20210713 Raadsbrief Rapportage audit 2021 keurmerk Green Destination bijlage 5 GD Baseline TIA worksheet 2019 03

© 2019 Green Destinations - Baseline Assessment and Tourism Impact Assessment Work sheet Participant name: Destination, country: Date of completion: Version: Theme / topic

Gemeente Schouwen-Duiveland Nederland 1.0

1.6: Inventory (describe key resources and values)

2. Nature & Scenery 2.1. List your protected areas and indicate for each their key values (the reasons of Nature their protection) protectio Key values may be related to nature, landscape, scenery, geo-values etc. n: Protecte d Areas

Fill in for your destinati on::

Natura2000: • Voordelta De voordelta omhelst het ondiepe zee gedeelte van de Zeeuwse en Zuid-Hollandse Delta. Het gebied kenmerkt zich door een dynamisch milieu van kustwateren (zout), intergetijdengebied en stranden die een relatief beschutte overgangszone vormen tussen het (voormalige) estuarium en de volle zee.

1.7: Tourism Impact Assessment (key impacts of tourism, currently and expected in the next 2-4 years)

Policies, protection & management to ensure protection and sustainability in the next 2-4 years

Briefly indicate the positive and negative impacts of tourism on these areas. For example: + contribution to area management and protection: in cash (e.g. visitor revenues, taxes, permits, concessions) or in kind (e.g. voluntourism) + contribution to local appreciation of nature degradation from tourism (trash, erosion of trails, disturbance of wildlife). Voordelta: + Draagt bij aan het ontstaan van beschermingsge bieden waar geen recreatie plaatsvindt. De

Indicate how these key values are protected: + by law or regulations (international, national, local) + by management or accessibility rules (e.g. interpretation panels, centre; only accessible on signposted trails; guided tours; … Indicate whether the key values are sufficiently protected in the next 2-4 years.

Natura2000: De Europese Unie heeft in 1979 de vogelrichtlijn en in 1992 de Habitatrichtlijn opgesteld. Deze richtlijnen hebben twee doelstellingen te weten soortenbescherming en gebiedsbescherming. Op grond van deze richtlijnen zijn in Nederland ruim 160 gebieden aangewezen. Waaronder de Voordelta, Oosterschelde, Grevelingen en de kop van Schouwen. Voor ieder gebied is een beheerplan waarin staat beschreven wat er moet gebeuren om de natuurdoelen voor het gebied te behalen en wie dit gaat doen. Ook wordt hierin aangegeven v. 2019-03

Theme / topic

1.6: Inventory (describe key resources and values)

• Oosterschelde De Oosterschelde is onderdeel van het voormalige estuarium van de Schelde. • Grevelingen De Grevelingen is het grootste zoutwater meer van Europa. Het meer bevat een aantal kleine eilanden waar uitgestrekte, soortenrijke duinvalleibegroeiingen en zilte pionier gemeenschappen voorkomen, alsmede uitgestrekte oeverlanden met zilte begroeiingen, graslanden, ruigten, struwelen en bos. De Grevelingen is van uitzonderlijk belang voor visetende watervogels. • Kop van Schouwen De Kop van Schouwen is een duingebied op het westelijke uiteinde van SchouwenDuiveland. Het gebied kent verschillende karakters zoals kalkrijke jonge duinen, oudere rustigere duinen, klifduinen en stuifduinen. De zeezijde is sterk geaccidenteerd. De open binnen duinen zijn licht golvend wat er voor zorgt dat er veel variëteit is in type duinlandschappen. In het zuidwesten van het gebied bevinden zich jonge duinen met struweel en bos. In de oostelijke binnen duinen liggen ontkalkte vroongronden met soortgelijke graslanden. Hier zijn ook de elzenmeten, duinheide en landgoedbossen te vinden.

1.7: Tourism Impact Assessment (key impacts of tourism, currently and expected in the next 2-4 years)

+

-

natuur en dieren krijgen hier de kans ongestoord te ontwikkelen. Voorbeeld afzetten strand voor broedgebied strandplevier en ontwikkeling embryonale duinen. Draagt bij aan de lokale waardering van onze internationale top natuur Afbreuk door toerisme (zwerfvuil, erosie, verstoring van dieren)

Policies, protection & management to ensure protection and sustainability in the next 2-4 years

welke activiteiten in gebieden toegestaan zijn en of daar al dan niet een vergunning voor nodig is.

Oosterschelde + Draagt bij aan informatievoorz ieningen over dit unieke gebied. Zoals de luisterpaal bij de haven van Zierikzee. + Draagt bij aan de lokale waardering van onze internationale top natuur v. 2019-03

Theme / topic

1.6: Inventory (describe key resources and values)

1.7: Tourism Impact Assessment (key impacts of tourism, currently and expected in the next 2-4 years)

-

Policies, protection & management to ensure protection and sustainability in the next 2-4 years

(overgangen water/land door slikken en schorren, zandplaten en de hoogwaardige onderwater natuur Afbreuk door toerisme (zwerfvuil, erosie, verstoring van dieren)

Grevelingen + Draagt bij aan informatievoorz ieningen over dit unieke gebied. + Draagt bij aan de lokale waardering van onze internationale top natuur Afbreuk door toerisme (zwerfvuil, erosie, verstoring van dieren) -/+ Mogelijke realisatie Brouwerseiland, toenemende toeristische belasting van het gebied, v. 2019-03

Theme / topic

1.6: Inventory (describe key resources and values)

1.7: Tourism Impact Assessment (key impacts of tourism, currently and expected in the next 2-4 years)

Policies, protection & management to ensure protection and sustainability in the next 2-4 years

tegelijkertijd zeer zorgvuldige vergunningproc edures, realisatie zeer onzeker (met name nieuwe Natuurwetvergu nning) Kop van Schouwen + Draagt bij aan informatievoorz ieningen over dit unieke gebied. + Draagt bij aan de lokale waardering van onze internationale top natuur en variëteit hiervan in dit gebied Afbreuk door toerisme (zwerfvuil, erosie, verstoring van dieren) Natuurlijke kwaliteiten grote wateren belangrijk element in nominatie Geopark Schelde Delta aanvraag Unesco. 2.1. Species 2.3. Invasives 2.4.

