1364000 Bijlage 4 - Trainingsaanbod Zeeuwse Norm Weerbare Overheid

Aanbod integriteits­ trainingen Zeeuwse Norm Weerbare Overheid

Integriteit & weerbaarheid:

een voorwaarde voor goed bestuur Voor u ligt het trainingsaanbod Integriteit 2025 voor de Zeeuwse gemeenten, het waterschap Scheldestromen en de provincie Zeeland. Iedere Zeeuwse overheid kan vanuit de Zeeuwse Norm Weerbare Overheid in 2025 kosteloos een van de aangeboden trainingen uit het trainingsprogramma volgen. De inzet op integriteit is niet zomaar: integriteit is een voorwaarde voor het draagvlak en de geloofwaardigheid van het decentraal bestuur. Een integer decentraal bestuur zorgt voor betrouwbare en rechtmatige besluitvorming, is weerbaar tegen beïnvloeding van buiten, zorgt voor onderling vertrouwen en is bovenal noodzakelijk voor het vertrouwen van inwoners in de overheid. Samen werken de Zeeuwse Overheden aan een integer en goed bestuur.

2

Het trainingsaanbod is een vervolg op jaar 1 van de Zeeuwse Norm, waarin de Zeeuwse overheden gezamenlijk de basis hebben gelegd. Dit jaar kunnen de Zeeuwse overheden via een nieuwe training de verdieping zoeken in kennis en kunde. Er zijn in totaal 10 trainingen. De trainingen horen bij een van de vier integriteitspijlers:

1

2 Integer, weerbaar en veilig werken

3

Risico’s en preventie 4

Reflecteren en bespreken

Nazorg en nieuw vertrouwen

MEER STUREN

De verschillende trainingen vindt u op pagina 5-9. De trainingen worden gegeven door trainers van Necker. Heeft u vragen of wilt u een training plannen? Neem dan contact op met Necker via: Christan Schut Projectleider integriteitstrainingen christan@necker.nl | 06 30 229 212 3

Uitgangspunten trainingsaanbod Voor alle trainingen uit het aanbod gelden de volgende uitganspunten: Iedere Zeeuwse overheid kiest één training Iedere Zeeuwse overheid kan op kosten van de provincie één verdiepende training kiezen uit het trainingsaanbod van de Zeeuwse Norm 2025. Op maat gemaakt Een effectieve training sluit aan bij wat er leeft in de context van een gemeente, de provincie of het waterschap. Voorafgaand aan de training gaat Necker altijd in gesprek om te horen wat er speelt. Dat verwerken we in de training. In het startgesprek kijken we ook welke doelgroep of combinatie van doelgroepen de training volgt: de volksvertegenwoordigers, de bestuurders en/of de bestuurlijke driehoek. Mix van kennisoverdracht en praktische toepassing In elke training zorgen we voor een mix van kennisoverdracht en praktische toepassing. Beide zijn nodig om grip te krijgen op wat integriteit betekent in de context van het openbaar bestuur, en om het geleerde ook na de training toe te blijven passen.

4

1

Integer, weerbaar en veilig werken Integer, weerbaar en veilig werken zijn de basis van de decentrale democratie. De trainingen binnen deze pijler richten zich op de onderlinge samenwerking, het bewustzijn op het gebied van integriteit en de betekenis van integriteit voor de verschillende rollen en posities binnen de decentrale democratie.

Basistraining integriteit

In de basistraining integriteit volgen we de fictieve persoon Jacques. De vragen, verzoeken en situaties waar hij mee te maken krijgt, zouden bij iedere volksvertegenwoordiger of bestuurder voor kunnen komen. Hoe vinden de deelnemers dat Jacques moet handelen en hoe maken zij zelf hun afwegingen bij de besproken dilemma’s? RESULTAAT:

• Bewustzijn op het gebeid van integriteit en risico’s • Inzicht in integriteitsdilemma’s waar volksvertegenwoordigers of bestuurders tegenaan kunnen lopen

2 uur

Verdiepende basistraining integriteit

In de verdiepende basistraining geven we een korte opfrisser van de onderdelen die in de basistraining integriteit aan de orde zijn gekomen. Vervolgens zoomen we in op één of meerdere integriteitsaspecten waar de provincie, het waterschap of de gemeente graag meer verdieping op wil. Denk hierbij bijvoorbeeld aan omgangsvormen of belangenverstrengeling. We kijken naar de wet- en regelgeving en gaan op interactieve wijze in gesprek over dilemma’s rondom dit aspect van integriteit. RESULTAAT:

• Inzicht in wettelijke regels en afspraken over integriteit • Inzicht in integriteitsdilemma’s waar volksvertegenwoordigers of bestuurders tegenaan kunnen lopen

