20210105 Raadsbrief wijz. wet gem.schuldhulpverl. (372701)

Raadsbrief

Portefeuillehouder Afdeling Behandelend ambtenaar Nummer Datum Onderwerp

: : : : : :

P. Schot Werken, Wonen en Leven (WWL) Ronald van Wijk 372701 5 januari 2021 Wijziging Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en vroegsignalering

Inleiding Mensen met problematische schulden zoeken lang niet altijd hulp of pas als de problemen heel groot zijn. De wetswijziging van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) per 1 januari 2021 regelt dat schuldhulpverleners uit eigen beweging een intakegesprek aanbieden. Dit wordt een verplichting. Dat doen zij op basis van een signaal over betalingsachterstanden van verhuurders, leveranciers van energie en drinkwater en zorgverzekeraars. Deze schuldeneisers geven een signaal aan de gemeente als hun eigen inspanningen, zoals een betalingsregeling aanbieden en persoonlijk contact zoeken, de betalingsachterstanden niet oplossen. Op ieder signaal moet een aanbod voor een intakegesprek volgen. In de ‘Verordening beslistermijn schuldhulpverlening gemeente Schouwen-Duiveland 2021’, die op 16 december door u is vastgesteld, zijn nadere regels opgenomen binnen welke termijn na het eerste gesprek over de hulpvraag wordt besloten of wie voor een schuldenregeling in aanmerking komt. Huidige initiatieven De wetswijziging willen wij in het eerste half jaar van 2021 binnen onze gemeente implementeren. Dit in aanvulling op de huidige initiatieven vroegsignalering en preventie. Om er enkele te noemen: In het Beleidsplan Schuldhulpverlening 2017 – 2021 zijn op de onderdelen vroegsignalering en preventie diverse initiatieven opgenomen.

Deze activiteiten worden vanaf 2020 uitgevoerd door PLANbureau, waaronder activiteiten als budgetcursussen en budgetcoaching. Meer recentelijk is er een spreekuur schuldhulp op De Zuidhoek gestart. Dit voor zowel onze SW-medewerkers, als voor onze inwoners met een uitkering die werken bij het mensontwikkelbedrijf Startbloq. Ook hebben wij in 2020 aandacht besteed aan praktische instrumenten en oplossingen, zoals de inzet van de Nibud-Geldkrant en het aanbieden van een digitale schuldhulpcursus Educentre voor onze inwoners die re-integreren bij Startbloq. Ook de door de SWMO, Leger Des Heils, de Kerken en Vluchtelingenwerk georganiseerde bijeenkomsten met beroepskrachten en vrijwilligers van netwerkpartners, met als onderwerp de schuldenproblematiek, helpen mee de alertheid op het voorkomen van schulden te vergroten. Ze hebben zo ook een preventieve werking. Verder zijn in dit kader ook afspraken (convenant) gemaakt met onze woningbouwstichting Zeeuwland. TOZO- als TONK-aanvragen Voor de zelfstandig ondernemers, die door de coronacrisis in de problemen komen, voeren wij het ondersteuningsprogramma Tozo uit. Daarnaast komen door de coronacrisis steeds meer huishoudens in financiële problemen. Het kabinet creëert daarom de Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK), die naar verwachting op 1 februari 2021 ingaat.

Zowel TOZO- als TONK-aanvragen kunnen bijdragen aan het aanpakken van armoede- en schuldenproblematiek en het verbeteren van de arbeidsmarktpositie. Wij willen deze nieuwe ondersteuningsmaatregel zo snel als mogelijk oppakken zodra hierover meer duidelijk is. De wet vereenvoudiging Beslagvrije voet Op dit moment werken wij de ‘De wet vereenvoudiging Beslagvrije voet (vBVV)’ nader uit, welke in januari 2021 ter besluitvorming aan ons college wordt voorgelegd. De beslagvrije voet is het deel van het inkomen waar geen beslag op mag worden gelegd door schuldeisers. De nieuwe wet maakt de berekening van de beslagvrije voet betrouwbaarder. Verder wordt met dit voorstel gekomen tot een betere coördinatie van beslagactiviteiten bij de samenloop van verschillende beslagen. Met een nieuw stelsel worden beslaghebbende partijen beter van elkaars incassoactiviteiten op de hoogte gehouden. Afspraken vroegsignalering Landelijk hebben gemeenten, instellingen voor schuldhulpverlening, zorgverzekeraars, energie- en drinkwaterleveranciers en woningcorporaties landelijke afspraken over vroegsignalering uitgewerkt. Deze landelijke convenant afspraken zijn op 10 november 2020 door de partijen ondertekend. Het convenant leidt tot een vereenvoudiging en uniformering en neemt daarmee drempels weg voor gemeenten en 1

