1175378 Bijlage 2 Bijlagerapport Uitwerking Enquete

Uitwerking marktpeiling

Bijlage Marktpeiling bedrijfsleven Schouwen-Duiveland

Stec Groep aan Schouwen-Duiveland

David van Doesburg, Rick Meijerink & Mick Peters 3 maart 2023

Uitwerking marktpeiling

Inhoudsopgave Inleiding

2

Resultaten

3

1.1 1.2 1.3 1.4

Algemene informatie ............................................................................................ 3 Beoordeling huidige vestigingslocatie ................................................................ 5 Energie & klimaat, digitalisering en circulaire economie .................................. 7 Blik op de toekomst .............................................................................................. 9

Uitwerking marktpeiling 22.122

2

Inleiding Naast onze MEER-analyse en diverse andere deelstudies, is het van belang een beeld te krijgen hoe de ondernemers op Schouwen-Duiveland tegen hun terrein aankijken. Zij ondernemen immers dagelijks op het terrein, en weten als geen ander wat de sterke punten – maar ook de verbeterpunten zijn op hun terrein. Voor de ondernemers is een enquête opgesteld met als doel verdere inkleuring van dit lokale beeld. In de enquête is niet alleen gevraagd hoe de ondernemers nu aankijken tegen hun terrein en pand / kavel, ook is er een blik op de toekomst geworpen. Gaan ondernemers bijvoorbeeld investeren in de verduurzaming van hun panden, willen ze bedrijfsprocessen automatiseren en hebben de ondernemers in de toekomst extra ruimte nodig om hun bedrijfsactiviteiten voort te zetten? In dit bijlagerapport worden de belangrijkste bevindingen uiteengezet, uitgesplitst in verschillende hoofdstukken.

3

Uitwerking marktpeiling 22.122

Resultaten 1.1 Algemene informatie In totaal 58 respondenten, responsgraad van ruim 18% In totaal hebben circa 58 ondernemers 1 op Schouwen-Duiveland de enquête ingevuld. Het grootste aandeel respondenten is gevestigd op de bedrijventerreinen Bruinisse, de Roterij, en Straalweg. Het is niet opvallend dat deze terreinen de meeste respondenten hebben opgeleverd, hier bevinden zich namelijk ook de meeste vestigingen. Op het moderne bedrijventerrein Duinzoom zijn relatief weinig bedrijfsvestigingen te vinden (2% van het geheel), dit terrein heeft relatief gezien de hoogste responsgraad. Kijken we naar de gemiddelde procentuele deelname, dan heeft ruim 18% van alle ondernemers op de bedrijventerreinen in de gemeente Schouwen-Duiveland de enquête ingevuld. De responsgraad tussen de verschillende bedrijven is goed verdeeld. Met een gemiddelde opkomst van 18% kan er een representatief beeld worden geschetst van de gemeente. Figuur 1: Procentuele response: waar zijn de respondenten gevestigd? Bruinisse (Bruinisse)

6%

3%3%

De Roterij (Burgh-Haamstede)

20%

Zuidhoek / Straalweg (Zierikzee)

6%

Duinzoom (Renesse) Kom Oosterland (Oosterland)

9%

Ander

20%

9%

Businesspark (Zierikzee) De Weel (Niewerkerk)

9% 15%

Spuiwekken (Brouwershaven) De Lelie (Scharendijke)

Respondenten voornamelijk actief in de sector bouwnijverheid Het meerendeel van de respondenten geeft aan actief te zijn in de sector bouwnijverheid: circa 20% van alle respondenten is actief in deze sector. Dit sluit mooi aan bij de sectorale verdeling van de werkgelegenheid op Schouwen-Duiveland: ook hier is 20% werkzaam in de bouwnijverheid. De sector industrie is daarentegen sterk ondervertegenwoordigd onder de respondenten: circa 7% van de respondenten is actief in deze sector, terwijl gemeente-breed circa 20% van alle bedrijfsvestigingen actief zijn in de sector industrie. Binnen de industriële bedrijven die de enquête hebben ingevuld, zijn wel enkele grote bedrijven (in werkgelegenheid) aanwezig. Daarnaast valt op dat er veel ondernemers vallen onder de categorie ‘anders’. Een kleine selectie van ondernemers die hieronder vallen: • Tuinbouw • Graafmachine verhuur & cultuurtechniek • Hovenier & groenvoorziening • Veiligheidsopleidingen en brandbeveiliging • Dierenartsenpraktijk • Jachtwinterberging (opslag van boten)

In totaal hebben meer ondernemers de enquête ingevuld, maar een aantal hebben de enquête niet volledig ingevuld. We hebben alleen gewerkt met de enquêtes waarmee we een representatief beeld kunnen vormen per respondent.

