1364000 RVS Evaluatie proces integriteitsonderzoek
Tekst van het document
Raadsvoorstel
Urgentie
Onderwerp Zaaknummer Datum Openbaarheid Afdeling Portefeuillehouder Opdrachtgever
Hoog, Het college heeft de raad beloofd om in het eerste kwartaal van 2025 te zorgen voor een openbare samenvatting op hoofdlijnen, met aanbevelingen ten aanzien van de gedragscode en het protocol. Dit raadsvoorstel dient als basis voor de openbare behandeling in de gemeenteraad. Evaluatie proces integriteitsonderzoek 1364000 18 februari 2025 Actief openbaar Burgemeester Wethouders en Secretaris (BWenS) J.Chr. van der Hoek Gemeentesecretaris
Voorstel 1. Kennis te nemen van de openbare samenvatting op hoofdlijnen van de evaluatie van het proces rondom het integriteitsonderzoek naar voormalig wethouder Schot. 2. De Gedragscode integriteit volksvertegenwoordigers én de Gedragscode integriteit bestuurders (2017) uiterlijk in het 2e kwartaal 2025 aan te passen op basis van de aanbevelingen uit de evaluatie. 3. Het Protocol voor mogelijke integriteitsschendingen door leden van gemeenteraad, raadscommissieleden of leden van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Schouwen-Duiveland 2017 uiterlijk in het 2e kwartaal 2025 aan te passen op basis van de aanbevelingen uit de evaluatie. 4. Gebruik te maken van het aanbod integriteitstrainingen vanuit de Zeeuwse Norm Weerbare Overheid in samenwerking met Necker in 2025. Inleiding Op 2 juli 2024 is in een openbare raadsvergadering het rapport ‘Integriteitsonderzoek vergunningverlening en handhaving woning wethouder Schot’ besproken. De voormalige wethouder heeft aan het begin van deze vergadering een verklaring afgelegd en medegedeeld met onmiddellijke ingang haar ontslag in te dienen. Het college heeft aan het einde van deze raadsvergadering toegezegd het proces rondom het integriteitsonderzoek samen met de raad te willen evalueren. Dit voorstel bevat een samenvatting op hoofdlijnen van de evaluatie en uiteenzetting van mogelijke vervolgacties.
Beoogd resultaat Inzicht krijgen en bespreken van de openbare samenvatting op hoofdlijnen van de evaluatie van het proces rondom het integriteitsonderzoek naar de voormalige wethouder. Dit inzicht geeft duidelijkheid over de punten waarop zowel de gedragscode, het protocol als huidige werkwijzen mogelijk aanpassing behoeven. Argumenten 1.1. De samenvatting maakt het mogelijk om alle opgehaalde informatie en daaruit voorvloeiende aanbevelingen openbaar te bespreken. Het afgelopen halfjaar zijn diverse stappen gezet in dit evaluatieproces. Op 29 augustus 2024 hebben de burgemeester en gemeentesecretaris het integriteitsonderzoek geëvalueerd met de onderzoekers van Necker van Naem Integriteit (hierna: Necker). Vervolgens hebben het college en de raad het onderzoek op procesniveau geëvalueerd tijdens een gezamenlijke heidag op 4 oktober 2024. Naar aanleiding van deze dag is een vertrouwelijke memo opgesteld, zijnde een samenvatting van de opbrengst van deze dag en een weergave van hetgeen in de vertrouwelijkheid met elkaar is besproken. Na afloop van de heidag heeft de burgemeester ieder raadslid afzonderlijk per e-mail gevraagd aan te geven wat voor hem/haar mogelijk nog persoonlijk nodig is om dit traject goed af te sluiten. Naar aanleiding hiervan hebben twee raadsleden individueel met de burgemeester gesproken.
Elf raadsleden hebben aangegeven persoonlijk geen behoefte te hebben aan nadere opvolging en de Pagina 1 van 4
raadsbehandeling van de evaluatie voldoende te vinden. Afsluitend heeft op 11 februari volgens protocol in het kader van nazorg een evaluatiegesprek plaatsgevonden tussen de burgemeester, gemeentesecretaris en de voormalige wethouder. Bijlage 1 betreft een samenvatting op hoofdlijnen van de conclusies van de evaluatie. Deze samenvatting maakt het mogelijk om de opgehaalde informatie en daaruit voorvloeiende aanbevelingen openbaar te bespreken. Aan conclusie 4 (Het gesprek over de situatie rondom voormalig wethouder Schot en de persoonlijke beleving daarbij verdient een vervolg) is reeds gevolg gegeven; de burgemeester heeft de behoefte actief uitgevraagd en op basis daarvan heeft met twee raadsleden een vervolggesprek plaatsgevonden. In het tweede kwartaal van 2025 worden mede op basis van de behandeling van dit voorstel in de raad concrete voorstellen tot aanpassing gedaan van de Gedragscode integriteit volksvertegenwoordigers én de Gedragscode integriteit bestuurders (2017) en het Protocol voor mogelijke integriteitsschendingen door leden van gemeenteraad, raadscommissieleden of leden van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Schouwen-Duiveland 2017 (hierna: protocol). 2.1. De huidige gedragscodes voldoen niet meer aan de hedendaagse praktijk. De gedragscode is een middel om een open, transparante en integere organisatiecultuur te realiseren.