• Handelingsperspectief bij integriteitsdilemma’s 2 uur 5

Wettelijke kaders

Integriteit gaat niet alleen over normen en waarden, maar is ook onderdeel van wettelijke kaders. Wettelijke bepalingen stellen grenzen aan wat volksvertegenwoordigers en bestuurders mogen als het gaat om de omgang met persoonlijke belangen die raken aan besluitvorming, opkomen voor individuele belangen van inwoners en deelname aan stemming en beraadslaging. De bepalingen uit de Gemeentewet, Provinciewet en Waterschapswet zijn echter niet altijd even duidelijk en roepen vragen op. In deze training zoomen we in op de relevante wetsartikelen en de ontwikkelingen in de jurisprudentie, en bespreken we verschillende praktijkvoorbeelden om de wettelijke grenzen te verkennen. RESULTAAT:

• Inzicht in wettelijke kaders en jurisprudentie rondom integriteit • Oefening met concrete voorbeelden uit het wettelijke kader • Handelingsperspectief voor integriteitskwesties waarvoor wetten en regels geen uitsluitsel bieden

2 uur

6

2

Risico’s en preventie Hoe goed je als overheid ook inzet op een stevige basis voor integriteit, een integriteitsincident kan nog steeds voorkomen. De trainingen bij deze pijler focussen op hoe je integriteitsrisco’s in kaart brengt en inzet op preventie.

Integriteit in verkiezingstijd

In 2025 richten we de blik langzaamaan weer op de gemeenteraadsverkiezingen van 2026. De provincie en het waterschap zijn een jaar later aan de beurt. Bij verkiezingen is het essentieel aandacht te hebben voor integriteit, zowel in de selectie van kandidaten als in omgangsvormen in de soms intensieve verkiezingsdynamiek die tussen politieke partijen ontstaat. Deze training is ook en juist geschikt voor partijbesturen, die nauw betrokken zijn bij de selectie en verantwoordelijk zijn voor de kandidatenlijst. In deze training geven we handvatten om integriteit onderdeel te maken van de werving, selectieprocedure en begeleiding tot benoeming. Ook kijken we hoe je ook in verkiezingstijden voor goede omgangsvormen zorgt. RESULTAAT:

• Inzicht en handelingsperspectief voor het betrekken van integriteit in selectie van kandidaten

• Handelingsperspectief voor goede onderlinge omgangsvormen in verkiezingstijd

2 uur

Integriteit en het eigen netwerk

Zeeland kenmerkt zich door een hecht bestuurlijk netwerk van inwoners, volksvertegenwoordigers en bestuurders die zich op allerlei manieren inzetten voor hun gemeente, waterschap en provincie. Dit zorgt voor een betrokken bestuur, maar levert ook risico’s op rondom belangenverstrengeling en netwerkcorruptie. In deze training gaan we aan de slag met het in kaart brengen van het eigen netwerk en de eigen belangen. Ook kijken we hoe je netwerk en belangen invloed kunnen hebben op de besluiten die je als politiek ambtsdrager maakt, en hoe je daarmee om kunt gaan. RESULTAAT:

• Inzicht in het eigen netwerk belangen, en aandachtspunten daarin voor belangenverstrengeling en netwerkcorruptie

7

• Handelingsperspectief voor omgang met eigen netwerk en belangen

2 uur

Integriteit, weerbaarheid en ondermijning

De helft van de volksvertegenwoordigers en bestuurders heeft de afgelopen jaren te maken gehad met vormen van agressie, intimidatie en geweld. Agressie, intimidatie en geweld kunnen ingezet worden om het democratische proces te ondermijnen en besluitvorming (oneigenlijk) te beïnvloeden. Deze training helpt volksvertegenwoordigers en bestuurders bewust te maken van de pogingen die gedaan worden om het democratische proces te ondermijnen. In de training besteden we gezamenlijk aandacht aan dit onderwerp en formuleren we gezamenlijk het juiste handelingsperspectief voor het moment dat een van de volksvertegenwoordigers of bestuurders te maken krijgt met pogingen van beïnvloeding. We formuleren gezamenlijk het gewenste handelingsperspectief. RESULTAAT:

• Bewustwording en inzicht in pogingen om het democratische proces te ondermijnen

• Handelingsperspectief rondom pogingen tot ondermijning van het democratisch proces

2 uur

Integriteit aan de bestuurstafel

Als college met enige regelmaat aan de bestuurstafel in gesprek gaan over integriteit, is nuttig. Zo werk je aan een gedeelde norm, verlaag je de drempel om de echte dilemma’s met elkaar te bespreken en adequaat te reageren op het moment dat zich een integriteitsincident voordoet. Met deze training brengen we het gesprek over integriteit aan de collegetafel op gang. We gaan aan de hand van dilemma’s op zoek naar de gedeelde norm en kijken hoe het college blijvend aandacht kan besteden aan integriteit. RESULTAAT:

• Inzicht in de gedeelde norm rondom integriteit • Afspraken over blijvende aandacht voor integriteit 2 uur 8

3

Reflecteren, bespreken en de-escaleren Wat doe je als je in een overheid te maken krijgt met een integriteitsdilemma of een daadwerkelijk incident? De trainingen onder deze pijler helpen deelnemers te reflecteren op integriteitsdilemma’s en (mogelijke) -incidenten, ze te bespreken en te de-escaleren.

