20210713 Raadsbrief Wijziging Beleidsregel tegemoetkoming meerkosten chronisch zieken en gehandicapten bijlage 1 evaluatie

Inhoudelijke evaluatie Herijking Minimabeleid 1.

Inleiding

In 2018 heeft het college van de gemeente Schouwen-Duiveland aangegeven het minimabeleid te willen herijken, omdat de jaren ervoor veel nieuwe regelingen zijn ingevoerd en de behoefte bestond minimaregelingen vanuit een meer integraal perspectief te bezien en te kijken waar verbeteringen (zowel inhoudelijk als procedureel) aangebracht konden worden. De herijking vond ook plaats in het verlengde van de motie van de raad d.d. 25 januari 2018 (input voor opstellen structureel gemeentelijk armoedebeleid) en het plan Jeugd en Armoede dat voorjaar 2018 door het college was vastgesteld. Insteek was een budgettair neutrale herijking van het minimabeleid. Om te komen tot een gedegen herijking van het minimabeleid is er voor gekozen eerst een nulmeting uit te laten voeren. Het Nibud heeft begin 2019 in opdracht van de gemeente Schouwen-Duiveland een onderzoek (Minima Effect Rapportage, MER) gedaan. De centrale vraag luidde: “Wat is het effect van de landelijke en lokale inkomensondersteunende regelingen op de financiële positie van huishoudens met een laag inkomen in de gemeente Schouwen-Duiveland?”. De belangrijkste bevindingen uit het rapport waren: - Het minimabeleid van de gemeente Schouwen-Duiveland heeft een positieve invloed op de positie van minima (onderzochte huishoudtypes).

- Paren met oudere kinderen met en zonder een zorgvraag zijn de enige huishoudtypes die (bij 100% bijstand) niet uitkomen met hun begroting binnen het basispakket. - Bijna alle huishoudtypes komen uit met hun begroting wanneer gekeken wordt naar het saldo van het basis- en restpakket. Negatieve uitzondering zijn de huishoudtypes alleenstaande met en zonder een zorgvraag (bij 100% en 110% bijstand) en paren met oudere kinderen met en zonder een zorgvraag (bij alle onderzochte inkomensniveaus). - Er is een aantal goede beleidskeuzes gemaakt om de bestedingsruimte voor paren met kinderen te verruimen. - In Schouwen-Duiveland is – in vergelijking met andere gemeenten – nauwelijks sprake van een armoedeval (het risico dat inwoners nemen dat – wanneer zij de stap zetten van een uitkering naar betaald werk – zij er financieel op achteruitgaan). 2.

Aanleiding herijking minimabeleid

2.1. Individuele inkomenstoeslag Het Nibud heeft naar aanleiding van haar onderzoek ook enkele aanbevelingen gedaan. Huishoudens met (oudere) kinderen blijken kwetsbaar. Geadviseerd is om accenten aan te brengen binnen de individuele inkomenstoeslag. Dit instrument heeft namelijk een gunstig effect op de bestedingsruimte van huishoudens die langdurig van een laag inkomen moeten rondkomen. De gemeente had voor de herijking reeds een differentiatie aangebracht naar type huishouden (alleenstaande, alleenstaande ouder en paar) en hoogte van de toeslag. Aanbevolen is om verder te differentiëren naar type huishouden. Dit advies is opgevolgd. 2.2. Collectieve aanvullende zorgverzekering Het Nibud heeft verder aanbevolen om de collectieve aanvullende zorgverzekering (gemeentepolis) bij CZ uit te breiden door het eigen risico te verzekeren via een extra pakket. Dit zou met name een aantrekkelijke optie zijn voor huishoudens die het volledige eigen risico moeten aanspreken kan het extra aanvullende pakket. Dit advies is opgevolgd. Per deelnemer wordt hiervoor per maand een bedrag van € 35 vergoed. 2.3.

Tegemoetkoming meerkosten chronisch zieken en gehandicapten Op dit punt heeft het Nibud geadviseerd om de regeling zodanig aan te passen dat de standaard forfaitaire vergoeding (toen nog €350,- per jaar) wordt verlaagd ten faveure van een vergoeding voor paren met oudere kinderen waardoor er meer evenwicht zou ontstaan. Op advies van het Nibud, is besloten om de standaard forfaitaire vergoeding te verlagen van € 350 naar € 240 per rechthebbende per jaar. Met ingang van 2020 wordt er bovendien onderscheid gemaakt tussen echtparen met kinderen van 12 tot 18 jaar en overige. Het Nibud heeft deze differentiatie gemotiveerd door te stellen dat hierdoor meer evenwicht zou ontstaan. Voor echtparen met kinderen van 12 tot 18 jaar is de tegemoetkoming € 500 per persoon per jaar. We zien dat 80% van de aanvragers 50 jaar op ouder is. Bijna 60% van de aanvragers is 65+.

