Document · PDF

1703404 Bijlage 3. Accountantsverslag 2025 definitief - was getekend (aangepast)

Gemeenteraad 2 juli 2026, gemeente Schouwen-DuivelandBij agendapunt: RVS Vaststelling jaarstukken 2025 (1703404)11.865 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Accountantsverslag 2025 Gemeente Schouwen-Duiveland, 17 juni 2026

Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade 1 Postbus 2031 3000 CA Rotterdam Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad van de gemeente Schouwen-Duiveland Postbus 5555 4300 JA ZIERIKZEE Onderwerp Accountantsverslag 2025

Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2025 van de gemeente SchouwenDuiveland. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2025 van de gemeente Schouwen-Duiveland. De jaarrekening 2025 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente SchouwenDuiveland. Bij deze jaarrekening hebben wij een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld verstrekt.

Datum 17 juni 2026

Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging, gedateerd d.d. 1 oktober 2025, en met ons auditplan, dat op 27 november 2025 is besproken in uw auditcommissie.

Ons kenmerk 26068DC5C8/JO

Wij hebben het concept van dit accountantsverslag ambtelijk besproken met uw portefeuillehouder, gemeentesecretaris, teamleider Financiën en Inkoop, de concern controller en beleidsmedewerker P&C d.d. 18 mei 2026. Wij zullen het accountantsverslag toelichten aan de auditcommissie, tijdens de vergadering d.d. 18 juni 2026. Hoogachtend,

Behandeld door Audit Director J. van Koert MSc RA 06 1201 0779 JvanKoert@deloitte.nl

Deloitte Accountants B.V. Was getekend: J. van Koert MSc RA

Manager E.A. van de Linde MSc 06 3113 5933 Elvandelinde@deloitte.nl

Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 24362853.

Inhoudsopgave Kernboodschap jaarrekeningcontrole

• Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

• Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Bevindingen jaarrekening

• De financiële positie van uw gemeente

• Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Interne beheersing

• Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing

Bijlagen

• Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

• Bijlage A2 - Tekortkomingen in de toelichtingen

• Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2025

• Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging

Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Kernboodschap jaarrekeningcontrole De basis voor onze controle is het auditplan 2025 dat met de auditcommissie is besproken. In dit accountantsverslag geven wij u inzicht in de belangrijkste bevindingen inzake de jaarrekeningcontrole en de (ontwikkeling van de) interne beheersing van de gemeente Schouwen-Duiveland. Wij hebben tijdens onze jaarrekeningcontrole de rekeningsaldi en transactiestromen gecontroleerd die samenhangen met de balans en het overzicht van baten en lasten. In deze kernboodschap koppelen wij ons overstijgende beeld van deze controle terug, met daarbij een beknopte managementsamenvatting voor de gemeente Schouwen-Duiveland. In het hoofdstuk ‘Bevindingen jaarrekeningcontrole 2025’ hebben wij onze bevindingen meer in detail toegelicht, evenals onze adviezen voor de verdere doorontwikkeling van de organisatie gedurende 2026. Onderwerp

Boodschap

Wij hebben de jaarrekeningcontrole 2025 van de gemeente Schouwen-Duiveland uitgevoerd. Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld van de jaarrekening, inclusief de daarin opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van het college van B&W. Graag willen wij onze waardering uitspreken voor de inzet en betrokkenheid van uw organisatie in het verantwoordings- en controleproces. Wij constateren dat het jaarrekeningproces zich aanmerkelijk heeft verbeterd ten opzichte van vorig jaar. Deze verbetering is mede het gevolg van een effectieve evaluatie naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole 2024, waarin wij samen met uw organisatie heldere vervolgacties hebben afgesproken en uitgevoerd. Daarnaast heeft het aantrekken van een concern controller bijgedragen aan de Een duidelijk verbeterd en versterking van de financiële administratie en de continuïteit van het proces. beter gedocumenteerd Uw interne controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels voor de bestedingen in 2025 was grondig. Uit uw analyse kwamen 21 fouten naar voren, waarvan 4 doorloopfouten. Wij hebben deze jaarrekeningproces met analyse getoetst en komen tot dezelfde bevindingen. Ten opzichte van vorig jaar zien wij duidelijke verbeteringen: de organisatie heeft gerichte en effectieve vervolgacties genomen om de tekortkomingen te goede samenwerking. identificeren.

Op basis hiervan achten wij de diepgang en kwaliteit van uw interne controle ten aanzien van de naleving van de Europese aanbestedingsregels kwalitatief in orde. Daarnaast zijn er twee fouten geconstateerd naast uw interne analyse die samenhangen met geconstateerde tekortkomingen bij een gemeenschappelijke regeling. Overall beeld jaarrekeningcontrole 2025:

In de rechtmatigheidsverantwoording van het college kunt u terugvinden wat de belangrijkste bevindingen zijn op het gebied van rechtmatigheid. Uit de verantwoording blijkt dat de geconstateerde onrechtmatigheden groter zijn dan de door de gemeenteraad vastgesteld norm. Enerzijds komt dit door hogere lasten dan begroot op programma-niveau en anderzijds door onrechtmatige aanbestedingen. Wij adviseren het college om de geconstateerde afwijkingen goed te evalueren en zo in kaart te brengen welke preventieve maatregelen in 2026 getroffen kunnen worden om de omvang van de onrechtmatigheden met betrekking tot het verantwoordingsjaar 2026 te verlagen.