List the destination’s flora and fauna species of special interest; in particular those on IUCN’s red list

Briefly indicate any positive and negative impacts connected to tourism; for example: Loss of

Indicate how these key values are protected: + by law or regulations (e.g. CITES, EU legislation, Ramsar convention) + by management or accessibility rules Indicate whether the key values are sufficiently protected in the next 2-4 years

v. 2019-03

Theme / topic

1.6: Inventory (describe key resources and values)

Wildlife protectio n

Fill in for your destinati on::

In de Oosterschelde is sprake van een grote diversiteit aan vissen: oester, mossel, kreeft, paling, scharren, scholletjes, bot, wijting, paling, geep, zeebaars, makreel, tong en poon en de sepia, daarnaast zeekraal, lamsoor en diverse soorten zeewieren. Er zijn geen soorten aanwezig die voorkomen op IUCN’s red list Er zijn zorgen over het voortbestaan van vogelsoorten: patrijs, zomertortel, veldleeuwerik en ringmus. Voordelta: De strandplevier is een beschermde vogelsoort (https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-overvogels/vogelgids/vogel/strandplevier). Grevelingen/Voordelta: Onderwaternatuur qua populatie vergelijkbaar met de Oosterschelde. Aanvullend hierop is sprake van een voor Nederland relevant populatie van de groenknolorchys op de voormalige slikken en platen.

1.7: Tourism Impact Assessment (key impacts of tourism, currently and expected in the next 2-4 years) biodiversity (e.g. due to infrastructure, hotel, golf course, airport construction) + Invasive alien species removal projects for tourists Introduction of invasive alien species. + De aanwezigheid van verschillende soorten vis en zeewieren is interessant voor educatieve doeleinden. + De aanwezigheid van verschillende soorten vis is interessant voor culinaire doeleinden. + De riffen van de Japanse oester bieden nieuw habitat voor wieren, slakken, garnalen, kreeften en grondeltjes. Ook steltlopers vinden er voedsel. - Japanse oesters verdrijven de oorspronkelijke bodemfauna - Mogelijke schade aan onderwaternatuur door duiksport. Gelet op onderlinge codes en handhaving is dit verwaarloosbaar.

Policies, protection & management to ensure protection and sustainability in the next 2-4 years

Er zijn vispercelen toegewezen voor commerciële visvangst. Buiten deze percelen is het onder voorwaarden toegestaan om vis te vangen en te rapen. Bescherming van de strandplevier volgens de Europese Vogelrichtlijn, staat tevens op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels.

Grevelingen/ Voordelta: In het kader van behoud van de natuurdoeltypen die beschreven zijn in het N2000-beheerplan wordt een zorgvuldig compensatiepakket samengesteld en uitgevoerd bij de herintroductie van beperkt getij op de Grevelingen ten behoeve van de waterkwaliteit en onderwaternatuur om o.a. de groenknolorchys en de vogelstand en vogelsoorten in eenzelfde omvang te behouden.

v. 2019-03

Theme / topic

1.6: Inventory (describe key resources and values)

1.7: Tourism Impact Assessment (key impacts of tourism, currently and expected in the next 2-4 years)

Policies, protection & management to ensure protection and sustainability in the next 2-4 years

2.4. Fossils, palaeont ology

List your paleontological values (e.g. fossils and other remnants of prehistoric fauna and flora (e.g. petrified trees, shells etc.)

Indicate how these key values are protected: + by law or regulations + by management or accessibility rules. Indicate whether key values are sufficiently protected

Fill in for your destinati on::

Er zijn vindplaatsen van fossielen in de Oosterschelde en aan de Zeeuwse stranden, zie: https://www.geologievannederland.nl/fossielen/vindplaatsen/oosterschelde https://www.geologievannederland.nl/fossielen/vindplaatsen/zeeuwse-stranden

Indicate positive / negative impacts connected to tourism, e.g. + Preservation and protection from illegal removal Degradation and illegal removal by visitors + De vondst van fossielen is aanleiding tot educatie over de natuur en de ontstaansgeschiedenis van de Zeeuwse Delta. + Educatieve waarde voor inwoners en toeristen door jaarlijkse vaarten met “Kor en bot”, deskundige analyse en tentoonstellen in musea van gevonden fossielen (opname collectie) -Er is geen groot gevaar dat de fossielen worden weggenomen omdat hier niet op grote schaal naar wordt gezocht. Indicate positive / negative impacts connected to tourism, e.g. + preservation/res toration of e.g. cultural landscapes because of tourists’ appreciation.

Burgwal Burgh-Haamstede (één van de 1e nederzettingen in Zeeland – info www.erfgoedzeeland.nl). Van iets andere orde, maar levert ook heel veel informatie uit de vroege middeleeuwen / verdronken dorpen rond het eiland.

2.8. Landscap e and scenery

List the destination’s landscape and scenic features (natural or man-made cultural landscapes) and indicate for each their key values.

In de genoemde gebieden is geen sprake van beschermende wetgeving voor vondst van fossielen. Wel wordt gevraagd om de vondst van fossielen te melden bij onderzoekers.

Indicate how these key values are protected: + by law or regulations + by management or accessibility rules Indicate whether key values are sufficiently protected in the next 2-4 years

v. 2019-03

Theme / topic

1.6: Inventory (describe key resources and values)

1.7: Tourism Impact Assessment (key impacts of tourism, currently and expected in the next 2-4 years) hotel and golf course developments; race tracks and other attractions + publiekstrekker voor natuurliefhebbers + bijdrage aan de beleving van de bestemming in het algemeen (rust, ruimte, vergezichten, water, diversiteit natuur) - beheer vraagt samenwerking, tijd en geld - activiteiten en evenementen kunnen een negatieve impact hebben op flora en fauna Indicate positive / negative impacts connected to tourism, e.g. improved protection (e.g. from mining) and clean-up of contaminated sites + publiekstrekker + onderscheidend karakter door bewust geen bebouwing en huisjes op het strand (ervaren van grote, brede en lang gerekte onbebouwde stranden) - onderhoud van de stranden vraagt samenwerking, tijd en geld - extra inzet op zwerfvuil bij druk bezoek

Policies, protection & management to ensure protection and sustainability in the next 2-4 years

-

Fill in for your destinati on:

Er is sprake van een diversiteit aan landschappen met bijbehorende kenmerken, zie: https://www.vvvzeeland.nl/nl/eilanden/schouwen-duiveland/natuurgebieden/ https://www.vvvzeeland.nl/nl/eilanden/schouwen-duiveland/zuidkust-vanschouwen-duiveland/ https://www.vvvzeeland.nl/nl/boswachterij-westerschouwen-oid101095/ https://www.natura2000.nl/gebieden/zeeland/kop-van-schouwen

2.8. Geology, geomorp hology

List your important geological features (e.g. mountains, volcanoes, canyons, gorges, beaches, salt flats etc.) and indicate for each their key values

Fill in for your destinati on:

Onze bestemming kent diverse stranden, zie https://www.vvvzeeland.nl/nl/eilanden/schouwen-duiveland/stranden/ De voormalige zee armen Oosterschelde en Grevelingen, zie: https://www.np-oosterschelde.nl/ https://www.staatsbosbeheer.nl/natuurgebieden/grevelingen

