1058321 RVS Programma Van Huishoudelijk Afval Naar Grondstof (VHANG)

Raadsvoorstel Urgentie Onderwerp Zaaknummer Datum Openbaarheid Afdeling Portefeuillehouder Opdrachtgever

Hoog, Invoering van de aangepaste verzamelfrequentie van het rest- en groenafval is beoogd in januari 2025. Programma Van Huishoudelijk Afval Naar Grondstof (VHANG) 1058321 21 mei 2024 Passief openbaar Openbare Werken (OW) J.G. Smit Anders, namelijk afdelingshoofd reiniging

Voorstel 1. In te zetten op het verminderen van de hoeveelheid recyclebare grondstoffen in de restafvalrolemmer van 80% naar minder dan 50% in 2035. 2. Hiervoor gestaag toe te werken naar 'omgekeerd inzamelen' via intensieve communicatie, het gedifferentieerd tarief voor restafval en de wijze van inzamelen. 3. Als eerste vervolgstap de inzamelfrequentie van de restafvalrolemmer per 1 januari 2025 te verlagen naar 1 keer per 4 weken en de inzamelfrequentie van de GFT-rolemmer te verhogen naar 3 keer per 4 weken. Inleiding Produceren, consumeren, afval weggooien en verbranden is een onhoudbaar systeem. Steeds luider is de roep om hergebruik van grondstoffen en stappen te zetten in de transitie naar een circulaire economie. Het doel van het rijks-programma circulaire economie is om in 2050 volledig circulair te zijn. Europees en landelijk zijn ambities en doelstellingen geformuleerd gericht op het voorkomen van verspilling van grondstoffen. Waar we in het verleden stuurden op het reduceren van restafval naar 100 kilogram per inwoner, ligt de focus tegenwoordig steeds meer op de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen. Met andere woorden: het afval zo goed mogelijk scheiden om het weer te kunnen recyclen. Vanuit Europa hebben gemeenten de verplichting om in 2025 minimaal 55% van het afval te recyclen, oplopend tot minimaal 65% in 2035.

In 2018 heeft onze gemeente hiertoe stappen gezet en het gedifferentieerd tarief (diftar) ingevoerd. Inwoners betaalden vanaf dat moment per aangeboden restafvalrolemmer een bedrag. Dit is succesvol, want het aantal kilogram fijn restafval ging van 250 per inwoner naar 160. Op dit moment stabiliseert de hoeveelheid fijn restafval en zien we zelfs een lichte stijging. Het is dus tijd voor volgende stappen. In bijlage 1 is een notitie programma Van Huishoudelijk Afval Naar Grondstof opgenomen. Beoogd resultaat Een goede kwaliteit van de grondstofstromen en minder restafval draagt bij aan onze circulaire economie. Argumenten 1.1 Het is goed mogelijk verdere vooruitgang te boeken in het scheiden van ons huishoudelijk afval. Gemiddeld genomen bestaat onze restafvalrolemmer (136 kg per inwoner) voor 47 kilogram uit groente- en fruitafval en etensresten (GFT), 10 kilogram uit tuinafval, 11 kilogram uit oud papier en karton (OPK), 10 kilogram uit plastic en metaal verpakkingen en drankkartonnen (PMD) en 6 kilogram uit textiel. Door het nog beter scheiden van het afval is hier dus nog winst te behalen. Zie voor een totaaloverzicht bijlage 2. Voor alle duidelijkheid, het totaal aantal kilogram restafval per inwoner is 160. Het deel grof huishoudelijk afval komt er namelijk nog bij. 1.2 Het goed scheiden van de grondstofstromen leidt tot minder afkeur van een partij door de verwerker.