Verder zien wij duidelijke verbeteringen in 2025 ten aanzien van het controledossier: de structuur en onderbouwing zijn duidelijker en beter gedocumenteerd dan in voorgaande jaren. Ook op het gebied van de SiSa-onderbouwing zijn goede stappen gezet. Voor de audit 2025 hebben wij met elkaar gewerkt aan een verbeterproject voor het aanleveren van de SiSa-dossiers naar aanleiding van het stroeve proces van afgelopen jaar. Bij aanvang van de controle hebben wij vastgesteld dat de dossiers waren aangeleverd en dat de kwaliteit hiervan op orde was. Wij willen u vragen om deze lijn door te zetten naar volgend jaar. Wanneer wij kijken naar de jaarrekening 2025 en een doorkijk maken naar de komende jaren, zien wij dat het eigen vermogen van de gemeente de afgelopen jaren, zoals begroot, is toegenomen en dat deze trend zich naar verwachting zal doorzetten. Uit de jaarstukken 2025 blijkt dat de begroting in belangrijke mate is gerealiseerd; de uitgaven bedragen 94% van de laatst vastgestelde begroting. Deze hoge realisatiemarge is voornamelijk toe te schrijven aan de meest recente begrotingswijziging; ten opzichte van de primair vastgestelde begroting bedraagt het realisatiegehalte 98%. Binnen en tussen programma’s zijn echter verschuivingen in de uitgaven waarneembaar.

Er is dit jaar veel aandacht geweest voor het terugbrengen van de omvang van de jaarstukken en andere P&C-producten, en we zien dat dit al concrete resultaten oplevert. De gemeente heeft gerichte maatregelen genomen: het jaarverslag is compacter gemaakt, overbodige duplicatie is verminderd en gedetailleerde onderbouwingen zijn verplaatst naar bijlagen of digitale dossiers. Desondanks is aanhoudende bestuurlijke en organisatorische aandacht noodzakelijk om de vereenvoudigingen duurzaam te bestendigen. Hierbij verdient het expliciete voorrang dat ook de overige P&C-documenten binnen de cyclus worden vereenvoudigd en verankerd, zodat de behaalde efficiencyverbeteringen blijvend zijn.

5 Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Bestuurlijke samenvatting Bestuurlijk relevante bevindingen en aanbevelingen jaarrekeningcontrole

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid

Rechtmatigheid

Financiële positie

Kwaliteit verslaggeving

•

Wij hebben een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld van de jaarrekening verstrekt, inclusief de daarin opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van het college van B&W.

•

De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 3.154.000.

•

Naast onze opdrachtbevestiging zijn het Bado en normenkader dat door uw raad is vastgesteld d.d. 11 december 2025 bepalend (geweest) voor onze controle.

•

Wij hebben naar aanleiding van onze controle van de WNT geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd die de materialiteitsgrens conform het controleprotocol WNT te boven gaan.

•

De gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedraagt € 3.144.383 respectievelijk € 100.000.

•

In de rechtmatigheidsverantwoording rapporteert het college onrechtmatigheden die boven de verantwoordingsgrens uitkomen. Het totale bedrag aan onrechtmatigheden bedraagt € 4,0 miljoen. Het college heeft hiervoor geen posten als acceptabel aangemerkt; daarmee resteert € 4 miljoen aan onacceptabele onrechtmatigheden. Van dit bedrag heeft € 3,4 miljoen betrekking op het niet volledig naleven van de Europese aanbestedingsregels en € 0,7 miljoen op begrotingsonrechtmatigheden. Voor 2024 bedroegen de aanbestedingsfouten € 2,6 miljoen en de aanbestedingsonduidelijkheden € 0,3 miljoen en de begrotingsonrechtmatigheden een bedrag van 0,1 miljoen.

•

Wij hebben de conclusies van het college in ons getrouwheidsoordeel betrokken. Hieruit zijn geen materiële tekortkomingen zijn gebleken.

•

In de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ zijn de bevindingen die uitkomen boven de rapporteringstolerantie door het college toegelicht.

•

Tijdens onze controle hebben wij verschillende controleverschillen geconstateerd met betrekking tot de Sisa-bijlage. Deze zijn door uw organisatie gecorrigeerd en correct verwerkt in de bijlage bij de jaarstukken. Zodoende bevat de Sisa-bijlage geen fouten en/of onzekerheden. In Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2025 is de voorgeschreven tabel met fouten en onzekerheden opgenomen.

•

De reservepositie ultimo 2025 is toegenomen ten opzichte van 2024 van € 96,8 miljoen naar € 109,3 miljoen ultimo 2025 (+13%).

•

De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2025 bedraagt € 80,7 miljoen (2024: € 73 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Schouwen-Duiveland onderkende en aanwezige risico’s van € 4,6 miljoen (2024: € 4 miljoen).

•

Uw jaarrekening toont een verschil tussen de begroting en de realisatie wat betreft de baten en lasten, met dit jaar een voordelig rekeningresultaat voor 2025 van € 6,8 miljoen (2024: voordelig € 3,6 miljoen). Belangrijke oorzaken zijn een voordeel op de loonkosten (€ 1,1 miljoen), minder benutting van duurzaamheidssubsidies door derden (€ 675.000), een voordeel gerelateerd aan stimulans woningbouw (€ 560.000), lagere lasten bij het minimabeleid (€ 517.000) en per saldo een voordeel met betrekking tot maatregelen inzake verkeersveiligheid (€ 508.000). Uit de jaarstukken 2025 blijkt dat de begroting in belangrijke mate is gerealiseerd; de uitgaven bedragen 94% van de laatst vastgestelde begroting. Deze hoge realisatiemarge is voornamelijk toe te schrijven aan de meest recente begrotingswijziging; ten opzichte van de primair vastgestelde begroting bedraagt het realisatiegehalte 98%. Binnen en tussen programma’s zijn echter verschuivingen in de uitgaven waarneembaar. Wij verwijzen naar de ‘Toelichting baten en lasten’ in de jaarrekening voor een nadere toelichting bij de verschillen tussen de begroting en de realisatie.