-Zeeuwse kustvisie -Omgevingsvisie buitengebied -Landschapsontwikkelingsplan - De geldende bestemmingsplannen - Milieu- en natuurwetgeving (waaronder stikstof toets) - Algemene plaatselijke verordening - Beleids- en beheersregels natuur beherende organisaties

Indicate how these key values are protected: + by law or regulations + by management or accessibility rules. Indicate whether key values are sufficiently protected

Belangrijkste en meest bindende beheersmaatregelen en voorwaarden toegankelijkheid: N2000-wetgeving voor de betreffende gebieden en de verruimde werking hiervan. -Toekomstvisie 2040 Tij van de toekomst -Eilandmarketingplan 2013-2018 -Actieprogramma Schouwen-Duiveland kiest voor toerisme. -Beleid rondom harde waterkering Brouwersdam (Economische Visie Brouwersdam, Structuurvisie Brouwersdam Zuid en Gebiedsvisie Brouwersdam). -Bestemmingsplan ‘Kop van Schouwen’, hierin is relevant Rijksbeleid, provinciaal beleid en het beleid van kustbeheerders, verwerkt. -Gemeentelijk strandbeleid (Strandvisie, strandzonering, cafetariamodel strandpaviljoens). -Milieubeleid.

v. 2019-03

Theme / topic

1.6: Inventory (describe key resources and values)

1.7: Tourism Impact Assessment (key impacts of tourism, currently and expected in the next 2-4 years)

2.2. Natural Resource s

List type of resource extraction (oil, gas, sand, stone, timber, minerals, gems, etc.)

Indicate positive / negative impacts connected to tourism, e.g. infrastructure, development, management).

Fill in for your destinati on:

Op onze bestemming is sprake van aanwezigheid schaliegas.

N.v.t.

De gemeenteraad heeft een notitie aangenomen waarmee is besloten dat de gemeente: -zich kritisch opstelt tegen schaliegas; -niet zonder meer meewerkt aan verlenen van vergunningverlening voor boringen. https://www.schaliegasvrij.nl/factsheet-schaliegas/

List the type of chemicals and other pollutants related to tourism in the destination (e.g. pesticides, textile dyes, pharmaceutical products)

Indicate positive / negative impacts connected to tourism.

Indicate how major risks are dealt with. Indicate whether risks are sufficiently controlled in the next 2-4 years (eg. in regulations, policy, program)

Fill in for your destinati on: 3.2. Air

Niet aanwezig op onze bestemming.

N.v.t.

N.v.t.

List Air quality issues in the destination

Fill in for your destinati on:

Zie module Lucht: https://www.schouwen-duiveland.nl/inwoners/afval-enmilieu/Milieubeleid

Briefly indicate issues and challenges related to tourism. + Aachtergrondwaarden voor NOx en PM 10 zijn in de gemeente SchouwenDuiveland lager dan de wettelijke grenswaarden. De gemeente voldoet aan alle wettelijke normen die gesteld zijn aan luchtkwaliteit.

Indicate how major risks and challenges are dealt with. Indicate whether a safe air quality is guaranteed (eg. in regulations, policy, program) Gemeente voldoet aan alle wettelijke normen die gesteld zijn aan luchtkwaliteit. Er zijn geen knelpunten op Schouwen-Duiveland. De luchtkwaliteit is zelfs zó goed, dat er op Schouwen-Duiveland varens kunnen worden gekweekt. Deze planten doen het alleen goed in zeer zuivere lucht. De uitzonderlijk goede kwaliteit van de lucht op Schouwen-Duiveland is onder meer te danken aan de zuiverende werking van zeezout in de lucht.

3. Environm ent 3.1. Environm ental Risks

Policies, protection & management to ensure protection and sustainability in the next 2-4 years

-Visie Buitengebied en Landschapsontwikkelingsplan (LOP). Indicate how key resources are protected: + by law or regulations + by management or accessibility rules. Indicate whether key values are sufficiently protected

+ Doel van de gemeente is v. 2019-03

Theme / topic

1.6: Inventory (describe key resources and values)

1.7: Tourism Impact Assessment (key impacts of tourism, currently and expected in the next 2-4 years)

Policies, protection & management to ensure protection and sustainability in the next 2-4 years

om de luchtkwaliteit zo goed mogelijk te houden of te maken, zonder daarmee alle ontwikkelingen tegen te houden. Daartoe worden alle wettelijke waarden, normen en voorschriften in acht genomen die gelden op Europees, nationaal en Provinciaal niveau. 3.3. Noise

List sources of noise and noise contours (such as airports, events, power generators, traffic, etc.)

Fill in for your destinati on:

Zie module Geluid en Stilte: https://www.schouwenduiveland.nl/_Resources/Persistent/af9781071c620a5ba0b4899e37c190833d304d 6e/Module_geluid_en_stilte.pdf De N59 is de drukste weg van het eiland. Evenementen: CAS, Beachboom. Geen vliegveld, zware geluid producerende industrie.

3.4. Light

List sources of light related to beaches, natural areas and forests

Briefly indicate issues and challenges related to tourism., e.g.: Airplanes, helicopter tours Loud motorcycles and cars Bars and outdoor terraces, noisy tourists - Mechanisch en menselijk geluid bij evenementen - Mechanische en menselijk geluid in uitgangsgebieden (vooral Renesse) - Verkeer

Briefly indicate issues and challenges related to tourism, e.g.: light-sensitive fauna

Indicate how major risks and challenges are dealt with. Indicate whether sufficient protection against noise is guaranteed (eg. a noise contour map is part of spatial planning regulations)

Gemeente voldoet aan wettelijke normen. Bij vergunningverlening wordt extra gekeken naar geluid eisen, vanwege de reikwijdte Natura 2000. Vergunningverlening evenementen via strikte agenda en aanvullende regels op basis van Algemene Plaatselijke Verordening, strikte handhaving en aanvullend BOA’s om te “sussen”/de-escalatie/problemen in de kiem smoren Aanwijzen autovrije en autoluwe zones, ontmoedigingsbeleid gebruik gemotoriseerd verk door afsluiten wegen (bijv. Hogezoom) Indicate how major risks and challenges are dealt with. Indicate whether sufficient protection against light is guaranteed (eg. a Dark Sky Policy)

v. 2019-03

Theme / topic

1.6: Inventory (describe key resources and values)

1.7: Tourism Impact Assessment (key impacts of tourism, currently and expected in the next 2-4 years) darkness and skylight experience + positief effect op natuurgebieden (flora en fauna) + ervaren duisternis en sterrenhemel in buitengebied en langs de randen van de kernen + ervaren van contouren van bebouwing en sfeer in kernen als gevolg van beperkt aantal lichtbronnen - risico op overtredingen en angstige situaties als gevolg van ontbreken van lichtbronnen Briefly indicate issues and challenges related to tourism (incl. related to water quality and scarcity). + er is sprake van voldoende water voor de toeristische sector + het zuiveringsproces staat borg voor een goede kwaliteit drinkwater

