwegingsfactoren voor ons van groot belang.

13

WAAR ZIJN WE IN 2050?

14

3. Hoe gebruiken we de Zeeuwse kernkwaliteiten daarbijom afwegingen te maken? Wat maakt van Zeeland ons thuis? Dat zijn de Zeeuwse kernkwaliteiten. Wat we mooi en goed vinden aan onze provincie willen we in de toekomst niet kwijtraken. Niet alleen de mensen die betrokken zijn bij het schrijven van de Omgevingsvisie zijn gevraagd naar wat ze waardevol vinden in Zeeland. Ook de andere inwoners van Zeeland konden, door een onderzoek via ZB/Planbureau, Zeeuwse kernkwaliteiten benoemen. Het resultaat was dat er drie kernkwaliteiten én het gebrek aan een andere kernkwaliteit naar voren zijn gekomen. De meest gewaardeerde kernkwaliteit voor Zeeland is (op basis van de enquête van ZB/Planbureau): 1. Genieten en opladen De titel spreekt voor zich, in Zeeland kun je genieten van het landschap, bijvoorbeeld tijdens een fietstocht, van de kust bijvoorbeeld tijdens het kitesurfen, van de mooie dorpen en steden bijvoorbeeld tijdens een bezoek aan een rommelmarkt. Ook de volgende kernkwaliteiten worden door de Zeeuwse bevolking gewaardeerd (ZB/Planbureau). 2. Waarderen en beschermen van het mooie Zeeuwse landschap 3. We voelen ons verbonden met de geschiedenis van onze provincie Behalve waardering voor de bovenstaande kernkwaliteiten, onthulde het onderzoek van ZB/Planbureau ook een gevoel van gemis aan scholing- en carrière kansen.

Wat zou het mooi zijn als de Zeeuwen van 2050 trots zouden zijn op het onderwijsaanbod en op de mogelijkheden om door te groeien in hun beroep in Zeeland.

15

16

4. Wat gaat de provincie doen? De provincie is straks verantwoordelijk voor de uitvoering van de afspraken die het gevolg zijn van de vastgestelde Omgevingsvisie. Dat kan door het werk zelf uit te voeren maar ook door dat aan anderen over te laten. In dat laatste geval kan de provincie anderen vragen om de doelen uit de Omgevingsvisie te bereiken. Er zijn drie manieren om met elkaar de doelen en ambities uit de Omgevingsvisie te bereiken. De eerste is door een financiële maatregel, de tweede door communicatie en informatie, de derde door regels te maken waaraan de Zeeuwen zich moeten houden. Financiële maatregelen Een financiële maatregel kan bijvoorbeeld zijn: een subsidie (positief). De overheid kan ook besluiten een belasting te heffen om slecht gedrag minder aantrekkelijk te maken (negatief). Communicatie en informatie De gemeenten, het waterschap en de provincie kunnen op allerlei manieren de inwoners informeren over de Omgevingsvisie. Het doel en de ambities van de Omgevingsvisie worden besproken, er kan via internet of sociale media informatie worden uitgewisseld. Er staan artikelen in de krant. Regels waaraan de gemeenten, het waterschap, de provincie en de inwoners zich aan moeten houden De belangrijkste spelregels die gemaakt zijn om de doelen in de Omgevingsvisie te bereiken, staan in de omgevingsverordening.

Een verordening is eigenlijk een wet die gemaakt is door een provincie. In de omgevingsverordening staan alle regels over water, bodem, milieu, natuur, landschap, (vaar)wegen en ruimtelijke ontwikkeling. Iedereen in Zeeland moet zich houden aan deze regels. Het rijk heeft een Omgevingswet gemaakt. De provincie heeft de verordening geschreven. De verordening is gericht op de Zeeuwse situatie. Het is van belang dat de

17

regels voor de Zeeuwen overal in Zeeland hetzelfde zijn. In de omgevingsverordening staan rechten, plichten en spelregels beschreven voor gemeenten, het waterschap en de burgers. Als de provincie zelf iets wil veranderen aan de omgeving, moet zij zich ook houden aan de regels in de omgevingsverordening. In sommige gevallen is door het rijk bepaald welke zaken de provincie moet regelen door middel van de omgevingsverordening. Gemeenten stellen ook regels op, die zijn alleen voor de eigen inwoners. Regels in de omgevingsverordening veranderen niet dikwijls. Alleen als er een betere manier wordt gevonden om een bepaalde zaak te regelen. Of als de situatie totaal verandert. Stel je voor dat een kanaal gedempt wordt: dan hoef je geen regels meer te hebben over de grootte van schepen. De omgevingsverordening is gebaseerd op de Provinciale Omgevingsverordening 2018.

