1058321 Bijlage 1 Notitie Programma VHANG

Notitie programma Van Huishoudelijk Afval Naar Grondstof Met optimale afvalscheiding naar hoogwaardige recycling. Inleiding Produceren, consumeren, afval weggooien en verbranden is een onhoudbaar systeem. Steeds luider is de roep om hergebruik van het brede palet aan grondstoffen en stappen te zetten in de transitie naar een circulaire economie. Het doel van het rijks-programma circulaire economie is om in 2050 volledig circulair te zijn. Het is van belang de komende jaren de focus te verleggen van het terugbrengen van de hoeveelheid restafval naar een betere kwaliteit van de grondstofstromen. Want als de grondstofstromen van een goede kwaliteit zijn, is de bijvangst weinig restafval. Om te komen tot kwalitatief nog betere recycling richt het programma Van Huishoudelijk Afval Naar Grondstof zich op twee belangrijke aspecten: • Het nog beter scheiden van restafval. Twee-derde van het huishoudelijk restafval bestaat uit waardevol, recyclebaar materiaal. Te grote hoeveelheden hiervan belanden in de verbrandingsoven. • Het verbeteren van de kwaliteit van de grondstofstromen. Vervuiling en de aanwezigheid van stoorstoffen zorgen ervoor dat de deelstromen die geschieden worden ingezameld niet optimaal zijn.

In 2018 heeft onze gemeente hiertoe stappen gezet en het gedifferentieerd tarief (diftar) ingevoerd. Inwoners betaalden vanaf dat moment per aangeboden restafvalrolemmer een bedrag. Dit was succesvol, want het aantal kilogram fijn restafval ging van 250 per inwoner naar 160. Op dit moment stabiliseert de hoeveelheid fijn restafval en zien we zelfs een lichte stijging. Het is dus tijd voor een volgende stap. Beoogd resultaat De hoeveelheid recyclebare grondstoffen in fijn huishoudelijk restafval is in 2035 teruggebracht van 80% naar minder dan 50%.

Aanleiding Vangdoelstellingen Europees en landelijk zijn ambities en doelstellingen geformuleerd gericht op het voorkomen van verspilling van grondstoffen. Waar we in het verleden stuurden op het reduceren van restafval naar 100 kilogram per inwoner, ligt de focus tegenwoordig steeds meer op de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen. Met andere woorden: het afval zo goed mogelijk scheiden om het weer te kunnen recyclen. Vanuit Europa hebben wij de verplichting om in 2025 minimaal 55% van ons afval te recyclen, oplopend tot minimaal 65% in 2035. Rijksbeleid Het Rijksbeleid richt zich met fiscale maatregelen op het ontmoedigen van het aanbieden en verwerken van huishoudelijk restafval. Vanaf 2025 is een Europese CO2-heffing in het leven geroepen op ingezameld restafval. Ook hebben we te maken met steeds verder stijgende kosten bij de verbrandingsovens van restafval. 1

Gemeentebeleid In ons gemeentebeleid maakt het recyclen van afval onderdeel uit van spoor 5: 'Circulaire Economie' van het spoorboekje ‘Duurzaamheid en Milieu 2022-2026'. Hier hoort hergebruik van grondstoffen en materialen bij. Daarnaast is samen met de andere gemeenten van Zeeland een concept opgesteld voor een regionale visie op circulaire economie. Deze wordt binnenkort vastgesteld. Sorteergedrag inwoners Schouwen-Duiveland Uit onze jaarlijkse sorteeranalyse van fijn restafval blijkt dat we verdere vooruitgang kunnen boeken in het scheiden van afval. Gemiddeld genomen bestaat ons fijne restafval (136 kg per inwoner) voor 47 kilogram uit recyclebaar groente- en fruitafval en etensresten (GFT), 10 kilogram uit tuinafval, 11 kilogram uit papier en karton en 10 kilogram uit plastic metaal verpakkingen en drankkartonnen (PMD) en 6 kilogram uit textiel. Zie voor een totaaloverzicht figuur 1. Voor alle duidelijkheid, het totaal aantal kilogram restafval per inwoner is 160. Het deel grof huishoudelijk afval komt er namelijk nog bij.