In de artikelen 15, 41c en 69 van de Gemeentewet is opgenomen dat de raad een gedragscode vaststelt voor de raad, burgemeester en wethouders. In de huidige gedragscodes is bepaald dat de raad afspraken maakt over de processtappen die worden gevolgd ingeval van een vermoeden van een integriteitschending door een politieke ambtsdrager van de gemeente. In de tussentijd gewijzigde wetgeving, maatschappelijke ontwikkelingen en recent opgedane ervaringen op het gebied van integriteit, geven aanleiding om gezamenlijk met de raad de huidige gedragscodes tegen het licht te houden. 2.2. Dit biedt de gelegenheid om aan te sluiten bij de modelgedragscode van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (hierna: Ministerie van BZK) heeft eind 2023 een Handboek Integriteit opgesteld. Onderdeel hiervan zijn modelgedragscodes voor volksvertegenwoordigers en burgemeester en wethouders. In dit handboek is alle beschikbare informatie samengebracht. Dit handboek inclusief modelgedragscodes is toegevoegd als bijlage 2. 3.1 Uit recente ervaringen is gebleken dat het huidige protocol qua routeboekje te gering is wat betreft het te doorlopen proces.
Necker adviseert om bij het aantreden van een nieuwe bestuurder, de risicoanalyse integriteit steviger in te bedden en in het opvolgende gesprek meer aandacht te geven aan mogelijke ondermijningsrisico’s en privéomstandigheden die het ambt kunnen raken. Necker beveelt aan om de volledige werkwijze (het routeboekje) ten aanzien van risicoanalyses expliciet vast te leggen in het protocol. Daarnaast vraagt het protocol om verduidelijking en aanscherping, minimaal rondom het signaleren van een vermoeden van een integriteitsschending en de start van het onderzoek. Necker adviseert om in het protocol op te nemen dat de burgemeester op basis van eigen waarneming of externe berichtgeving een signaal van een vermoeden van een integriteitsschending kan (laten) onderzoeken. Verder verdient het aanbeveling om in het protocol in te gaan op de volgende vragen: • Wat is de moeite waard om met elkaar te bespreken? • Wanneer is een signaal meldingswaardig? • Wat doe je in de fase van twijfelen en bespreken? • Wanneer win je (extern) advies is en welke stappen kunnen en moeten er gezet worden in de periode voorafgaand aan, tijdens en na een onderzoek? • Hoe richt je in- en externe communicatie in? Op welk moment en welke wijze wordt wie geïnformeerd? 3.2 Hierdoor geven we gevolg aan de aanbevelingen uit de Handreiking integriteitsschendingen.
In de huidige gedragscode is bepaald dat de raad afspraken maakt over de processtappen die worden gevolgd ingeval van een vermoeden van een integriteitschending door een politieke ambtsdrager van de gemeente. Het protocol is een nadere uitwerking van deze afspraken. De gedragscodes en het protocol zijn dan ook onlosmakelijk met elkaar verbonden. De eerste stappen in het evaluatieproces, geven aanleiding om gezamenlijk met de raad naast de gedragscodes ook het protocol tegen het licht te houden.
Pagina 2 van 4
Begin december 2024 heeft het Ministerie van BZK een handreiking uitgegeven voor de omgang met (vermoedens van) integriteitsschendingen. Deze handreiking bevat bouwstenen voor een integriteitsprotocol en kan worden beschouwd als een extra hulpmiddel en een onderdeel van het integriteitsbeleid. Zie bijlage 3. Het modelprotocol is gebaseerd op een aantal beginselen en uitgangspunten. Deze zijn leidend voor de behandeling van een vermoeden van integriteitsschending. Het betreft de volgende beginselen: • Normen en waarden zijn geen statisch en onveranderlijk geheel, maar passen zich aan de omstandigheden aan (zoals tijd en plaats). Een protocol is geen statisch geheel. Het verdiend aanbeveling om iedere nieuwe collegeperiode hierover met elkaar te spreken en deze opnieuw vast te stellen. • Bij de opvolging van een melding staat zorgvuldigheid voorop. De te zetten stappen, moeten in verhouding staat tot het gemelde gedrag: zo groot als nodig, zo klein als mogelijk. • De behandeling van een vermeende integriteitsschending dient onpartijdig en onafhankelijk te geschieden. • Tenslotte dient behandeling zorgvuldig te gebeuren en dient zorgzaamheid toegepast te worden door oog te hebben voor alle betrokkenen.
