20210323 Raadsbrief eindevaluatie herijking Minimabeleid - bijlage 1

Eindevaluatie Herijking Minimabeleid 1. Inleiding Huishoudens met een laag inkomen kunnen gebruik maken van diverse regelingen voor inkomensondersteuning. Naast de landelijke inkomensondersteunende maatregelen heeft de gemeente ook een eigen palet aan minimaregelingen. Het NIBUD heeft begin 2019 binnen de gemeente SchouwenDuiveland onderzoek gedaan naar de invloed van de diverse maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens. Naar aanleiding van dit onderzoek, zijn diverse regelingen aangepast en/of uitgebreid. Op 1-1-2020 zijn deze nieuwe minimaregelingen binnen de gemeente Schouwen-Duiveland in werking getreden. Of een inwoner een beroep kan doen op de diverse regelingen, hangt onder andere af van de hoogte van het inkomen van deze inwoner. Dit inkomen wordt gespiegeld aan het netto minimum, ook wel de bijstandsnorm genoemd. Deze bijstandsnorm verschilt per leeftijdscategorie en type huishouden (alleenstaand/gehuwd/alleenstaande ouder). Voor iedere regeling geldt een ander maximumpercentage van de bijstandsnorm. We onderscheiden de volgende regelingen binnen de gemeente Schouwen-Duiveland: A. Regeling chronisch zieken en gehandicapten Deze regeling is voor inwoners die chronisch ziek zijn of een beperking hebben. Eén van de voorwaarden is dat het inkomen lager is dan 150% van de bijstandsnorm die voor zijn of haar leeftijd en type huishouden geldt. B.

Regeling Collectieve (aanvullende) ziektekostenverzekering (C.A.V) De gemeente biedt de mogelijkheid van een collectieve (aanvullende) ziektekostenverzekering bij CZ. Inwoners van Schouwen-Duiveland met een inkomen tot maximaal 130% van de bijstandsnorm kunnen hier gebruik van maken. C. Declaratiefonds Dit fonds is bedoeld voor inwoners van Schouwen-Duiveland met een laag inkomen, om te voorkomen dat ze in een sociaal-maatschappelijk isolement raken en niet meer kunnen deelnemen aan het maatschappelijk verkeer. Een inwoner komt hier onder voorwaarden voor in aanmerking wanneer het inkomen niet hoger is dan 120% van de bijstandsnorm. D. Individuele inkomenstoeslag (I.I.T.) Dit is een jaarlijkse toeslag als aanvulling op het inkomen. Vereist is onder meer dat het inkomen drie jaar of langer niet meer dan 110% van de bijstandsnorm was. Bovenstaande regelingen zijn met ingang van 2020 aangepast en/of uitgebreid. De processen zijn opnieuw en binnen het zaaksysteem ingericht en uitgebreide voorlichting (persoonlijk/digitaal en op papier) heeft plaatsgehad. Ook is een krant voor minima gelanceerd. In juni 2020 heeft een tussenevaluatie (periode januari tot juni 2020) plaatsgevonden. Deze is voor het zomerreces 2020 gedeeld met het college en de raad. De eindevaluatie herijking minimabeleid geeft een beeld over geheel 2020.

Het betreft een puur cijfermatige evaluatie, welke hoofdzakelijk is gebaseerd op eigen data van de gemeente. BS&F (een bureau dat o.a. overheden en zorgverzekeraars ondersteunt) dat heeft de achterliggende cijfers aangeleverd ten aanzien van de regeling C.A.V. In de loop van 2021 komen we, conform de raadsbrief van 1 december 2020 over het proces van de evaluatie, meer inhoudelijk terug op het herijkte minimabeleid. De opbouw van de rapportage is als volgt. Allereerst wordt inzicht verkregen in (onder andere) het aantal toekenningen/aanvragen per regeling en relevante variabelen (bijvoorbeeld inkomensklasse of reden/soort toekenning) binnen de doelgroep. Ook wordt inzicht verkregen in de inspanningen die zijn verricht om de herijkte regelingen binnen het minimabeleid zo optimaal mogelijk uit te voeren en het bereik te vergroten. Verder wordt een aantal overall conclusies benoemd. Tenslotte wordt de vervolgrouting in 2021 beschreven. 2. Bevindingen specifieke regelingen herijking minima periode januari 2020 t/m december 2020 A. Regeling chronisch zieken en gehandicapten Toelichting 1. Belangrijke wijziging is de verlaging van de vergoeding van € 350,- naar € 240,- per rechthebbende in 2020. Uitzondering betreft echtparen met kinderen van 12 tot 18 jaar: zij ontvangen € 500 per persoon.

