Keuze Buitenkansprojecten

Keuze Buitenkansprojecten Gebiedsinvesteringen duurzaam en leefbaar Schiermonnikoog Januari 2024

Inhoudsopgave 1.

INLEIDING ........................................................................................................................... 3 Buitenkanslijst ...................................................................................................................... 3

2.

KEUZE PROJECTEN............................................................................................................... 3 Voorstel Buitenkansprojecten ................................................................................................ 3 Puzzelen binnen budget ......................................................................................................... 4

3.

BUITENKANSLIJST ................................................................................................................ 4 Het resultaat van de consultatieronde .................................................................................... 5 De stemmers ................................................................................................................................... 5 Verschillen per categorie .................................................................................................................. 6

Werkwijze ............................................................................................................................. 6 4.

VERVOLGSTAPPEN ............................................................................................................... 7 Monitoren en risicobeheersing ............................................................................................... 7 Verder uitwerken projecten .................................................................................................... 7 Nieuwe route: inwoners aan zet ........................................................................................................ 7 Zorg op het eiland ............................................................................................................................ 7 Betaalbare en duurzame woningen ................................................................................................... 8 Maatschappelijke gebouwen klaar voor de toekomst ......................................................................... 8 Tijdelijke huisvesting seizoenspersoneel ........................................................................................... 8 Ontwikkeling Gouden Driehoek......................................................................................................... 8

Bijlagen BIJLAGE | SPELREGELS EN ACHTERGRONDINFORMATIE.................................................................. 9 Spelregels ........................................................................................................................... 10 Impuls leefkwaliteit ........................................................................................................................ 10 Additionaliteit ................................................................................................................................ 10 Draagvlak ...................................................................................................................................... 10 Staatssteuntoets ........................................................................................................................... 10 31 maart 2026 verplicht & eind 2030 uitgevoerd ............................................................................... 11

Achtergrondinformatie werkwijze Europese bijdrage ............................................................. 11 Ontvangen Europese bijdrage ......................................................................................................... 11 Overzicht projecten koepelaanvraag of SNN .................................................................................... 11

BIJLAGE | PROJECTKAARTEN ........................................................................................................ 12 BIJLAGE | PARTICIPATIEPROCES DE NIEUWE ROUTE ..................................................................... 24

1. Inleiding Schiermonnikoog krijgt € 10 miljoen inclusief BTW uit Europa, te besteden aan de leefkwaliteit op het eiland. Dit geld komt beschikbaar uit het Europees Herstel en Veerkrachtfonds. Om als regio over de middelen te beschikken is door de minister voor Klimaat en Energie en de regiopartners op 20 juni 2024 het bestuursakkoord Gebiedsinvesteringen ‘net op zee’ PAWOZ-Eemshaven ondertekend. Dit staat volledig los van eventuele compensatie als gevolg van de aanleg van energie-infrastructuur. Onderdeel van dit bestuursakkoord is een voorlopige projectenlijst met daarop concrete initiatieven en projecten waarvoor de gebiedsinvesteringen kunnen worden ingezet. Deze projecten zetten in op een leefbaar en klimaatbestendig Schiermonnikoog met oog voor de thema’s natuur, leefbaarheid, regionale economie en energietransitie. De projecten dragen daarmee integraal aan bij een toekomstbestendig, leefbaar en duurzaam eiland waar mens en natuur in harmonie naast en samen met elkaar leven. In de bijlage vindt u een toelichting op de spelregels en meer achtergrondinformatie over de Europese bijdrage.

Buitenkanslijst De voorlopige projectenlijst uit de bestuursovereenkomst is verder doorontwikkeld en geactualiseerd naar de Buitenkanslijst. Op de lijst staan projecten die al langer spelen of bekend zijn en voortkomen uit de reeds door de raad vastgestelde kaders en aangegeven wensen. Naar aanleiding van actuele ontwikkelingen zijn er projecten bij gekomen en van de lijst afgehaald. De in de lijst opgenomen projecten zijn getoetst aan de spelregels die voor de Europese bijdrage gelden. In dit rapport nemen we u mee in de keuzes die zijn gemaakt. We lichten de uitslag van de inspraakronde toe: hoe inwoners mee hebben gedacht in de keuzes, en hoe we om willen gaan met het restbudget. We lichten toe aan welke spelregels de projecten moeten voldoen, en de vervolgstappen voor de gekozen Buitenkansprojecten.

