Presentatie 02 april Knelpuntenanalyse Lauwersoog-Schiermonnikoog
Tekst van het document
Knelpuntenanalyse Lauwersoog-Schiermonnikoog Deltares & Arcadis onderzoek i.o.v. RWS 1
Agenda •
Introductie/Aanleiding + kaders
•
Morfologie zeegat & verbinding (Uitgevoerd door Carlijn Meijers, Deltares)
•
Modelstudie (Uitgevoerd door Klaas Lenstra, Arcadis)
•
Interpretaties voor beheer
•
MARIN-studie door Gijs Coenraads
2
Aanleiding ?
• Glinder: constant veel baggerwerk, beweegt oostwaarts • Diverse geulontwikkelingen: gevolgen voor scheepvaart? • Veerbootroute te optimaliseren? • Ervaringen Holwerd-Ameland Ø ‘knelpuntenanalyse’ door Deltares + Arcadis: Ø morfologisontwikkelingen van zeegat van Zoutkamperlaag, en specifiek Glinder, Groote Siege op een rij te zetten. Ø op basis van literatuur, lodingen, historische kaarten en modelberekeningen. 3
KADER
Structuurvisie (PKB) Waddenzee 2006 + Nationaal Water Programma •
Situatie 2006 is uitgangspunt voor geulafmetingen:
‘vaargeulonderhoud gericht op schepen die toen bij gemiddelde zeestand en wind de havens konden aandoen.’
•
Actuele geulafmetingen, aandachtspunten en ambities staan in Nationaal Water Programma
•
Vaargeulonderhoud is beperkt in omvang, volgt de natuurlijke morfologische ontwikkelingen (uitsluitend ingrijpen indien bereikbaarheid of veiligheid in geding zijn). Ofwel: – minste baggerinspanning… – minste schade aan natuur en milieu, minste kosten – Nautisch veilig
•
Toegestane verdiepingen sinds PKB-2006: – Harlingen-Noordzee (2006) – Eemshaven-Noordzee (2018). – Incidenteel alleen in natuurlijk dieper wordende geulen, in aansluiting op natuurlijke ontwikkelingen, wegnemen van drempels (mits economisch rendabel etc). ~ Boontjes pilot
•
Vaartijd/vaarafstand is geen criterium. Ofwel: ligging natuurlijke geulen bepalen routes.
Afmetingen vaarwegen Lauwersoog-Noordzee -Schiermonnikoog
60
5
KADER Natura 2000 Beheerplan Waddenzee (mede gebaseerd op PKB/structuurvisie Waddenzee)
Baggeren onder voorwaarden vergunningvrij: 1. Mits passend binnen voorwaardekader voor wijze van baggeren en verspreiden 2. Mits de in beheerplan opgenomen verwachte baggerhoeveelheden niet structureel worden overschreden: – Maximaal totaal baggervolume/jaar = 7,037 miljoen m3 (= RWS + havenbeheerders). – Maximaal baggervolume geulen RWS = 3,652 miljoen m3/jaar – Bij structurele overschrijding: actualisatie door nieuwe toetsing van de effecten van het onderhoudsbaggerwerk op de instandhoudingsdoelstellingen N2000. (Vergunningverlening kan dan aan de orde zijn, dit ter beoordeling van bevoegd gezag Nb-wet (LNV).)
Bagger- en verspreidingslocaties (Zoutkamperlaag) en de ‘knelpunten’ Beheerplan Natura 2000 Waddenzee
7
KADER Agenda Wadden 2050: ambities baggeren/bereikbaarheid… • Waddengebied in 2050 duurzaam en veilig bereikbaar en past de mobiliteit bij de UNESCO-status van het Werelderfgoed. • RWS in 2030 energieneutraal. • Slimmer baggeren, minder baggeren: impact baggeren en verspreiden zo veel mogelijk reduceren. • Onderwaterhabitats verbeteren door rust op de bodem (oa door minder baggeren). • Troebelheid Eems verminderen. • Verduurzamen hele vervoers- + logistieke keten. • Mag niet ten koste gaan van bereikbaarheid havens/eilanden. • Diepte/breedte van geulen mogen niet toenemen. Bijstelling van baggerinspanningen en dimensies in toekomst denkbaar als kennis van morfologische ontwikkelingen daartoe aanleiding geeft en ontwikkelingen in de scheepvaart en mobiliteit dat mogelijk maken.