•

Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de grondexploitatie en de voorzieningen. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsvraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en dat deze consistent zijn toegepast.

•

Wij constateren dat de afwijkingen tussen de realisatie en de (aangepaste) begroting absoluut zijn toegenomen ten opzichte van het voorgaande boekjaar. De relatieve afwijkingen zijn kleiner geworden (als % van totale lasten). De jaarrekening 2025 geeft overeenkomstig de begroting inzicht in de baten en lasten van de programma’s. Verder is per programma aangegeven wat bereikt is, wat daarvoor gedaan is en wat het heeft gekost. Hierbij is de relatie gelegd met de geformuleerde doelstellingen uit de (gewijzigde) begroting 2025.

•

Wij constateren dat de jaarrekening 2025 ten opzichte van 2024 duidelijk is verbeterd in structuur en leesbaarheid. Deze verbetering is mede het resultaat van het gesprek tussen college en gemeenteraad, waarbij gezamenlijke eerste stappen zijn gezet. Desondanks is aanhoudende bestuurlijke en organisatorische aandacht noodzakelijk om de vereenvoudigingen duurzaam te bestendigen. Hierbij verdient het expliciete voorrang dat ook de overige P&C-documenten binnen de cyclus worden vereenvoudigd en verankerd, zodat de behaalde efficiencyverbeteringen blijvend zijn.

7 Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Speerpunten auditcommissie

De auditcommissie heeft ons, als vertegenwoordiger van de gemeenteraad en ter ondersteuning van haar controlerende rol, verzocht specifiek aandacht te besteden aan de periodieke interne controle op de naleving van interne en Europese aanbestedingsregels, duurzaamheidsverslaggeving en AI. Over deze speerpunten hebben wij gerapporteerd in de managementletter d.d. 8 mei 2026. Voor de speerpunten ‘periodieke interne controle’ en ‘duurzaamheid’ verstrekken wij bovendien een update in dit accountantsverslag. Ten aanzien van de periodieke interne controle verwijzen wij naar de paragraaf “Rechtmatigheidsverantwoording”; de update over duurzaamheid is hieronder opgenomen. Duurzaamheidsverslaggeving In de begroting zijn meerdere duurzame onderwerpen opgenomen en de jaarstukken bevatten toelichtingen over de mate van realisatie; deze onderwerpen zijn nu verspreid opgenomen in verschillende paragrafen van de jaarstukken. Indien de raad wenst dat specifieke doelen nadrukkelijk worden belicht of dat er een aparte duurzaamheidsparagraaf wordt opgenomen, verdient het de voorkeur dat de raad hierover een formeel besluit neemt. Neem hierbij in ogenschouw de ambitie de jaarstukken verder in te korten.

Opstel- en controleproces

In het kader van de evaluatie van het opstel- en controleproces voor de jaarrekening 2025 constateren wij dat het proces ten opzichte van 2024 duidelijk is verbeterd. Deze verbetering is het gevolg van een doelgerichte evaluatie na de controle van 2024, gezamenlijke vervolgacties van uw ambtelijke organisatie, college en raad, en de versterking van de financiële functie door de aanstelling van een concerncontroller. De interne controle door uw organisatie ten aanzien van Europese aanbestedingen bleek grondig. Onze toetsing bevestigt de door uw organisatie geconstateerde 21 fouten (waarvan 4 doorloopfouten). Vanwege dit aantal fouten heeft de controle meer diepgang en tijdsbesteding gevraagd van het controleteam dan oorspronkelijk voorzien. Wij gaan na afronding van de controle 2025 samen met uw ambtelijke organisatie een evaluatie uitvoeren van het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2025.

Interne beheersing

Sociaal domein

•

Op basis van de interim-controle 2024 hebben wij tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u, de gemeenteraad, gedeeld in onze managementletter, gedateerd 29 januari 2025. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de controle van de jaarrekening.

•

Team Financiën ondervond in 2024 wisselingen die een risico vormden voor de continuïteit en stabiliteit van de financiële bedrijfsvoering. Sinds 2025–2026 is de formatie op sterkte gebracht en is externe inhuur vrijwel niet meer aan de orde. Deze ontwikkeling wordt als positief beoordeeld en draagt bij aan de versterking van de continuïteit en betrouwbaarheid van de financiële processen.

•

In 2025 is de controle van het sociaal domein soepel verlopen.

•

Uit de verantwoording van de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland blijkt dat bij de geleverde zorg in natura (jeugd) geen onzekerheden of fouten zijn geconstateerd die de vastgestelde rapporteringsgrens overschrijden.

•

De accountant van de SVB heeft voor de PGB-verantwoording Jeugd 2025 een controleverklaring met beperking afgegeven vanwege getrouwheids- en rechtmatigheidsafwijkingen. Voor de Wmo is een goedkeurende verklaring afgegeven. Uw organisatie heeft geen aanvullende interne beheersingsmaatregelen en interne controles over 2025 uitgevoerd. Wij hebben de in de jaarrekening verantwoorde PGB’s voor een bedrag van € 213.914 aangemerkt als onzeker.