schuldeisers om vroegsignalering van schulden op grote schaal in te zetten. Deze afspraken vormen daarmee een duidelijk kader voor afspraken op het lokale uitvoeringsniveau. Op basis van deze kaders en in navolging van de motie CDA gaan wij lokaal in overleg met diverse partijen om nadere afspraken te maken over concrete maatregelen om kwetsbare groepen met (een risico op) armoede- en/of schuldenproblematiek te ondersteunen. Vervolg De VNG, Divosa en de Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVVK) werken nu aan de afronding van een impactanalyse om inzicht te geven in de uitvoerbaarheid en impact van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Daarnaast werken zij aan een handreiking, stappenplan en Q&A’s om gemeenten te ondersteunen bij de invoering van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Wanneer gereed, dan worden zij als voorbeeld gebruikt bij de implementatie. Inzet PLANgroep Gelet de wetswijziging en het kader vanuit het convenant hebben wij PLANgroep gevraagd een offerte op te stellen met de vraag: 1. met een voorstel te komen voor de inzet van een projectleider die voor de gemeente vroegsignalering kan inrichten, opstarten en begeleiden in de uitvoering. 2. Of zij tijdelijk functie van projectondersteuner willen invullen, die de uitvoering van vroegsignalering op zich kan nemen. Wij hebben Plangroep gevraagd hier vanaf januari 2021 uitvoering aan te geven.

Kernboodschap De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening wordt gewijzigd. Het doel van de wijziging is te regelen welke gegevens schuldhulpverleners mogen verwerken om mensen met schulden uit eigen beweging een intakegesprek aan te bieden en om een besluit te nemen over het daadwerkelijk aanbieden van en het plan van aanpak voor schuldhulpverlening. Wij hebben Plangroep gevraagd een projectplan te maken. Met dit projectplan willen we in de gemeente Schouwen-Duiveland komen tot een stappenplan en planning om de uitvoering van 'Vroegsignalering Schulden ' in het tweede kwartaal van 2021 concreet vorm te geven. Vroegsignalering is een onderdeel van de totale aanpak schulden.

Consequenties Het doel van vroegsignalering is dat de gemeente Schouwen-Duiveland met relevante samenwerkingspartners inwoners met schulden vroegtijdig in beeld krijgt. Dit om toekomstige problematische schulden te voorkomen en adequaat aan te pakken door tijdig financiële ondersteuning te bieden. Op deze manier kunnen inwoners die te maken krijgen met schulden weten hoe zij hulp kunnen vinden bij het oplossen van schulden. Dit sluit aan bij de motie van het CDA. Vroegsignalering loont Investeren in vroegsignalering loont. Uit onderzoek naar het rendement van vroegsignalering, dat door Panteia is uitgevoerd in 2014 in Amsterdam, blijkt dat elke geïnvesteerde euro in vroegsignalering de gemeente Amsterdam (en daarmee de maatschappij) ruim het dubbele oplevert. Welke besparingen daadwerkelijk gerealiseerd kunnen worden hangt wel af van de lokale situatie. Daarnaast is het zo dat in het begin van een project vroegsignalering waarschijnlijk sprake is van hogere kosten door onder andere een toename van aanmeldingen schulddienstverlening. Naast een financieel rendement levert vroegsignalering ook een maatschappelijk rendement op. Als schuldenproblemen eerder worden gesignaleerd en aangepakt, biedt dat voor alle betrokkenen een positief resultaat.

In de eerste plaats voor de inwoner met schulden, die hierdoor perspectief heeft op een stabiele financiële situatie, wat, zoals boven al aangegeven, ruimte geeft voor andere zaken zoals werk en/of opvoeding van de kinderen. Voor de crediteur betekent het dat achterstanden minder hoog oplopen en eerder tot een oplossing te komen. Voor de gemeente betekent het dat inwoners eerder aankomen bij schulddienstverlening, met een (problematische) schuld die minder complex is en sneller tot een succesvol resultaat leidt. Inzet PLANgroep PLANgroep heeft de afgelopen vier jaar in meer dan 30 gemeenten vroegsignalering opgezet, variërend van grotere gemeenten zoals Arnhem en Almere tot kleinere gemeenten zoals Helmond en combinaties van gemeenten, zoals de 14 gemeenten in de regio Twente. In enkele gemeenten verzorgt PLANgroep ook (deels) de uitvoering of zet tijdelijke professionals in bij de opstart. De inzet van PLANgroep is flexibel. De gemeente bepaalt welke onderdelen zij wil uitbesteden aan PLANgroep en welke onderdelen zij zelf wil doen. Zo wordt er niet meer uitbesteed dan noodzakelijk. Op dit moment hebben wij geen ambtelijke capaciteit voor het inrichten van de wettelijke taak. De nieuwe beleidsmedewerker die zich bezig gaat houden met schuldhulpverlening en vroegsignalering start pas 1 februari 2021 en moet nog ingewerkt worden.

