1325623 bijlage 1 - concept Cultuurvisie Schouwen Duiveland
Tekst van het document
Schouwen-Duiveland: visie op een rijk cultureel landschap – verleden, heden en toekomst verbonden (werktitel)
INHOUD Voorwoord
1
In vogelvlucht
2
Inleiding
4
H1 | Cultuur in context
5
1.1 Wat verstaan we onder cultuur
5
1.2 Bestaand beleid
6
H2 | Kunst en cultuur op Schouwen-Duiveland
7
2.1 Een bloeiende en levendige sector, maar er zijn uitdagingen
7
2.2 Ruimte voor cultuur
8
2.3 Veranderende cultuurbehoefte onder jongeren
9
2.4 Samenwerking in en promotie van de culturele sector
10
2.5 Gemeentelijke inzet en beleid
11
2.6 Samengevat: sterkten en zwakten
12
H3 Onze culturele ambities
14
3.1 Kunst en cultuur vormen Schouwen-Duiveland
14
3.2 Investeren in cultuur is investeren in onze inwoners
16
3.3 Een rijk cultureel leven, ook in de kernen
17
3.4 We zetten in op culturele samenwerking en gezamenlijke promotie
18
H4 Financieel kader
20
Bijlagen
22
BIJLAGE 1 Gemeentelijk en provinciaal beleid
22
BIJLAGE 2 Cultuur op Schouwen-Duiveland
32
BIJLAGE 3 Participatieproces
38
BIJLAGE 4 Gebruikte bronnen
48
Voorwoord [wethouder]
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
In vogelvlucht In deze visie leggen we de vier uitgangspunten vast die de culturele richting voor de komende jaren zullen bepalen en vertalen deze naar elf concrete ambities. Uitgangspunt 1: kunst en cultuur vormen Schouwen-Duiveland De culturele sector is een essentieel onderdeel van Schouwen-Duiveland en maakt het eiland tot een aantrekkelijke, fijne plek om te wonen en te verblijven. De rijke geschiedenis van het eiland is vastgelegd in talloze monumenten, musea, tradities en gewoonten. Onze professionele instellingen en amateurverenigingen en andere initiatieven zorgen voor ontmoeting en levendigheid in de gemeenschap en in de kernen. De wisselwerking tussen kunst en natuur is uniek en zorgt voor een goede voedingsbodem voor artistieke activiteiten. Om dit culturele aanbod te borgen hebben we sterke instellingen nodig die inspelen op de behoeften van bewoners en bezoekers. De gemeente koestert datgene wat er al is, versterkt kansrijke ontwikkelingen en stimuleert nieuwe initiatieven en evenementen. We gaan het volgende doen: 1. Schouwen-Duiveland onderscheidt zich door een unieke combinatie van natuur en cultuur. Daarom stimuleren we culturele uitingen - concerten, festivals maar ook beeldende kunst en literatuur - die deze twee elementen met elkaar verbinden; 2. Schouwen-Duiveland is trots op de eilandgebruiken en -tradities. We willen deze in leven houden en uitdragen.
We verkennen met Stichting Eilandmarketing Schouwen-Duiveland (SESD) de mogelijkheden om extra aandacht te besteden aan immaterieel erfgoed; 3. We streven naar meerjarige financiële ondersteuning voor de culturele basisinstellingen op het eiland; 4. We versterken daar waar nodig de verschillende disciplines. We benoemen een eilanddichter en ontwikkelen beleid voor kunst in de openbare ruimte. Uitgangspunt 2: investeren in cultuur is investeren in onze inwoners Kunst en cultuur kunnen een waardevolle bijdrage leveren aan het oplossen van maatschappelijke uitdagingen. Daarom is investeren in de culturele sector een investering in onze gemeenschap. Voor het behoud van de leefbaarheid in onze dorpen is het van groot belang dat het bloeiende verenigingsleven blijft bestaan. Daarnaast is het belangrijk dat jongeren de kans krijgen om hun culturele interesses te ontdekken en te ontwikkelen. Hierbij speelt het onderwijs een belangrijke rol maar er moeten ook buiten school voldoende mogelijkheden zijn. We gaan het volgende doen: 1. We hebben extra aandacht voor de jongerencultuur. Ook hun ideeën en uitingen verdienen een plek op het eiland. Daarom ondersteunen we
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
kleinschalige initiatieven met een jongerencultuurfonds1. We blijven investeren in cultuureducatie, BLOEI! en betrekken (maak)plekken voor jongeren bij de discussie rondom de dorpshuizen en de (her)bestemming van kerken. We organiseren binnen de gemeentelijke organisatie een halfjaarlijks intern beleidsoverleg cultuur, waarin we nadrukkelijk ook andere afdelingen en beleidsterreinen betrekken om informatie uit te wisselen en af te stemmen. Uitgangspunt 3: een rijk cultureel leven, ook in de kernen Het is belangrijk dat alle inwoners van Schouwen-Duiveland de kans krijgen om in aanraking te komen met kunst en cultuur. Daarom zal het culturele leven in iedere kern worden gestimuleerd en moet een aantal eiland brede voorzieningen - zoals cultuureducatie - goed toegankelijk zijn. Om te bepalen welke voorzieningen op welk niveau aanwezig moeten zijn hanteren we een nieuw ‘Kader Cultureel Voorzieningenniveau Schouwen-Duiveland’. We hanteren hier het begrip dragende culturele instelling. Hierbij verwijzen we naar een organisatie die een belangrijke rol speelt in het culturele leven van een gemeente, gemeenschap of regio. Deze zg. dragende instellingen, zoals theaters, musea, bibliotheken en kunstencentra, verschaffen niet alleen toegang tot kunst en cultuur, maar dragen ook bij aan de educatie, sociale cohesie en culturele identiteit.
Ze fungeren vaak als platform voor lokale kunstenaars, makers en organiseren evenementen en stimuleren de participatie van uiteenlopende groepen in de samenleving. Hun invloed reikt verder dan alleen culturele programmering; ze zijn ook vaak betrokken bij beleidsvorming en samenwerking met andere sectoren. We gaan het volgende doen: We inventariseren de toegankelijkheid van maak- en presentatie-plekken - inclusief monumenten, dorpshuizen en kerken - voor (kleinere) culturele initiatieven en onderzoeken de mogelijkheden voor een cultureel tarief. Uitgangspunt 4: we zetten in op culturele samenwerking en gezamenlijke promotie De culturele sector - maar ook de gemeente - is gebaat bij goed onderling overleg en afstemming. Door elkaar regelmatig te ontmoeten en kennis uit te wisselen worden gedeelde problemen beter en efficiënter opgepakt. Dit helpt bij de versteviging van de culturele sector. In beginsel is dit een taak voor de culturele sector zelf maar de gemeente wil een cultureel overleg stimuleren, faciliteren en ondersteunen. Ook een betere verbinding tussen de activiteiten van de Stichting Eilandmarketing Schouwen-Duiveland (SESD) en de culturele sector zorgt voor een betere cultuurpromotie van en op het eiland. -
-
We stimuleren, faciliteren en ondersteunen een eiland breed en interdisciplinair cultuuroverleg; We stimuleren door middel van het cultuuroverleg een eiland brede afstemming van programmering; We vragen aan SESD om het in de etalage zetten van evenementen aan de hand van onder meer een website en een evenementenkalender zich op termijn ook toe te leggen op advies op maat voor culturele instellingen. We actualiseren het museumbeleid.