Policies, protection & management to ensure protection and sustainability in the next 2-4 years

-

Fill in for your destinati on:

Zie module Licht: https://www.schouwenduiveland.nl/_Resources/Persistent/fcdb9697b684f6fcec7683aaf3ba90050ad966d9 /module_licht_en_duisternis.pdf

3.6 Water sources

List the sources of water supply

Fill in for your destinati on:

Het water van Schouwen-Duiveland komt uit het Haringvliet en wordt in de duinen van Haamstede gezuiverd. zie: https://www.zeeland.nl/sites/zlzeeland/files/basisdocument_waterbeschikbaarheid_zeeland.pdf en https://www.evides.nl/drinkwater/waar-komt-mijn-drinkwater-vandaan/ontdekde-duinen

3.7/8. Water quality, hydrolog y

List your coastal waters, rivers, lakes, waterfalls etc. and indicate for each their key values

Briefly indicate any positive and negative impacts connected to tourism; for example: + Improved

Gemeente voldoet aan de wettelijke normen en gaat in haar normstelling nog een stapje verder ten behoeve van het behoud van duisternis als kwaliteit (zie module). Bovendien kent N2000 bepalingen over duisternis en licht met het oog op bescherming van (het bioritme) van flora en fauna. Vervanging openbare verlichting en monumentenverlichting met LED-installaties en voorkomen van strooilicht, aanlichtingsbeleid via venstertijden (behoud van duisternis).

Indicate how major risks and challenges are dealt with. Indicate whether a safe water supply is guaranteed (eg. in regulations, policy, program)

Water onttrekkingsvergunningen worden door provincie Zeeland als bevoegd gezag verleend in overleg met terreinbeheerders, waterschap en gemeente in een brede belangenafweging tussen natuur (risico op verdroging) en het belang van een toereikende watervoorraad voor consumptie en eventueel industrieel/bedrijfsmatig gebruik. Het waterbedrijf heeft de plicht om goed gezuiverd water dat voldoet aan kwaliteitsnormen te leveren. Provincie en NVWA oefenen toezicht uit en handhaven indien nodig. Landelijke coördinatie indien als gevolg van langdurige droogte een algeheel watertekort dreigt voor Nederland waarbij tijdig met mitigerende maatregelen (veranderen waterstroomrichtingen) wordt bijgestuurd. Evides als publiek waterbedrijf, aandelen in handen van provincie en gemeenten. Indicate how these key values are protected: + by law or regulations (e.g. Marine Protected Area management plans, EU legislation, Ramsar) + by management or accessibility rules Indicate whether the key values are sufficiently protected in the next 2-4 years

v. 2019-03

Theme / topic

1.6: Inventory (describe key resources and values)

Fill in for your destinati on:

Grevelingen, https://www.staatsbosbeheer.nl/natuurgebieden/grevelingen/ Grevelingenmeer, https://www.vvvzeeland.nl/nl/het-grevelingenmeer-oid304885/ Nationaal Park Oosterschelde, https://www.vvvzeeland.nl/nl/zien-endoen/natuurgebieden/oosterschelde/ Voordelta, https://www.vvvzeeland.nl/nl/voordelta-oid215918/

3.9 Waste water Fill in for your destinati on:

Describe where/how sewage and industrial waste water is treated and released

Gemeentelijk riolering in bebouwde kommen en bij bedrijventerreinen, aangesloten op RWZI’s van het Waterschap t.b.v. zuivering naar lozingsnormen. Drukriolering in het buitengebied, eveneens aangesloten op RWZI’s Sceptic tanks voor zeer afgelegen percelen met voorschriften voor goede werking t.b.v. lozing op oppervlaktewater volgens de wettelijke lozingsnormen

1.7: Tourism Impact Assessment (key impacts of tourism, currently and expected in the next 2-4 years) attention to water quality for tourism purposes Hotel waste water discharge in water bodies. + publiekstrekkers voor waterrecreatie, zwemmen en zonnen, strand- of waterbezoek + trekkers voor onderwatersport+ educatie over Deltagebied en watermanagement - kans op zwerfafval als gevolg van bezoek - kans op schade aan flora en fauna als gevolg van overtreding verbod betreden duinen en gevoelige gebieden. Briefly indicate issues and challenges related to tourism. + aansluiting van vrijwel alle toeristische bedrijven op riolering of drukriolering staat borg voor een juiste afhandeling van het afvalwater en voldoen aan wettelijke normen + geen stank of vervuild oppervlaktewater als gevolg van lozen onbehandeld afvalwater + geen milieu- en watervervuiling die waterleven schade

Policies, protection & management to ensure protection and sustainability in the next 2-4 years

Bescherming volgens beheerplannen die op grond van de N2000-wetgeving zijn vastgesteld. Toezicht op naleving bezoekers- en gedragsvoorschriften en eventueel bekeuren door samenwerkende BOA’s Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, gemeente en politie.

Indicate how major risks and challenges are dealt with. Indicate whether safe water treatment is guaranteed (eg. in regulations, policy, program) Verbreed gemeentelijk Rioleringsplan (inclusief afkoppelingsopgave regenwater t.b.v retentie en tegengaan verdroging door afvoeren naar natuurgebieden of voor hergebruik). Beheerplannen Waterschap. Toezicht en handhaving door waterbeheerders Waterschap en Rijkswaterstaat. Toezicht en handhaving via periodieke controles op grond van handhavingsprogramma’s van bevoegde gezagen (beheerder oppervlaktewater)

v. 2019-03

Theme / topic

3.15/16. Waste manage ment Fill in for your destinati on:

3.17/18. Green Energy

Fill in for your destinati on:

1.6: Inventory (describe key resources and values)

Describe where/how waste is collected and disposed (organisation of waste management, recycling facilities)

Er zijn faciliteiten voor afvalscheiding van plastic, gft, restafval, papier, glas, textiel, blik. De gemeente heeft een gemeentelijke reinigingsdienst voor het ophalen en scheiden van afvalstromen. De gemeente heeft een uitvoeringsbedrijf dat zorgt voor tijdig lediging van alle prullenbakken in de openbare ruimte en zorgt voor het opruimen van zwerfafval. In de gemeente zijn een aantal commerciële afvalinzamelaars en –verwerkers actief die volledig ingespeeld zijn op de afvalverwijdering behoefte van de accommodatieverschaffers en horeca. Describe where/how renewable energy is generated / sourced in the destination

Energie-agenda: ambities op het gebied van energie, energiegebruik, energiebesparing en de omschakeling naar duurzame energie weergegeven. https://www.schouwen-duiveland.nl/inwoners/duurzaamheid-milieu/energie Door middel van de jaarlijkse energiebalans wordt de voortgang van de EnergieAgenda op het gebied van energiebesparing en duurzame energieopwekking gemonitord. De energie-agenda wordt om de vijf jaar geëvalueerd en geactualiseerd. https://www.schouwen-duiveland.nl/inwoners/duurzaamheidmilieu/energie/duurzame-energieopwekking Momenteel wordt samen met andere partijen in Zeeland en lokale partijen gewerkt aan het opstellen van een Transitievisie Warmte Schouwen-Duiveland. In de Transitievisie Warmte wordt opgenomen welke wijk voor 2030 van het aardgas af gaat en met welk alternatief.