•

De Wmo wordt uitgevoerd door het Samenwerkingsverband Welzijnszorg Oosterschelderegio. Uit de verantwoording blijken geen fouten of onzekerheden boven de rapportagegrens met betrekking op gemeente Schouwen-Duiveland.

8 Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Grondexploitatie

Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere een analyse gemaakt van de realisatie van en van de geactualiseerde schattingen ultimo 2025 versus de schattingen in de jaarrekening 2024 (‘backtesting’). Ook hebben wij de door de gemeente toegepaste parameters voor onder andere het toerekenen van kosten- en opbrengstenstijgingen gecontroleerd. Tevens hebben wij detailwerkzaamheden verricht op belangrijke schattingsonderdelen in de voor de accountantscontrole relevante grondexploitatiebegrotingen, waarbij aandacht is besteed aan de aannemelijkheid van de gedane veronderstellingen en aan de juiste toepassing van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) hierin. Wij hebben als onderdeel van deze werkzaamheden de grondexplotiatieprojecten Zoomgebied 1e fase, Emil Sandstromweg en Elkerzeeseweg beoordeeld, die door ons als (in financiële zin) meest relevant hebben bestempeld. Op grond van de door ons verrichte werkzaamheden concluderen wij dat de uitgangspunten die in de grondexploitaties, en dus in de jaarrekening 2025, zijn verwerkt, door ons zijn getoetst en als aannemelijk kunnen worden aangemerkt.

Wat betreft enkele belangrijke thema’s die in 2025 hebben gespeeld, zijn door ons de bevindingen inzake de controle van de waardering van de grondexploitaties, zoals de macro-economische ontwikkelingen en de impact hiervan op het verwachte resultaat van de grondexploitaties, nader uitgewerkt in het onderdeel “Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)”.

Frauderisicoanalyse

In onze managementletter hebben wij uitgebreid gerapporteerd over fraude en integriteit, en de stappen die uw gemeente hierin heeft gezet. Uw gemeente besteedt aantoonbaar aandacht aan het onderwerp fraude. Gelet op het belang van de (fraude)risicoanalyse dringen wij u aan om de (fraude)risicoanalyse te implementeren en deze tevens in hoofdlijnen te bespreken in de auditcommissie. Wij bevelen u aan de (fraude)risicoanalyse jaarlijks te actualiseren en deze als een integraal onderdeel op te nemen in de communicatie tussen het management, het college en de auditcommissie.

Overig

•

In bijlage A bij dit accountantsverslag zijn de (niet-)gecorrigeerde bevindingen, onzekerheden en tekortkomingen in de toelichtingen opgenomen die door ons zijn geconstateerd.

•

In bijlage C is onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging te vinden.

9 Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Bevindingen jaarrekening

De financiële positie van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is toegenomen Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2025 bedraagt € 12,5 miljoen voordelig. Belangrijke oorzaken zijn een voordeel op loonkosten (€ 1,1 miljoen), minder benutting van duurzaamheidssubsidies (€ 675.000), een voordeel gerelateerd aan stimulans woningbouw (€ 560.000), lagere lasten bij het minimabeleid (€ 517.000) en per saldo een voordeel met betrekking tot maatregelen inzake verkeersveiligheid (€ 508.000). Per saldo is tussentijds € 5,7 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2025 circa € 6,8 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.

Eigen vermogen (x € 1.000)

2025

2024

2023

2022

Eigen vermogen per 1 januari

96.762

69.774

57.177

44.270

Tussentijdse resultaatbestemming

5.716

23.387

9.667

8.210

Gerealiseerd resultaat

6.757

3.573

2.902

4.669

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

12.473

26.960

12.569

12.879

Rechtstreekse structurele toevoeging

Eigen vermogen per 31 december

109.263

96.762

69.774

57.177

In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2025 circa 40,9% van het balanstotaal (ultimo 2024: 37,5% van het balanstotaal) en is daarmee toegenomen ten opzichte van 2024.

Exploitatieresultaat (x € 1.000)

Saldo baten en lasten

Totale baten

169.693

Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten, plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in de reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.

Totale lasten

-/- 157.219

Bij: onttrekkingen aan reserves

21.921

Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.

Saldo mutaties reserves

-/- 5.716

Gerealiseerd resultaat

6.757

Circa 94% van de begrote lasten is gerealiseerd, wat als een positieve prestatie kan worden aangemerkt. Wij verwijzen naar de ‘Toelichting op het overzicht van baten en lasten’ in de jaarrekening voor een nadere toelichting bij de verschillen tussen de begroting en de realisatie.

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

12.473

Af: stortingen in reserves

-/- 27.637

11 Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

De financiële positie van uw gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2025 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 12,5 miljoen zien, ten opzichte van een begroot voordelig saldo van € 4,4 miljoen (begroting na wijziging). De jaarrekening 2025 sluit – na verwerking van de mutaties in de reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 6,8 miljoen.

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1.000) 30.000 20.000 10.000

In de programmaverantwoording geeft het college van B&W per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. In de paragraaf bedrijfsvoering heeft het college van B&W de rechtmatigheid van de begrotingsafwijkingen nader toegelicht.