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
1 Zie voorbeeld ‘Noordvoerders’, het jongerenfonds van Tilburg Noord: https://www.forwart.nu/nieuw-jongerenfonds/
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
Inleiding Schouwen-Duiveland heeft ambities op het gebied van kunst en cultuur. Creativiteit, talent en actieve betrokkenheid van inwoners bij hun omgeving zijn belangrijke uitgangspunten van het Raadsakkoord 2022-2026. Ook in het coalitieakkoord ‘Samen koers houden’ (2022-2026) en in de strategische visie ‘Tij van de Toekomst’ (2011) zijn uitgesproken ambities op het gebied van cultuur, erfgoed en leefbaarheid te lezen. De gemeente Schouwen-Duiveland erkent de waarde van kunst en cultuur voor het eiland en wil daarom ruimte geven aan de culturele organisaties zodat zij optimaal hun taak kunnen uitvoeren. Daarnaast wil de gemeente ook middelen beschikbaar stellen voor vernieuwende ideeën van inwoners en de cultuursector zelf. Om te komen tot een gedragen cultuurbeleid is het belangrijk dat de stem van inwoners en cultuurspelers meegenomen wordt. In aanloop naar deze Cultuurvisie zijn drie participatieavonden voor inwoners en de culturele sector georganiseerd in de kernen Burgh-Haamstede, Zonnemaire en Zierikzee. Aanvullend is er een gesprek gevoerd met jongeren in het jongerencentrum 4SD en met de sectieleider cultuur van het Pieter Zeeman Lyceum. In een afsluitende cultuurconferentie is een aantal concrete vraagstukken besproken met de grootste culturele spelers.
Tot slot is er van gedachten gewisseld met de medewerkers van SMWO en met beleidsambtenaren en adviseurs (Sociaal Domein, Jeugd en Onderwijs, Toerisme en Recreatie en Economie, Erfgoed, Diversiteit en Inclusie, Welzijn en Gezondheid, en Dorpshuizen, Dorpsraden en Sport) binnen de gemeente Schouwen-Duiveland. De opbrengsten van deze participatie-avonden, gesprekken en afsluitende cultuurconferentie aangevuld met deskresearch, vormen de basis voor deze cultuurvisie ‘Schouwen-Duiveland: visie op een rijk cultureel landschap - verleden, heden en toekomst verbonden’ (werktitel). Aan de hand van ambities, prioriteiten en actuele kaders geeft de cultuurvisie richting aan het kunst- en cultuurklimaat op Schouwen-Duiveland. De cultuurvisie is als volgt opgebouwd: 1. Hoofdstuk 1 beschrijft de definities die we hanteren als het aankomt op kunst en cultuur. 2. Hoofdstuk 2 schetst een beeld van de huidige situatie: wat gaat er goed, wat kan beter en waar zitten de uitdagingen? 3. Hoofdstuk 3 beschrijft de culturele ambities van Schouwen-Duiveland aan de hand van vier stimuleringsrichtingen. 4. Hoofdstuk 4 behandelt tot slot het financiële kader en schetsen we de budgettaire implicaties.
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
H1 | Cultuur in context 1.1 Wat verstaan we onder cultuur We hanteren een ruime definitie van kunst en cultuur. Het gaat niet alleen om kunstwerken, composities, boeken, toneelstukken, films en monumenten maar om alles wat onze creativiteit en gezamenlijke identiteit vormt: van de liederen die we zingen tot de verhalen die we delen en de tradities die we koesteren. Cultuur is niet beperkt tot de musea van SchouwenDuiveland of de Kunstschouw, maar leeft ook in de vele amateurverenigingen die ons eiland rijk is. Cultuur is de verbindende factor binnen de gemeenschap van Schouwen-Duiveland en geeft ons inzicht in wie we zijn en waar we vandaan komen. Of je nu kunst maakt of gewoon geniet van een goed boek of een mooie voorstelling, cultuur is er voor iedereen. In deze visie wordt ook het culturele erfgoed genoemd maar niet uitgebreid behandeld; in de Erfgoedvisie wordt het beleid uitgebreid belicht. De waarde van cultuur Vrijwel iedereen vindt cultuur belangrijk. Omdat mensen van kunst genieten, muziek maken, geïnteresseerd zijn in de geschiedenis van hun dorp of het eiland, of omdat bewoners lokale tradities in ere willen houden. Er zijn verschillende vormen van cultuur en even veel redenen waarom cultuur van waarde is. Artistieke waarde De artistieke waarde gaat over de betekenis die kunst en cultuur heeft.
Het inspireert, ontroert, troost, daagt uit, verbindt en biedt nieuwe perspectieven. Het is een inspiratiebron voor creativiteit, talent en zelfontplooiing. Maatschappelijke waarde Cultuur heeft een belangrijke waarde voor de samenleving. Cultuur verbindt, smeedt sociale cohesie, versterkt leefbaarheid, bestaanszekerheid en eigenwaarde en draagt bij aan ontwikkeling van inwoners en hun (geestelijke) gezondheid en vitaliteit. Kunst en cultuur kunnen bovendien ingezet worden in het kader van preventie2. Op plekken waar mensen met elkaar cultuur delen ontstaat ruimte voor ontmoeting, dialoog en wederzijds begrip. Het gezamenlijk beleven van kunst en cultuur maakt het mogelijk om onderdeel te zijn van de gedeelde geschiedenis en bij te kunnen dragen aan een levendige gemeenschap in de kernen. Economische waarde De gemeente Schouwen-Duiveland biedt veel op het gebied van natuur, water, historische kernen, cultuur en erfgoed: de combinatie trekt veel toeristen.
2 VNG, 2024, Propositie Samen cultuur borgen
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
Een investering in kunst en cultuur betaalt zich ruimschoots terug. Het coalitieakkoord ‘Samen Koers Houden’ (2022-2026) zet in op een kwalitatieve groei van de vrijetijdssector buiten het hoogseizoen en meer verspreid over het eiland. Een bloeiend cultureel aanbod jaarrond op Schouwen-Duiveland maakt het voor bezoekers en inwoners aantrekkelijk om ook buiten het hoogseizoen te genieten van al het moois dat het eiland te bieden heeft. Ruimtelijke waarde Ruimtelijke waarde gaat over erfgoed in het landschap, kunst in de openbare ruimte, monumenten en archeologische objecten. Cultuur draagt bij aan de manier waarop mensen de omgeving beleven. Schouwen-Duiveland is op vele manieren verbonden met het water en de uitgestrekte natuur maar heeft ook talloze monumenten en historische gebouwen die van waarde zijn. Deze ruimte is onderdeel van de geschiedenis en identiteit van het eiland en vormt het decor voor ontmoeting en activiteiten.
1.2 Bestaand beleid Op gemeentelijk en provinciaal niveau wordt gesproken over kunst en cultuur. In het coalitieakkoord ‘Samen Koers Houden’ zijn voornemens en concrete punten genoemd, heeft de gemeente onlangs een nieuwe Erfgoedvisie opgesteld, wordt kunst en cultuur in verband gebracht met preventie (Opgroeien in een Kansrijke Omgeving) en toerisme (Agenda Toerisme 2018-2026). In de diverse dorps- en stadsvisies zijn de wensen op het gebied van kunst en cultuur vastgelegd per kern. We hebben de volgende visies meegenomen: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
Dorpsvisie Burgh-Haamstede (2020) Dorpsvisie de Kijk van Zonnemaire (2022) Dorpsvisie Scharendijke (2019) Structuurvisie Zierikzee 2030 (2019) Stadsvisie Brouwershaven (2018) Masterplan Renesse (2015) Structuurvisie Bruinisse 2025 (2011)
De dorpsvisies voor Dreischor en Noordgouwe Schuddebeurs zijn in ontwikkeling. In de andere kernen (Ellemeet, Kerkwerve, Nieuwerkerk, Noordwelle, Oosterland, Ouwerkerk, Serooskerke, en Sirjansland) zijn er nog geen dorps- of stadsvisies opgesteld. De inzet van de provincie Zeeland is te lezen in de ‘Ontwikkelagenda Cultuurbeleid 20222024’ en de Visienota Museumbeleid Provincie Zeeland ‘Zeeland, Museumland (2022)’. Een overzicht van al bestaand beleid is te vinden in bijlage 1 ‘Gemeentelijk en provinciaal beleid’.
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
H2 | Kunst en cultuur op Schouwen-Duiveland In dit hoofdstuk schetsen we de huidige situatie op het eiland, als basis voor het formuleren van onze ambities. In samenwerking met inwoners, culturele en maatschappelijke organisaties en de gemeente hebben we een uitgebreide inventarisatie gemaakt. We hebben gekeken naar wat goed gaat, waar verbetering mogelijk is en welke knelpunten er zijn. Hierbij is aandacht besteed aan het culturele aanbod en de spreiding ervan, de beschikbaarheid van maakplekken en andere culturele ruimtes, het aanbod voor jongeren, samenwerking binnen de sector, de promotie van cultuur en de rol van de gemeente. In bijlage 2, ‘Cultuur op Schouwen-Duiveland’ staat een overzicht van de instellingen en voorzieningen in de gemeente.