1.7: Tourism Impact Assessment (key impacts of tourism, currently and expected in the next 2-4 years)

Policies, protection & management to ensure protection and sustainability in the next 2-4 years

toebrengen + voorkomen van ziektekiemen als gevolg van afvalwater in het oppervlaktewater Briefly indicate issues and challenges related to tourism.

Indicate how major risks and challenges are dealt with. Indicate whether sustainable waste management is guaranteed (eg. in regulations, policy, program)

Een schone uitstraling van onze bestemming heeft positieve invloed op toerisme door de positieve ervaring van de gast.

Verschillende beleidsplannen (gemeente) en contracten met afvalverwerkers. Afvalinzamelingsroutes, ledigen op afroep, voldoende en tijdig geleegde (ondergrondse) afvalcontainers voor restfracties, extra toezicht en controle door toezichthouder op chauffeurs/beladers, naleving contracten commerciële afvalinzamelaars en –verwerkers door contractant, toezicht op afvalinzamelaars en –verwerkers door provincie. Handhaving bij overtreding.

Briefly indicate issues and challenges related to tourism., especially when energy use is increased by tourism (e.g. airco, terrace heaters, scooters, segways, quads, e-bikes, …) + duurzaam elektrisch vervoer vanaf het Transferium voor toeristen.

Indicate how major risks and challenges are dealt with. Indicate whether renewable energy generation is guaranteed (eg. in regulations, policy, program)

Uitvoeren isolatiesubsidie voor particuliere woningeigenaren. Faciliteren van de stimuleringslening Duurzame Particuliere Woningbouw via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland (SVn). Faciliteren van Monumentenpaspoort voor verduurzaming van evenementen. Beschikbaar stellen van duurzaamheidsvouchers voor bedrijven en verenigingen. Faciliteren van de stimuleringslening duurzaamheid bedrijven en verenigingen. Jaarlijkse duurzame ondernemersprijs Verduurzaming eigen gemeentelijke gebouwen Onderzoek naar verduurzaming eigen wagenpark. Deelname aan de Duurzame Huizenroute Ondersteunen Energie Coöperatie Schouwen-Duiveland Werkt (EWSD) Ondersteunen Milieu en Natuur Educatie-centrum SchouwenDuiveland. Deelname aan het regionale energieloket, waarbij advisering en facilitering ook duurzaam bouwen maatregelen betreft Deelname Platform Energiek Zeeland: maatwerkadviezen voor inwoners. Uitvoeren van het project Energieke Gemeenten (sociale warmteatlas en participatietoolkit) Uitvoeren van Regeling Reductie Energieverbruik (RRE).

v. 2019-03

Theme / topic

4. Culture 4.1Built heritage

Fill in for your destinati on:

1.6: Inventory (describe key resources and values)

1.7: Tourism Impact Assessment (key impacts of tourism, currently and expected in the next 2-4 years)

Policies, protection & management to ensure protection and sustainability in the next 2-4 years

List sites of cultural (built) heritage in the destination such as: Architecture (churches, temples, castles, walls, cities, trails etc) Museums (history, art, etc) Archaeological sites

Briefly indicate any positive and negative impacts connected to tourism; for example: + Preservation and protection for tourism purposes Impacts due to overtourism + publiekstrekker door aantrekkelijkheid/entoura ge monumentale kernen/decor + educatie/ aantrekkelijke dag bestedende activiteit/themaroutes + versterking toeristisch product door onderlinge samenwerking

Indicate how these key values are protected: + by law or regulations, e.g. monument lists + by management or accessibility rules Indicate whether key values are sufficiently protected

Onze gemeente telt ruim 1200 rijks- en gemeentelijke monumenten. Hiervan zijn de rijksmonumenten het belangrijkst, waarbij de kastelen, vestingwerken, gebouwen met voormalige openbare functies, torens en kerken het belangrijkst zijn. In Zierikzee en Brouwershaven hebben de patriciershuizen en koopmanshuizen weer hun oude namen gekregen. Tot slot zijn de belangrijke archeologische locaties in en rondom de kernen en steden, waaronder de ringwalburg van Burgh, Belvederegebieden. Er zijn ook een aantal musea op het eiland. Stadhuismuseum, Watersnoodmuseum, Streek-en Landbouwmuseum, Burghse Schoole, Maritiem Museum Brouwershaven, Museumhaven Zierikzee, Oudheidkamer en Visserijmuseum te Bruinisse(Brusea), Blikmuseum. Musea zijn verenigd in de VMSD (Vereniging Musea SchouwenDuiveland). https://www.schouwen-duiveland.nl/recreatie/musea.html

4.4 Intangibl e heritage

https://www.zeeuwseankers.nl/verhaal/gekrompen-en-verdronken-dorpen-opschouwen-duiveland List and briefly describe the ‘living’ cultural heritage in the destination such as: Folklore (music, dance, costumes, rituals etc) Language Regional products and cuisine Events (festivals)

Monumentenwetgeving (rijks- en gemeentelijk monumenten, periodieke restauratie op basis van periodieke controle en deskundigenadvies Rijksmonumentendienst en Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE). Strenge beperkingen bouw en verbouw monumenten als gevolg van bepaling Monumentenwetgeving en beoordeling Monumentencommissie en RCE Deskundig onderzoek met alle betrokken stakeholders als RCE naar passende en respectvolle herbestemming ten behoeve van duurzaam behoud monumenten. Aanwijzingsbesluiten beschermd stads- en dorpsgezicht voor diverse kernen met strikte beperkingen -Bezoekersmanagement -Vanuit subsidiebeleid ontvangt de gemeente verantwoording van activiteiten van de musea

Briefly indicate any positive and negative impacts connected to tourism; for example: + Preservation and protection for tourism purposes + Awareness raising Change or loss of local

Indicate how these key values are protected: + by law or regulations + by management or accessibility rules Indicate whether key values are sufficiently protected

v. 2019-03

Theme / topic

Fill in for your destinati on:

5. Social Local communi ty features

1.6: Inventory (describe key resources and values)

