20210706 Raadsbrief Ontwikkeling Beleidskader schuldhulpverlening (454318)

Raadsbrief

Onderwerp Zaaknummer Datum Afdeling Portefeuillehouder Opdrachtgever

Ontwikkeling Beleidskader schuldhulpverlening 454318 6 juli 2021 Werken, Wonen en Leven (WWL) P. Schot Afdelingshoofd WWL

Inleiding Op basis van artikel 2 lid 4 van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs), moet iedere gemeente periodiek een beleidsplan schuldhulpverlening vaststellen. Daarin wordt vastgelegd hoe de gemeente invulling geeft aan integrale schuldhulpverlening. Aangezien het huidige plan eind dit jaar verloopt, dient op dit vlak een nieuw beleidsplan te worden vastgesteld. In dit plan wordt onder meer ingegaan op de volgende vragen: 1. Welke resultaten de gemeente wil behalen; 2. Kwaliteitsmaatregelen t.b.v. integrale schuldhulpverlening; 3. De maximumtermijn tot het eerste gesprek; 4. Hoe schuldhulpverlening aan gezinnen met minderjarige inwonende kinderen vorm krijgt. In het kader van de huidige ontwikkelingen zowel op lokaal als landelijk niveau kiezen wij ervoor om dit beleidsplan een meer integraal karakter te geven. Kernboodschap Via deze raadsbrief informeren wij uw raad over de stand van zaken met betrekking tot de ontwikkeling van een nieuw beleidsplan schuldhulpverlening en de consequenties daarvan op verschillende onderdelen. Daarbij plaatsen we het beleid in een duidelijke context, waarbij de samenhang en raakvlakken met aanpalende beleidsterreinen wordt beschreven en afgebakend. In de komende periode worden deze hoofdlijnen verder doorontwikkeld en uiteindelijk verwerkt in een definitief beleidskader schuldhulpverlening.

Consequenties Met ingang 2021 is de Wgs op enkele punten gewijzigd en moeten als gevolg van deze wetswijziging gemeenten actief afspraken maken met schuldeisers. Met deze afspraken wordt in algemene zin preventie van schulden en schuldhulpverlening beoogd, maar ook vroegsignalering van schulden. De afspraken kunnen bijvoorbeeld bestaan uit: • Het gevoerde incassobeleid; • Invulling van vroegsignalering; • Samenwerking bij schuldregelen Uiteindelijk werken we op termijn toe naar een integrale aanpak waarin naast schuldenaanpak ook aandacht is voor armoedebestrijding. Armoedebestrijding en schuldenaanpak staan de afgelopen jaren prominent op de politieke agenda, zowel landelijk als lokaal. Op basis van het landelijke Actieplan Brede Schuldenaanpak van medio 2018 is een scala aan maatregelen genomen om het aantal mensen met problematische schulden terug te dringen en mensen met schulden beter te helpen. De doelstellingen van deze aanpak vormen een drietal actielijnen: • Problematische schulden voorkomen: preventie en vroegsignalering; • Ontzorgen en ondersteunen; • Zorgvuldige en maatschappelijk verantwoorde incasso. Deze doelstellingen willen wij terug laten komen in het nieuwe beleidsplan. Uitwerking Spoor 1 Pagina 1 van 4

Binnen vroegsignalering worden gegevens uitgewisseld tussen vaste lasten partners en de gemeente (o.b.v. landelijke convenanten). Vroegsignalering binnen de schuldhulpverlening is het in een zo vroeg mogelijk stadium in beeld brengen van mensen met financiële problemen om vroegtijdige hulpverlening mogelijk te maken. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van daadwerkelijke signalen en outreachende hulpverlening. Recent heeft het college een besluit genomen over de invoering van deze systematiek. Over deze ontwikkeling is de gemeenteraad eveneens in de vorm van een raadsbrief separaat geïnformeerd. Naar verwachting starten we op Schouwen – Duiveland in augustus met vroegsignalering. Met de vroegsignalering wordt het mogelijk dat de gemeente in een vroeg stadium op de hoogte wordt gesteld van optredende betalingsachterstanden van alle inwoners bij de vaste lasten partners. Hierdoor wordt het mogelijk om hierbij direct op te treden met een ondersteuningsaanbod, waardoor escalatie tot complexe schuldensituaties en langdurige armoedesituaties wordt voorkomen. Naar aanleiding van de invoering van vroegsignalering worden momenteel informatiemomenten georganiseerd voor organisaties en werkgevers. Hierbij wordt met name aandacht besteed aan de onderlinge posities en wederzijdse mogelijkheden om bij te dragen aan het voorkomen van schuldensituaties.