We willen nu alvast een start maken gezien de wetswijziging 2

per 1 januari 2021. Waarbij Plangroep zich richt op de ontwikkeling van de noodzakelijke wettelijke onderdelen, verzorgen wij vanaf 1 februari de borging van deze taak in het sociaal domein, inclusief de implementatie met voldoende capaciteit in de uitvoering. Kanttekeningen Met de wetswijziging wordt een duidelijke wettelijke basis gelegd voor het ontsluiten van gegevensuitwisseling voor de signalering van (potentiële) schuldensituaties. Het benoemen van vroegsignalering als wettelijke taak brengt ook nieuwe verantwoordelijkheden met zich mee en heeft daarmee ook invloed op de procesorganisatie van de gemeente. Daarbij verschuift het initiatief van het aanbieden van schuldhulpverlening van inwoner naar college en van vrijwillig naar verplicht. Gemeenten zijn onder het wetsvoorstel immers verplicht om gericht contact te zoeken met de inwoner. Dit heeft grote gevolgen voor de capaciteitsinzet en de bedrijfsvoering, zoals de aanschaf en inrichting van een nieuw ICTsysteem. Capaciteitsinzet Op basis van de ervaringsgegevens van de eerder uitgevoerde initiatieven op het vlak van vroegsignalering is een landelijke norm ontwikkeld voor het aantal te verwachten extra meldingen naast de reguliere schuldhulpverlening. Daarbij wordt uitgegaan van 85 meldingen per 10.000 inwoners per jaar. Voor de gemeente Schouwen-Duiveland betekent dit 293 meldingen per jaar.

Een eerste berekening laat zien dat het circa 32 uur extra uitvoering betreft en 4 uur extra beleidscapaciteit. Wij realiseren ons hierbij wel dat in alle al uitgevoerde initiatieven gewerkt werd met meldingen gebaseerd op voorgeselecteerde meervoudige signalen. In de huidige wetswijziging (gebaseerd op de AVG) is echter bepaald dat ook op alle enkelvoudige signalen actie ondernomen moet worden. Niet alleen is dit bepalend voor de werklast van gemeenten, maar vormt het tevens een risico voor de kwaliteit van de dienstverlening. Enkelvoudige signalen zijn namelijk niet altijd aan te wijzen als indicatie voor problematische schuldsignalen. De ervaring leert dat het niet mogelijk en/of wenselijk is om op elk signaal actie te ondernemen. Met medeneming van de enkelvoudige signalen komt het aantal te verwachten signalen veel hoger te liggen. Op basis van een indicatie van het BKR bedraagt dan het totale aantal signalen voor de gemeente Schouwen-Duiveland 129 signalen per maand of 1.540 signalen op jaarbasis. Het betreft een globale berekening en maakt het inschatten van benodigde capaciteit op voorhand lastig. De wijze van contact met de inwoners is niet vastgelegd, waardoor gemeenten zelf kunnen bepalen in welke vorm zij een aanbod doen. Ongeacht welke actie (telefonisch, schriftelijk, huisbezoek) hierbij wordt gekozen vergt deze verplichting extra capaciteitsinzet.

Op basis van recente ontwikkelingen zijn er een aantal factoren te benoemen waarvoor wij een brede benadering kiezen na de implementatie van vroegsignalering (2de kwartaal 2021). Zoals de invoering van de nieuwe Wet Inburgering, welke een ontzorging vereist van de statushouders teneinde schulden te voorkomen. . Financiën De kosten van de inzet van PLANgroep bedragen € 23.535,- en kunnen wij dekken uit de reguliere middelen.

Communicatie De gegevens ten behoeve van de vroegsignalering worden door externe partijen geleverd. Op het gebied van vroegsignalering zijn dit: • Woningverhuurders; • Zorgverzekeraars; • Elektriciteitsleveranciers; • Gasleveranciers; • Drinkwaterleveranciers. PLANgroep zal bij de inrichting in overleg treden met deze partijen. Ook gaan wij in overleg met werkgevers en andere instanties om tegelijkertijd uitvoering te geven aan de motie van het CDA.

Vervolg Door PLANgroep wordt de opbouw van vroegsignalering opgestart. PLANgroep heeft hiervoor een format ontwikkeld in de vorm van een stappenplan. Na afloop van het project zullen wij u nader informeren over het resultaat en de wijze van inrichting.

3

Burgemeester en wethouders van Schouwen-Duiveland, M.K. van den Heuvel Secretaris

J.Chr. van der Hoek MBA Burgemeester

4