De stadjes, dorpen, monumenten en landschappen op Schouwen-Duiveland vertellen vele verhalen. Verhalen van gewone mensen, die gebouwen hebben gemaakt en bewoond. Mensen die het land hebben bewerkt en gevormd. Maar ook verhalen en tradities van bijzondere gebeurtenissen die door de eeuwen heen hebben plaats gevonden en bijzondere mensen die op ons eiland hebben gewoond. Deze veelal unieke verhalen van en over Schouwen-Duiveland dragen wij met ons mee en maken ons wie we nu zijn. De verhalen zijn een elementair onderdeel van onze cultuurhistorie. De strijd tegen de Noormannen, de Zeeslag op de Gouwe (1304), de St. Elizabethvloed, de meekrap en de welvaart in de Gouden Eeuw, het Spaanse beleg van Zierikzee, het mosseloproer van Bruinisse, de watersnoodramp in 1953. Maar ook verhalen van beroemde eilanders , zoals Jacob Cats, Job Baster en Pieter Zeeman. Een andere unieke traditie is de Straô. Paarden met hun berijders trekken groepsgewijs op naar het strand, om de paardenbenen na de winter af te spoelen. Uniek immaterieel erfgoed van dit eiland is Straô, Daarnaast vormen de klederdracht en de weervisserij belangrijk immaterieel erfgoed van Schouwen-Duiveland. Indicate important features of the destination: a. local population trend (growth/decline) b. estimated % of locals economically depending on tourism c. tourist/locals ration in peak season, peak weekends d.

when relevant for tourism: local ethnicities, “minorities”

1.7: Tourism Impact Assessment (key impacts of tourism, currently and expected in the next 2-4 years) (indigenous) identity and values (e.g. adaptation of rituals etc. the tourist demands. + immaterieel erfgoed vormt de identiteit van onze bestemming + draagt bij aan de sfeer en beleving van de bestemming + draagt bij aan attractieve themaroutes

Briefly indicate any positive and negative impacts connected to tourism, and when relevant important external pressures other than tourism

Policies, protection & management to ensure protection and sustainability in the next 2-4 years

-DNA Schouwen-Duiveland - https://www.immaterieelerfgoed.nl/page/1116/strao.

Indicate how major risks and challenges are dealt with. Indicate whether synergy between the local community and sustainable tourism development is guaranteed

v. 2019-03

Theme / topic

1.6: Inventory (describe key resources and values)

1.7: Tourism Impact Assessment (key impacts of tourism, currently and expected in the next 2-4 years)

Fill in for your destinati on:

Deze kerncijfers worden geraadpleegd vanuit -rapportages Kenniscentrum Kusttoerisme -www.waarstaatjegemeente.nl en www.cbs.nl/statline -www.allecijfers.nl Schouwen-Duiveland is landelijk aangewezen als antipeerregio. Tegen de prognoses in is de afgelopen jaren sprake van een beperkte bevolkingsgroei en toename van huishoudens. Dit verandert als gevolg van toenemende vergrijzing en ontgroening in 2030. 25% van de het bruto gemeentelijk product is direct toe te rekenen aan toerisme en recreatie en 45% indirect. Dit correspondeert met circa 15% van de beroepsbevolking die direct afhankelijk is van recreatie en toerisme en 25% indirect (bouw, zakelijke dientsverlening, ict, groenbeheer) In het hoogseizoen verviervoudigd het aantal inwoners op het eiland van ca. 33.000 inwoners (permanent) naar ca. 130.000 tijdelijke inwoners. We zien steeds meer seizoensverlenging en uitvullen van de schouderseizoenen omdat de bezettingsgraad jaarrond aanzienlijk toeneemt, blijkend uit de jaarlijkse en trendmatige verhoging van het aantal overnachtingen. De gemeente kent een beperkt aantal allochtone inwoners met een etnische achtergrond. Dit blijkt ook het feit dat de gemeente niet voldoet aan de taakstelling huisvesting asielzoekers en statushouders omdat zij niet in Schouwen-Duiveland willen wonen wegens ontbreken van voorzieningen en inwoners met een gelijke achtergrond.

Indicate perceived community values, e.g.: Social fabric, cohesion Individual, social and cultural respect Economic immunity from tourism

Op basis van trends kan beleid worden gemaakt voor recreatie en toerisme. + toename van toerisme leidt tot meer investeringen in de toeristische bedrijven + toename toerisme leidt tot meer werkgelegenheid + toename toerisme leidt tot meer toeristenbelasting waardoor gemeente meer kan investeren in de kwaliteit van de openbare ruimte en openbare voorzieningen

Local communi ty values

Briefly indicate any positive and negative impacts on the local population connected to tourism; for example: + Improved wellbeing, civic engagement and pride + Improved income, improved cooperation Pressure on traditional land use and property rights Increased prices, economic inequality

Policies, protection & management to ensure protection and sustainability in the next 2-4 years

Strategische Visie, collegeprogramma, Agenda Toerisme en ruimtelijke en natuurwetgeving (Omgevingswet, omgevings-/bestemmingsplannen, N2000 en natuurbeschermingswet) en Monumentenwet zorgen voor een goed evenwicht tussen behoud van natuurlijke en cultuurhistorische kwaliteiten en ontwikkelingsmogelijkheden voor toerisme en recreatie. Daarnaast bepalen Omgevingsvisie, LOP en Agenda Toerisme via gemeentelijk beleid dat ontwikkelingen alleen plaats kunnen vinden met behoud en versterking van kwaliteit en productinnovatie moeten betreffen. Dit blijkt ook uit het collegeprogramma dat een rem zet op de uitbreiding van eenheden (geen kwantiteit maar kwaliteit) en rem op uitbreiding van horeca. Integratie van leefbaarheidsaspecten voor inwoners en ontwikkelingen in recreatie en toerisme vindt plaats via de opstelling van ruimtelijke plannen en de ontwikkeling van stads- en dorpsvisies in het bijzonder waar door middel van cocreatie de belangen van inwoners en ondernemers samen worden gebracht, meerwaarde wordt onderkend maar tegelijkertijd ontwikkelingen in het perspectief van wat reëel aanvaardbaar is en meerwaarde oplevert voor de lokale bevolking. Toeristische ondernemers onderkennen zeer het noodzakelijke draagvlak van de lokale bevolking. Indicate how major risks and challenges are dealt with.