2. Verder is belangrijk: de wijziging van de aanvraagprocedure binnen deze regeling. Tot 2020 was de aanvraagperiode geclusterd (jaarlijks: september t/m december). Daarnaast kregen mensen die het jaar ervoor recht hadden op deze voorziening automatisch (ambtshalve) in het najaar (september) deze vergoeding opnieuw toegekend. Met ingang van 2020 moet men deze tegemoetkoming jaarlijks opnieuw aanvragen. De aanvraag kan gedurende het gehele kalenderjaar worden ingediend. Enkele opvallende zaken 1. Totaal aantal aanvragen bedraagt 1.292 (een afname van ca. 11% ten opzichte van 2019). Wat opvalt is een behoorlijke fluctuatie binnen de aanvragen door het jaar heen. De piekmaanden volgen op de in de maand daarvoor ondernomen communicatie-acties (zie onder punt 5 hierna).

2. Tot 2020 bedroeg het jaarlijks aantal toekenningen ca. 1.450 per jaar. Hiervan waren er ca. 1.400 ambtshalve toekenningen (ruim 95%). Ondanks de wijziging binnen de aanvraagprocedure (is het totaal aantal aanvragen slechts beperkt (ca. 11%) gedaald: van ca. 1.450 naar 1.292. 3. Het totaal aantal toekenningen bedraagt 974. Dit is fors lager dan voorheen en heeft te maken met een wijziging binnen het aanvraagproces (jaarlijks een nieuwe aanvraag indienen, dus jaarlijks wordt getoetst of een aanvrager nog aan de voorwaarden voldoet). Van de toekenningen zijn er 940 met een standaardvergoeding ad € 240,- en 34 met een hogere vergoeding ad € 500,(echtparen met kinderen). Deze verdeling is wel in lijn met de gemaakte aanname voor 2020 (ca. 3,5% van de toekenningen betreft paren met kinderen). 4. Het aantal afwijzingen bedraagt 204. Hiervan zijn er 139 inwoners afgewezen op grond van te hoog inkomen en 21 inwoners konden niet aantonen dat zij chronisch ziek zijn en/of een beperking hebben. 5. Er zijn 2 intensieve voorlichtingsperioden zijn geweest: periode november/december 2019 en periode augustus/september 2020 (brief aan de doelgroep en advertenties Wereldregio).

Hiermee is uitvoering gegeven aan het amendement van de PvdA om de doelgroep beter te bereiken en het gebruik van de minimaregelingen zo goed mogelijk te optimaliseren middels voorlichting, de website, toegankelijke (aanvraag-)procedures. We zien een parallel tussen de ondernomen communicatie-acties en de pieken in het aantal aanvragen bij deze regeling. 6. Van het totaal aantal toekenningen heeft ca. 68% een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm en 32% een inkomen hierboven (tot maximaal 150% van de bijstandsnorm). 7. De belangrijkste achtergronden van toekenning binnen deze regeling zijn: verplicht eigen risico ZVW opgemaakt (46%), WMO- indicatie (19%), Gehandicaptenparkeerkaart (11%), WIA (11%) en WLZ-indicatie (9%). Opgemerkt dient te worden dat dit de reden is die mensen aanvinken op het aanvraagformulier. Meerdere redenen kunnen mogelijk zijn. B. Regeling collectieve (aanvullende) ziektekostenverzekering bij de CZ (C.A.V.) Toelichting 1. Belangrijke wijziging is een uitbreiding van de pakketkeuze: naast het aanbieden van het midden pakket (AV extra) wordt het meest uitgebreide pakket (AV extra uitgebreid) aangeboden; 2. Aanvraagperiode (overstappen regulier) loopt jaarlijks van ca. medio november tot 1 januari.