2.1 Een bloeiende en levendige sector met uitdagingen Wat gaat er goed -
Kunst en cultuur floreren op Schouwen-Duiveland. De sector is divers met een breed scala aan activiteiten en disciplines.
-
Vrijwilligers spelen een cruciale rol. Ze zijn betrokken bij grote professionele instellingen, kleinere erfgoedgemeenschappen, publieksmanifestaties, het bloeiende amateur- en verenigingsleven in de kernen en talloze particuliere en kleinschalige initiatieven. Hun inzet weerspiegelt de sterke betrokkenheid van veel inwoners bij het culturele leven op het eiland.
-
De rijke tradities en de natuurlijke schoonheid van Schouwen-Duiveland maken het eiland tot een aantrekkelijke en onderscheidende bestemming waarbij cultuur een belangrijke rol speelt in het aantrekken van toeristen.
-
De vele amateurverenigingen vormen een belangrijke verbindende factor binnen dorpen en steden. Zij dragen bij aan de sociale cohesie en de leefbaarheid van de verschillende kernen.
Wat kan beter -
Veel culturele voorzieningen zijn geconcentreerd in en rond Zierikzee. Hoewel niet elke kern een theater nodig heeft, is het belangrijk om culturele activiteiten dichtbij huis aan te bieden, zodat cultuur voor iedereen toegankelijk en bereikbaar blijft. Denk bijvoorbeeld aan muzieklessen voor kinderen, maakplekken voor jongeren en een goed toegankelijk verenigingsleven in alle kernen.
-
Op het eiland is een actieve gemeenschap van beeldend kunstenaars, maar er is een tekort aan presentatieplekken waar zij hun werk kunnen tentoonstellen.
-
Veel activiteiten en evenementen zijn geconcentreerd in de zomermaanden, terwijl het culturele aanbod in de winterperiode achterblijft.
-
De unieke combinatie van natuur en cultuur op Schouwen-Duiveland biedt kansen om verder versterkt te worden met bijvoorbeeld meer (beeldende) kunst in de openbare ruimte.
De uitdagingen - Net als in andere sectoren hebben kleine initiatieven en verenigingen steeds meer moeite om vrijwilligers te vinden. Dit probleem wordt urgenter door de vergrijzing van VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
-
-
de huidige groep vrijwilligers. Het jaarlijkse subsidieproces legt veel druk op de vrijwilligers van kleine organisaties en verenigingen. Het is moeilijk om jongeren langdurig aan verenigingen te binden. De traditionele loyaliteit aan een club is niet meer vanzelfsprekend wat op termijn het voortbestaan van verenigingen in gevaar kan brengen. Meerjarige subsidies moeten jaarlijks opnieuw worden aangevraagd wat het lastig maakt voor instellingen om een stabiele financiële planning op lange termijn te realiseren.
2.1 Ruimte voor cultuur Wat gaat goed -
De infrastructuur van dorpshuizen wordt zeer gewaardeerd en draagt bij aan de leefbaarheid van de kernen. Ze vormen een belangrijk thuis voor culturele activiteiten zoals veel amateurverenigingen.
-
Het gebruik van bestaande monument met name kerken als culturele podia, wordt positief ontvangen. De combinatie van erfgoed en kunst versterkt elkaar.
-
Nieuwe initiatieven op het gebied van kunst in de openbare ruimte krijgen met regelmaat steun van de gemeente wat bijdraagt aan een levendig cultureel landschap.
Wat kan beter - Er zijn op het eiland weinig mogelijkheden voor (amateur)kunstenaars om hun werk te exposeren. - Het gebruik van elke kerk als concertlocatie kan leiden tot een concurrerend overaanbod; daarom is meer afstemming nodig. De uitdagingen -
Door relatief hoge huurprijzen is het financieel - als vereniging of als individuele maker - niet altijd mogelijk om gebruik te maken van dorpshuizen.
-
Het is niet altijd duidelijk wie verantwoordelijk is voor kunstwerken in de openbare ruimte en hoe het onderhoud is belegd.
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
2.2 Veranderende cultuurbehoefte onder jongeren Jongeren zijn culturele makers en het publiek van de toekomst. Hoe eerder jongeren in aanraking komen met cultuur, hoe groter hun waardering en betrokkenheid wordt. Dit stimuleert niet alleen hun creativiteit maar ook de ontwikkeling van hun talent. Daarom is het bevorderen van culturele participatie onder jongeren een belangrijk speerpunt. Wat gaat goed -
De nieuwbouw van poppodium Brogum draagt bij aan de duurzame toekomst van de locatie en biedt ruimte voor een breder aanbod, zoals cabaret, stand-up comedy, kleinschalig muziektheater, cultuureducatie, band coaching en andere activiteiten. Het nieuwe Brogum wordt naar verwachting eind 2026 geopend.
-
Met het programma BLOEI! biedt de gemeente Schouwen-Duiveland naschoolse activiteiten aan voor jongeren van 2 tot 18 jaar. Dit programma richt zich naast culturele activiteiten ook op sport en techniek.
-
Sinds 2022 is het Pieter Zeeman Lyceum erkend als Cultuurprofielschool waardoor cultuuronderwijs een speerpunt is geworden. Kunst en cultuur zijn geïntegreerd in het curriculum en de school biedt daarnaast buitenschoolse activiteiten en projecten aan. Door de toenemende aanmeldingen is de school vanaf augustus 2024 uitgebreid.
-
De faciliteiten van jongerencentrum 4SD in Zierikzee - waaronder een kleine muziekstudio en een ruimte voor beeldende kunst, worden zeer gewaardeerd door de jongeren die hiervan gebruikmaken.
Wat kan beter - (Buitenschoolse) cultuureducatie is in sommige kernen moeilijk bereikbaar. Muziekschool Zeeland is gevestigd in Cultuurhuis ZierikC. - Er is behoefte aan een betere afstemming tussen de culturele sector en het onderwijscurriculum, en andersom. - Het programma BLOEI! biedt een goed aanbod aan culturele activiteiten voor basisschoolleerlingen, maar voor jongeren boven de 12 jaar is het aanbod nog beperkt. Hier wordt echter aan gewerkt. - Jongeren hebben behoefte aan meer maakplekken zoals in jongerencentrum 4SD, verspreid over het eiland. Deze plekken moeten hen de mogelijkheid bieden om zelf activiteiten te organiseren, elkaar te ontmoeten en hun talenten te ontwikkelen. - De organisatie van kunst- en cultuurlessen op de basisschool verschilt per school, waardoor er een gebrek aan samenhang is.
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
De uitdagingen -
Voor veel instellingen en amateurverenigingen is het lastig om jongeren te bereiken. Gebrek aan inzicht in de behoeften van jongeren maakt het inspelen hierop moeilijk.
-
Jongeren worden niet meer automatisch lid van een vereniging wat leidt tot het verdwijnen van jeugdorkesten bij fanfares en harmonieën. Dit is niet alleen minder leuk voor jongeren, die zo geen leeftijdsgenoten om zich heen hebben maar het hoge instapniveau zonder een ‘aspirantenorkest’ maakt het ook uitdagender om te beginnen.
-
De voorzieningen in Zierikzee zoals Brogum en jongerencentrum 4SD zijn voor jongeren uit andere kernen niet altijd goed bereikbaar en bovendien beperkt beschikbaar buiten schooluren.
-
Na schooltijd en in de weekenden zijn creatieve ontmoetingsplekken voor jongeren vaak niet toegankelijk.
2.3 Samenwerking in en promotie van de culturele sector Samenwerking tussen culturele organisaties draagt bij aan kennisdeling, afstemming van programmering, het bereiken van publiek en een afgestemd cultureel aanbod. Bovendien is effectieve samenwerking de ideale basis voor een integrale en gezamenlijke promotie. Wat gaat goed -
Het enthousiasme voor samenwerking binnen de sector is groot. Er is een sterke behoefte aan kennisdeling en de sector erkent het belang van afstemming en onderlinge samenwerking.