Indicate whether synergy between the local community and sustainable tourism development is guaranteed

v. 2019-03

Theme / topic

1.6: Inventory (describe key resources and values)

1.7: Tourism Impact Assessment (key impacts of tourism, currently and expected in the next 2-4 years) Cultural clashes, misbehaviour by tourists Crime, pickpockets Child labour, human trafficking, (child) sex tourism + positieve bijdrage aan gemeentelijk bruto product + directe en indirecte werkgelegenheid + hoger voorzieningenniveau dan voor gemeenteomvang gebruikelijk + meer investeringen in openbare ruimte en publieke voorzieningen door toeristenbelasting + ondernemers dragen bij aan lokaal sociale en maatschappelijke initiatieven + vrij eensluidend beeld over kwaliteiten eiland en behoud - gevoelig voor crises publieke gezondheid

Policies, protection & management to ensure protection and sustainability in the next 2-4 years

-

Fill in for your destinati on:

Deze kerncijfers worden geraadpleegd vanuit -rapportages Kenniscentrum Kusttoerisme -www.waarstaatjegemeente.nl -www.allecijfers.nl Samenwerking tussen recreatieondernemers en lokale bevolking vindt plaats via ontwikkeling stads- en dorpsvisies. Leidt tot gezamenlijke visie en gezamenlijke uitvoering. Meerwaarde van toerisme ervaren lokale inwoners door bovenmatige omvang en kwaliteit van de voorzieningen en kwaliteit van de publieke ruimte, Ondernemers dragen via maatschappelijk verantwoord ondernemen aan voorzieningen en sociale activiteiten voor lokale gemeenschap en investeren in de omgeving, bijvoorbeeld nieuwe natuur en openbare belevingsmogelijkheden. Respect voor elkaar blijkt uit open staan voor verschillende opvattingen en toch tot gemeenschappelijk gedragen oplossingen te komen (proces stads- en dorpsvisies), gezamenlijke eensluidende perceptie op de kwaliteiten van het eiland en het behoud daarvan in het belang van beide groepen. Breed maatschappelijk gedragen Strategische Visie en gezamenlijk gedragen DNA-handboek helpen daarbij. Uitbuiting, kinderarbeid en misbruik uitgesloten op basis van landelijke wetgeving en gezamenlijk gedragen lokale waarden en normen.

Tijdens de financiële crisis 2008-2011 bleek sector een zeer vitale en weerbare sector (omzet zelfde en zelfs plus op omzet, bezoekers/gasten kwamen uit andere regio’s), voor pandemie is sector uiterst gevoelig (sluiting tijdens piekmomenten Corona).

6. Business Tourism Business sector

Summarise how the tourism sector is organised Overview picture: restaurants, hotels, bars, homestays, Airbnb, trips, tours, activities, transportation. Specifics e.g.: a. estimated number of large vs small enterprises b. estimated % of local economy managed by locals c. local organisation of the sector (associations)

Briefly indicate any positive and negative impacts connected to tourism; for example: + Enhanced entrepreneurshi

Stads- en dorpsvisies en bijbehorende uitvoeringsprogramma’s – transparant, draagvlak, gezamenlijke ontwikkeling en besluitvorming, duidelijke budgetten en planningen Strategische Visie Tij van de Toekomst Landelijke wetgeving op het gebied van slavernij, uitbuiting, kinderarbeid, Rechten van de Mensen, onderlinge Zeeuwse en Schouwen-Duivelandse normen en waarden in de lokale samenleving.

Indicate how major risks and challenges are dealt with. Indicate whether synergy between the private sector and sustainable tourism development is guaranteed

v. 2019-03

Theme / topic

1.6: Inventory (describe key resources and values)

1.7: Tourism Impact Assessment (key impacts of tourism, currently and expected in the next 2-4 years) -

-

Fill in for your destinati on:

Deze kerncijfers worden geraadpleegd vanuit -rapportages Kenniscentrum Kusttoerisme -www.waarstaatjegemeente.nl -www.allecijfers.nl - RIBIZ (Kamer van Koophandel) Aantal ondernemingen totaal: 4.400 ondernemingen, waarvan 65% klein MKB, 1 persoons of ZZP in dienstensector of bouw (< 20 medewerker) 30% middelgroot MKB (21 - 150 medewerkers) en 5% groot (> 151 medewerkers) Aantal toeristische ondernemingen verblijfsrecreatie: totaal aantal 250 waarvan 190 klein (< 75 bedden) en 45 middelgroot (76 – 250 bedden) en 15 groot (> 251 bedden). Bij klein sprake van relatief veel B&B, AirBnB en kleinschalige kampeerbedrijven. Onder de grote bedrijven overwegend grote hotels, grote campings maar wel zijnde familiebedrijven en vier grotere bungalowparken functionerend onder de vlag van landelijke verblijfsaanbieders (Roompot en Landal). Daarnaast maar niet in de telling circa 6.000 vaste ligplaatsen die ook toeristisch ingezet worden in de vier verenigings- en twee commerciële jachthavens rondom het eiland. Circa 90% van de toeristische bedrijven wordt gedreven door lokale ondernemers cq families. Bij de parken vallend onder een landelijke organisatie is typerend dat 90% van de directies/bedrijfsleiders stevige roots in Schouwen-Duivelandse samenleving hebben, lid zijn van de eilandelijke afdelingen van brancheorganisaties en maatschappelijk participern.

Actieve branche-organisaties in de recreatie: Recron/Hiswa, afdeling SchouwenDuiveland, Vereniging van Hotel en Pensioneigenaren, Vekabo afdeling Zeeland, VVSK (strandpaviljoenexploitanten. Meestal zijn deze bedrijven ook aangesloten bij lokale ondernemersverenigingen (in vrijwel elke kern) en aangesloten bij de Ondernemerskring Schouwen-Duiveland als koepel voor het hele eiland (verricht thans belangrijk werk voor ondernemers in het kader van Corona).

Policies, protection & management to ensure protection and sustainability in the next 2-4 years

p Seasonal character of jobs Impacts from seasonal unemployment

+ door het verlengen van het seizoen ontstaat meer werkgelegenheid + vermindering seizoensinvloeden en daardoor van seizoensarbeid (jaarrond betrekkingen) + bij investeringen meer oog voor belangen kwaliteiten van het eiland en lokale bevolking/draagvlak in de samenleving + lokale betrokkenheid en maatschappelijk participeren vanwege roots met het eiland + klantenbinding en terugkerende gasten door banden/contact/relatie met ondernemer/familie. - papa/mama-bedrijven waarvan sommige met onvoldoende ondernemerschap/innove rend vermogen

Agenda Toerisme Collegeprogramma (inzet op kwaliteit in plaats van kwantiteit), zelfde geldt voor horeca. Collegeprogramma (inzet op verduurzaming en EPC-waarden recreatiewoningen) Innovatievoucherregeling Hechte onderlinge samenwerking en afstemming door hoge organisatiegraad (hoog percentage lidmaatschap branche- en ondernemersverenigingen) Aanwezigheid collegeleden en ambtenaren bij jaarvergaderingen en bijeenkomsten.

v. 2019-03

Stakeholders checklist Use the table below to indicate the key stakeholders in the destination. This provides input for adequate stakeholder communication, participation and involvement. Stakeholders

Government

Private sector

NGOs

Education & science

Inhabitants & workforce

- Local administration/ council - Tourism department - Spatial planning dep.