Enkele opvallende zaken 1. Het aantal deelnemers CZ is van 730 (2018) naar 776 (2019) tot 798 (2020) toegenomen (info: BS&F d.d. 20-05-20). 2. Het bereik is in 2020 toegenomen naar 22% (was 21% in 2018 en 2019). Landelijk betreft het bereik 36% (info: BS&F d.d. 20-05-20). Doelstelling is om in 3 jaar (2022) het niveau van het landelijk bereik te hebben. Ondanks de intensieve campagne voor 2020 lopen we achter op deze doelstelling. 3. Wel is het belangrijk op te merken dat er na vaststelling van het nieuwe minimabeleid landelijk een wetswijziging heeft plaats gevonden waarbij het idee is op termijn een eind te maken aan de collectiviteitskorting op de basisverzekering. Met ingang van 2020 bedraagt de maximale hoogte van de korting 5% (was voorheen 10%). CZ heeft voor 2020 de hoogte van de korting op de basisverzekering verlaagt van 6% naar 0%. Op 28-8-2019 is namens 70 gemeenten (waaronder Schouwen-Duiveland) een brief aan CZ verzonden waarbij is geageerd tegen de beoogde volledige afschaffing van de korting op de collectiviteitskorting per 2020. Bestuurlijk overleg van CZ-gemeenten (met als vertegenwoordiging Den Bosch, Tilburg en Weert) met CZ op 21-10-2019 heeft helaas niet tot aanpassing van het CZ-beleid geleid. 4. Het aantal verstrekte nieuwe pakketten bedraagt 76 (57 AV extra uitgebreid en 19 AV extra).

Opvallend is dat van de nieuw verstrekte pakketten 75% het AV extra uitgebreide pakket (het pakket met volledige dekking eigen risico zorgverzekering) betreft. Dit is ruim 7,5% van het totaal aantal aanvullend verzekerden binnen de gemeente Schouwen-Duiveland (info: BS&F). 5. Van de toekenningen valt ruim 95% in de inkomensklasse 100% van de bijstandsnorm. 6. Binnen de afwijzingen (totaal 15) is een te hoog inkomen (ruim 45%) de belangrijkste grondslag. C. Declaratiefonds Toelichting Belangrijke wijziging betreft de uitbreiding van de regeling met een aparte reiskostenregeling voor scholieren in het voortgezet onderwijs. Enkele opvallende zaken 1. Het aantal aanvragen is hoger dan in de jaren 2017 tot en met 2019. 2. Het aantal toekenningen (450) betreft: - Regulier (418); - Reiskosten regeling (12). Dit aantal is fors achtergebleven bij de aanname voor 2020 (60). - Zwem ABC (20). 3. Het overgrote deel van de toekenningen valt binnen de inkomensklasse 100% van het sociaal minimum. D. Individuele inkomenstoeslag (I.I.T.) Toelichting Belangrijke wijziging betreft de differentiatie binnen het huishoudtype paren naar paren met en paren zonder kinderen en de afstemming van de hoogte van de I.I.T. hierop. Enkele opvallende zaken 1. Aantal aanvragen ligt hoger dan in 2017 tot en met 2019 (380 aanvragen in 2020 versus 337 aanvragen in 2019). 2. Van de 280 toegekende aanvragen I.I.T.

is de verdeling als volgt: - Alleenstaande (177); - Alleenstaande ouder (61); - Paar zonder kinderen (17); - Paar met kinderen (25). 3. Belangrijkste redenen binnen de afwijzingen (totaal 69) betreffen: binnen 12 maanden nieuwe aanvraag gedaan (ca. 43%) en te hoog inkomen (ca. 25%). 4. Van de toekenningen heeft 95% een inkomen tot en met 100% van de bijstandsnorm en 5% een inkomen tot en met 110% van de bijstandsnorm. 5. Het aantal paren met kinderen (25) ligt in lijn met de verwachting.

3. Inspanningen/voorlichting: wat hebben we er voor gedaan? Een belangrijk onderdeel van de implementatie van de nieuwe regelingen betrof het onderdeel communicatie. De volgende zaken zijn gerealiseerd: - Aanpassen processen regelingen minima per 1-1-2020 (zaaksysteem); - Aanpassen regelingen op de gemeentelijke website; - Campagne CAV (CZ): 2-tal CZ-dagen (medewerkers gemeente en CZ) in gemeentehuis op 2-12-2019 en 16-12-2019; - Open inloop alle minimaregelingen in gemeentehuis op 21-1-2020. De voorlichtingsdagen voorzagen duidelijk in een behoefte. Totaal ca. 75 burgers hebben de inloopdagen bezocht. Een groot deel hiervan heeft een aanvraag collectiviteit CZ (2-12-19 of 16-12-19) of overige regelingen minima (21-1-20) gedaan; - Persoonlijke brief doelgroep chronisch zieken en gehandicapten (november 2019 en september 2020: extra aandacht voor wijziging van de aanvraagprocedure en het vervallen van de ambtshalve verstrekking); - Persoonlijke brief doelgroep CZ (november 2019); - In januari 2020 is een nieuwe folder (de minimakrant) aangaande ons gemeentelijk minimabeleid gelanceerd (oplage: 5.000 stuks). Deze folder is zowel aan de bij ons bekende klanten als bij de vindplaatsen (o.a.