-
De komst van een cultuurcoach wordt gewaardeerd; men is blij dat de gemeente hier al stappen in heeft gezet. De cultuurcoach kan een belangrijke rol spelen in kennisdeling en het verbinden van de verschillende spelers in de sector.
-
Het brede en diverse culturele aanbod sluit voor een groot deel aan bij de wensen van zowel inwoners als toeristen. Tijdens de zomermaanden trekken culturele activiteiten veel bezoekers en de ervaringen van deze bezoekers op het eiland zijn positief.
Wat kan beter -
Instellingen komen elkaar niet automatisch tegen en zijn daardoor vaak niet op de hoogte van wat er in andere kernen of disciplines speelt. Dit leidt soms tot een gebrek aan afstemming over de planning van evenementen, waardoor organisatoren pas laat ontdekken dat er gelijktijdig vergelijkbare (en dus concurrerende) initiatieven plaatsvinden.
-
SESD zet zich actief in voor promotie van cultuur en immaterieel erfgoed en onderzoekt daarbij ook nieuwe mogelijkheden en diensten voor het culturele veld. Bij het afgeven van vergunningen worden initiatiefnemers gewezen op de mogelijkheden van SESD.
-
Een belangrijke doelstelling is om bezoekers beter te spreiden over het eiland. Aandacht voor spreiding van culturele activiteiten kan bijdragen aan een grotere belangstelling kunst en cultuur bij een breder publiek.
De uitdagingen VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
-
De culturele sector mist op eilandniveau een structuur waarin men elkaar periodiek kan ontmoeten. Hoewel er een erfgoedplatform en verschillende lokale initiatieven zijn ontbreekt er nog een eilandbreed platform dat alle disciplines en instellingen omvat.
-
Sommige (kleinere) culturele instellingen hebben behoefte aan advies ‘op maat’ op het gebied van marketing en communicatie. SESD heeft echter beperkte menskracht maar onderzoekt mogelijkheden om in de toekomst daar meer in te kunnen betekenen.
-
Een aandachtspunt is hoe Schouwen-Duiveland met betere branding en marketing ook op nationaal niveau zichtbaarder kan worden.
2.4 Gemeentelijke inzet en beleid Wat gaat goed -
De culturele spelers zijn over het algemeen positief over de rol van de gemeentelijke organisatie op het gebied van cultuur en waarderen de korte lijnen met de betrokken beleidsambtenaren.
-
De dorps- en stadsvisies die voor elke kern worden opgesteld bieden een kans omdat cultuur en erfgoed idealiter een integraal onderdeel van deze visies moeten zijn. Omgekeerd moet de cultuurvisie ook ruimte bieden voor lokale prioriteiten.
Wat kan beter -
Vooral kleine verenigingen en initiatieven ervaren aanzienlijke regeldruk vanuit de gemeente bij het organiseren van evenementen. Daarnaast ondervinden ze vaak een (digitale) drempel bij het aanvragen van subsidies en vergunningen.
-
De gemeente kan vaker een ‘informerende’ rol aannemen bijvoorbeeld bij nieuw of gewijzigd gemeentelijk beleid en ontwikkelingen binnen de regio.
De uitdagingen -
De culturele sector wil graag (permanent) betrokken worden bij beleidsontwikkeling, aan de hand van bijvoorbeeld ’meet-ups’ met de gemeente of andere netwerkmomenten.
-
De cultuurvisie moet ‘levend’ gehouden worden met een periodieke evaluatie en bijstelling.
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
2.5 Samengevat: sterktes en zwakten Voor het overzicht vatten we de sterke en zwakke punten van de analyse samen in onderstaand schema:
STERKTES
ZWAKTES
-
-
Cultuureducatie in de kernen niet overal aanwezig
-
Concentratie van aanbod rondom Zierikzee. Het is fijn om zaken dichtbij huis aan te kunnen bieden maar soms niet haalbaar. Inzetten op kwaliteit.
-
Culturele sector weet elkaar niet goed te vinden, (inhoudelijke) afstemming (o.a. met ondernemers) ontbreekt
-
Unieke combinatie van natuur en cultuur en een goede voedingsbodem voor artistieke activiteiten Er is een rijk en breed aanbod dat veel waardering oogst en voor het grootste deel aansluit bij de wensen van zowel bewoners als toeristen
-
Een rijk amateur- en verenigingsleven o.a. in de kernen
-
Enthousiasme en initiatief onder inwoners is groot
-
Financiële planning moeilijk door ontbreken meerjarige subsidies
-
Veel inzet door vrijwilligers
-
Hoge huurprijzen dorpshuizen
-
Men is trots op de eilandgebruiken (immaterieel erfgoed) en draagt dit graag uit
-
Niet duidelijk wie verantwoordelijk is voor kunst in openbare ruimte
-
Geen vaste presentatieplek voor beeldende kunst
-
Maak- en presentatie-plekken voor jongeren beperkt open en niet voor iedereen goed bereikbaar
-
Regelgeving en aanvragen subsidie ingewikkeld en tijdrovend voor kleine initiatieven
-
Goede infrastructuur van dorpshuizen
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
KANSEN -
Combinatie natuur en cultuur: hoe kan deze unieke eigenschap van het eiland worden versterkt?
-
Eilandelijk cultuurplatform: eilandelijke verbinding
-
Seizoensverlenging: (meer) aanbod in de wintermaanden
-
Vernieuwing van Brogum
-
Pieter Zeeman Lyceum heeft status als cultuurprofielschool en groeit in aanmeldingen
-
Onderscheidend evenement waarmee meer toeristen aangetrokken worden buiten het hoogseizoen
-
Herbestemming van kerken voor culturele doeleinden
-
Cultuuronderdeel uit laten maken van de dorps- en stadsvisies (en omgekeerd)
-
Betere aansluiting van de cultuursector op onderwijscurriculum (en omgekeerd)
-
Het beter ontsluiten van immaterieel erfgoed
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
BEDREIGINGEN -
Jongeren zijn moeilijk te bereiken
-
Jongeren zijn steeds minder bereid om langdurig lid te zijn van een vereniging
-
Vrijwilligersgroep is aan het vergrijzen: een groot probleem in een sector die voor een groot deel gedragen wordt door vrijwilligersorganisaties - waaronder de kleinere musea
-
Risico van overaanbod door te weinig onderscheid in programmering in herbestemde kerkgebouwen
H3 Onze culturele ambities Nadat we in het vorige hoofdstuk de huidige situatie hebben beschreven, presenteren we in dit hoofdstuk onze toekomstplannen. Samen met onze culturele partners willen we de komende tien ambities waarmaken. Hierbij hanteren we vier uitgangspunten als richtlijn. Op deze manier dragen we bij aan het levendige en bloeiende culturele leven op Schouwen-Duiveland.
3.1 Kunst en cultuur vormen Schouwen-Duiveland De culturele sector is een cruciaal en vitaal onderdeel van Schouwen-Duiveland. De rijke geschiedenis van het eiland komt tot uiting in monumenten, musea en instellingen maar ook in de gewoonten en tradities die onze identiteit vormgeven. Creativiteit manifesteert zich in voorstellingen, concerten, kunst, poëzie en andere uitingen van onze makers. De interactie tussen kunst en natuur biedt een vruchtbare basis voor artistieke activiteiten en maakt het eiland aantrekkelijk voor zowel inwoners als bezoekers. Onze professionele instellingen, amateurverenigingen en andere initiatieven dragen bij aan ontmoeting, levendigheid en verbinding binnen de gemeenschap en de verschillende kernen. Het culturele leven op het eiland is onlosmakelijk verbonden met de bredere samenleving. We pleiten voor een cultuurvisie die geïntegreerd is in de dorps- en stadsvisies en betrekken deze inhoud bij de evaluatie en eventuele aanpassing van de cultuurvisie. Ook in andere beleidsgebieden als Onderwijs, Toerisme en Recreatie, Economie en Welzijn en Gezondheid, zorgen we ervoor dat cultuur een prominente rol krijgt. Wat betreft de relatie tussen natuur en cultuur streven we naar toegankelijke regelgeving en vergunningprocedures voor het organiseren van culturele evenementen in de natuur.