Uitwerking Spoor 2 De uitwerking van dit spoor richt zich ten eerste op de versterking van het hulpverleningsaanbod gericht op de toename van eenvoudige schuldenproblematiek door de vroegsignalering. Hierbij denken wij vooral aan de cursussen gericht op financiële zelfstandigheid en andere onderdelen van de sociaal juridische dienstverlening van het SMWO. Binnen dit aanbod dient ook gedifferentieerd te worden naar meer specifieke doelgroepen. Een voorbeeld hiervan is het aanbieden van dergelijke cursussen voor statushouders als onderdeel van de Wet inburgering. Daarnaast heeft dit spoor betrekking op op de verbetering van de dienstverlening door het stellen van een kwaliteitskader dat vastgesteld is door de VNG en inmiddels in samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVVK) is uitgewerkt en vertaald in een basisnorm voor de uitvoering. De inzet hierbij is gericht op de ontwikkeling van een landelijke methodiek als standaard met mogelijkheden tot regionale en lokale invulling. De NVVK heeft een dergelijke methodiek ontwikkeld, die bestaat uit drie samenhangende onderdelen: • Collectief schuldregelen; Collectief Schuldregelen versnelt en vergemakkelijkt het tot stand brengen van minnelijke schuldregelingen. Schuldeisers geven vooraf akkoord op betaalvoorstellen en handelen dossiers collectief af.

• Schuldenknooppunt; Het Schuldenknooppunt is een centrale digitale voorziening voor gestandaardiseerd berichtenverkeer tussen schuldhulpverleners en schuldeisers. Er zijn minder handmatige handelingen nodig. • Saneringskrediet. Het saneringskrediet is een schuldregelingsvorm. Met deze lening wordt de totale schuld afgekocht tegen finale kwijting. Bij het schuldhulpverleningstraject wordt berekend hoeveel de klant van zijn budget maandelijks kan betalen gedurende het 3 jaar durende traject. Inmiddels nemen al veel gemeenten deel in deze methodiek (+ 80) en wordt deze inmiddels landelijk versneld uitgerold (zie kamerbrief van 11 maart 2021). Het voordeel van deze landelijke methodiek is dat de cliënt sneller in traject genomen kan worden waardoor deze sneller kan worden toegeleid naar een schuldenvrije situatie en dat efficiënter gewerkt kan worden door gebruik te maken van de landelijke afspraken met schuldeisers. De uitvoering van de complexere schuldhulpverlening binnen onze gemeente is belegd bij Plangroep. Uitwerking Spoor 3 Deels krijgt de invulling van dit spoor al gestalte met de uitvoering van de complexere schuldhulpverlening onder de Wgs zoals genoemd onder Spoor 2. Daarnaast zijn een groot aantal andere initiatieven en wetstrajecten in gang gezet. Naast de Wgs zijn dit o.a. de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet, de Wet Pagina 2 van 4

adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind, de Wet stroomlijning keten voor derdenbeslag, Wet kwaliteit incassodienstverlening en de wijziging van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en de Faillissementswet in verband met de herziening van het beslag- en executierecht. Nog niet eerder is zoveel wetgeving tegelijk geïnitieerd om mensen met schulden beter te ondersteunen. Relatie met minimaregelingen De cliënten in de schuldhulpverlening maken gebruik van de beschikbare minimaregelingen, waardoor er een overlap is in deze doelgroepen. In het NIBUD onderzoek van 2019 is slechts beperkt ingezoomd op de lokale situatie. De komende periode wordt geïnvesteerd in verder onderzoek naar het gebruik, en daarmee de doelgroepen, van de regelingen. De raad heeft rondom de herijking van het minimabeleid ook uitdrukkelijk de wens uitgesproken om beslissingen over bijvoorbeeld de toekomst van deze regeling chronisch zieken en gehandicapten te willen nemen op grond van feiten over de samenstelling van deze doelgroep . Ook dienen de doelgroepen van de overige regelingen eerst beter in kaart te worden gebracht alvorens we ons beleid hierop kunnen aanpassen. Door deze informatie te combineren met de gegevens uit de vroegsignalering kan een duidelijk beeld worden verkregen van de feitelijke armoedesituatie in de gemeente.

Armoede in kaart (SCP 2019) Voor een eerste indicatie van doelgroepen in armoede is gekeken naar het rapport Armoede in kaart. Globaal zijn daarin de volgende doelgroepen benoemd in Schouwen – Duiveland: • Autochtonen • Westerse migranten • Niet-westerse migranten • Gepensioneerden In dit rapport is ook al aandacht gevraagd voor de doelgroep werkende armen. Voor deze doelgroep zijn echter geen spreidingsgegevens opgenomen. Gezien de specifieke arbeidsmarkt van de gemeente is echter aannemelijk dat deze doelgroep relatief groot is. Relatie Laaggeletterdheid Op basis van het Eindrapport van de RUG (2019) is een duidelijk verband gelegd tussen laaggeletterdheid en het ontstaan van financiële problematiek. Daarnaast is de laaggeletterdheid in Zeeland relatief hoog. Vanuit dit oogpunt zoeken wij nadrukkelijk de aansluiting bij het Regioplan Laaggeletterdheid 2020 – 2024. De uitvoerende partijen zijn daarbij op lokaal en sub regionaal niveau Scalda en SMWO. Externe ontwikkelingen Naast lopende ontwikkelingen rond armoede en schulden hebben zich de afgelopen periode echter ook andere ontwikkelingen voorgedaan, die van grote impact gaan zijn voor het beleid van de komende jaren. Wij volgen deze landelijke ontwikkelingen op de voet en zullen ons gemeentelijke beleid hier – indien nodig – tussentijds op aanpassen.