2. Keuze projecten Op basis van de spelregels, de keuzes die we als gemeente hebben gemaakt en de consultatieronde die we onder de inwoners hebben gehouden ziet de Buitenkanslijst met projecten die een bijdrage krijgen uit de € 10 miljoen er nu als volgt uit.

Voorstel Buitenkansprojecten Overwegende dat: • De gemeenteraad op 17 december 2024 heeft besloten € 1,3 miljoen als financieel kader mee te geven voor het participatieproces de nieuwe route; • Het college de keuze heeft gemaakt bij het vrijgeven van de projecten voor de inspraak op 26 november 2024 om het project Zorg op het eiland buiten de inspraak te houden – vanwege het al bekende draagvlak – en daar € 4 miljoen voor te reserveren;

3

•

Er 230 mensen hun advies hebben uitgebracht over de prioritering van de projecten in de consultatieronde over de Buitenkanslijst. Het advies van de inwoners gevolgd is bij de keuze van de Buitenkansprojecten.

Is het voorstel is om de € 10 miljoen als volgt te verdelen. Project

1 2 3 4

Gereserveerde bijdrage (inclusief BTW)

Nieuwe Route: eilanders aan zet (besluit raad 17-12-2024) Zorg op het eiland (buiten inspraak gehouden vanwege draagvlak)

€ 1.300.000 € 4.000.000

Duurzame en betaalbare woningen Toekomstbestendige maatschappelijke gebouwen Tijdelijk onderdak seizoenspersoneel Ontwikkeling van de Gouden Driehoek (gedeeltelijk) Totaal

€ 1.500.000 € 2.000.000 € 750.000 € 450.000 € 10 miljoen

Puzzelen binnen budget De keuze van projecten is naast een keuze op basis van het draagvlak en de andere spelregels ook een keuze over wat past binnen het budget. De top drie van de inwoners past binnen het beschikbare budget met de voor deze projecten in de Buitenkanslijst opgenomen bijdragen. Er resteert dan nog een budget van € 450.000. Het project dat net buiten de top 3 valt, is het project Ontwikkeling van de Gouden Driehoek, waaronder de realisatie van het Maritiem Centrum. Voor dit project hadden we op de Buitenkanslijst een bijdrage van € 1,5 miljoen opgenomen. Er is maar een deel daarvan beschikbaar. Dit project ontvangt een gedeeltelijke bijdrage ter hoogte van het restbudget van € 450.000. Er zal cofinanciering moeten worden gezocht. De Buitenkansbijdrage kan daarbij als vliegwiel dienen.

3. Buitenkanslijst Een van de spelregels voor projecten om in aanmerking te komen voor de gebiedsinvesteringen is het hebben van draagvlak. De door de gemeente opgestelde projectenlijst is daarom ter consultatie digitaal voorgelegd aan de inwoners. Deze projectenlijst is opgesteld op basis van de ideeën die al langer bekend zijn en voortkomen uit reeds door de raad vastgestelde kaders of aangegeven wensen. Dit noemen we de buitenkanslijst. In december 2024 was de inspraak met de vraag welke projecten de inwoners het belangrijkste vinden voor de toekomst op het eiland. In de bijlage zijn de projectkaarten opgenomen op basis waarvan men een keuze kon maken. Er is een uitzondering. Eén van de projecten is buiten de inspraak gehouden vanwege het belang van het project en het al aanwezige draagvlak bestuurlijk, politiek en op het eiland. Dit is het project Zorg op het eiland. De Europese subsidie is hiervoor een buitenkans om stappen te zetten met project. Als gemeente hebben we onze verantwoordelijkheid genomen voor het project ‘zorg op het eiland’ en deze buiten de inspraak gehouden.

4

In de bijlage vindt u ook een toelichting op het buitengewone participatieproces waarvoor ook is gekozen: de nieuwe route. Hierin zijn de inwoners aan zet om samen keuzes te maken voor concrete ideeën die ze zelf willen uitvoeren binnen de door de gemeente vastgestelde kaders.

Het resultaat van de consultatieronde Onderstaand een overzicht van de resultaten uit de consultatieronde.

Nummer 1 op de lijst, het project Betaalbaar en duurzaam wonen, springt er met 64 punten echt uit. Nummer 2, Maatschappelijke gebouwen klaar voor de toekomst en de nummer 3, Tijdelijke huisvesting seizoenspersoneel zitten heel dicht bij elkaar met respectievelijk 34 en 33 punten. De nummer 4, Ontwikkeling van de Gouden Driehoek volgt met een duidelijk verschil met 28 punten. De punten zijn toegekend op basis van het gemiddeld aantal keer dat er op een project op de plek in de top 10 is gestemd. De stemmers Er hebben in totaal 230 mensen gestemd. Dat is een heel mooie opkomst gezien het inwonertal van Schiermonnikoog. In de onderstaande tabel een duiding van de verdeling over de verschillende leeftijdscategorieën. Alle leeftijden zijn goed vertegenwoordigd. Niettemin is het aantal jongeren tot en met 30 jaar een beperkt aantal. Dit zijn er minder dan 25. Het merendeel van de stemmers is 50 jaar of ouder.