Om kunstenaars en organisatoren te stimuleren om projecten te ontwikkelen die de natuur als inspiratiebron gebruiken of evenementen in de natuur te organiseren, zetten we een stimuleringsregeling op. Uiteraard blijven we gebonden aan de regelgeving van de Provincie, als die met betrekking tot Natura 2000-gebieden. De verscheidenheid in aanbod en activiteiten en de aanwezigheid van (on)zichtbaar cultureel erfgoed maken Schouwen-Duiveland een prettige plek om te wonen en te verblijven. We koesteren datgene wat er al is, versterken kansrijke ontwikkelingen en stimuleren inwoners en culturele spelers om nieuwe initiatieven en evenementen te organiseren. We gaan het volgende doen: 1. Schouwen-Duiveland onderscheidt zich door een unieke combinatie van natuur en cultuur. Daarom stimuleren we culturele uitingen - concerten, festivals maar ook beeldende kunst en literatuur - die deze twee elementen met elkaar verbinden.
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
Schouwen-Duiveland is trots op zijn eilandgebruiken en -tradities en wil deze graag levend houden en verspreiden. In samenwerking met Stichting Eilandmarketing SchouwenDuiveland (SESD) onderzoeken we de mogelijkheden om extra aandacht te besteden aan immaterieel erfgoed. Voor een cultureel aanbod zijn sterke instellingen die inspelen op de behoeften van zowel inwoners als bezoekers, essentieel. Dit vereist een solide basis en een lange termijnplanning vooral voor grotere instellingen en evenementen. De structureel gefinancierde instellingen vormen hiervoor het fundament. Om te bepalen wie in aanmerking komt voor deze financiering zijn duidelijke criteria en voorwaarden noodzakelijk, evenals een beoordelingskader. Bij de herziening van het beleidskader zullen we nieuwe subsidieregelingen opstellen. We toetsen aanvragen aan de ambities van deze visie en evalueren de doelstellingen van de instelling met bijzondere aandacht voor prioriteiten zoals de ondersteuning van jonge kunstenaars, artistieke kwaliteit en innovatie, impact, haalbaarheid en uitvoerbaarheid van de plannen. Daarnaast kijken we in hoeverre de drie codes toepasbaar zijn voor de instellingen, te weten de Governance Code Cultuur, de Fair Practice Code en de Code Diversiteit & Inclusie.
We hebben ook oog voor organisaties die geen structurele financiering ontvangen maar die samen een belangrijke bijdrage leveren aan het culturele aanbod, zoals de kleinere musea. We gaan het volgende doen: 1. Schouwen-Duiveland onderscheidt zich door een unieke combinatie van natuur en cultuur. Daarom stimuleren we culturele uitingen - concerten, festivals maar ook beeldende kunst en literatuur - die deze twee elementen met elkaar verbinden. 2. Schouwen-Duiveland is trots op de eilandgebruiken en -tradities. We willen deze levend houden en uitdragen. We willen extra aandacht te besteden aan immaterieel erfgoed ‘op maat’ naast het basisaanbod van SESD waaronder onder meer evenementenkalender en website. 3. We streven naar meerjarige financiële ondersteuning voor de culturele basisinstellingen op het eiland en ontwikkelen daarvoor criteria en een beoordelingskader. Cultuur gaat over verschillende disciplines die vrijwel allemaal op het eiland zijn vertegenwoordigd. Er zijn twee belangrijke onderdelen die ontbreken: er is momenteel geen beleid voor de letteren en er ontbreekt een beleid voor kunst in de openbare ruimte.
De Gemeenteraad heeft verzocht om de mogelijkheid te onderzoeken voor de aanstelling van een eilanddichter1: iemand die de dagelijkse actualiteit kan verwoorden door woorden te geven aan actuele gebeurtenissen en poëzie te bevorderen als onderdeel van de eilandcultuur. Op deze manier wordt poëzie zichtbaar in het straatbeeld en het openbare leven van de gemeente Schouwen1 Er is op 9 november 2023 een motie ingediend voor de instelling van een eilanddichter.
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
Duiveland wat het culturele klimaat op het eiland stimuleert en de betrokkenheid van inwoners bij actuele en lokale gebeurtenissen vergroot. Daarom zullen we per 2025 een eilanddichter aanstellen. Deze dichter, geselecteerd door een onafhankelijke jury wordt voor een periode van twee jaar aangesteld en zal minimaal zes gedichten per jaar schrijven over het dagelijks leven in stad of dorp, en/of over specifieke gebeurtenissen. Kunst in de openbare ruimte creëert een inspirerende omgeving voor inwoners en bezoekers. Het versterkt de culturele identiteit van Schouwen-Duiveland en maakt deze zichtbaar. Kunst in de openbare ruimte is voor iedereen toegankelijk en nodigt uit tot reflectie. We streven
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
naar duurzame en onderhoudsvriendelijke kunstwerken. Daarom ontwikkelen we een beleid voor beeldende kunst in de openbare ruimte met een visie op de ontwikkeling, plaatsing en het onderhoud van kunstwerken in de openbare ruimte. Het doel is een gevarieerde kunstcollectie die bijdraagt aan de leefbaarheid en culturele rijkdom van de gemeente. We herijken onze inventarisatie (inclusief staat van het onderhoud, eventuele restauratie en veiligheid) en digitale registratie van al bestaande kunstwerken in de gemeente. Deze lijst is het startpunt voor nieuw te vormen beleid: wat is de rol van kunst in de openbare ruimte in de gemeente Schouwen-Duiveland, hoe betrekken we inwoners en kunstenaars bij nieuwe initiatieven en kunstwerken, hoe kunnen we samenwerken met culturele organisaties en instellingen en op welke plekken in de openbare ruimte kunnen kunstenaars hun werk presenteren? We gaan het volgende doen: 4. We benoemen een eilanddichter en ontwikkelen beleid voor kunst in de openbare ruimte.
3.2 Investeren in cultuur is investeren in onze inwoners Of het nu gaat om preventiebeleid, het bestrijden van eenzaamheid of het bevorderen van gelijkwaardige deelname aan de samenleving, kunst en cultuur kunnen een belangrijke rol spelen in het aanpakken van maatschappelijke vraagstukken. Zoals het VNG-rapport ‘Samen cultuur borgen’ aangeeft: ‘Een creatieve blik vanuit cultuur draagt bij aan mentaal welbevinden en positieve gezondheid, helpt bij het omgaan met ziektes, sociale spanningen, ruimtelijke vraagstukken en jeugdproblematiek [...]’. Gemeenten profiteren in het bijzonder van cultuur ook op economisch vlak. De mogelijkheid om uit te gaan, de aantrekkingskracht op bedrijven, de instroom van toerisme en sociale integratie: cultuur komt de lokale gemeenschap op vele manieren ten goede.’ Daarom beschouwen wij een investering in de culturele sector als een investering in onze inwoners. Het is belangrijk dat het rijke verenigingsleven in de kernen blijft: dit zorgt voor bedrijvigheid en sociale cohesie wat de leefbaarheid ten goede komt. We denken mee met nieuwe plannen en initiatieven en leggen verbindingen waar kan bijvoorbeeld tussen de verenigingen en de basisscholen of tussen initiatieven en de beschikbaarheid van GALA-gelden. Dat betekent concreet dat we ons inspannen om het contact met de gemeente zo laagdrempelig mogelijk te houden.
De gemeente Schouwen-Duiveland kent al vrijwilligersbeleid en een Vrijwilligerspunt, beheerd door SMWO. We zorgen ervoor dat de culturele sector hier ook in wordt meegenomen.
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
Als het gaat om de verbinding van kunst en cultuur met andere domeinen is er een aparte rol weggelegd voor de bibliotheek.