Figuur 1: samenstelling fijn restafval per inwoner van Schouwen-Duiveland Aanpak Hoewel de wijze waarop afval en grondstoffen worden ingezameld (het ‘inzamelsysteem’) een belangrijk onderdeel is van het afvalbeleid van een gemeente, is dit slechts één van de beleidsinstrumenten waarmee het ‘afval aanbiedgedrag’ van inwoners wordt gestuurd. Een compleet pakket aan instrumenten is met name gericht op bewustwording van inwoners, het voorkomen van afval (preventie) en het op juiste wijze aanbieden van huishoudelijk restafval en recyclebare grondstoffen. Omgekeerd inzamelen De ervaring van andere gemeenten leert, dat toewerken naar omgekeerd inzamelen leidt tot substantiële verlaging van het restafval en verbetering van de kwaliteit van de grondstofstromen. Bij omgekeerd inzamelen worden plastic en metaal verpakkingen (blik) en drankkartonnen (PMD), groente-, fruit- & tuinafval en etensresten (GFT) en eventueel ook oud papier & karton (OPK) bij inwoners aan huis opgehaald. Tegelijkertijd brengen inwoners het huishoudelijk restafval weg naar (ondergrondse) restafvalcontainers. Het is de bedoeling om hier geleidelijk naartoe te werken en hierbij gebruik te maken van een mix van communicatieprikkels (intrinsieke motivatie), service prikkels en financiële prikkels.

Communicatie Voor het laten slagen van gemeentelijk afvalbeheer is uitgebreide communicatie over de logica van de systematiek, nut en noodzaak ervan en de betekenis ervan voor de huishoudens van groot belang. Het gaat om het beïnvloeden van het 'afval-aanbiedgedrag' van inwoners. Intensieve terugkerende communicatie is van groot belang om gewenst gedrag te beïnvloeden. Hiertoe zetten we de volgende middelen in: • Hanteren van een eenduidig en verbindend beeldmerk afvalscheiding. • Uniforme Wel/Niet lijsten hanteren in de communicatie met inwoners. • Sturen op het (scheidings-)gedrag van inwoners. • Het eenduidig gebruiken van pictogrammen draagt bij aan gewenst gedrag rond afvalscheiding. (Europese) ontwikkelingen rond het uniformeren van pictogrammen worden gevolgd en praktisch vertaald naar onze gemeente, producenten, inzamelaars en verwerkers van de verschillende deelstromen. • Motiveren van inwoners om bij te dragen aan de circulaire economie, zoals hergebruik en afvalpreventie. 2

•

•

•

Inzet van afvalcoaches om inwoners te begeleiden. Er zijn landelijk gezien goede ervaringen met de inzet van afvalcoaches. De afvalcoach geeft telefonische advies of gaat met de inzamelaar mee de wijk in om gericht aan inwoners advies te geven. De personeelscapaciteit die vrijkomt door het verlagen van de inzamelfrequentie van restafval kan hiervoor mogelijk worden ingezet. In het team van reiniging kunnen collega’s hiervoor worden opgeleid. Inwoners en gasten attenderen op het scheiden van afval door ze hierop aan te spreken. In de gemeenten Borssele en Tilburg zijn goede resultaten behaald met het 4 keer per jaar controleren van alle aangeboden rolemmers restafval, namelijk een afname van 30%. Het beboeten van inwoners zien we als een laatste redmiddel, als sluitstuk op het beleid.

Serviceprikkels Als eerste stap naar omgekeerd inzamelen verlagen we de inzamelfrequentie van de restafvalrolemmer van 1 keer per 2 weken naar 1 keer per 4 weken. Hier staat tegenover dat we de inzamelfrequentie van de GFTrolemmer van 1 keer per 2 weken naar 3 keer per 4 weken verhogen. Het frequenter ophalen van GFT heeft tot doel het beter scheiden van groente, fruit, etensresten en fijn tuinafval. Op dit moment bestaat 35% van het restafval uit GFT. Hier is dus winst te behalen, want GFT is een grondstof voor compost en het verwerken van restafval kost geld. Daarnaast kan het vaker ophalen van GFT stankoverlast en ongedierte voorkomen, vooral in de zomermaanden. Per saldo rijden de vuilniswagens niet minder, mankracht en materiaal is tenslotte aanwezig. Op dit moment zet 75% van de inwoners hun restafvalrolemmer 1 keer per 4 weken of minder langs de weg. Voor de overige 25% vraagt het om een aanpassing en eventueel extra begeleiding. Een andere serviceprikkel kan zijn het inzamelen van oud papier en karton aan huis met een papierrolemmer. Nadeel is dat huishoudens vier rolemmers in de tuin krijgen. Wanneer omgekeerd inzamelen volledig is ingevoerd, is het zeer waarschijnlijk wel een goede optie. Op dat moment is de rolemmer restafval aan huis namelijk niet meer nodig.