5

Ook is gekeken naar waar de stemmers vandaan komen. Het overgrote deel is inwoner of badgast met een eigen woning op het eiland: dit zijn 193 inwoners en 18 badgasten met een eigen woning op het eiland. Dat zijn dus 211 van de totaal 230 stemmen.

Verschillen per categorie Door de kleine aantallen jongeren is het lastig om significante verschillen aan te geven. Wat wel duidelijk is, is dat jongeren over het algemeen het project Maatschappelijke gebouwen klaar voor de toekomst lager prioriteren dan andere leeftijdscategorieën. Zij plaatsen het project Verduurzamen beschermd dorpsgezicht hoger dan de oudere inwoners. De projecten op nummer 1 en 2 zijn in beide categorieën hetzelfde. Ook de groep badgasten is beperkt in omvang. Het grootste verschil tussen badgasten en inwoners zit in het project Nutsvoorzieningen voor strandlocaties. Badgasten plaatsen dit project over het algemeen hoger op de lijst, en het project Maatschappelijke gebouwen klaar voor de toekomst lager. Ook voor badgasten staat het project Duurzaam en betaalbaar wonen op 1.

Werkwijze Gekozen is voor een digitale inspraakronde om een breed bereik te hebben bij de eilanders. Diegenen die hulp nodig hadden bij het digitaal invullen, konden naar een inloopbijeenkomst komen voor hulp. Op de inloopbijeenkomst kon men ook meer informatie over de projecten ontvangen. Eilanders konden van 11 december tot en met 23 december 2024 een keuze maken welk project

6

zij het belangrijkste vinden, door deze online te rangschikken van 1 tot 10. Van ieder project op de Buitenkanslijst is daarvoor een projectkaart gemaakt. Op de projectkaart staat een korte beschrijving van het project, waarom het een Buitenkans voor het eiland is, een schatting van de bijdrage die het project uit Europa zou kunnen ontvangen en of het project bijdraagt aan natuur, leefomgeving, economie en/of energietransitie. Alle ingevulde lijsten samen zorgen voor een gezamenlijke top tien. Het advies van de eilanders over de prioritering is de basis voor een onderbouwd besluit van de gemeenteraad over de Buitenkanslijst in januari 2025.

4. Vervolgstappen Monitoren en risicobeheersing De eerstvolgende stap is de verdere uitwerking van de projecten ter voorbereiding van de uitvoering. Belangrijk is om in 2025 de voortgang van de projecten te monitoren. De projecten moeten immers in maart 2026 zijn verplicht. Vooral deze spelregel zet een tijdsdruk op projecten waaraan de Europese bijdrage van € 10 miljoen wordt besteed. Het is geld met een houdbaarheidsdatum. Dat vraagt om risicobeheersing. Vooraf is daarom bijvoorbeeld gekeken naar de haalbaarheid van projecten. Mocht in 2025 blijken dat een project om welke reden dan ook niet tot uitvoering komt, dan kunnen we daarop inspelen doordat we de voortgang van de projecten continue monitoren. In de loop van 2025 maken we de balans op en kijken we of het nodig is om de buder (het restbudget) in te zetten, of dat alsnog voor een ander project wordt gekozen. Zo zorgen we dat de € 10 miljoen volledig wordt besteed op Schiermonnikoog.

Verder uitwerken projecten Nieuwe route: inwoners aan zet Het participatieproces wordt doorlopen in de periode januari – maart 2025. Op de planmiddag 25 en 26 maart besluiten de inwoners samen over welke projecten ze zelf gaan uitvoeren binnen de door de gemeente vastgestelde kaders. In april 2025 ligt het voorstel van de inwoners ter bekrachtiging voor aan de gemeente. Parallel werkt de gemeente een subsidieregeling uit. De projecten van de inwoners die worden gekozen op de planmiddagen kunnen hun bijdrage via een subsidieregeling bij de gemeente opvragen. Zorg op het eiland De uitdaging van dit project is het bedenken van wat er wél mogelijk is op een klein eiland als Schiermonnikoog aan zorg, en dan te komen tot een passende businesscase nu er een eenmalige financiële impuls mogelijk is met deze Buitenkansbijdrage. Samen met betrokkenen en zorgaanbieders wordt dit vraagstuk nu opgepakt, en rond de zomer moet de kansrijkheid duidelijk