1

4

Uitwerking marktpeiling 22.122

Figuur 2: Sectorverdeling bedrijfsactiviteiten onder deelnemende ondernemers

Aantal werknemers: grote bedrijven goed vertegenwoordigd Het merendeel van de respondenten geeft aan 10 tot 30 werknemers in dienst te hebben. Gevolgd door de groep bedrijven met 2 tot werknemers. Het middenbedrijf is goed vertegenwoordigd. Daarnaast Gezien de werkgelegenheidsverdeling op de bedrijventerreinen op Schouwen-Duiveland is dit logisch: het leeuwendeel van alle bedrijven valt in deze grootteklasse. Ook relatief grote bedrijven zijn goed vertegenwoordigd: in totaal geven 5 respondenten aan meer dan 100 werknemers in dienst te hebben. Meerdere toonaangevende grote bedrijven hebben de enquête ingevuld. 2 Ter indicatie: in totaal zijn er op de bedrijventerreinen in de gemeente Schouwen-Duiveland 7 bedrijven gevestigd met meer dan 100 werknemers. De responsgraad van deze groep bedrijven is veruit het hoogst: ruim 70% van deze grote werkgevers in de gemeente heeft de enquête ingevuld. We beschouwen dit als prettig: het is goed dat de grootste werkgevers hun stem hebben laten horen door de enquête in te vullen. Verder valt op dat het aandeel zelfstandigen en ZZP’ers relatief laag is ten opzichte van het totaalplaatje. Circa 40% van het totaal aantal bedrijfsvestigingen op de bedrijventerreinen van Schouwen-Duiveland heeft 1 arbeidsplaats. In de enquête heeft deze groep slechts een aandeel van circa 25%. Figuur 3: Hoeveel werknemers heeft u in dienst?

Meer dan 100 30 tot 100 10 tot 30 2 tot 10 Zelfstandig / ZZP'er 0

2

2

4

6

8

10

In verband met de AVG-richtlijnen worden de bedrijven niet bij naam genoemd

12

14

16

18

20

5

Uitwerking marktpeiling 22.122

1.2 Beoordeling huidige vestigingslocatie Ondernemers beoordelen hun huidige vestigingslocatie met een 7,5 Ondernemers op de bedrijventerreinen van Schouwen-Duiveland geven – gemiddeld genomen – hun vestigingslocatie een 7,5. Slechts enkele bedrijven zijn momenteel ontevreden over de huidige locatie en beoordelen deze met een onvoldoende. Aan de bovenkant zijn er ook veel ondernemers zeer tevreden: 16 keer wordt de vestigingslocatie beoordeeld met een 9 of 10. Hiermee komt de gemiddelde beoordeling van de huidige vestigingslocatie uit op een 7,5. Ter indicatie: vanuit eerdere trajecten zien we dat – landelijk gezien – de ondernemers hun huidige vestigingslocatie vaak met gemiddeld een 7 beoordelen. Figuur 4: Welk rapportcijfer geeft u uw huidige vestigingslocatie?

We splitsen het rapportcijfer uit voor een aantal bedrijventerreinen. We nemen niet alle terreinen mee; voor sommige terreinen is het aantal respondenten te laag om een representatief cijfer te noteren. De ondernemers op Business Park beoordeling hun vestigingslocatie met het hoogste rapportcijfer: 8.5. Ondernemers op Kom Oosterland beoordelen hun vestigingslocatie het laagst: 5.