• Per haven verkennen welke afspraken mogelijk zijn om het bijbehorende vaargeulstelsel en (zo mogelijk) de sedimenthuishouding te verbeteren. Naast reguliere werk door RWS: Uitvoeringsagenda Wadden, UP23: “Ecosysteemgericht baggeren” (samenwerking RWS, Waddenhavens, CWN en Waddenacademie)
•
Context en historische ontwikkeling
•
Ontwikkelingen sinds de afsluiting
•
Modelresultaten en stromingen
•
Inzoomen: − Glinder − Siege − Lauwersoog-Noordzee
Knelpuntanalyse Glinder en Groote Siege
Ontwikkeling vaarweg Lauwersoog - Schiermonnikoog
9
Knelpuntanalyse Glinder en Groote Siege
Context: tijd- & ruimteschalen
Figuur: Elias (2021)
10
•
Geschiedenis van afsluitingen
•
Afsluiting Lauwerszee (1969)
•
Gevolgen van deze ontwikkelingen op grote schaal werken nog steeds door in het systeem
Knelpuntanalyse Glinder en Groote Siege
Context: inpoldering Lauwerszee
− Essentieel om knelpunten te begrijpen
Figuur uit: Brochure Morfologische veranderingen Waddenzee - Rijkswaterstaat
11
Afsluiting Lauwerszee (1969) leidde tot grote veranderingen Verlies 1/3 minder komberging = 1/3 minder getijdevolume: hoofdgeulen verzanden, heroriëntatie geulen.
? ?
1958
Afsluiting 1969
2018
12
Geschiedenis •
Historisch:
•
Na afsluiting Lauwerszee is evenwicht in bekken veranderd
•
Vooral Zoutkamperlaag laat structurele verandering zien
Knelpuntanalyse Glinder en Groote Siege
− Situaties met 1 hoofdgeul en met 2 geulen wisselen elkaar af
13
Effecten afsluiting Lauwerszee
•
Afname getijvolume 30%
•
Import van sediment → opvulling van het bekken
•
Op zoek naar nieuw evenwicht
Knelpuntanalyse Glinder en Groote Siege
Voor afsluiting
Na afsluiting
Figuur: Elias (2018)
14
Jaarlijkse veranderingen volume en bodemhoogte (waargenomen trends)
Waddenzeebekkens: 1. 2.
volumeverandering in miljoenen m3/jr stijging wadbodem: gemiddelde in mm/jr
Kustzone: 1. 2.
volumeverandering in miljoenen m3/jr terugtrekking NAP-20m in m/jr
Sedimentatie in Friesche Zeegat overtreft ruimschoots zeespiegelstijging (ca 2 mm/j) Kustzone juist erosief
Effecten afsluiting Lauwerszee •
Afname getijvolume → opvulling van de hoofdgeulen
•
Verschuiving zwaartepunt van zuidelijk naar oostelijk deel bekken Knelpuntanalyse Glinder en Groote Siege
− Oostelijke verplaatsing wantij
16
Effecten afsluiting Lauwerszee •
Afname getijvolume → opvulling van de hoofdgeulen
•
Verschuiving zwaartepunt van zuidelijk naar oostelijk deel bekken Knelpuntanalyse Glinder en Groote Siege
− Oostelijke verplaatsing wantij
17
Historisch verloop van de veerbootroute rond Glinder op basis van vaklodingen
1958
1970
Vroegere routes Huidige route 1982
1994
2006
2018
Vroegere routes Huidige route
Veranderingen Glinder sinds 1994 in meer detail (beheerlodingen)
1994
Gat
va
hie c S n
rm
koo i n n o
g veerbootroute
alternatieve scheepvaartroute
G
Zou
tka
mpe
rlaa
g
li
n
r e d
2000
Alternatieve scheepvaartroute
Ga
a t v
ch S n
i
o m r e
n
oo k i n
veerbootroute
G
Zou
tka
mpe
g
rlaa
g
li
n
r e d
2018
G
Zoutkamperl
at
v
aag
an
S
i ch
e
rm
o
i n n
o ko
g veerbootroute
G
li
n
r e d
Beheerloding januari 2020
G
Zoutka
at
mperla
va
n
ag
Sc
h
r ie
m
n on
i
o ko
G
g
li
n
r e d
Beheerloding september 2023
Ga
an t v
G
Zou
tka
mpe
rlaa
g
S
li
er chi
n
r e d
mo
ko nni
og
Beheerloding januari 2024 B in n en p la a tg a t Ga
an t v
G
Zou
tka
mpe
rlaa
g
S
li
er chi
n
r e d
mo
ko nni
og