Integriteitsgame: doorleef een incident

Bij de integriteitsgame krijgen deelnemers de kans een integriteitsincident in een veilige setting te doorleven. In de game staat een casus met verschillende integriteitsdilemma’s centraal. Iedere deelnemer vervult de rol van een personage met eigen informatie. Elke keuze die het personage maakt, heeft andere consequenties. Samen bepalen de deelnemers zo dus de aanpak en uitkomst van een integriteitsincident. RESULTAAT:

• Inzicht in consequenties van keuzes bij integriteitsincidenten • Inzicht in de-escalatiemogelijkheden bij integriteitsincidenten 3 uur

Dilemmatraining: Beeld-, oordeels- en besluitvorming

Hoe voer je het gesprek over integriteitsdilemma’s en mogelijke -incidenten? Daar gaan we in deze training mee aan de slag. We kijken hoe je de juiste informatie verzamelt, hoe je een zorgvuldig oordeel vormt en wat je op basis daarvan vervolgens kunt besluiten. Ook kijken we aan de hand van voorbeelden welke af- en overwegingen deelnemers maken in het vormen van een beeld, oordeel en besluit en hoe je deze af- en overwegingen met elkaar kunt bespreken. RESULTAAT:

• Methodiek om het gesprek over integriteitsdilemma’s en mogelijke -incidenten te voeren

• Inzicht in afwegingen en overwegingen bij integriteitsdilemma’s en -incidenten

• Inzicht in de-escalatiemogelijkheden bij integriteitsdilemma’s en mogelijke -incidenten

2 uur 9

4

Evaluatie, nazorg en bouwen aan nieuw vertrouwen Een integriteitsincident kan veel impact hebben op de overheid waarbinnen het plaatsvindt. Hoe richt je de evaluatie, nazorg en het vertrouwensherstel vervolgens in? Daar gaat de training in dit deel van het trainingsaanbod over. De training is speciaal bedoeld voor overheden die onlangs met een integriteitsincident te maken hebben gehad.

Evaluatie, nazorg en bouwen aan nieuw vertrouwen

Evaluatie en reflectie na een integriteitsincident- en onderzoek is belangrijk. Daarmee kan een overheid kijken of de gemaakte afspraken op het gebied van integriteit functioneren, de verschillende verantwoordelijkheden goed ingevuld worden en of er voldoende en juiste nazorg geweest is, ook met het oog op het herstel van vertrouwen. Tijdens de training faciliteren we de evaluatie en reflectie op het integriteitsincident en -onderzoek, kijken we naar mogelijke wijzigingen en aanvullingen voor het bestaande integriteitsprotocol en gedragscode, en naar eventuele (verdere) nazorg- en vertrouwensherstelmogelijkheden. RESULTAAT:

• Evaluatie en reflectie op integriteitsincident en -onderzoek • Handvatten voor wijzigingen en aanvullingen in bestaande integriteitsafspraken

• Handvatten voor (verdere) nazorg en vertrouwensherstel 2 uur

10

Trainers De trainers van Necker hebben ruime ervaring in het geven van integriteitstrainingen, het onderzoeken van integriteitsincidenten, het schrijven van gedragscodes en protocollen en het uitvoeren van risicoanalyses integriteit. Per training kijken we naar de beste match tussen de gemeente, het waterschap of de provincie en de trainer.

Hadassa Koopmans

Christan Schut

Emilie Stumphius

dr. Sabine van Zuydam

Pieter Overeem

Lennart Straver

Prof. dr. Marcel Boogers

Wouter Doeleman

Manon Deterd Oude Weme

Robert Klaassen

dr. Marieke Oprel

Job van Meijeren

11

De provincie Zeeland biedt de trainingen in dit aanbod kosteloos aan als onderdeel van de Zeeuwse Norm Weerbare Overheid. Necker verzorgt de trainingen.

Wilt u meer weten over een training? Neem dan contact op met Necker via:

Christan Schut

Projectleider integriteitstrainingen

✉ christan@necker.nl 06 30 229 212