Presentatie Rekenkamer Schiermonnikoog 8 september 2026
Tekst van het document
“Hoeveel geld is er eigenlijk?" Onderzoek rekenkamer De Waddeneilanden Gemeentefinanciën
Even voorstellen • Uw rekenkamer • Esther Fogl • Jouke van Dijk • Engbert Boneschansker • Instrument van en voor de raad • gemeenteraden stellen de rekenkamer in en benoemen leden • college van B&W heeft eigen instrumenten • rekenkamer is onafhankelijk • kiest zelf onderwerpen o.b.v. criteria …maar luistert daarbij nadrukkelijk naar ideeën van raden Rekenkamer de Waddeneilanden 2 https://www.rekenkamers.nl/animatie-rekenkamerwerk/ https://www.texel.nl/rekenkamer-de-waddeneilanden/ Doel en rol • Wet versterking decentrale rekenkamers • Bijdrage leveren aan het versterken van het lokale bestuur • Ondersteunen kaderstellende en controlerende taak raden • Ingesteld door raden: verordening + samenwerkingsovereenkomst • Voor alle 5 Waddeneilanden + personele unie • Instrument voor de raad • Geen afrekenkamer • Gericht op helpen/ondersteunen (‘hulptroepen’) • Praktische aanbevelingen voor raden én colleges • Gebruik maken van kennis van elders • Vereniging van rekenkamers • Samenwerking (Rekenkamers Boven ‘t Ij + Platform Friese rekenkamers Rekenkamer de Waddeneilanden 3 Begeleidingscommissie = raadsleden 3-4 keer per jaar Waddentweedaagse https://www.texel.nl/rekenkamer-de-waddeneilanden/ Wat we doen • Onderzoek voor de gemeenteraden • alle eilanden gezamenlijk: budget; • 1x per anderhalf/twee jaar (groot) onderzoek • afzonderlijke gemeenten (eigen budget gemeenteraad) •
Bijvoorbeeld Ameland: evaluatie SSCWA (2022) • Rapporten en briefadviezen • Twee typen onderzoek: quick scan OF diepgravend(er) onderzoek • Briefadvies • Openbaar • Plan van Aanpak • Rapporten • Briefadvies • Jaarplan en jaarverslag • Nieuwsbrief • Verslag opvolging aanbevelingen door college Rekenkamer de Waddeneilanden 4 Hoe we het doen • Onderzoeksaanpak: documentanalyse, interviews, enz. • Vaste procedures en borging kwaliteit • Vaste procedure en ‘wederhoor’ Rekenkamer de Waddeneilanden 5
Onderzoek financiën Vragen rond gemeentefinanciën: • Hoe moet je financiële kengetallen beoordelen? • Hoe zit het met het ravijnjaar? • Hoe zit het met onderbouwing reserves? • Staan reserves in verhouding tot de risico´s? • Doe Mee onderzoek onderbesteding Vereniging van Rekenkamers/Radboud Universiteit Nijmegen • Rapport + Briefadvies Rekenkamer de Waddeneilanden 6
Financiële positie Rekenkamer de Waddeneilanden 7 Algemeen • Toename algemene en bestemmingsreserves • Meestal ruim boven vastgestelde minimum • Weerstandsratio ‘uitstekend’ volgens normen • Aandachtspunt/vraag: hoe en waarom normen voor reserves? • Ravijnjaar: afname algemene uitkering Gemeentefonds in 2028 Schiermonnikoog • Algemene reserve toe- en afname • Reserve Eneco: 986.334 euro • Bestemmingsreserves toegenomen begroting richting 2029 afname • Nota reserves en voorzieningen • In stukken geen minimum norm vastgesteld • T/m 2026 overschot, maar 2027-2028 tekort vooral door lagere algemene uitkering • Maar ook: Eneco reserve en Regiodeal geld • Verhouding beschikbare/noodzakelijke capaciteit: >2,0 (= uitstekend) • Onderbouwingen niet altijd duidelijk • Toevoegen saldo is automatisme • Afname wordt verwacht voor 2027-2028 Indexering Aandachtspunten sturing en budgetrecht Rekenkamer de Waddeneilanden 8 Algemeen • BBV-kengetallen: normen voor kengetallen zijn niet altijd duidelijk • Besluit Begroting en Verantwoording • Investeringsprojecten beïnvloeden financiële kengetallen sterk en kunnen leiden tot grote schommelingen in kengetallen • Verschil rekening/begroting door o.a.