Hierna schetsen we enkele zaken die van invloed zijn om het integrale beleid rondom schuldhulpverlening. Invloed Toeslagenaffaire/Vorming nieuw Kabinet De eerste daarvan betreft de Toeslagenaffaire, die ook een grote stempel gaat drukken op het beleid van het nieuw te vormen Kabinet. Hoewel de koers hierbij nog niet duidelijk is zijn er op dit vlak al voldoende voorzetten gegeven, die mede van invloed gaan zijn op het beleid t.a.v. armoede en schulden. Voorbeelden hiervan zijn o.a. de verbeteringen van de Participatiewet, de alternatieve voorstellen voor de kostendelersnorm en de gepresenteerde bouwstenen voor de Aanvullende Inkomensvoorziening voor Ouderen (AIO). Daarnaast gaat hierbij de uitwerking van het rapport van de Commissie Borstlap op dit vlak een grote rol spelen. In het recente rapport Sociaal economisch beleid 2021 – 2025 van de SER is hiermee al een voorschot genomen. Naar verwachting zal de voorgenomen terugdringing van de flexibilisering van de arbeidsmarkt een grote impact hebben. Juist sectoren die veel gebruik maken van flexibele arbeid, zoals recreatie, horeca en landbouw, zijn in Schouwen – Duiveland zeer ruim vertegenwoordigd. Verdere stappen op dit vlak zullen grote consequenties hebben voor de onderkant van de arbeidsmarkt en de positie van werkende armen hierbij. Pagina 3 van 4

Bij het opstellen van het beleidskader en de uitwerking daarvan in de komende jaren dient hierop nadrukkelijk de aansluiting met het regionale en lokale arbeidsmarktbeleid te worden gezocht om de integraliteit van beleid te waarborgen. Invloed Coronacrisis De Coronacrisis kan niet alleen gezien worden als een gezondheidscrisis maar zal ook gevolgen hebben in alle maatschappelijke geledingen. Deze gaan zich ook manifesteren op sociaal economisch vlak. Op het vlak van schuldhulpverlening heeft de NVVK al medio 2020 (dus na de eerste Coronagolf en voor de twee daaropvolgende golven) geprognosticeerd dat de Coronacrisis waarschijnlijk gaat leiden tot een toename van de schuldhulpvragen met ongeveer 30%. Ook voor de arbeidsmarkt zijn de gevolgen onmiskenbaar. Het SCP heeft, eveneens medio 2020, een aantal rapporten (o.a. Verwachte gevolgen van corona voor scholing, werk en armoede en Kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt) gepresenteerd waarin deze gevolgen zijn beschreven. Zoals al verwoord in de vorige paragraaf dient ook op dit vlak nadrukkelijk de afstemming met het arbeidsmarktbeleid gezocht te worden. Een bijzondere positie wordt hierbij ingenomen door de zzp’ers. Wettelijk gezien vallen de zzp’ers onder de werking van de Wgs.

De benodigde dienstverlening voor deze doelgroep sluit echter niet aan bij de bestaande dienstverlening van de individueel gericht schuldhulpverlening, maar bevindt zich veel meer in de sfeer van schuldhulpverlening aan bedrijven. Hierop is dus nadere afstemming met EZ nodig om af te bakenen wie precies wat gaat doen. In dit kader is ook door de Ombudsman in het voorjaar van 2021 een onderzoek gestart naar de manco’s in de (schuld)hulpverlening van zzp’ers ten tijde van Corona. Een rapport hierover zal in het najaar verschijnen. Ook in dit perspectief wordt de afstemming van beleid op regionaal en lokaal niveau meer urgent. Regiefunctie Met de ontwikkelingen binnen en rondom de schuldhulpverlening wordt ook het uitvoerend speelveld breder en complexer. Om hierbij de keuzes voor en afstemming tussen de uitvoerende organisaties zo efficiënt mogelijk te laten verlopen wordt een hogere mate van coördinatie en regie vereist. Deze ontwikkeling zien wij ook ontstaan bij andere terreinen binnen het Sociaal Domein. Vanuit dit oogpunt wordt nader overwogen hoe deze regiefunctie vorm dient te krijgen. Communicatie Deze raadsbrief wordt ook verzonden aan de Adviesraad Sociaal Domein. Vervolg In de komende periode worden de hoofdlijnen verder doorontwikkeld en uiteindelijk verwerkt in een Beleidskader schuldhulpverlening.

Naar verwachting wordt dit Beleidskader in oktober aan de Adviesraad Sociaal Domein aangeboden voor een formeel advies. Na verwerking van dit advies wordt het definitieve raadsvoorstel, inclusief een financiële paragraaf, aangeboden voor de raadscyclus in december 2021 en wordt door de raad een besluit genomen in januari 2022. Het plan treedt vervolgens met terugwerkende kracht in werking per 1 januari 2022.

Burgemeester en wethouders van Schouwen-Duiveland, M.K. van den Heuvel

J.Chr. van der Hoek MBA

Secretaris

Burgemeester

Pagina 4 van 4