Bedrijventerrein Straalweg Bruinisse Business Park Duinzoom De Weel Kom Oosterland De Roterij

Gemiddeld rapportcijfer 8 7.5 8.5 7 8 5 7.8

Ondernemers over het algemeen tevreden over hun huidige pand…. Over het algemeen zijn ondernemers op de bedrijventerreinen van Schouwen-Duiveland tevreden met hun huidige pand. Circa 60% geeft aan (zeer) tevreden te zijn met zowel de functionaliteit (zoals bouwhoogte, indeling of laad- en losmogelijkheden) als de representativiteit van het pand (uitstraling, zowel voor personeel als klanten). Een groep kleiner dan 20% is (zeer) ontevreden met de representativiteit of functionaliteit van het pand. De ondernemers zijn minder tevreden met de duurzaamheid van het pand. Het zwaartepunt van deze grafiek bevindt zich iets meer aan de ‘ontevreden’ kant. Toch geeft circa 45% aan (zeer) tevreden te zijn, ten opzichte van 30% (zeer) ontevreden. Ondernemers zijn de laatste jaren veel meer bezig met duurzaamheid. Naast dat het kan bijdragen aan een betere leefomgeving voor werknemers en klanten, levert het een lagere energierekeningen op. Figuur 5: Hoe tevreden bent u met uw pand? (boven functionaliteit – onder representativiteit)

Duurzaamheid pand

Zeer ontevreden Ontevreden

Representativiteit pand

Neutraal Tevreden

Functionaliteit pand

Zeer Tevreden 0

10

20

30

40

50

60

70

80

90

100

6

Uitwerking marktpeiling 22.122

… maar wel een aantal aandachtspunten in de omgeving Er zijn, op basis van de input van de ondernemers, wel een aantal verbeterpunten mogelijk op de bedrijventerreinen. Er bestaat voornamelijk ontevredenheid over de verkeersveiligheid en digitale infrastructuur. Over de fysieke ligging van hun bedrijf (ten opzichte van toeleveranciers, werknemers en afzetmarkt) zijn de ondernemers juist (zeer) tevreden. Ook zijn de ondernemers positief gestemd over de auto- en fietsbereikbaarheid. Opvallend is de relatieve ontevredenheid over de bestemmingsplanruimte voor ondernemers op bedrijventerreinen. Slechts 29% (exclusief ‘niet relevant’) van de ondernemers geeft aan tevreden te zijn. Hierbij wordt door de ondernemers aangegeven dat de bouwhoogte op hun kavel niet toereikend is, maar bijvoorbeeld ook dat de mogelijkheden ontbreken om uit te kunnen breiden in het buitengebied. Ondernemers hebben behoefte aan voldoende ruimte om hun bedrijfsactiviteiten uit te kunnen voeren. Als het bestemmingsplan niet genoeg ruimte biedt, levert dit beperkingen op aan de groei van het bedrijf en de tevredenheid van de ondernemers. Het is daarom relevant dat een bestemmingsplan up to date en marktconform is. Dit bevordert ook de economische ontwikkeling op de terreinen. De ondernemers die ontevreden zijn over hun bestemmingsplanmogelijkheden zijn vooral gevestigd op de Roterij.

Figuur 6: Hoe tevreden bent u met de volgende aspecten met betrekking tot uw huidige locatie? Groen/blauwe infrastructuur (kwaliteit groen en water) Energie infrastructuur (elektriciteitsnet) Digitale infrastructuur (internet, glasvezel) Organisatiegraad (Ondernemersverenigingen, BIZ,… Mogelijkheden bestemmingsplan Ligging t.o.v. toeleveranciers Ligging t.o.v. afzetmarkt Ligging t.o.v. werknemers Beschikbaarheid gekwalificeerd personeel Mate van veiligheid Overlast door andere bedrijven Beheer en kwaliteit openbare ruimte Uitstraling omgeving (kavels en bedrjfspanden) Verkeersveiligheid Parkeersituatie Bereikbaarheid fiets Bereikbaarheid openbaar vervoer Bereikbaarheid auto Zeer ontevreden