Pagina 1 van 4

Afkeur leidt namelijk tot het mislopen van inzamelvergoedingen en hogere verwerkingskosten van de afgekeurde partij. Een grondstofstroom wordt dan namelijk alsnog restafval. Door de verschillende grondstofstromen zo optimaal mogelijk te scheiden, ontstaat er minder restafval en blijven de verwerkingskosten lager. Hierbij is het van belang dat voor inwoners duidelijk is hoe ze de afvalstromen zo optimaal mogelijk kunnen scheiden (bijvoorbeeld wat mag wel/niet bij het PMD). 1.3 Onze gemeente vindt duurzaamheid belangrijk en daar hoort hergebruik van grondstoffen bij. In ons gemeentebeleid maakt het recyclen van afval onderdeel uit van spoor 5: 'Circulaire Economie' van het spoorboekje ‘Duurzaamheid en Milieu 2022-2026'. Daarnaast is door de Zeeuwse gemeenten een concept regionale visie op circulaire economie opgesteld. Deze wordt binnenkort vastgesteld. 1.4 Het Rijksbeleid richt zich met fiscale maatregelen voor gemeenten op het ontmoedigen van huishoudelijk restafval. Vanaf 2025 wordt er een Europese CO2-heffing in het leven geroepen op ingezameld restafval. Daarnaast hebben we als gemeente te maken met steeds verder stijgende kosten bij de verbrandingsovens van restafval. 2.1 Omgekeerd inzamelen leidt tot verlaging van het restafval en verbetering van de kwaliteit van de grondstofstromen. Ervaringen bij andere gemeenten laten goede resultaten zien.

Het voorstel is om hier geleidelijk naar toe te werken. Bij omgekeerd inzamelen worden de grondstofstromen plastic en metaal verpakkingen (blik) en drankkartonnen, groente-, fruit- en tuinafval en etensresten en eventueel ook oud papier & karton bij inwoners aan huis opgehaald. Inwoners brengen bij volledig omgekeerd inzamelen het huishoudelijk restafval weg naar (ondergrondse) restafvalcontainers. Ook wij kunnen OPK aan huis ophalen. 2.2 Het sturen van het 'aanbiedgedrag' van inwoners vraagt om intensieve communicatie. De communicatieprikkels zijn gericht op bewustwording, het voorkomen van afval (preventie) en het op juiste wijze aanbieden van huishoudelijk restafval en recyclebare grondstoffen. 2.3 Diftar is een financiële prikkel om de restafvalrolemmer minder vaak aan te bieden. We werken al enige tijd met een gedifferentieerd tarief voor het ledigen van de restafvalrolemmer. Dit heeft ertoe geleid dat de restafvalrolemmer minder vaak door inwoners wordt aangeboden en dat afval dus beter wordt gescheiden. Hier houden we aan vast. 2.4 Naast communicatie en diftar is het mogelijk te sturen op gewenst gedrag door de wijze van inzamelen en de inzamelfrequentie. Zo werken we aan het plaatsen van ondergrondse containers in iedere kern voor luiers en incontinentie materiaal met toegangscontrole (pas).

De ondergrondse container heeft weinig stankoverlast en is de meest efficiënte manier van inzamelen en ophalen. Hier volgt in het tweede kwartaal van 2025 een voorstel voor. Om uiteindelijk tot omgekeerd inzamelen te komen is het nodig de inzamelfrequentie van de restafvalrolemmer aan huis tot nul terug te brengen. Daar staat het frequenter inzamelen van GFT en eventueel het inzamelen van OPK tegenover. 3.1 Het verlagen van de inzamelfrequentie is een eerste vervolgstap naar 'omgekeerd inzamelen'. Hier staat tegenover dat we als extra service de inzamelfrequentie van de GFT-rolemmer verhogen naar 3 keer per 4 weken. Het frequenter ophalen van GFT heeft tot doel het beter scheiden van groente, fruit, etensresten en fijn tuinafval. Op dit moment bestaat 35% van het restafval uit GFT. Hier is dus winst te behalen, want GFT is een grondstof voor compost en het verwerken van restafval kost geld. Daarnaast kan het vaker ophalen van GFT stankoverlast en ongedierte voorkomen, vooral in de zomermaanden. Per saldo rijden de vuilniswagens niet minder, mankracht en materiaal is tenslotte aanwezig. Op dit moment zet 75% van de inwoners hun restafvalrolemmer 1 keer per 4 weken of minder langs de weg. Voor de overige 25% vraagt het om een aanpassing en eventueel extra begeleiding. Na een jaar evalueren we deze stap en aan de hand van de uitkomsten bepalen we een vervolgstap.