gemeentehuis, SMWO, huisartsenpost, Zuidhoek, wijkcentra) verspreid; - De Geldkrant - Publicaties in de Wereldregio: 17 keer (8 publicaties in de periode november/december 2019 en 9 publicaties in de periode januari tot en met december 2020); - Publicaties op de gemeentelijke website: 11 keer; - Nieuwsbrief de Zuidhoek: 4 keer; - Nieuwsbrief sociaal domein: 3 keer; - Nieuwsbrief huisartsen: 1 keer; - Licentie website gezondverzekerd.nl (op gezondverzekerd.nl kunnen inwoners een keuzehulp invullen, zodat zij een passende zorgverzekering kunnen afsluiten); - Licentie Bereken uw Recht (tool voor inwoners om in een paar stappen te zien op welke tegemoetkomingen men recht op heeft). 4. Overall conclusies •

•

• • • • • • •

Er is geen eenduidig beeld over het bereik binnen de herijkte regelingen minima. Het bereik (aantal aanvragen) in 2020 binnen de regelingen C.A.V. (vergelijk 2018/19), I.I.T. (vergelijk 2017/18/19) en Declaratiefonds (vergelijk 2017/18/19) is toegenomen. Het bereik binnen de regeling chronisch zieken en gehandicapten is beperkt afgenomen. Ondanks de wijziging binnen de aanvraagprocedure van de regeling chronisch zieken en gehandicapten (jaarlijks opnieuw aanvragen in plaats van voorheen voor 95% ambtshalve verstrekkingen) heeft ruim 89% van de doelgroep een aanvraag ingediend. Het op meerdere momenten persoonlijk (met een brief) benaderen van de doelgroep is terug te zien in het verloop van het aantal aanvragen. Door deze wijziging sluit het gebruik van de regeling chronisch zieken en gehandicapten beter aan bij de door de raad geformuleerde criteria, met name de inkomensgrenzen. Het percentage toekenningen met een hogere vergoeding (paren met kinderen) binnen de regeling chronisch zieken en gehandicapten is in lijn met de verwachting. De toename van het bereik binnen de regeling C.A.V. valt tegen. Wel is het zo dat na vaststelling van de pakketvergoedingen van de collectiviteit er een wijziging binnen de korting op de basisverzekering heeft plaatsgevonden. Dit kan van invloed zijn geweest op het aanvragen van de gemeentepolis.

Opvallend is dat van de inwoners die voor het eerst gebruik heeft gemaakt van de regeling C.A.V. 75% heeft gekozen voor het nieuw aangeboden pakket (AV extra uitgebreide pakket). Van de regeling vergoeding reiskosten voor kinderen in het voortgezet onderwijs is veel minder dan verwacht gebruik gemaakt (12 ten opzichte van 60). Dit is hoogstwaarschijnlijk het gevolg van de tijdelijke sluiting van de scholen ten gevolge van Corona. Het aantal paren met kinderen (25) binnen de regeling I.I.T. is in lijn met de verwachting. Wat de invloed van de voorlichtingscampagne (nieuwe folder, publicaties in lokale kranten e.d.) op het bereik binnen de regelingen minima is geweest is niet specifiek onderzocht. Wel zien we een parallel

tussen de ondernomen communicatie-acties en de pieken in het aantal aanvragen bij de regeling voor chronisch zieken en gehandicapten.

5. Vervolgrouting in 2021 In het 2e kwartaal 2021 worden het college en de raad nader geïnformeerd over een mogelijke vervolginrichting van het minimabeleid na 2021. Er wordt dan ook nadrukkelijk inhoudelijk ingegaan op het herijkte minimabeleid. Deze inrichting is mede afhankelijk van de ontwikkelingen rondom corona. Daarbij wordt de aandacht ook meer gericht op de preventie van armoede en schulden en wordt een verbinding gelegd naar de schuldhulpverlening. Centraal hierbij staat de aanpak van de vroegsignalering binnen de gewijzigde Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Binnen deze aanpak wordt tevens invulling gegeven aan de motie van het CDA inzake geïntegreerde schuldenaanpak en wordt aandacht besteed aan het verworpen amendement van de PvdA om een pilot te starten voor gratis openbaar vervoer op SchouwenDuiveland. Over de vroegsignalering informeren wij de raad op korte termijn separaat.