Ontevreden

Neutraal

Treveden

Zeer tevreden

Niet relevant

Parkeerdruk en digitale infrastructuur op plek 1 qua verbeterpunten, ook energie infrastructuur, uitstraling panden en planologische mogelijkheden vergt verbetering In lijn met de (on)tevredenheid van bepaalde aspecten, geven de ondernemers aan voornamelijk de planologische mogelijkheden verruimd zien worden, het aanpakken van parkeerdruk (en verkeersveiligheid) en het verbeteren van de digitale- en energie-infrastructuur. Circa 40% van de ondernemers geeft aan ontevreden te zijn met de (beschikbaarheid van) glasvezelverbinding op hun huidige vestigingslocatie. Dit pijnpunt is bekend en hier wordt dan ook aan gewerkt. Parkeerdruk wordt gekozen als grootste verbeterpunt. Daarnaast blijkt uit de enquête dat ondernemers beperkt tevreden zijn over de verkeersveiligheid. We zien samenhang tussen deze thema’s. Bij hoge parkeerdruk worden voertuigen soms op de weg geparkeerd, waardoor de doorgang voor andere voertuigen wordt geblokkeerd. Dit in combinatie met het veelal ontbreken van stoepen kan leiden tot gevaarlijk situaties. Voetgangs en fietsers zijn gedwongen zich tussen geparkeerde voertuigen te begeven wat tot onveilig en onverwacht gedrag kan leiden. Daarnaast kan er door hoge parkeerdruk sprake zijn van

7

Uitwerking marktpeiling 22.122

verminderde toegankelijkheid van noodvoertuigen. In geval van een noodsituatie kan dit problematisch zijn. Figuur 7: Welke punten zou u graag zien verbeteren? Parkeerdruk Digitale infrastructuur Energie infrastructuur Uitstraling private kavels/panden Planologische mogelijkheden (Verkeers)veiligheid Overlast en oneigenlijk gebruik Uitstraling openbare ruimte Aansluiting arbeidsmarkt Ontsluiting/bereikbaarheid per auto Geen OV-bereikbaarheid Ontsluiting/bereikbaarheid per fiets Organisatie bedrijfsleven Groen/blauwe infrastructuur

1.3 Energie & klimaat, digitalisering en circulaire economie Ontwikkelingen en innovaties volgen elkaar in de hedendaagse markt in hoog tempo op. Door technologische ontwikkelingen (digitalisering, nieuwe productietechnieken) en maatschappelijke opgaven (klimaat, energie) veranderen (bedrijfs)processen. De ondernemers is gevraagd in hoeverre ze binnen hun bedrijfsvoering bezig zijn (of binnen afzienbare tijd aan de slag gaan) met de drie megatrends die momenteel spelen: energie & klimaat, digitalisering en circulaire economie. Energie & klimaat leidt momenteel tot meeste investeringen Momenteel leidt de megatrend energie & klimaat tot de meeste investeringen in het bedrijfsproces van de ondernemers. Circa twee derde van de ondernemers geeft aan dat deze trend voor investering zorgt. Hieronder scharen we bijvoorbeeld: hernieuwbare energie, productieproces of wagenpark elektrificeren of verduurzamen, hittestress tegengaan, waterlast voorkomen, etc. Figuur 8: Leiden de volgende megatrends tot investeringen in uw bedrijfsproces?

Energie & klimaat Nee

Digitalisering

Ja Circulaire economie 0

5

10

15

20

25

30

35

40

45

Veel bedrijven zijn op dit moment al bezig met het verduurzamen van hun bedrijfsproces. Het starten met duurzame maatregelen hoeft niet ingewikkeld te zijn. Begin met het identificeren van de duurzaamheidsopties die er zijn. Dit kan variëren van het gebruik van hernieuwbare energiebronnen zoals zonne- en windenergie tot het implementeren van energie-efficiënte verlichting en apparatuur. Het opstellen van duurzaamheidsdoelen kan helpen op een duidelijk beeld te krijgen van waar ondernemers met hun bedrijf naar toe willen. Op dit moment zijn ondernemers vooral bezig met het verduurzamen van hun pand, het opwekken van hernieuwbare energie en het stimuleren van duurzame mobiliteit/logistiek.