2022

2023

2024

2025

Mutaties in reserves (x € 1.000) (5.000) (10.000) (15.000) (20.000) (25.000) 2022

2023

2024

2025

2023

2024

2025 12

Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

De financiële positie van uw gemeente Kengetallen voor de gemeente Schouwen-Duiveland (begroot en werkelijk over de periode 2021-2024)

Solvabiliteit De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Afgezet tegen de VNG-norm bevindt dit kengetal zich in de neutrale risicocategorie (20-50%). Grondexploitatiequote De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt. Uw gemeente bevindt zich in de minst risicovolle categorie volgens de VNG-norm (minder dan 20%). Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie. Volgens de VNG-norm bevindt uw gemeente zich in de minst risicovolle categorie (minder dan 90%). Structurele exploitatieruimte Bij het beoordelen van de financiële positie is het ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten.

Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerendezaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, omdat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten, die worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken. De structurele exploitatieruimte voor uw gemeente is positief in zowel 2025 als 2024. Hierdoor bevindt uw gemeente zich in de minst risicovolle categorie volgens de VNG-norm (meer dan 0%).

3% 2%

2% 1% 1% 0%

2022

Netto schuldquote

Grondexploitatiequote

Solvabiliteit

45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%

2023

2024

Begroot

Werkelijk

2025

2022

2023

2024

Begroot

Werkelijk

2025

Structurele exploitatieruimte

Netto schuldquote 70%

14%

60%

12%

50%

10%

40%

30%

20%

10%

0% 2022

2023

2024

Begroot

Werkelijk

2025

2022

2023

2024

Begroot

Werkelijk

2025

13 Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

De financiële positie van uw gemeente Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1.000)

Voorspellende waarde van uw begroting De jaarrekening 2025 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 6,8 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college van B&W haar beleid en doelen kan realiseren.

30.000 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 -

De gemeenteraad en het college leggen de focus op het realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan is echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en de mogelijkheden. Bij gemeente SchouwenDuiveland komt dit vooral tot uiting in de investeringsrealisatie. Meer dan € 7 miljoen van de voor 2025 begrote investeringen is niet gerealiseerd. Het totale budget voor 2025 bedroeg circa € 30 miljoen, wat neerkomt op een realisatiepercentage van 76%. Ter vergelijking: in 2024 betroffen de niet-gerealiseerde investeringen ruim € 4 miljoen.

Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2022 2022 2023 2023 2024 2024 2025 2025

Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000)

Uw organisatie is zich bewust van deze uitdagingen. In dit licht adviseren wij u dit nader te onderzoeken en eventueel maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te brengen.

200.000

Er is dit jaar veel aandacht geweest voor het terugbrengen van de omvang van de jaarstukken en andere P&C-producten, en we zien dat dit al concrete resultaten oplevert. De gemeente heeft gerichte maatregelen genomen: het jaarverslag is compacter gemaakt, overbodige duplicatie is verminderd en gedetailleerde onderbouwingen zijn verplaatst naar bijlagen of digitale dossiers. Desondanks blijft verdere aandacht nodig om de vereenvoudiging duurzaam te borgen en nog meer focus te realiseren.

50.000

150.000 100.000 Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2022 2022 2023 2023 2024 2024 2025 2025

Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000) 200.000 150.000 100.000 50.000 Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2022 2022 2023 2023 2024 2024 2025 2025

14 Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

De financiële positie van uw gemeente Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) Het weerstandsvermogen ligt in lijn met vorig boekjaar Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beide zijn gemuteerd in 2025; de ratio weerstandsvermogen is met 0,9 afgenomen van 18,5 ultimo 2024 naar 17,6 in 2025. Beschikbare weerstandscapaciteit De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 80,6 miljoen (2024: € 73 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar. Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s.

Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 4,6 miljoen (2024: € 4 miljoen). Ten opzichte van 2024 is hiermee sprake van een beperkte toename. Uw weerstandscapaciteit van € 80,6 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 4,6 miljoen. Dit is door het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.

75 70 65 60 55 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 2022

2023

Benodigde weerstandscapaciteit

2024

2025

Beschikbare weerstandscapaciteit Ratio weerstandscapaciteit

20,00 18,00 16,00 14,00 12,00 10,00 8,00 6,00 4,00 2,00 2022

2023

2024

2025

Interne beheersing

Bijlagen

15 Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Rechtmatigheidsverantwoording Het college is verplicht in de jaarrekening 2025 een rechtmatigheidsverantwoording op te nemen waarin zij zich verantwoordt over de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties (inclusief begrotingsrechtmatigheid). Een uitgebreidere toelichting op de onrechtmatigheden en de vervolgacties om deze op te lossen/te voorkomen is opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering van het jaarverslag.

Begrotingscriterium

Voorwaardencriterium

Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten, lasten en balansmutaties, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en de hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium).

Verantwoordings- en rapportagegrens

Uitgangspunt hiervoor is het niveau waarop de raad de budgetten in de begroting en bij investeringen geautoriseerd heeft. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de raad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting.

Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan het uitvoeren van de financiële beheershandelingen. Deze eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals die is opgenomen in het normenkader, en hebben betrekking op aspecten als: doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur.

De gemeenteraad heeft de verantwoordings- en rapporteringsgrens vastgesteld. De verantwoordingsgrens is door het college gehanteerd bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en bij het trekken van de uiteindelijke conclusie daaromtrent. Fouten en onduidelijkheden die de verantwoordingsgrens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting van het college, waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties, rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rapporteringsgrens bepaalt de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’. Uit de in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van de gemeente SchouwenDuiveland blijken aantal onrechtmatigheden welke de verantwoordingsgrens van € 3,15 miljoen te boven gaan. Het totaal van de onrechtmatigheden bedraagt € 4,0 miljoen. Normenkader Het college heeft het van toepassing zijnde normenkader in kaart gebracht. Dit normenkader is door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering d.d. 11 december 2025. Wij hebben vastgesteld dat dit normenkader leidend is geweest voor het college om te komen tot de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichtingen in de paragraaf bedrijfsvoering. Hiermee heeft u voldaan aan de deadline van 1 februari voor de vaststelling van het normenkader conform de financiële verordening.