Kanttekeningen 1.1 Niet helemaal duidelijk is hoeveel restafval van vakantiegasten meetelt in het aantal kilogram restafval van inwoners. Onze gemeente kent ongeveer 4000 2e huizen of recreatiewoningen. Het aangeboden afval van deze woningen wordt gelijktijdig met het afval van inwoners ingezameld. 2.2 Het te hoog maken van diftar kan vervuiling van de overige grondstofstromen tot gevolg hebben. Pagina 2 van 4

Het niet aan de weg zetten van de restafvalrolemmer levert de inwoner een besparing op. Wanneer het tarief te hoog wordt, bestaat de kans dat inwoners het restafval elders weggooien, bijvoorbeeld bij het PMD, het GFT of OPK. 2.3 Een nadeel van het inzamelen van OPK aan huis is een extra papierrolemmer in de tuin. Het is wel een extra serviceprikkel om beter te scheiden. Er zit namelijk gemiddeld nog 11 kilogram OPK in de restafvalrolemmer. Uiteindelijk is bij volledig omgekeerd inzamelen is de restafvalrolemmer uit de tuin verdwenen. Dus dat is weer een rolemmer minder. 3.1 Het verlagen van de inzamelfrequentie van restafval kan voor de inwoners voelen als minder service. Inwoners kunnen namelijk minder vaak hun restafvalrolemmer aanbieden. Hier staat tegenover dat we de inzamelfrequentie van de GFT-rolemmer verhogen. GFT kan met name in de zomermaanden stank en ongedierte veroorzaken. Financiën Begroting Begrotingswijziging Eenmalige lasten Structurele lasten Eenmalige baten Structurele baten Dekking

Binnen begroting Nee

nog niet van toepassing

Uit dit voorstel volgen nog geen financiële consequenties. Wel brengen we deze de komende periode in beeld en betrekken we deze bij het opstellen van de Programmabegroting 2025-2028. Bij afvalinzameling werken we met een vast tarief en een gedifferentieerd tarief (diftar). Het uitgangspunt bij afvalinzameling is dat het kostendekkend is. Diftar betekent dat de inwoner een bedrag per lediging betaalt per aangeboden restafvalrolemmer. Dit is niet het geval bij de rolemmers GFT en PMD. Het blijkt dat diftar en het zorgvuldiger scheiden van afval succes heeft en daardoor wordt de restafvalrolemmer minder frequent aan de weg gezet. We zien daardoor de inkomsten afvalstoffenheffing teruglopen. Aan de andere kant heeft de gemeente minder verwerkingskosten wanneer de grondstofstromen zorgvuldig worden gescheiden. Het verwerken van restafval brengt namelijk kosten met zich mee en in het restafval zit nog steeds een substantieel deel recyclebaar materiaal. Wat één-en-ander voor gevolgen heeft voor de door de burger te betalen tarieven afvalstoffenheffing, brengen we voor de komende begroting nader in beeld. Indicatief kunnen we u al aangeven dat de kosten voor het plaatsen van de ondergrondse containers voor wegwerpluiers naar verwachting € 180.000 bedragen.

Een dergelijke investering brengt kapitaallasten met zich mee, dekking daarvan vindt plaats binnen het kostendekkende regime van de reiniging. De invloed van deze investering op de tarieven zal relatief gering zijn. Communicatie Voor het laten slagen van gemeentelijk afvalbeheer is uitgebreide communicatie over de logica van de systematiek, nut en noodzaak ervan en de betekenis ervan voor de huishoudens van groot belang. Het gaat om het beïnvloeden van het 'afval-aanbiedgedrag' van inwoners. Hier starten we mee naar de zomervakantie (zie uitvoering). Uitvoering Concrete acties naar omgekeerd inzamelen: • • • • • • •

Invoeren beeldmerk en communiceren uniforme wel/niet lijsten. November 2024 Inzamelfrequentie restafval verlagen naar 1 x per 4 weken. Januari 2025 Inzamelfrequentie GFT verhogen naar 3 x per 4 weken. Januari 2025 Diftar-tarief voor 2025 vasthouden. Januari 2025 Voorstel ondergrondse containers voor wegwerpluiers. Juni 2025 Inzetten afvalcoach. Januari 2025 Controles restaval op restafvalemmers. Maart 2025

Al deze acties vragen om intensieve communicatie over de logica van de systematiek, nut en noodzaak ervan en de betekenis voor de inwoners. Start na de zomervakantie

Pagina 3 van 4

Zie voor een uitgebreide toelichting bijlage 1. Bijlagen Bijlage 1: Notitie Programma Van Huishoudelijk Afval Naar Grondstof Bijlage 2: Figuur samenstelling fijn restafval in kg per inwoner Burgemeester en wethouders van Schouwen-Duiveland, S.J.A. Bronsveld

J.Chr. van der Hoek MBA

Secretaris

Burgemeester

Pagina 4 van 4