8

Uitwerking marktpeiling 22.122

Figuur 9: Welke duurzaamheidsmaatregelen past u op dit moment toe? Meerdere antwoorden mogelijk Opslag van energie in accu's Vergroenen kavel/pand Verduurzamen pand Opwekken hernieuwbare energie Warmte-koude opslag (WKO) Duurzame vervoersbewegingen personeel Duurzame mobiliteit/logistiek Verduurzamen bedrijfsproces Circulair werken Geen of in beperkte mate 0

5

10

15

20

25

30

35

Ondernemers verwachten vooral te investeren in opwekken en besparen van energie Indien gevraagd welke investeringen de ondernemers verwachten te gaan maken op het gebied van duurzaamheid, blijkt dat er voornamelijk geïnvesteerd gaat worden in het opwekken van duurzame energie (door het plaatsen van bijvoorbeeld zonnepanelen), en maatregelen die het bedrijfsproces verder verduurzamen (denk hierbij bijvoorbeeld aan het verminderen van energieverbruik door efficiënter te werken of het elektrificeren van het wagenpark). De komende vijf jaar zal het verduurzamen van de panden voortzetten. Een grote groep ondernemers overweegt deze maatregel toe te passen. Dit thema is direct te koppelen aan het verbeteren aan het verbeteren van de kwaliteit van de werkomgeving. De focus op energiebesparende maatregelen of het (zelf) opwekken van duurzame energie van de ondernemers is geen onlogische: op deze manier kunnen direct kosten worden bespaard. Overige maatregelen – zoals het vergroenen van een pand of het bevorderen van duurzame vervoersbewegingen onder personeel (zoals de elektrische fiets, carpoolen) – is iets wat de ondernemer in eerste instantie geld kost. Pas later plukt de ondernemer hier ‘de vruchten van’ in het kader van een prettigere werkomgeving voor personeel.

Figuur 10: Welke duurzame maatregel overweegt u op korte termijn (binnen 5 jaar) toe te passen? Vergroenen kavel/pand Verduurzamen pand Opwekken duurzame energie Duurzame vervoersbewegingen personeel Duurzame mobiliteit/logistiek Verduurzamen bedrijfsproces Circulair werken Geen maatregelen 0

5

10

15

20

25

30

9

Uitwerking marktpeiling 22.122

1.4 Blik op de toekomst De ondernemers op de bedrijventerreinen op Schouwen-Duiveland zijn ook gevraagd over hun toekomstplannen. Gaan de ondernemers bijvoorbeeld de komende 5 jaar investeren in hun huidige pand, of zijn er misschien uitbreiding- of verhuisplannen? In deze paragraaf wordt een ‘blik op de toekomst’ van de ondernemers geworpen. Ruim 80% gaat komende 5 jaar investeren in huidig pand, voornamelijk in verduurzaming 81% van de ondernemers geeft aan de komende vijf jaar te willen investeren in de representativiteit, functionaliteit of verduurzaming van de huidige locatie – zowel in het vastgoed als de bedrijfsomgeving. Dit is een zeer grote groep. Het gros van de geplande investeringen is relatief kleinschalig: circa 40% van de ondernemers geeft aan tussen de €0 en €50.000 te gaan investeren. Toch staan er ook veel grootschalige investeringen op de planning. Ruim 15% geeft aan tussen de €250.000 en €1.000.000 te gaan investeren. Een kleine groep bedrijven is zelfs van plan meer dan €1.000.000 te investeren in het huidige pand. Deze bedrijven zijn over het algemeen van plan het volledige pand onder handen te nemen, waarbij alle aspecten (zowel functionaliteit, representativiteit en verduurzaming) aan bod komen. Figuur 11: Hebt u de plannen om in de komende vijf jaar te investeren in representativiteit, functionaliteit of duurzaamheid op uw huidige locatie?