2.4. Declaratiefonds Met ingang van 2020 is er binnen het declaratiefonds een aparte regeling reiskosten voor kinderen in het voorgezet onderwijs. Jongeren tot 18 jaar die voortgezet onderwijs volgen, ontvangen € 304,- per schooljaar indien hun reisafstand van huis naar school meer dan 10 kilometer is (enkele reis). De ouders dienen hiertoe een bewijs van inkomen aan te leveren en een bewijs van inschrijving van de school. In 2020 hebben 12 leerlingen hier een beroep op gedaan. 2.5. Verminderen niet-gebruik regelingen Het Nibud heeft naar aanleiding van haar onderzoek geadviseerd om het niet-gebruik van de minima regelingen te verminderen door het bereik te vergroten. In het kader van goede voorlichting maakt de gemeente sinds 2020 gebruik van de tool "Berekenuwrecht". Via deze tool krijgen inwoners van de gemeente Schouwen-Duiveland inzichtelijke van welke landelijke en lokale inkomensondersteunende regelingen ze gebruik kunnen maken. Van deze tool wordt veelvuldig gebruik gemaakt. 3.

Bevindingen specifieke regelingen herijking minima periode januari 2020 t/m mei 2021

3.1. Individuele inkomenstoeslag Naar aanleiding van het advies van het Nibud is een nader onderscheid aangebracht tussen paren met kinderen (hogere vergoeding) en paren zonder kinderen (lagere vergoeding). In 2020 betrof 9% van de toegekende aanvragen paren met kinderen en 6% paren zonder kinderen. Ruim 54% van de aanvragers is 50+. 3.2. Collectieve aanvullende zorgverzekering In 2020 zijn 76 nieuwe pakketten verstrekt. Opvallend is dat van de nieuw verstrekte pakketten 75% het AV extra uitgebreide pakket (het pakket met volledige dekking eigen risico zorgverzekering) betreft. Dit is ruim 7,5% van het totaal aantal aanvullend verzekerden binnen de gemeente Schouwen-Duiveland (info: BS&F). 3.3. Tegemoetkoming meerkosten chronisch zieken en gehandicapten We zien dat 80% van de aanvragers in 2020 50 jaar of ouder is. Bijna 60% van de aanvragers is 65+. De raad heeft aangegeven het belangrijk te vinden dat het effect van de beleidswijzigingen naar aanleiding van de herijking van het minimabeleid goed worden gemonitord (amendement, zaaknummer 156915). Dit om desgewenst in te grijpen wanneer het gewenste effect niet wordt bereikt of indien er ongewenste neveneffecten zouden optreden.

Ten aanzien van de tegemoetkoming meerkosten chronisch zieken en gehandicapten heeft de raad uitdrukkelijk de wens uitgesproken om beslissingen over de toekomst van deze regeling te willen nemen op grond van feiten over de samenstelling van deze doelgroep en de resultaten van de evaluatie. 4. Budget minimabeleid In 2020 was sprake van een begrootte uitgave ten aanzien van het minimabeleid (exclusief chronisch zieken en gehandicapten) van € 527.523. Uiteindelijk is hiervan een budget van ruim € 49.000,- via de 1e Programmarapportage 2021 doorgeschoven naar 2021. Dit vanuit het oogpunt dat het bestuurlijk wenselijk is de middelen beschikbaar te houden voor de doelgroep minimabeleid. Dit is aan de raad meegedeeld in de raadsbrief ‘Proces evaluatie herijking minimabeleid’ van december 2020 (zie zaaknummer 364544). Voor het jaar 2021 is een budget beschikbaar van ruim € 624.000 (inclusief de doorgeschoven middelen van € 49.000,- van 2020). De verwachting is dat evenals in 2020 sprake is van een aanzienlijk overschot. Enerzijds verwachten we in 2021 meer uit te geven, aangezien we in mindere mate dan in 2020 te maken hebben met beperkende corona maatregelen. Daarbij is in 2020 ook minder geïnvesteerd in voorlichting, waardoor het gebruik van de collectieve ziektekostenverzekering in 2021 op een lager niveau ligt dan verwacht.