Momenteel wordt ¾ van de totale hoeveelheid OPK ingezameld door onze eigen ophaaldienst, ¼ wordt aangeleverd door sportverenigingen en stichtingen. Huis aan huis inzameling gebeurt alleen in de kernen Oosterland, Kerkwerve en Noordgouwe. In andere kernen staan verzamelcontainers die worden beheerd door de betreffende verenigingen. Als beloning voor hun prestatie wordt een vergoeding per kg uitgekeerd. In 2023 is het inzamelen van OPK door verenigingen en stichtingen geëvalueerd. Inmiddels zijn inzamelovereenkomsten met de individuele verenigingen afgesloten. Wegwerpluiers en incontinentiemateriaal worden verzameld in het restafval en maken daar een substantieel onderdeel vanuit. In samenwerking met de branchevereniging wasbare luiers wordt gekeken hoe we het gebruik van wasbare luiers op Schouwen-Duiveland kunnen promoten en stimuleren. Hierbij wordt gedacht aan het aanbieden van workshops en het voor een gereduceerd tarief aanbieden van wasbare luiers. Per kind wordt ongeveer 300 kilo aan wegwerpluiers per jaar gebruikt. In het tweede kwartaal van 2025 volgt een voorstel om ondergrondse containers te plaatsen in de kernen voor luiers en incontinentie materiaal met toegangscontrole (pas). De ondergrondse container geeft weinig stankoverlast en is de meest efficiënte manier van inzamelen en ophalen.

Financiële prikkels Diftar is een instrument dat inwoners kan prikkelen om de restafvalrolemmer minder vaak aan te bieden. We werken al enige tijd met een gedifferentieerd tarief voor het ledigen van de restafvalrolemmer. Dit heeft ertoe geleid dat de restafvalrolemmer minder vaak door inwoners wordt aangeboden en dat afval dus beter wordt gescheiden. Het te hoog maken van gedifferentieerd tarief voor de lediging van de restafvalrolemmer kan vervuiling van de overige grondstofstromen tot gevolg hebben. Het niet aan de weg zetten van de restafval levert de inwoner een besparing op. Wanneer het tarief te hoog wordt bestaat de kans dat inwoners het restafval weggooien bij het PMD, het GFT of OPK. Het goed scheiden van de materiaalstromen leidt bovendien tot minder afkeur van een partij door de verwerker. Afkeur leidt namelijk tot het mislopen van inzamelvergoedingen en hogere verwerkingskosten van de afgekeurde partij. Een grondstofstroom wordt dan namelijk alsnog restafval. Door de verschillende grondstofstromen zo optimaal mogelijk te scheiden, ontstaat er minder restafval en blijven de verwerkingskosten lager. Hierbij is het van belang dat voor inwoners duidelijk is hoe ze de afvalstromen zo optimaal mogelijk kunnen scheiden (bijvoorbeeld wat mag wel/niet bij het PMD).

Uitvoering De ontwikkelingen in rijksbeleid dat moet worden vertaald naar gemeentelijk beleid voeren elkaar in hoog tempo op. Het gaat in de basis om het sturen op gewenst gedrag van alle inwoners. Het sturen op het 'afval aanbiedgedrag' van inwoners maakt het mogelijk het afval beter te scheiden én de kwaliteit van de grondstofstromen te verbeteren. Dit vraagt om inzet en begeleiding in de vorm van intensieve terugkerende 3

communicatie. Het is van belang hiervoor voldoende capaciteit voor vrij te maken in de vorm van een beleidsmedewerker. Concrete acties naar omgekeerd inzamelen: • • • • • • •

Invoeren beeldmerk en communiceren uniforme wel/niet lijsten. November 2024 Inzamelfrequentie restafval verlagen naar 1 x per 4 weken. Januari 2025 Inzamelfrequentie GFT verhogen naar 3 x per 4 weken. Januari 2025 Diftar-tarief voor 2025 vasthouden. Januari 2025 Stimuleren wasbare luiers en apart inzamelen wegwerpluiers in ondergrondse containers. September 2024; Juni/juli 2025 Inzetten afvalcoach. Januari 2025 Controles restaval op restafvalemmers. Maart 2025

Al deze acties vragen om intensieve communicatie over de logica van de systematiek, nut en noodzaak ervan en de betekenis voor de inwoners. Start na de zomervakantie Begin 2026 vindt een evaluatie plaats en op basis van de uitkomsten bepalen we een vervolgstap.

4