11%

19%

4%

€ 0 - € 50.000

39%

13%

€ 50.000 - € 100.000 € 100.000 - € 250.000 € 250.000 - € 500.000 € 500.000 - € 1.000.000

15% Nee

> € 1.000.000

18%

Ja

81%

Functionaliteit vastgoed of bedrijfsomgeving Representativiteit vastgoed of bedrijfsomgeving Verduurzaming vastgoed of bedrijfsomgeving

Veel ondernemers op Schouwen-Duiveland overwegen een verhuizing of uitbreiding. Naast de vraag of ondernemers gaan investeren in hun huidige pand, is ook de vraag gesteld of ondernemers de komende jaren verhuis- of uitbreidingsplannen hebben. 58% van de ondernemers geeft aan dit de komende 5 jaar te willen realiseren. Een kleine 10% van deze plannen speelt binnen één jaar of is al in uitvoering. Het grootste deel van de uitbreidingsplannen speel tussen de 1 en 3 jaar. Daarnaast geeft 42% aan geen verhuis- en of uitbreidingsplannen te hebben.

10

Uitwerking marktpeiling 22.122

Figuur 12: Hebt u verhuis- en of uitbreidingsplannen en zo ja, op welke termijn spelen deze plannen?

9%

Ja, binnen 1 jaar of is al in uitvoering Ja, over 1-3 jaar

42%

28%

Ja, over 3-5 jaar Ja, over 5 jaar of later Nee

5%

16%

De concreetheid van deze plannen is echter wisselend. Waar circa 15% van de ondernemers met een uitbreiding- of verhuisplan hier al concreet mee bezig is (zoals planvorming of financiering), is het meerendeel van de ondernemers nog in de oriënterende fase of heeft het idee te willen uitbreiden, maar is hier nog niet concreet mee bezig. Mogelijke verklaring hiervoor zou het gebrek aan ruimte kunnen zijn binnen de gemeente. Een ondernemer kan het plan of behoefte hebben om te willen uitbreiden, maar door het gebrek aan beschikbare bedrijfsruimte of bedrijfsgrond is het concretiseren van de plannen moeilijk. Figuur 13: hoe concreet zijn uw verhuis- of uitbreidingsplannen?

15%

3%

15%

Niet concreet, het is nog een idee We zijn ons aan het oriënteren op onze mogelijkheden We zijn concreet bezig met een plan en financiering Plan en financiering zijn gereed, we kunnen snel van start

67%

Ondernemers blijven graag binnen eigen kern Uit de verschillende mogelijke opties bij een verhuizing- of uitbreiding van een bedrijf, blijkt dat verhuizen/uitbreiden op eigen locatie en in eigen kern de voorkeur heeft van de meeste ondernemers. Slechts een enkeling zou zich buiten Schouwen-Duiveland willen vestigen. Een kleine groep ondernemers Figuur 14: Welke locaties hebben uw voorkeur bij verhuizing/uitbreiding van uw bedrijf? Huidige locatie Bestaand bedrijventerrein binnen eigen kern Nieuw bedrijventerrein binnen eigen kern Bestaand bedrijventerrein op Schouwen-Duiveland Nieuw bedrijventerrein op Schouwen-Duiveland Een bedrijventerrein buiten Schouwen-Duiveland Locatie niet op bedrijventerrein

11

Uitwerking marktpeiling 22.122

Groei bedrijfsactiviteiten voornaamste drijver uitbreidingsplannen De groei van bedrijfsactiviteiten is voor veel ondernemers de voornaamste reden waarom een uitbreiding gewenst is. Gekoppeld aan de groei van bedrijfsactiviteiten, is logischerwijze dan ook het gebrek aan beschikbare ruimte op de huidige locatie: er is bijvoorbeeld geen ruimte meer voor een extra productielijn. Sporadisch worden andere drijfveren genoemd, zoals een slechte bereikbaarheid, representativiteit van de omgeving of een conflict met de omgeving. Dit zijn dan ook vaak drijvers om te verhuizen (en niet om op de huidige locatie uit te breiden). De kwalitatieve kwaliteiten van de huidige locatie is in deze gevallen niet voldoende. Opvallend is dat krimp van de bedrijfsactiviteiten (of het afstoten van een bepaalde tak) niet 1 keer genoemd wordt als drijver voor een verhuizing. We zien deze dan ook niet terug in figuur 15. Een verhuizing hoeft immers niet altijd naar een groter pand: het ‘afbouwen’ van een productieproces kan zorgen voor een vraag naar kleiner vastgoed.