Kortom, het doorschuiven van enerzijds het overschot uit 2020 en anderzijds het gegeven dat er in 2021 minder gebruik wordt gemaakt van de collectieve ziektekostenverzekering, zal er naar verwachting voor zorgen dat in 2021 een nog groter bedrag resteert ten aanzien van de collectieve ziektekostenverzekering. De verwachte stijging – ten gevolge van de herijking van het minimabeleid – ten aanzien van de collectieve ziektekostenverzekering zal dus naar verwachting uitblijven. Bij de evaluatie in 2022 zullen we expliciet rekening houden met de ontwikkelingen rondom de collectieve ziektekostenverzekering. Net als in 2020 zullen wij u voorstellen de verwachte restantmiddelen door te schuiven naar het volgende jaar. Wij zijn voornemens in 2022 onderzoek te doen naar de mogelijkheden rondom gratis openbaar

vervoer op het eiland voor de doelgroepen waarvoor thans nog geen regeling bestaat. Dit naar aanleiding van de aan de PvdA gedane toezegging (zie zaaknummer 384116). Binnen dit onderzoek zullen we beoordelen in hoeverre het door Connexxion nieuw geïntroduceerde reisproduct voor minima een optie is. We willen De Zuidhoek graag bij dit onderzoek betrekken, gezien hun project ‘Een duurzame sociale mobiliteits netwerkeconomie op Schouwen-Duiveland’. Binnen dit project streven zij naar de realisatie van een slim, elektrisch en fijnmazig vervoersnetwerk dat kwetsbare ouderen uit hun isolement verlost. Er is een apart budget ten aanzien van de regeling tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten. In 2020 was sprake van een restant overschot van € 199.000,-. Dit overschot is ontstaan doordat er meer afwijzingen waren dan gedacht door het wijzigen van de aanvraagprocedure. Dit budget is gereserveerd voor de doelgroep minima in 2021. Ook in 2021 verwachten wij een overschot, geraamd op € 130.000. Dan zou er wederom sprake zijn van een forse doorschuiving naar 2022. Dit vinden wij echter onwenselijk. Op basis van een nadere analyse van de uitgaven naar de verschillende doelgroepen, stellen wij voor om de standaard tegemoetkoming voor 2021 tot en met 2023 te verruimen van € 240 naar € 350.

Ten aanzien van de reeds over 2021 verstrekte vergoedingen, worden deze met terugwerkende kracht opwaarts bijgesteld. We nemen deze regeling mee in onze evaluatie in het eerste kwartaal van 2023 en komen dan met een voorstel over hoe deze regeling van 2024 wordt vormgegeven. Het overschot van € 199.000,- blijft beschikbaar voor de doelgroep minimabeleid. 5. Vervolg Weliswaar geeft de evaluatie wel een nader inzicht in het gebruik van de regelingen sinds de herijking van het minimabeleid, maar is niet mogelijk een differentiatie te maken naar de doelgroepen, zoals deze in het NIBUD onderzoek zijn benoemd. Daarnaast kunnen de gegenereerde gegevens momenteel nog niet gebruikt worden om conclusies te trekken. Hierbij spelen aantal factoren een rol: 1) De invloed van de coronacrisis; 2) De kwalitatieve aard van de gegevens dient nader verfijnd te worden (o.a. leeftijd van de aanvragers en het gebruik van meerdere regelingen door dezelfde personen/huishoudens); 3) Er dient een koppeling gemaakt te worden met de gegevens, die gegenereerd gaan worden uit de vroegsignalering schuldhulpverlening (verwachte start per augustus 2021). Zie zaaknummer 451105. Graag lichten wij het voorgaande toe met behulp van een voorbeeld. Ten aanzien van de aanvragen van de collectieve ziektekostenverzekering zien wij enkele piekmomenten.

Deze pieken manifesteren zich op momenten die zowel aansluiten op de voorlichtingsmomenten van de herijking, maar vallen ook samen met de pieken, die wij zien in de landelijke pilots van de vroegsignalering schuldhulpverlening, en lopen ook synchroon met de pieken in de coronagolven. Om voldoende invulling te kunnen geven aan de drie benoemde factoren stellen wij voor per 1 januari 2022 een beleidsplan schuldhulpverlening te presenteren met daarin plan van een aanpak ten aanzien van armoede en schuldhulpverlening. In dit beleidsplan kader richten wij ons voornamelijk op de landelijke (stelsel)ontwikkelingen op dit terrein. Met dit plan voldoen wij bovendien aan de in de Wgs neergelegde verplichting om als gemeente eens in de 4 jaar een beleidsplan vast te leggen dat richting geeft aan integrale schuldhulpverlening. Om hierin een verdere verfijning aan te kunnen brengen hebben wij over een periode van een jaar nadere gegevens nodig. Wij stellen voor om de evaluatie van de herijking van het minimabeleid te baseren op het eerste kwartaal van 2023 en ook een eerste evaluatie van de vroegsignalering in hetzelfde kwartaal te laten plaatsvinden.

Bij dit laatste voorstel wijzen wij er echter nadrukkelijk op dat de gegevens van de vroegsignalering op dat moment nog wel beïnvloed zullen zijn, doordat de sociaal economische gevolgen van corona zich vrijwel zeker pas gaan manifesteren na het aflopen van de periode waarin de gezondheidsaspecten van corona primair de boventoon hebben gevoerd.