• wijziging uitkering Gemeentefonds • projecten met vertraging • vacatures Daardoor verschillen ook saldo, kengetallen en reservepositie Schiermonnikoog • Schuldquote laag, maar stijgt komende jaren • Solvabiliteit: afgelopen periode gestegen tot ruim boven 20%, maar daalt licht • Belastingcapaciteit: beperkte ruimte • Oorzaak: Nieuwbouw LOC • Schuldquote - jaarrekening 2024 43%; begroting 2026 123% • Solvabiliteit - jaarrekening 2024 40%; begroting 2026 19% Risicoanalyse Rekenkamer de Waddeneilanden 9 Algemeen • Risicoanalyses worden door alle gemeenten gedaan • Onderbouwing van gehanteerde systematiek niet altijd duidelijk • Risicoanalyses zijn niet altijd up-to-date Schiermonnikoog • Financiële gevolgen risico’s berekend via ‘model’ • Grote verschillen in omvang en kans … • … maar onderbouwing niet altijd duidelijk • Veranderingen in reserve Sociaal Domein • Toelichting begroting 2025 en 2026 identiek • Toelichting op verandering in risico inschatting niet altijd compleet Toeristen- en forensenbelasting • Omvangrijke baten (waar ook kosten tegenover staan) • Opbrengsten verschillen tussen eilanden • Tarieven toeristenbelasting liggen dicht bij elkaar, maar systematiek verschilt • Systematiek en tarieven forensenbelasting verschillen Rekenkamer de Waddeneilanden 10
Briefadvies • Radboud Universiteit • Benchmark BDO • Gemeentefonds Rekenkamer de Waddeneilanden 11 • Meeste gemeenten kennen meevallers = onderbesteding • Onderbezetting eigen personeel, dus veel externe inhuur • Planningsoptimisme • Specifieke uitkeringen worden vaak niet direct besteed • (Ook) planningoptimisme • Komende jaren negatiever beeld: financiële risico’s, zoals bij jeugdzorg + wijziging Gemeentefonds • Complex model met verdeelmaatstaven • Wadden hebben eigen maatstaven, maar effect niet altijd duidelijk • Vlieland ‘voordeelgemeente’ • Nieuwe maatstaven veranderen verdeling • Toeristenbelasting en forensenbelasting vooralsnog gehandhaafd Waddentoets - MAAR UITSTEL!!!
Aanbevelingen Rekenkamer de Waddeneilanden 12 1. Zorg voor verbetering van de informatie in de begroting en jaarrekening (aanbeveling aan college) 2. Duidelijke en actuele normen voor de algemene reserve (aanbeveling aan raad) 3. Duidelijke spelregels voor bestemmingsreserves (aanbeveling aan raad) • Raad gaat over reserves • Actualiseer (en indexeer) • Wat is gewenste omvang? 4. Verbeter de meerjareninvesterings- programma’s zodat die actueel zijn en blijven (aanbeveling aan college) 5. Duidelijke informatie over weerbaarheid en risico’s, inclusief normen (aanbeveling aan raad). 6 Laat toeristen- en forensenbelasting voor de eilanden onderzoeken (aanbeveling aan raad) Reactie college • Organisatieonderzoek uitgevoerd door BMC • Interim-controle door de accountant • Organisatieontwikkeling speerpunt - de Organisatie op Orde