Verschilkaart september 2023-2022 (over vakloding 2019) Aanzanding door zuidwaartse verlegging Gat van Schiermonnikoog
erosie door uitbochting GvS verlaging drempel
lichte aanzanding zuidzijde drempel
ophoging noordzijde drempel, vooral thv Glinder (= opvulling oude geul)
Veranderingen stromingen en debieten tussen 1994 en 2018 (op basis van modelstudie Arcadis, 2023)
Hydrodynamica en model
1 geul
1,5 geul
2 geulen
Knelpuntanalyse Glinder en Groote Siege
Stromingsberekeningen (historische en huidige) Drie bodems
30
Knelpuntanalyse Glinder en Groote Siege
Hydrodynamica en model
31
Hydrodynamische ontwikkeling Zoutkamperlaag •
Debiet Zoutkamperlaag neemt (snel) af (bijna 30% sinds 1994)
•
Debiet Binnenplaatgat neemt toe Trend lijkt nog in volle gang
•
Bevestigt verschuivende evenwicht tussen Zoutkamperlaag en Binnenplaatgat
•
Totale debiet zeegat neemt (licht) af
1 2 1
2
Knelpuntanalyse Glinder en Groote Siege
−
32
1994 2006
Knelpuntanalyse Glinder en Groote Siege
Hydrodynamica Glinder 2018
33
Verandering stroming rond Glinder: 1994 en 2018
In 1994 is stroming nog gericht op Zoutkamperlaag. Veerbootroute via Glinder volgt nog de natuurlijke geul en de stroming.
Vanaf ca 2018 is stroming geroteerd en gericht op Binnenplaatgat. Veerbootroute loopt nu dwars op stroom door platengebied.
Hydrodynamische ontwikkeling Glinder •
1994: vloed liep noordoost-waarts (van Zoutkamperlaag naar Gat van Schiermonnikoog), eb zuidwest-waarts
•
2018: eb en vloed omgekeerd
Knelpuntanalyse Glinder en Groote Siege
→ Situatie Glinder sterk afhankelijk van ontwikkelingen op grotere schaal
35
Voorstel aanpassing route Glinder
(ondergond = vakloding 2018 + beheerloding september 2023)
b Gemodelleeerde stroomrichting
Advies aan te passen route Glinder: - Oriënteren op gemodelleerde + verwachte stroming - Door diepste deel van drempel, buiten sterkste aanzandingsgebied
te
rou e d g o eo
huidige route door groeiende drempel en dwars op stroming
Advies verleggingsvoorstel in meer detail op basis van meest recente beheerloding (januari 2024) Verspreidingsvak Gat van Schiermonnikoog ligt buiten geul verleggen naar snelstromend en beter bereikbaar Binnenplaatgat. Bi
nn
en
pl
aa
tg a
Gat
Verspreidingsvakken Zoutkamperlaag: overweeg om deze op termijn op te heffen, i.v.m. aanzanding Zoutkamperlaag
ierm h c nS
ind
g ikoo n n o
Gl
Nieuw beoogde route: route ca 500 m langer. baggervak ca 500 m korter. route Gat van Schiermonnikoog opheffen
er
t
va
Huidige route: - Door aanzandingsgebied - Lengte huidige route: 1600 m - Lengte baggervak: ca 1000 m
Zout kam p
erlaa
g
1948
1967
1987
1994
2006
2018
Knelpuntanalyse Glinder en Groote Siege
Ontwikkeling Groote Siege
38
39
Ontwikkeling Groote Siege 1. Terugtrekken Groote Siege tot veerdam en afname natte volume
2
2. Geulmigratie Groote Siege 3. Sterke uitbreiding Brakzandstergat
1 2 3
3
Knelpuntanalyse Glinder en Groote Siege
4. Sinds ~ 2000 lijken de geulen relatief stabiel
40
Hydrodynamische ontwikkeling Groote Siege Debieten Groote Siege licht afgenomen −
Grootste afname Groote Siege lijkt al voor 1994 te zijn gebeurd
•
Debieten door Brakzandstergat nemen iets toe
•
Modelresultaten bevestigen beeld dat Groote Siege en Brakzandstergat de laatste 30 jaar relatief stabiel zijn
5
4 2
3 4
1 1
2
5
Knelpuntanalyse Glinder en Groote Siege
•
3
41
Samenvatting ontwikkelingen 1. Gevolgen afsluiting − −