In de volgende secties zullen wij uitgebreid ingaan op de verschillende aspecten van de rechtmatigheidsverantwoording.

De gemeenteraad en het college hebben afspraken gemaakt in welke situatie lastenoverschrijdingen onrechtmatig maar acceptabel zijn (lastenoverschrijdingen zijn en blijven onrechtmatig, maar zijn onder voorwaarden acceptabel, wat betekent dat het college deze niet hoeft toe te lichten in de paragraaf bedrijfsvoering). Daarnaast is sprake van begrotingsonrechtmatigheden indien er sprake is van overschrijding van investeringsbudgetten, toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves die niet door de gemeenteraad zijn vastgesteld en als bij onderschrijdingen van lasten of investeringsbudgetten en/of lagere of hogere baten dan begroot de begroting niet tijdig met begrotingswijzigingen is aangepast. Afwijkingen die in de jaarrekening aan de raad worden gemeld en toegelicht, worden in deze als tijdig beschouwd. Hieruit blijkt het volgende:

Gemeenten stellen via de financiële verordening en/of onderliggende nota’s kaders vast die van invloed zijn op de verslaggeving. Het gaat hier om de invulling van de ruimte die het BBV geeft voor de eigen gemeentelijke kaders. Denk hierbij aan: grenzen voor het activeren van investeringen, afschrijvingstermijnen, het omgaan met reserves en voorzieningen en dergelijke. Deze vallen onder het getrouwe beeld en per definitie onder de reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. Ook voorwaarden die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening worden niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. Hierbij kan worden gedacht aan het niet naleven van voorwaarden met betrekking tot recht, hoogte, duur, termijnen, normbedragen, doelgroep en grondslag bij bijvoorbeeld bijstandsverlening, maatschappelijke ondersteuning, inkomensoverdrachten en het opleggen van belastingen dat tot gevolg heeft dat de bijhorende lasten of opbrengsten onjuist of onvolledig zijn. Het niet naleven van deze voorwaarden heeft direct invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening. Díe onderwerpen die niet onder het getrouwheidsoordeel van de accountant vallen, hebben we op de volgende pagina toegelicht inclusief de wijze waarop het college van B&W deze in haar werkzaamheden heeft betrokken.

Kredietoverschrijdingen € 524.679 waarvan € 0 als niet acceptabel is aangemerkt. Begrotingsrechtmatigheid €121.177 waarvan € 0 als niet acceptabel is aangemerkt. Wij hebben vastgesteld dat het college van B&W specifieke werkzaamheden heeft uitgevoerd ten aanzien van het begrotingscriterium, zijnde controle op programmaoverschrijdingen en controle op kredietoverschrijdingen.

17 Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Rechtmatigheidsverantwoording Aanbestedingen In het kader van de rechtmatigheidsverantwoording voert uw gemeente jaarlijks een ‘spendanalyse’ uit, met specifieke aandacht voor de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels. Het is van groot belang dat deze analyse niet alleen wordt uitgevoerd, maar ook dat de interne controlemechanismen rondom de EU-spendanalyse worden verbeterd. In het accountantsverslag van afgelopen jaar hadden wij gerapporteerd dat uw ambtelijke organisatie geen spendanalyse had uitgevoerd. Voor dit controlejaar (2025) heeft uw ambtelijke organisatie onder leiding van de concerncontroller een verregaande en diepgaande spendanalyse uitgevoerd. Daarnaast is uw ambtelijke organisatie actief aan de slag gegaan om de aanbestedingsfouten vanuit voorgaande jaarrekeningcontrole op te lossen. De meeste aanbestedingsfouten van afgelopen jaar zijn opgelost door een nieuwe Europese aanbesteding uit te schrijven. Wij constateren over 2025 wél een toename in de omvang van de onrechtmatigheden door het niet naleven van de aanbestedingsregels. Uit de controle blijkt een totaal aan fouten van 3.383.932 (2024: € 2.646.202 en onduidelijkheden € 281.700). Dit komt door de verregaande spendanalyse die is uitgevoerd waarbij alle crediteuren zijn beoordeeld in 2025. Overal waar ook maar enigszins onduidelijkheid over bestond, is zodoende als fout bestempeld.

Dit heeft geresulteerd in 19 nieuwe fouten en 4 doorlopende fouten in 2025 met een totaal aan fouten van 23. Het bedrag aan onrechtmatigheden over 2025 van € 3.383.932 heeft voor € 2.589.786 betrekking op meerdere nieuwe fouten in de naleving van de aanbestedingsregels in huidig boekjaar. Daarnaast betreft € 45.546 twee fouten die samenhangen met geconstateerde tekortkomingen bij een gemeenschappelijke regeling. In totaal heeft € 748.600 betrekking op fouten in de naleving van de aanbestedingsregels die in voorgaande jaren zijn gemaakt, en waarvan de bestedingen nog doorlopen in het huidige boekjaar.