Figuur 15: Wat is de belangrijkste reden voor uw uitbreidings- of verhuisplannen? Groei bedrijfsactiviteiten en/of aantal medewerkers Nieuwe/andere bedrijfsstrategie Gebrek aan beschikbare ruimte op huidige locatie (bijvoorbeeld pandomvang, buitenruimte voor opslag/productie,… Slechte bereikbaarheid en ontsluiting huidige locatie Onvoldoende representativiteit pand en/of omgeving Conflict met omgeving (bijvoorbeeld verkeer, overlast woningen, woningbouwplannen)

Bedrijfshal meest gewild ‘type’ vastgoed Ondernemers geven aan vooral bedrijfshallen met kantoorruimte nodig te hebben. Meer dan 50% kiest dit type vastgoed. Magazijn en distributiecentrum volgt op de tweede plek. Opvallend is dat geen enkele ondernemer aangeeft een bedrijfsverzamelgebouw of kantoorverzamelgebouw nodig te hebben. Figuur 16: Wat voor type vastgoed heeft uw bedrijf vooral nodig?

8% 4% 11%

Productieruimte

15%

Magazijn (opslag) en distributieruimte Bedrijfshal met kantoorruimte Bedrijfshal zonder kantoorruimte

8%

Bedrijfsverzamelgebouw Kantoorgebouw Kantoorverzamelgebouw

54%

Showroom/winkel

12

Uitwerking marktpeiling 22.122

Kwalitatieve eisen nieuwe locatie of uitbreiding: representatief pand en veel buitenruimte nodig De ondernemers met een ruimtevraag is gevraagd wat voor kwalitatieve eisen van hun pand of kavel belangrijk zijn voor ze. De meeste ondernemers geven aan dat een representatieve uitstraling een belangrijk kenmerk is. Het pand is voor veel ondernemers niet alleen een plek om vanuit te werken, het is immers ook vaak het visitekaartje richting klanten. Daarnaast geef een 75% aan dan ‘veel buitenruimte’ belangrijk is. Dit kan zijn om de (buiten)opslag van goederen mogelijk te maken, maar ook bedrijven met veel (vracht)transportbewegingen hebben de nodige manoeuvreerruimte nodig op hun terrein. Het zijn dan ook voornamelijk de bouw- logistieke, industriële bedrijven die aangeven baat te hebben bij veel buitenruimte. Uiteraard kan het ook voorkomen dat een bedrijf geen specifieke eisen stelt aan een nieuw pand: deze vaak kleinere bedrijven werken voornamelijk ‘buiten de deur’ (denk aan een elektricien of schoonmaakbedrijf), waardoor voor hen hun pand meer een als opslaglocatie dient. Hierdoor stellen deze gebruikers minder eisen aan de uitstraling of specifieke kenmerken van een nieuw pand of kavel. Figuur 17: Welk specifiek locatiekenmerk is voor de ruimtevraag/verplaatsing van uw bedrijf belangrijk? Respresentatieve uitstraling Veel buitenruimte Onbelangrijk

Veel milieuruimte, minimaal milieucategorie 4

Neutraal Zichtlocatie

Belangrijk

Ligging nabij water Kavel met excellente ontsluiting naar provinciale weg

Effect energiecrisis vooralsnog beperkt Het leeuwendeel van de respondenten geeft aan geen of nauwelijks effect te ervaren van de energiecrisis. Voor deze ondernemers is de bedrijfsvoering op dit moment stabiel. Ongeveer een kwart geeft aan een lichte afname van de bedrijfsactiviteiten te ervaren door de hogere kosten. (Slechts) 7% ziet een sterke afname van de bedrijfsactiviteiten. Figuur 18: Wat is tot nu de impact van de energiecrisis op uw bedrijfsvoering

4% 7%

23%

9%

Geen of nauwelijks effect / bedrijfsvoering stabiel Lichte afname bedrijfsactiviteiten door hogere kosten

57%

Sterke afname bedrijfsactiviteiten door hogere kosten Toename van mijn bedrijfsactiviteiten anders