Het modelprotocol hanteert de volgende uitgangspunten: • De burgemeester geeft regie aan het proces rondom (vermoedens van) integriteitsschendingen; • Er wordt terughoudendheid toegepast bij de communicatie rondom een (vermoeden van) integriteitsschending; • Aangifte is soms een keuze, soms verplicht; • Het protocol ziet op (vermoedens van) integriteitsschendingen door raadsleden, commissieleden of leden van het college van burgemeester en wethouders. Het ziet niet op ambtenaren die in een arbeidsverhouding staat tot de gemeente. Bovengenoemde beginselen en uitgangspunten bieden duidelijkheid bij vermoedens van integriteitsschendingen. Deze beginselen en uitgangspunten sluiten aan bij de wensen zoals deze naar voren zijn gekomen uit de evaluatiegesprekken. Door aan te sluiten bij het modelprotocol van het Ministerie van BZK, wordt op veel van bovenstaande vragen reeds een antwoord gegeven. Het biedt een heldere beschrijving hoe in een gemeente concreet opvolging te geven aan een vermoeden van een integriteitsschending. Het modelprotocol onderscheidt daarbij de volgende vijf fases: 1. Het bespreken van onzekerheden, twijfels of aarzelingen die rijzen rond de gedraging; 2. Het ontvangen van de melding en de keuze voor opvolging; 3. Het uitvoeren van een vooronderzoek; 4. Het uitvoeren van een feitenonderzoek; 5. Het afronden van de behandeling van een melding.
Tenslotte biedt het modelprotocol ook een duidelijke handreiking voor uitbreiding van hetgeen in het huidige protocol over nazorg staat omschreven. 4.1 Het gesprek over integriteit vergt structurele aandacht, zodat integriteit een levend thema blijft en beter wordt doorleefd. Met de Zeeuwse Norm Weerbare Overheid werken de provincie, waterschap Scheldestromen en de gemeenten in Zeeland samen aan het versterken van de weerbaarheid van het openbaar bestuur. De integriteit van de Zeeuwse overheden is een belangrijk onderdeel van deze weerbaarheid. Daarom wordt vanuit de Zeeuwse Norm in samenwerking met Necker een trainingsprogramma aangeboden. Iedere Zeeuwse overheid kan hier naar eigen behoefte, laagdrempelig en kosteloos gebruik van maken. Een integere overheid draagt bij aan een betrouwbaar en rechtmatig bestuur en aan vertrouwen in bestuurders en volksvertegenwoordigers. De integriteit van het openbaar bestuur vraagt echter doorlopend aandacht. Het is belangrijk om te werken aan een collectief bewustzijn van wat wel en niet mag, wat misschien niet wenselijk is en wat voorzichtigheid nodig heeft. Duidelijke regels helpen daarbij. Preventie is een essentieel onderdeel van het integriteitsbeleid. In het kader van preventie is het belangrijk dat integriteit en integriteitsbewustzijn binnen alle gremia in de gemeente periodiek een plek krijgen op de agenda.
Periodieke integriteitstrainingen en -bijeenkomsten dragen hier eveneens aan bij. Het aanbod aan integriteitstrainingen is terug te lezen in bijlage 4. Kanttekeningen Pagina 3 van 4
Communicatie Uitvoering Het openbare gesprek met de raad naar aanleiding van dit raadsvoorstel geeft verder richting aan de concreet voor te stellen aanpassingen. 1. 2. 3. 4.
Bijlagen Conclusies evaluatie proces integriteitsonderzoek Handboek integriteit inclusief modelgedragscodes Handreiking integriteit inclusief modelprotocol Trainingsaanbod Zeeuwse Norm Weerbare Overheid
Burgemeester en wethouders van Schouwen-Duiveland hebben op 18 februari 2025 besloten, S.J.A. Bronsveld
J.Chr. van der Hoek MBA
Secretaris
Burgemeester
Pagina 4 van 4