Tijdens onze evaluatie hebben wij geconstateerd dat er ruimte is voor forse verbetering met betrekking tot het proces van aanbesteden. Ondanks de getroffen maatregelen kan uw gemeente in de praktijk, door de complexiteit van de materie en regelgeving, toch relatief gemakkelijk een verkeerde aanbestedingsprocedure kiezen. Wij onderstrepen het belang van het onderbouwen en reviewen van de geraamde contractwaarde. Zie hiertoe eveneens ons advies zoals opgenomen in de managementletter 2025. Veel van de geconstateerde fouten hebben betrekking op aanbestedingen die enkelvoudig onderhands zijn aangegaan. Dit impliceert dat opdrachten rechtstreeks door budgethouders in de markt kunnen worden gezet waardoor het risico groter is op aanbestedingen die kunnen leiden tot onrechtmatigheden. Wij willen u adviseren om alle inkopen boven een vastgesteld bedrag altijd langs een inkoper te laten gaan zodat deze functionaris de betreffende opdracht tijdig kan beoordelen en mee kan denken voor een passende aanbestedingsprocedure. Uw organisatie is bezig met het implementeren van een nieuwe financiële administratie per ingang van januari 2027 waarbij het de bedoeling is om een verplichtingenadministratie in te richten.

Hiermee kan beter zicht worden gehouden op de uitgaven per opdracht en zodoende ook tijdig worden bijgestuurd indien een opdracht uit de pas dreigt te lopen (bijvoorbeeld overschrijding van de Europese aanbestedingsdrempel). Misbruik en oneigenlijk gebruik Voor misbruik en oneigenlijk gebruik zijn geen fouten geconstateerd boven de rapportagegrens.

Naast de geconstateerde fouten hebben wij op de populatie die niet heeft geleid tot een aanbestedingsfout een steekproef getrokken. Hieruit volgen geen nieuwe aanbestedingsfouten. De getrokken conclusies onderstrepen wij.

18 Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Sociaal domein Sociaal domein De gemeente Schouwen-Duiveland voert diverse sociale wetten uit in het sociaal domein, waarbij enkele taken zijn ondergebracht bij derde partijen. Wij noemen de volgende belangrijkste onderdelen: Onderdeel

Uitvoerder

Wijze van uitbesteding

Bepaling last boekjaar

Uitkeringen (met name inkomensdeel)

Gemeente

Niet van toepassing

Werkelijke kosten

Energietoeslag

Gemeente

Niet van toepassing

Werkelijke kosten

Sociaal domein | Jeugdwet De uitvoering van de Jeugdwet is gemandateerd aan de inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland, die functioneert als een bestuurscommissie binnen de GGD Zeeland. Op basis van de bevindingen bij de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland zijn er geen fouten en onzekerheden geconstateerd die de vastgestelde rapporteringsgrens overschrijden. Sociaal domein | PGB-bestedingen

Jeugdwet

Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland

Mandatering

Vaste bijdrage op basis van de begroting + afrekening T-1

Wmo

Samenwerkingsverband Welzijnszorg Oosterschelderegio

Mandatering

Vaste bijdrage op basis van de begroting + afrekening T-1

PGB’s Wmo/Jeugd

Sociale Verzekeringsbank

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke kosten

Voor de jaarrekeningcontrole 2025 hebben wij – met inachtneming van de Audit Alert Sociaal Domein van de beroepsorganisatie van accountants (NBA) – de door uw gemeente getroffen maatregelen om te komen tot een getrouwe en rechtmatige besteding van de zorg in natura (Wmo en Jeugd, exclusief PGB) geëvalueerd.

De PGB-bestedingen zijn verplicht belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft - zoals in voorgaande jaren - voor de PGB-verantwoordingen over 2025 voor Jeugd een controleverklaring met beperking afgegeven. Voor de Wmo is een goedkeurende verklaring verstrekt. De PGB-bestedingen voor Jeugd en Wmo bedragen respectievelijk circa € 110.000 en € 104.000 (2024: totaal € 150.000). Uw organisatie heeft geen aanvullende interne beheersingsmaatregelen en interne controles over 2025 uitgevoerd. Wij hebben de in de jaarrekening verantwoorde PGB’s voor een bedrag van € 213.914 aangemerkt als onzeker. Sociaal domein | Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) De Wmo wordt uitgevoerd door het Samenwerkingsverband Welzijnszorg Oosterschelderegio. Uit de verantwoording blijken geen fouten of onzekerheden boven de rapportagegrens met betrekking op gemeente Schouwen-Duiveland.

Sociaal domein | Uitkeringen Uitvoering van de Uitkeringsregelingen (WWB, participatiewet, Ioaw, Ioaz, BBZ en TOZO) als ook het werkdeel voert de gemeente in eigen beheer uit. Wij hebben de juistheid en rechtmatigheid van de verstrekte uitkeringen vastgesteld. Voorts hebben wij vastgesteld dat de in de SiSa-bijlage opgenomen cijfers inzake de uitkeringsregelingen op een juiste wijze zijn ontleend aan de financiële administratie en uitkeringen administratie van de gemeente Schouwen-Duiveland.

19 Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) •

De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is met name relevant vanwege de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2026 e.v. nog te realiseren lasten ad € 9,35 miljoen en baten ad € 9,92 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij het afsluiten van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat een project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of zij de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, kan terugverdienen. Ultimo 2025 gaat het om twaalf individuele projecten. De gemeente Schouwen-Duiveland schat ultimo 2025 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 2,1 miljoen bedraagt (2024: € 1,5 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen. Deze voorziening is geheel in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording.

Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen?

•

Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen, en dus naar bouwcapaciteit, is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?

•

Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?

8 7 6 5 4 3 2 1 -

Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie excl. Voorziening (x € 1 miljoen)

2021

2022

2023

2024

2025

Ontwikkeling boekwaarde

Overzicht nog te realiseren baten en lasten (x € 1.000)

De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s:

4.000

•

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.