Afname totale kombergingsvolume: sedimentatie in geulen Verplaatsen zwaartepunt van zuidelijk naar oostelijk deel bekken → verplaatsen wantij
− −
Oostelijke uitbreiding stagneert? Veranderende balans tussen Zoutkamperlaag en Binnenplaatgat - Binnenplaatgat recent gevormd, wordt snel dieper en trekt meer debiet - Zoutkamperlaag vult op en begint uit te bochten
3. Toekomstige ontwikkeling − Grote doorgaande veranderingen; lastig precies te voorspellen Vermoedelijk: − Binnenplaatgat neemt vermoedelijk functie hoofdgeul over − Verlanding in zuidelijk deel van het bekken (terugtrekken geulen, groei wadplaten/kwelders) − Groote Siege stabiel/erosief, Glinder via nieuwe route − Nieuwe vaarroute via Binnenplaatgat
Knelpuntanalyse Glinder en Groote Siege
2. Huidige ontwikkelingen
42
Gevolgen voor beheer •
Op basis van deze inzichten gaat Rijkswaterstaat de Glinder westwaarts verleggen: – Voorbesproken met WPD (goed ontvangen) – Goedkeuring LNV nodig (na ecologische toets etc) – Ca 30.000 m3 baggerwerk, aannemer moet materieel beschikbaar hebben.
•
Voor Groote Siege worden geen grote veranderingen verwacht: geul en baggerwerk zijn hier redelijk stabiel.
•
Binnenplaatgat kan op termijn een alternatief worden voor de scheepvaart tussen Lauwersoog en Noordzee.
•
De sterke geulontwikkeling langs de westkust van Schiermonnikoog (Binnenplaatgat) kan op langere termijn consequenties hebben voor het kustonderhoud van Schiermonnikoog (>10 jaar).
43
Vragen? 44
Studie MARIN: dimensionering vaargeul Schiermonnikoog – L’oog
Gijs Coenraads Rijkswaterstaat, 2 april 2024
45
Studie naar dimensionering vaargeul SchiermonnikoogLauwersoog Studie naar minimaal benodigde geulbreedte en diepte (onder bepaalde omstandigheden)
Opdrachtgever: Opdrachtnemer: Inhoudelijke begeleiding: Oplevering:
46
Ministerie IenW; Directoraat Generaal Mobiliteit MARIN Rijkswaterstaat i.s.m. Wagenborg Rapportage sept 2024 (verwachting)
Doel van de studie §
Inzichtelijk krijgen van manoevreereigenschappen van zowel de veerboot (Rottum) als de snelboot (Esonborg). Dit zal gedaan worden d.m.v. meetvaarten.
§
Het vaststellen van de minimale dimensies voor de vaargeul onder voorwaarde van een veilige en vlotte uitvoering van de dienstregeling. Hierbij hoort ook de mogelijkheid om elkaar te passeren.
§
Een vergelijking maken tussen de benodigde breedte/diepte en de daadwerkelijk beschikbare breedte/diepte voor verschillende waterstanden.
47
Aanpak / methodologie Ø Meetvaarten: diverse apparatuur op Rottum en Esonborg; 7 dagen varen. Ø Vaargeul opknippen in secties met gelijke karakteristieken. Per sectie data verzamelen: •
Dwarsstroom (Deltares) , orientatie t.o.v. overheersende windrichting, waterdiepte afh. van getij
Ø Per sectie de tij-afhankelijke adviesbreedte bepalen. • • • • • • •
Strekking van de vaarweg (recht of bochtig) Manoeuvre eigenschappen schepen Vaarsnelheid Bodemligging Wind Dwars- en langsstroom Oeverzuiging
Ø Rapportage 48
Voorbeeld opknippen vaarweg in secties
49
50
51
Aanvullende slides 52
Knelpuntanalyse Glinder en Groote Siege
Doorsnede drempel Zoutkamperlaag
53
Knelpuntanalyse Glinder en Groote Siege
Doorsnede drempel Zoutkamperlaag
54
Knelpuntanalyse Glinder en Groote Siege
Stroming Glinder
56
•
Glinder: sterkte toename tussen 2005 en 2015, daarna relatief constant
•
Groote Siege: geen duidelijke trend te herkennen
Knelpuntanalyse Glinder en Groote Siege
Baggervolumes
57