7

zijn. Vervolgens kan in de 2e helft van 2025 het plan verder worden uitgewerkt. De gemeente kan dan uiterlijk maart 2026 besluiten de bijdrage in een bestemmingsfonds in de begroting op te nemen, gekoppeld aan een concreet benoemde prestatie. Betaalbare en duurzame woningen Een belangrijke spelregel van de Europese subsidie die speelt bij dit project is dat voldaan moet worden aan de staatssteuncriteria. De eerste stap is daarom een gesprek met de staatssteunspecialist om te kijken wat een slimme manier is voor het inzetten van de Europese bijdrage in dit project. Vervolgens wordt de aanpak samen met de direct betrokkenen verder uitgewerkt. Daaruit moet ook blijken of de bijdrage wordt ingezet voor maatregelen die de gemeente uitvoert, of die bijvoorbeeld door projectontwikkelaars worden opgepakt. Dit is van belang voor de wijze van het opvragen van de bijdrage. Maatschappelijke gebouwen klaar voor de toekomst De eerste stap die in dit project moet worden gezet is het samen met de betrokkenen verder uitwerken van de benodigde maatregelen en het kader (de spelregels) waarbinnen de bijdrage wordt verstrekt. Daarbij wordt ook de gereserveerde bijdrage voor dit project verder onderverdeeld naar de diverse maatschappelijke gebouwen.

Dit moet zomer 2025 duidelijk zijn, zodat in de tweede helft van 2025 door de gebouweigenaren (als dit niet de gemeente is) de bijdrage kan worden aangevraagd bij SNN. Tijdelijke huisvesting seizoenspersoneel Van belang is dat in overleg met de betrokken ondernemers en andere betrokken wordt gekeken naar wat er mogelijk is voor de tijdelijke huisvesting op Schiermonnikoog. In de regiodeal De Wadden is dit ook benoemd als project. Beide willen we combineren. Bij dit project speelt nadrukkelijk de spelregel dat voldaan moet worden aan de staatssteuncriteria. Medio 2025 moet de aanpak van dit project duidelijk zijn zodat de 2e helft van 2025 gebruikt kan worden voor de verdere uitwerking en voorbereiding van de uitvoering. Ontwikkeling Gouden Driehoek De realisatie van het Maritiem Centrum is een belangrijk onderdeel van dit project. Hiervoor is naast de Buitenkansbijdrage sowieso cofinanciering nodig. Een van de eerste stappen is het zoeken naar andere cofinancieringsmogelijkheden. Dit wordt al opgepakt door de betrokken eilander stichtingen. Daarnaast moet worden gekeken hoe de buitenruimte bij de ontwikkeling van de Gouden Driehoek verder vorm krijgt. Dit in samenhang met het toekomstbestendig maken van het dorpshuis en de realisatie van woningen. Medio 2025 moet duidelijk zijn hoe het budget van € 450.000 ingezet kan worden voor de ontwikkeling van de Gouden Driehoek.

8

BIJLAGEN

9

Bijlage | spelregels en achtergrondinformatie Spelregels Om in aanmerking te komen voor een bijdrage uit de gebiedsinvestering dienen de projecten te voldoen aan de Europese subsidie- en SPUK-spelregels. De projecten die op de Buitenkanslijst staan, zijn getoetst op deze spelregels. Hiermee voldoen de projecten aan de volgende criteria en komen zij in aanmerking voor de gebiedsinvesteringen. Bij de verdere uitwerking blijven deze spelregels een belangrijk aandachtspunt. Impuls leefkwaliteit De projecten dienen een impuls te leveren aan de leefkwaliteit door een bijdrage te leveren aan een of meerdere van de volgende thema’s: - Behoud en versterking van natuur - Verbeteren van de fysieke leefomgeving - Versterken van de regionale economie - Versnellen van de energietransitie Additionaliteit Additionaliteit is de mate waarin aannemelijk is dat een project slechts met behulp van een subsidie kan worden uitgevoerd. Het project of de activiteit is daarnaast iets nieuws of aanvullends ten opzichte van de wettelijke en reguliere gemeentelijke werkzaamheden. Draagvlak Een van de spelregels is dat er vanuit de samenleving draagvlak is voor de projecten die een bijdrage krijgen. In het project Buitenkans is daarvoor gebruik gemaakt van een consultatieronde bij de eilanders.