Naast het uitlenen van boeken zijn maatschappelijke taken belegd zoals de preventie van laaggeletterdheid, informatiepunt digitale overheid, het organiseren van ontmoeting en debat en het bevorderen van ontwikkeling en educatie. Vanaf 2026 worden gemeenten bovendien verplicht om inwoners toegang te geven tot een volwaardige bibliotheek, binnen redelijke afstand. Het is goed voor de ontwikkeling van kinderen om op jonge leeftijd in aanraking te komen met kunst en cultuur en hierin speelt het onderwijs een belangrijke rol. Het nieuwe CmK4programma biedt hiervoor nieuwe kansen. Daarnaast is het essentieel dat kinderen ook buiten school hun creatieve activiteiten kunnen ontplooien, bijvoorbeeld via het culturele programma van BLOEI!, waarin we blijven investeren. We willen ook ruimte creëren voor jongeren om hun culturele interesses te verkennen, ontwikkelen en presenteren. In dat verband onderzoeken we of BLOEI! genoeg aanbod voor jongeren biedt. Verder is het belangrijk dat jongeren een plek hebben waar ze hun eigen ideeën kunnen uiten, zoals in jongerencentrum 4SD. Bij de discussie over het dorpshuizenbeleid en de herbestemming van kerken houden we rekening met de vraag naar meer (maak)plekken voor jongeren.
Tot slot richten we een toegankelijk jongerencultuurfonds op, waarmee jongeren direct een kleine bijdrage kunnen aanvragen voor creatieve activiteiten (zoals materialen en faciliteiten). We moedigen jongeren aan om zelf ideeën te ontwikkelen, hun interesses te volgen en mogelijkheden te vinden om hun eigen cultuur vorm te geven en te ontwikkelen. We gaan het volgende doen: 5. We hebben extra aandacht voor de jongerencultuur. We ondersteunen kleinschalige initiatieven met een jongerencultuurfonds5. We blijven investeren in cultuureducatie, BLOEI! en betrekken (maak)plekken voor jongeren in de discussie rondom de dorpshuizen en de (her)bestemming van kerken. 6. We organiseren binnen de gemeentelijke organisatie een halfjaarlijks intern beleidsoverleg Cultuur waarin we met verschillende beleidsterreinen samenkomen om informatie af te wisselen, beleid af te stemmen en om processen te verbeteren. a. Een rijk cultureel leven, ook in de kernen Om ervoor te zorgen dat alle inwoners van Schouwen-Duiveland de kans krijgen om in aanraking te komen met kunst en cultuur, is het van belang dat het culturele leven in elke kern wordt gestimuleerd. Daarnaast moeten bepaalde voorzieningen goed verspreid worden over het eiland. Om te bepalen welke voorzieningen op welk niveau aanwezig moeten zijn, introduceren we een nieuw 'Kader Cultureel Voorzieningenniveau Schouwen-Duiveland'.
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
Met het begrip ‘dragende’ culturele instelling verstaan we een organisatie die een belangrijke rol speelt in het culturele leven van een gemeente, gemeenschap of regio. Deze dragende instellingen, zoals theaters, musea, bibliotheken en kunstencentra, verschaffen niet alleen toegang tot kunst en cultuur, maar dragen ook bij aan de educatie, sociale cohesie en culturele identiteit. Ze opereren vaak als platform voor lokale kunstenaars, makers en organiseren evenementen en stimuleren de participatie van uiteenlopende groepen in de samenleving. Hun invloed reikt verder dan alleen culturele programmering; ze zijn ook vaak betrokken bij beleidsvorming en samenwerking met andere sectoren. Op dit basisniveau vervullen de dorpshuizen een belangrijke rol. Toegankelijke en betaalbare locaties voor lokale culturele activiteiten zijn van groot belang voor een levendig cultuuraanbod. Vooral voor verenigingen en (amateur)initiatieven zijn deze maak- en presentatieruimtes van groot belang. Ook herbestemd religieus erfgoed en monumenten kunnen hierin een rol spelen. Een belangrijke voorwaarde is wel dat deze locaties (financieel) toegankelijk blijven, ook voor kleinere, individuele initiatieven. We gaan het volgende doen: 7. We inventariseren de toegankelijkheid van maak- en presentatieruimtes, zoals monumenten, dorpshuizen en kerken, voor (kleinere) culturele initiatieven.
Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheden voor het invoeren van een cultureel tarief. a. Midden (eilandelijke voorzieningen): voorzieningen waarvan het wel belangrijk is dat deze eiland breed aangeboden worden. Hier gaat het om accommodaties (alleen faciliterend), podia (die zelf programmeren en produceren) en producenten (makers en ensembles). Denk hierbij aan FiZi, Centree, de Nieuwe Kerk, (het vernieuwde) Brogum, Bibliotheek Oosterschelde en Cultuurhuis ZierikC en de verschillende musea. Deze voorzieningen hoeven niet in iedere kern aanwezig te zijn, maar er kan wel gekeken worden naar een meer satellietaanbod in de kernen. b. Top (onderscheidende voorzieningen met landelijke uitstraling): hieronder verstaan we al bestaande instellingen met een boven-eilandelijke uitstraling zoals het Watersnoodmuseum, en Concert at Sea. 8. We zetten in op culturele samenwerking en gezamenlijke promotie Zowel de culturele sector als de gemeente heeft baat bij onderlinge ontmoeting, overleg en afstemming. Door inhoudelijk samen te werken kunnen activiteiten beter op elkaar worden afgestemd en wordt ongewenste concurrentie voorkomen. Culturele instellingen kunnen gezamenlijk inspelen op gedeelde uitdagingen zoals het tekort aan vrijwilligers, het verbeteren van (eiland)marketing en het aantrekken van nieuw publiek waardoor ze hun slagkracht vergroten.
Ook het delen van kennis over de eigen praktijk en over gemeentelijke, provinciale of landelijke ontwikkelingen versterkt de culturele sector op Schouwen-Duiveland.
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
Daarnaast is een goede coördinatie van activiteiten noodzakelijk. Door de activiteitenkalender gezamenlijk af te stemmen, worden overlappingen en een concurrerend overaanbod voorkomen, en kunnen initiatieven hun krachten bundelen. Tot slot is er behoefte aan een gezamenlijk aanspreekpunt om de rol van de cultuursector bij maatschappelijke opgaven te integreren. Het is in principe aan de culturele sector zelf om zich te verenigen maar de gemeente wil een cultuuroverleg stimuleren, faciliteren en ondersteunen. In overleg met culturele instellingen is gekeken naar de beste vorm met oog voor de beperkte tijd die organisaties beschikbaar hebben. Daarom organiseren we een tweejaarlijks overleg waarin niet alleen ontmoeting centraal staat maar ook verdieping op actuele en relevante onderwerpen. Hierin speelt de cultuurcoach een rol door kennis en expertise beschikbaar te stellen zodat het volledige spectrum van culturele initiatieven wordt ondersteund. We gaan het volgende doen: 9. We stimuleren, faciliteren en ondersteunen een eilandbreed en interdisciplinair cultuuroverleg. 10. We stimuleren door middel van het cultuuroverleg een eilandbrede afstemming van programmering. Goede promotie zorgt voor een sterke profilering van culturele evenementen en immaterieel erfgoed van en op het eiland.
De Stichting Eilandmarketing SchouwenDuiveland (SESD) heeft de taak om het draagvlak voor toerisme en onder inwoners te vergroten en de spreiding van toerisme over het seizoen te stimuleren. Cultuurpromotie beschouwen we daarbij als kerntaak. Daarvoor moeten SESD en de culturele spelers in ieder geval in goed onderling contact staan. Maar dit kan bijvoorbeeld ook door het aanbieden van coaching en advies (bijvoorbeeld aan de hand van vouchers) aan culturele organisaties door SESD op het gebied van marketing en promotie. De gemeente zal in communicatie met culturele spelers ook wijzen op de voordelen en mogelijkheden van SESD. De acht musea van Schouwen-Duiveland vertellen het verhaal van het eiland. Ze spelen een cruciale rol in het behoud van het erfgoed en zijn belangrijke voorzieningen voor zowel inwoners als bezoekers die geïnteresseerd zijn in de geschiedenis van het eiland. Elk museum heeft een eigen focus, collectie en daarmee ook een specifiek publiek. De zes kleinere musea (Brusea, Museumboerderij Goemanszorg, Museumhaven Zeeland, Brouws Museum, De Burghse Schoole en het Camera Museum) hebben ieder hun eigen expertise en zorgen voor een gevarieerd en verspreid aanbod over het eiland.