- DMC - Local/regional tourism associations, e.g. chamber of commerce; guides association - Business owners/managers Kamer van Koophandel Hiswa/Recron S-D Individuele ondernemers (vaak ondersteund met POP3/Leader) - Local/regional tourism associations - Business owners/managers

- CBT / ecotourism development organisations

- University (national / international – e.g. tourism development department)

Community representatives

Issues 1. Destination Management organisation, planning, monitoring, ethics & legal

Labour Unions

Add for your destination

Provincie Zeeland VVV Zeeland

2. Nature & Scenery conservation, biodiversity, visitor management, landscape & scenery Add for your destination

- Nature/conservation department - National Park - Spatial planning dep. - Provincie Zeeland - NPO Oosterschelde - Rijkswaterstaat - Bestuurlijk Overleg Grevelingen - Bestuurlijk Overleg Getij Grevelingen - Ministerie I&W - Ministerie LNV - Ministerie EZK

3. Environment & Climate pollution, water, mobility, waste, energy, climate

- Environmental department - Public services department - Spatial planning dep.

- Local/regional tourism associations - Business owners/managers

- Environmental awareness groups

Add for your destination

- Provincie Zeeland - Gemeente - Woningbouwcoöperatie Zeeuwland (verduurzaming) - Waterschap - Rijkswaterstaat - Ministerie I&W - Ministerie LNV - Ministerie EZK

- Stichting duurzame mobiliteit Zeeland - SD op Weg - Watersnoodmuseum - Agrarisch SchouwenDuiveland/ZLTO - Redstack (bleu energy) - Tidal Technology Centre (getijde) - Zeeuwind - Energieke Regio - Energiecoöperatie Energie Werkt

-

- Directies grote bedrijven - Ondernemers Kring SchouwenDuiveland - Hiswa/Recron S-D/Zeeland - Stichting Renesse - Stichting Akkerrand - Coöperatieboeren Partridge Landbouw (strokenlandbouw) - Living Lab Schouwen-Duiveland

Economisch Impuls Zeeland Dockwize Invest in Zeeland - Nature conservation organisations (local, national, international) - Animal welfare org. - Staatsbosheer - Natuurmonumenten - Zeeuws Landschap - St. Duinbehoud - ZMF - St. Dierenlot - ASeal - Vogel opvang - Asiel Schouwen-Duiveland - Dierenambulance SchouwenDuiveland - Zeeuwse Milieufederatie

-

Natuur- en vogelwacht NME Vogelwerkgroep Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid Stichting Duinbehoud Natuurmonumenten Zeeuws Landschap Zeeuwse Milieufederatie KIMO Nederland-België (lid)

Kenniscentrum Kusttoerisme (HZ) Breda University HAS Hogeschool Wageningen University - University (national / international) - Professional education institutes (e.g. guide and TO training) - Kenniscentrum Kusttoerisme (HZ) - Wageningen University

- Stads- en dorpsraden - Werkvoorzieningschap - Vakbonden

- University (national / international) - Professional education institutes (e.g. guide and TO training) - Kenniscentrum Kusttoerisme (HZ) - Wageningen University - Deltares - NIOZ - Erasmus University - Breda University

Community representatives

Community representatives

- Stads- en dorpsraden - Werkgroep Schoolbiologie - Natuur- en vogelwacht Schouwen-Duiveland - Vereniging Stad & Lande - Zeeuwse Milieufederatie - Visserijverenigingen

-Individuele inwoners Stads- en dorpsraden - Vereniging Stad & Lande - Natuur- en vogelwacht Schouwen-Duiveland - Zeeuwse Milieufederatie

v. 2019-03

4 Culture & Tradition heritage conservation, traditions, visitor management Add for your destination

- Culture department - Spatial planning dep.

-

Provincie Zeeland Rijksdienst Monumentenzorg Raad voor Cultureel Erfgoed Gemeente

Schouwen-Duiveland - Living Lab Schouwen-Duiveland - Local/regional tourism associations - Business owners/managers -

5. Social Well-being human rights, community, local economy, health & safety Add for your destination

6. Business & Hospitality private sector involvement, marketing, visitor satisfaction Add for your destination

- Social department - Security and crises response department

-

-

-

Provincie Zeeland GGZ/GGD Veiligheidsregio Zeeland Politie Veiligheidshuis Gemeente NVWA Arbeidsinspectie Woningbouwcoöperatie Zeeuwland - UWV - Economic affairs department - Tourist information office

-

-

-

Provincie Zeeland VVV Zeeland Gemeente KvK

- Culture conservation groups (language, dance, cuisine folklore etc.)

Community representatives

Stadhuis museum Watersnoodmuseum Streek- en Landbouwmuseum Burghse Schoole Maritiem Museum Brouwershaven Museum haven Zierikzee Oudheid kamer Visserijmuseum Stichting Monumenten Schouwen-Duiveland Stichting Oude Zeeuwse Kerken Stichting Grote Kerk Brouwershaven Local/regional tourism associations Business owners/managers

-

- Human/minority / indigenous / community rights & empowerment groups

- University (national / international)

Community representatives

Gemeente SWVO SMWO Hiswa/Recron afdeling S-D OV’s in vrijwel alle kernen Rode Kruis, afdeling SchouwenDuiveland Stichting Renesse Energiecoöperatie Energie Werkt Schouwen-Duiveland Energieke Regio Zeeuwind Local/regional tourism associations Business owners/managers

- Lokale hulpgroepen (in vrijwel elke kern)

- Kenniscentrum Kusttoerisme (HZ) - Zeeuws Planbureau/ZB

Labour unions - Lokale hulpkringen (vrijwel in elke kern) - Stads- en dorprsraden

- CBT / ecotourism development organisations

- Professional education institutes (e.g. hospitality training)

Community representatives

-

- Kenniscentrum Kusttoerisme (HZ) - Breda University

Stads- en dorpsraden Individuele ondernemers Individuele inwoners

- Hiswa/ Recron afdeling Schouwen-Duiveland en afdeling Zeeland - Vereniging Hotels en Pensions - Vereniging Strandpaviljoens Schouwse Kust (VVSK) - OSD

Werkgroep Vlasdag Stichting Zeeuwse Trekpaarden Stichting Power Horse Werkgroepen in zes kernen die Stroa organiseren - Stichting Maritiem Zierikzee - Stichting Historische Spelen - Centree

- University (national / international) - Professional education institutes (e.g. guide and TO training) - Kenniscentrum Kusttoerisme (HZ) - Wageningen University - Roosevelt Academy

Impuls Dockwize Invest in Zeeland Bestuurlijk Overleg Grevelingen NOB

Stads- en dorpsraden Stichting Cultuur en Erfgoed Brouwershaven

v. 2019-03

- Ondernemersverenigingen in kernen - NOB - Watersportverenigingen - Commerciële jachthavens -

v. 2019-03