3.000

Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?

1.000

2.000

Straalweg 2

Gouwepoort

Zoomgebied 1e fase

Emil Standstromweg

Nog te realiseren baten

Uit onderstaande figuren blijkt dat de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie in 2025 flink is afgenomen. De belangrijkste oorzaak hiervan betreft het realiseren van een aantal grondverkopen binnen de projecten Businesspark, Gouwepoort en Straalweg.

De vijf P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitatie zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.

Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk

•

Analyse grondexploitaties

Eikerzeeseweg

Haneweg

Overig

Nog te realiseren lasten

21 Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Tijdens onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijgingen en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij de volgende vragen in overweging genomen: •

•

Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen; met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en met de economische omstandigheden in/bij de gemeente?

•

Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.

•

Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).

De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2025 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd) en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is. Tussentijdse winstneming In december 2023 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat de gemeente voor de tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completionmethode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen.

Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2025 voor € 0,6 miljoen tussentijdse winst genomen (2024: € 0,1 miljoen). Deze winstneming is verdeeld over een vijftal projecten. Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (waarbij wij nagaan of hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag liggen of niet). Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt. Dit type projecten is (financieel gezien) gevoeliger voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties.

Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt daarnaast voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van de kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt. Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grondexploitaties Zoomgebied 1e fase, Emil Standstromweg en Eikerzeeseweg de belangrijkste grondexploitatieprojecten binnen uw gemeente zijn. Waar wij dat noodzakelijk achten op grond van onze professionele oordeelsvorming, hebben wij bepaalde projecten geselecteerd voor een nadere controle.

Van deze (deel)projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening of de verantwoorde (tussentijdse) winstneming gecontroleerd. Naast de hiervoor genoemde projecten, die wij hebben geselecteerd voor het uitvoeren van een diepgaande inhoudelijke controle, hebben wij op grond van onze risicoanalyse ook aandacht besteed aan de getrouwheid van de tussentijdse winstnemingen. De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2025 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •

Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.

•

Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de in de grondexploitaties gehanteerde uitgangspunten.

•

Een niet-onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken planen civiele kosten.

Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2025 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten hebben betrokken bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente. Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitaties een betrouwbaar beeld geven van de waardering hiervan.

Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en van gerealiseerde kosten. © 2026 Deloitte The Netherlands Accountantsverslag 2025|26068DC5C8/JO

22 Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Macro economische ontwikkelingen en de impact hiervan op het verwachte resultaat van de grondexploitaties De afgelopen jaren hebben in het teken gestaan van de steeds oplopende inflatie en de beteugeling daarvan door de Europese Centrale Bank (ECB). Voor het komende jaar lijkt een normalisatie plaats te vinden op het gebied van de kostenstijgingen en daarmee samenhangend potentieel renteverlagingen - wat het lenen van geld voor het aankopen van vastgoed goedkoper maakt - door de ECB. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Schouwen-Duiveland met deze ontwikkelingen rekening heeft gehouden bij de actualisatie van haar grondexploitatieberekeningen. Voor de toekomstige kosten en opbrengstenstijgingen heeft de gemeente Schouwen-Duiveland de parameters (korte termijn, middellange termijn en lange termijn) aan de hand van een uitvoerige analyse van marktrapportages bepaald. Op grond van de door ons verrichte controlewerkzaamheden op de totstandkoming van de parameters en de aannemelijkheid hiervan, concluderen dat de parameters inzake de kosten- en opbrengstenstijging voor de grondexploitaties evenwichtig bepaald zijn.

Wij blijven, net als in voorgaande jaren, het belang dat de gemeente Schouwen-Duiveland de opbrengsten en kostenramingen alsmede de indexen kritisch blijft volgen en zo goed mogelijk in lijn blijft brengen met de markt(verwachtingen).

23 Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving In het kader van onze controle vragen wij u jaarlijks om inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten als gevolg van fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. In onze managementletter hebben wij uitgebreid gerapporteerd over fraude en integriteit, en de stappen die uw gemeente hierin heeft gezet. Uw gemeente besteedt aantoonbaar aandacht aan het onderwerp fraude. Gelet op het belang van de (fraude)risicoanalyse dringen wij u aan om de (fraude)risicoanalyse te implementeren en deze tevens in hoofdlijnen te bespreken in de auditcommissie.

Wij bevelen u aan de (fraude)risicoanalyse jaarlijks te actualiseren en deze als een integraal onderdeel op te nemen in de communicatie tussen het management, het college en de auditcommissie.

Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en het naleven van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten.

Signalen over naleving van interne processen Uw organisatie heeft signalen ontvangen dat binnen een proces mogelijk niet volledig volgens interne richtlijnen is gehandeld. De aard en omvang van deze afwijkingen worden momenteel onderzocht; daarbij wordt ook onderzocht of er sprake is van niet-integer handelen. Indien nodig worden aanvullende beheersmaatregelen getroffen. Dit heeft geen materiële impact op de jaarrekening 2025.

Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Wij hebben de accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en hebben professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen. Fraude en integriteit Wij hebben kennisgenomen van de integriteitsrapportage 2025, opgesteld door de vertrouwenspersoon. Op basis van onze controlewerkzaamheden en gesprekken met diverse medewerkers binnen uw organisatie, hebben we geen gevallen van fraude vastgesteld. Verder concluderen we dat uw gemeente actie onderneemt met betrekking tot geïdentificeerde integriteitskwesties.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/17054262/2