De twee grotere musea vullen dit aan zoals het Stadsmuseum dat fungeert als het 'geheugen' van Schouwen-Duiveland en beheerder van de gemeentelijke collectie en het Watersnoodmuseum, een landelijke trekpleister. De musea zijn verenigd in de Vereniging Musea Schouwen-Duiveland (VMSD), die de belangen behartigt, samenwerking bevordert en gezamenlijke diensten organiseert. Omdat behoeften en omstandigheden veranderen evalueren we samen met de VMSD of de huidige dienstverlening nog aan de eisen voldoet. Waar nodig passen we ons museale beleid aan. Hierbij houden we rekening met het
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
totale museale aanbod op het eiland, het beheer van collecties, het toekomstgerichte ontwikkelingspotentieel van de organisaties en hun onderlinge samenwerking. We laten ons inspireren door diverse samenwerkingsmodellen die elders in het land bestaan.
We gaan het volgende doen: 11.
We actualiseren het museumbeleid.
Actualisering van de VMSD en een herijking van het museale aanbod.
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
H4 Financieel kader 4.1 Huidige budgetten In de begroting van de gemeente Schouwen-Duiveland zijn er middelen opgenomen op het gebied van kunst en cultuur. In 2024 geeft de gemeente Schouwen-Duiveland € 2.882.569 uit aan kunst en cultuur: ongeveer € 82 per inwoner. Van het totale cultuurbudget wordt het merendeel uitgegeven aan subsidie. De overige uitgaven betreffen bijvoorbeeld de inzet van de cultuurcoach.
De gelden voor BLOEI!, de voorzieningen voor 4SD en de Stichting Eiland Marketing SchouwenDuiveland zijn niet opgenomen in bovenstaand overzicht. Een adequate onderverdeling van het budget voor deze onderdelen is moeilijk te maken omdat hun opdracht groter is dan cultuur alleen. Wel worden deze gelden ook (deels) ingezet voor cultuur.
4.2 Financiële consequenties Om de ambities van deze Cultuurvisie te realiseren, zijn extra middelen noodzakelijk. Dit geldt met name voor het opzetten van een jongerencultuurfonds, het stimuleren en ondersteunen van een cultureel overleg, en het investeren in goed toegankelijke maakplekken verspreid over het eiland. In het uitvoeringsplan dat we opstellen, wordt de financiële impact hiervan concreet uitgewerkt. Waar mogelijk streven we naar slimme samenwerkingen met andere beleidsterreinen. Zo wordt het BLOEI! programma aangestuurd door het Sociaal Domein en valt de SESD onder het domein Recreatie en Economie.
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
Daarnaast willen we enkele basisinstellingen voorzien van meerjarige subsidies, gekoppeld aan het Kader Cultureel Voorzieningenniveau Schouwen-Duiveland (zie 3.3 ‘Een rijk cultureel leven, ook in de kernen’). Dit betekent geen directe verhoging van het budget maar wel een andere benadering van subsidiëring. We streven naar het toekennen van subsidies voor een periode van vier aaneengesloten jaren. Na afloop van deze periode wordt op basis van een evaluatie en een geactualiseerd beleids- en activiteitenplan beoordeeld of de subsidiëring, eventueel in aangepaste vorm, voor een nieuwe periode van vier jaar wordt verlengd.
Inschatting benodigd extra budget Ambities: 1
2
3
4
5
Schouwen-Duiveland onderscheidt zich door een unieke combinatie van natuur en cultuur. Daarom stimuleren we culturele uitingen - concerten, festivals maar ook beeldende kunst en literatuur - die deze twee elementen met elkaar verbinden met aandacht voor een goede spreiding in het jaar. Schouwen-Duiveland is trots op de eilandgebruiken en tradities. We willen deze goed optekenen en uitdragen. Daarom vragen we aan Stichting Eilandmarketing Schouwen-Duiveland (SESD) extra aandacht te besteden aan immaterieel erfgoed;
Structureel
Incidenteel
€ 50.000
€-
€ 10.000
€-
ntb
ntb
€ 50.000
€-
€ 50.000
€-
We streven naar meerjarige financiële ondersteuning voor de culturele basisinstellingen op het eiland We versterken waar nodig de verschillende disciplines. We benoemen een eilanddichter en ontwikkelen een beleid voor kunst in de openbare ruimte We hebben extra aandacht voor de jongerencultuur. Ook hun ideeën en uitingen verdienen een plek op het eiland. Daarom ondersteunen we kleinschalige initiatieven met een jongerencultuurfonds. We blijven investeren in cultuureducatie, BLOEI! en de Cultuurcoach en betrekken (maak)plekken voor jongeren bij de discussie rondom de dorpshuizen en de (her)bestemming van kerken
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
6
7
We organiseren binnen de gemeentelijke organisatie een halfjaarlijks intern beleidsoverleg kunst en cultuur, waarin we met verschillende beleidsterreinen samenkomen om informatie af te wisselen, beleid af te stemmen en processen te verbeteren €-
€-
€-
€ 30.000
€ 20.000
€-
We stimuleren middels het Cultuuroverleg een eilandbrede afstemming van programmering
€-
€-
We vragen SESD een pakket te ontwikkelen, gericht op de culturele sector
€-
€ 15.000
€-*
€ 25.000
€ 180.000
€ 70.000
We inventariseren de toegankelijkheid van maak- en presentatie-plekken - inclusief monumenten, dorpshuizen en kerken - voor (kleinere) culturele Initiatieven en onderzoeken de mogelijkheden voor een cultureel tarief.
8 9 10 11
We stimuleren, faciliteren en ondersteunen een eilandbreed en interdisciplinair Cultuuroverleg
We actualiseren het museumbeleid
TOTAAL * afhankelijk van de bijstelling van het beleid
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
Bijlagen BIJLAGE 1
Gemeentelijk en provinciaal beleid
1. Gemeentelijk beleid Kunst en cultuur komt op verschillende manieren terug in het gemeentelijk beleid van Schouwen-Duiveland, waaronder verschillende dorps- en stadsvisies die samen met de inwoners tot stand zijn gekomen. Hieronder zijn de belangrijkste beleidsstukken opgesomd waarin kunst en cultuur een rol speelt. 1.1 Coalitieakkoord ‘Samen Koers Houden’ (2022-2026) In het coalitieakkoord ‘Samen Koers Houden’ (2022-2026) wordt op de volgende punten gerefereerd aan cultureel beleid: 12. Immaterieel erfgoed: het behouden van immaterieel erfgoed (ook interessant als toeristisch product) heeft prioriteit. Immaterieel erfgoed geeft de inwoners van SchouwenDuiveland een gevoel van identiteit en continuïteit en moet in beeld gebracht worden. In samenhang met materieel erfgoed wordt immaterieel erfgoed steeds interessanter voor gasten en met dit brede aanbod willen de gemeente ook de Stichting Eilandmarketing Schouwen-Duiveland (SESD) van dienst zijn. 13. Materieel erfgoed: Schouwen-Duiveland behoort tot de top tien van Nederlandse monumentengemeenten. In overleg met het Erfgoedplatform Schouwen-Duiveland wordt gekeken hoe de adviezen van dat platform (ingekomen stuk 2022/544835 d.d. 12 maart 2022) overgenomen kunnen worden. Vooruitlopend hierop wordt het plan voor de Dikke Toren zoals ingediend door Centree ondersteund. 14.