18

5. Hoe blijft de Omgevingsvisie in beweging? De Zeeuwse Omgevingsvisie is geschreven door een groot aantal organisaties. Ook bij de uitvoering zijn heel veel partijen betrokken. De Omgevingsvisie is nooit af, daarom is het belangrijk om de visie actueel te blijven houden. Alle groepen die hebben meegeholpen om de Omgevingsvisie te maken, blijven betrokken. Zij houden met elkaar de Omgevingsvisie actueel en voeren de visie uit. Jaarlijks wordt bekeken of de Omgevingsvisie nog wel actueel is. Dat noemen we de jaarlijkse monitoringsrapportage. Deze jaarlijkse rapportage kan een reden zijn om iets in de Omgevingsvisie te veranderen. Ook grote veranderingen buiten de provincie, bijvoorbeeld door het klimaat, kunnen een reden zijn om de Omgevingsvisie aan te passen. Of als blijkt, dat een andere Nederlandse regio het beter doet met zijn Omgevingsvisie, dan kunnen wij die van ons ook bijstellen. In de bestuurlijke integratiegroep zitten vertegenwoordigers van alle betrokken partijen. Deze groep bespreekt ieder jaar of de Omgevingsvisie nog actueel is en hoe het met de uitvoering gaat. De bestuurlijke integratiegroep is een breed overlegplatform, geen bestuurslaag. Als de Omgevingsvisie moet worden aangepast, moet misschien ook de omgevingsverordening worden aangepast. Dat kost veel tijd. Dat komt doordat aanpassingen worden besproken met alle partijen.

Om de verordening te veranderen is een wettelijke procedure nodig. Eén actualisatieronde duurt naar verwachting minimaal zes maanden. PARTIJEN Actiegroepen

Advies- en Architectenbureau’s

Agrarische sector

Bouwsector

Buurtprovincies

Cultuur en erfgoed

Dorpsraden

Het Rijk

Industriële sector

Inwoners

Natuur- en milieuorganisaties

North Sea Port

Onderwijs instellingen

Politieke partijen

Vastgoed sector

Provincie Zeeland

Semi overheden

Statenleden

Toeristische sector

Visserij sector

Waterschap

Woonsector

Zeeuwse gemeenten

Zorgorganisaties

Bijeenkomsten

Opstellers

Meedenkers

Integratiegroep

19

6. Wat zijn de belangrijke thema’s uit de Omgevingsvisie? De Zeeuwse Omgevingsvisie beschrijft de vier Zeeuwse ambities voor 2050. Om in 2050 de gewenste doelen te bereiken, worden er duidelijke afspraken gemaakt om stappen te zetten tot 2030. Deze tussendoelen voor 2030 zijn op hun beurt weer opgehangen aan de vier Zeeuwse ambities, ook al vallen sommige doelen onder verschillende ambities. De omschrijving van de korte-termijn doelen (voor 2030) en de manieren om ze te behalen, staan uitvoerig beschreven in deel B van de Omgevingsvisie.

20

7. Hoe past de Omgevingsvisie binnen de andere visies? Zowel het rijk, de provincies als de gemeenten zijn verplicht om een Omgevingsvisie te maken. Het rijk heeft zijn visie al klaar, dat is de Nationale Omgevingsvisie (NOVI). In de NOVI staan vier doelen centraal: 1. Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie 2. Duurzaam economisch groeipotentieel 3. Sterke en gezonde regio’s 4. Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied Deze doelen van het rijk lijken erg op de vier Zeeuwse ambities uit de Omgevingsvisie. Op deze vier doelen zoekt het rijk samenwerking met ons. Dat gebeurt via de Omgevingsagenda. In de Omgevingsagenda werkt het rijk samen met de partijen in de regio in ieder geval aan de volgende drie opgaven: 1. North Sea Port District – Terneuzen: nu samen doorpakken en gecoördineerd uitvoeren 2. Kust in de Delta: investeren in een gedeeld beeld van de opgaven 3. Transitie landelijk gebied in twee snelheden: gebiedsgericht samenwerken als Rijk en regio Op dit moment zijn de gemeenten ook bezig met het opstellen van hun Omgevingsvisie. De gemeentelijke omgevingsvisies hoeven pas eind 2023 klaar te zijn.

21

Aantekeningen

22

23

COLOFON Deze uitgave is een uitgave van de Provincie Zeeland Opmaak: Provincie Zeeland Fotografie en illustratie: • Provincie Zeeland DNA-Beeldbank op www.laat zeeland zien * Joost Stenvert juli 2021

24

www.zeeland.nl / G provinciezeeland / U provzeeland