Brogum: bij de nieuwbouw van het poppodium Brogum treedt de gemeente op als bouwheer. 15. Watersnoodmuseum: de gemeente wil bijdragen aan de doorontwikkeling van het Watersnoodmuseum, een belangrijke culturele publiekstrekker. Als de Provincie Zeeland een subsidie beschikbaar stelt, dan sluit de gemeente hierop aan met een tijdelijke, driejarige subsidie. Stichting Eilandmarketing Schouwen-Duiveland: het belang van SESD als instrument van ondernemers en gemeente om de aantrekkelijkheid van het eiland in algemene zin naar voren te brengen wordt benadrukt. Speerpunten zijn de versterking van de brede welvaart op Schouwen-Duiveland, een groter draagvlak onder de bevolking voor toerisme en recreatie en de kwalitatieve groei van de vrijetijdssector, juist buiten het hoogseizoen en meer verspreid over het eiland. Evenementen: de vele lokale, door vrijwilligers georganiseerde evenementen zijn van toegevoegde waarde voor zowel inwoners als gasten. De gemeente erkent dat het organiseren steeds moeilijker is
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
door toegenomen en vaak complexe regelgeving en bekijkt op welke manier de organisatoren ondersteund en gefaciliteerd kunnen worden bij het aanvraagproces. 1.2 Tij van de toekomst (2011) In ‘Tij van de Toekomst’ geeft de gemeente antwoord op de vraag hoe de gemeente er in 2040 uit moet zien. Op het moment van schrijven wordt de visie, die stamt uit 2011, geactualiseerd. In het document wordt waardering uitgesproken voor de rijke geschiedenis en cultuur. De vele tradities, gebruiken, prachtige monumentale gebouwen, kunstwerken, verhalen en herinneringen maken Schouwen-Duiveland tot een aantrekkelijk cultuurrijk eiland. De verenigingen in de kernen bevorderen de leefbaarheid, net zoals de vele activiteiten op cultureel gebied. Dit maakt het eiland ook aantrekkelijk voor toeristen. In ‘Tij van de Toekomst’ staat de volgende SWOT-analyse: 16. Sterke kanten: een gevarieerd cultureel aanbod, waar de bevolking nauw bij betrokken is. Dit zorgt voor een veilig en sociaal sterk leefklimaat. De toeristische basis is goed. 17. Kansen: de toeristische sector investeert te weinig in kwaliteit en diversiteit. Een meer samenhangend beleid is wenselijk. 18. Bedreiging: het eiland vergrijst en ontgroent, de huishoudsamenstelling verandert. Het inwonersaantal blijft naar verwachting stabiel door immigratie. Deze nieuwe inwoners hebben een andere binding met het eiland.
Dit wordt gemerkt in het verenigingsleven. 19. Zwak: de positionering van onderscheidende kwaliteiten van Schouwen-Duiveland. Schouwen-Duiveland moet zich in 2040 hebben ontwikkeld als de ideale plaats om te genieten van natuur, recreatie en cultuur. Punten die hierbij van belang zijn: 20. In 2040 hebben we een kwalitatief goed en realistisch voorzieningenniveau: Zierikzee wordt gezien als de dragende kern met centrumvoorzieningen. Verspreid over het eiland moeten goede voorzieningen op het gebied van sport, cultuur, onderwijs en zorg en welzijn aanwezig zijn. 21. In 2040 hebben we leefbare kernen met betrokken inwoners: de gemeente faciliteert sociaal maatschappelijke en culturele initiatieven van burgers die de leefbaarheid bevorderen. 22. In 2040 zijn we een aantrekkelijk vakantie-eiland: er wordt creatief en flexibel omgegaan met het (her)gebruik van het cultuurhistorisch erfgoed. De potenties van musea, monumentale kernen en culturele evenementen worden benut. Kwaliteitsverbetering, differentiatie en innovatie worden gestimuleerd: enkele grote evenementen met een landelijke uitstraling en lokale cultuurhistorische evenementen hebben een belangrijke meerwaarde. De gemeente draagt bij aan het optimaliseren van grote evenementen als trekpleister.
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
1.3 Erfgoedvisie (conceptversie 2023) Op het moment van schrijven werkt de gemeente aan het afronden van een nieuwe Erfgoedvisie. In het coalitieakkoord ‘Samen Koers Houden’ staat dat de adviezen van het Erfgoedplatform worden overgenomen. De doelstellingen uit de Erfgoedvisie richten zich vooral op: 23. De taken en verantwoordelijkheden van de gemeenten verankeren in de beschrijving van de taken en werkprocessen. 24. Informatievoorziening voor eigenaren van monumenten op peil brengen, en een inventarisatie van monumenten en een plan voor bredere openstelling. 25. Een functionele invulling van gebouwd erfgoed. 26. Erfgoed als inspiratiebron voor ruimtelijke ontwikkelingen. 27. Goede (gemeentelijke) erfgoedcommunicatie in bijvoorbeeld de vorm van een erfgoedcanon, om de al bestaande ‘Verhaallijn van Schouwen-Duiveland’ te versterken. 1.4 Kerkenvisie Schouwen-Duiveland (2022) In de Kerkenvisie Schouwen-Duiveland worden kerken als het belangrijkste erfgoed van het eiland beschreven. Een belangrijke aanbeveling is het bieden van een duurzaam toekomstperspectief voor leegkomende kerken, passend bij het karakter van het gebouw en de kwaliteiten van de (dorps)kern. De gemeente kan integraal kijken of er vanuit het sociaal of cultureel domein ruimtevragers zijn die een nieuwe invulling aan het gebouw kunnen geven.
Het is daarbij van belang dat bij neven- en herbestemmingen breed te kijken en de dorpsraden te betrekken bij een herbestemming. De gemeente komt met een vervolg op de Kerkenvisie. 1.5 Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) Raadsbrief IJslands preventiemodel (2021) In het IJslands preventiemodel werken alle betrokkenen samen aan het terugdringen van alcohol-, drugs-, en tabaksgebruik onder jongeren, en aan het verbeteren van hun welbevinden door het creëren van een gezonde omgeving waarin jongeren opgroeien. De community-filosofie van deze aanpak houdt in dat alle partijen betrokken zijn bij het opvoeden en opgroeien van de jeugd. Dit zijn in ieder geval de eigen gemeentelijke diensten en voorzieningen in het sociaal domein, maar ook ouders, aanbieders van sport en cultuur en jongeren zelf spelen een belangrijke rol. Concreet betekent dit dat kunst en cultuur betrokken moeten worden bij het preventiebeleid in Schouwen-Duiveland. 1.6 Beleidsnotitie Nationaal Programma Onderwijs (2022) In de beleidsnotitie Nationaal Programma Onderwijs, vastgesteld in 2022, worden SPUKgelden toegewezen aan: ● Naschoolse activiteiten voor jongeren: € 100.000 voor externe partijen om activiteiten te organiseren voor jeugdigen tussen de 4 en 23 jaar. Dit zijn naschoolse activiteiten op de terreinen van sport, cultuur, techniek en cognitieve ontwikkeling.
VNG, 2024, Samen cultuur borgen, propositie van gemeenten, p 6-7
● ●
Meer leesonderwijs bij het Pieter Zeeman Lyceum en een aantrekkelijke lees- en ontwikkelplek in de bibliotheek. Uitbreiding van het Taal Expertise Centrum (TEC).
1.7 Agenda Toerisme 2018-2026 ‘De toekomst van het toerisme is SchouwenDuiveland’ De Agenda Toerisme 2018-2026 legt de nadruk op natuurbeleving: de kern blijft het inzetten op het onderscheidende imago als ‘Groene Blauwe Oase’, het decor voor vele sportieve en culturele activiteiten. De meeste verhaallijnen binnen de strategie gaan over natuur. De vijfde verhaallijn gaat over de cultuurhistorische band met het water gekoppeld aan ‘De Gouden Eeuw’: ‘Beleef onze rijke geschiedenis en welvaart, verbonden met het water en nog steeds tastbaar in de vele herenhuizen, musea, kerken, stadsmuren en havens op ons eiland’. De wens ligt er om deze verhaallijn te verbinden met recreatief aanbod op het eiland. Verder vraagt de agenda om blijvende aandacht voor een jaarrond toeristisch product en samenwerking. Evenementenvisie (2014) In de Evenementenvisie (2014) wordt beschreven dat evenementen belangrijk zijn voor SchouwenDuiveland: ze kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de gewenste positionering en profilering van het eiland. De gemeente wil zich positioneren als waterrijk eiland, en legt de nadruk op waterrijke evenementen. De gemeente heeft twee vormen van subsidie beschikbaar: voor het organiseren van nieuwe evenementen en voor het promoten van een evenement (sponsoring).