In deze consultatieronde hebben betrokkenen bij het eiland kunnen aangeven welke projecten voor hen de voorkeur hebben om uitgevoerd te worden. Bovendien wordt een deel beschikbaar gesteld aan concrete ideeën van eilanders zelf, die ze zelf uitvoeren en waarover ze samen binnen de door de gemeente gestelde kaders beslissen. Staatssteuntoets Als bedrijven staatsteun zoals een subsidies ontvangen dient deze te voldoen aan bepaalde regels en mag het geen invloed hebben op de markt. Een eerste toets is gedaan bij de keuze in projecten. Bij de verdere uitwerking blijft dit een belangrijk aandachtspunt. Er dient een staatsteuntoets te worden meegenomen bij het opvragen van een bijdrage. Hiervoor is hulp beschikbaar door het ondersteuningsteam uit Groningen en een staatssteunjurist.

10

31 maart 2026 verplicht & eind 2030 uitgevoerd Een belangrijke spelregel voor de Europese bijdrage is dat de bijdrage aan een project uiterlijk 31 maart 2026 moet zijn verplicht. Dit betekent dat contracten voor de uitvoering moeten zijn ondertekend in het geval van aanbesteding en bij het verstrekken van subsidie moet deze zijn beschikt. Wanneer dit bij uitzondering niet lukt, kan de gemeenteraad een besluit nemen om een bestemmingsfonds op te nemen in de begroting, concreet gelabeld aan een specifieke activiteit (prestatie). De activiteiten moeten in 2030 zijn uitgevoerd.

Achtergrondinformatie werkwijze Europese bijdrage Ontvangen Europese bijdrage De Europese bijdrage wordt door het Rijk via een SPUK overgemaakt aan de regiokassier. In deze regio is dat de provincie Groningen. De SPUK ‘Regeling specifieke uitkeringen gebiedsinvesteringen Net op Zee’ is vastgesteld en op 20 november 2024 gepubliceerd in de Staatscourant. Het ontvangen van een bijdrage gaat op verschillende manieren.

Voor de projecten die worden uitgevoerd door de gemeente (in de openbare ruimte), ontvangt de gemeente een koepelsubsidie van de regiokassier. Wanneer inwoners een bijdrage ontvangen voor de uitvoering van een project, kunnen zij een subsidie aanvragen bij de gemeente. De gemeente neemt het bedrag dan mee in de aanvraag voor de koepelsubsidie bij de regiokassier. Private organisaties die projecten gaan uitvoeren, moeten een subsidie aanvragen bij het Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN). Zij krijgen van de gemeente en toekenningsbrief als bewijs van draagvlak voor het project bij de inwoners van Schiermonnikoog. Er is hulp beschikbaar voor het aanvragen van subsidie. Overzicht projecten koepelaanvraag of SNN Project Nieuwe route Zorg op het eiland

Koepelaanvraag of SNN Koepelaanvraag | subsidieregeling inwoners Koepelaanvraag | bestemmingsfonds

Duurzame betaalbare huizen

Subsidie aanvraag derden via SNN, tenzij maatregel door gemeente uitgevoerd dan koepelaanvraag Subsidie aanvraag derden via SNN en koepelaanvraag voor gemeentelijke gebouwen Subsidie aanvraag derden via SNN, tenzij maatregel door gemeente uitgevoerd dan koepelaanvraag

Maatschappelijke gebouwen Tijdelijk onderdak seizoenspersoneel

11

BIJLAGE | Projectkaarten Hierna wordt per project een toelichting gegeven. De projecten staan op volgorde van de uitkomst van de consultatieronde, beginnend met het project dat vanwege het draagvlak buiten de consultatieronde is gehouden.

12

Zorg op het eiland

13

Duurzame en betaalbare huizen

14

Maatschappelijke gebouwen klaar voor de toekomst

15

Tijdelijk onderdak seizoenspersoneel

16

Ontwikkeling van de Gouden Driehoek

17

Meer water voor Schiermonnikoog

18

Verduurzamen beschermd dorpsgezicht

19

Herinrichting dorpscentrum

20

De Veerhaven klaar voor de toekomst

21

Nutsvoorzieningen voor strandlocaties

22

Klimaatbestendig en veilig fietsnetwerk

23

Bijlage | Participatieproces de nieuwe route Er is een grote wens om de eilanders een rol te geven bij het verdelen hiervan over projecten. Naast de reguliere inspraak zetten we daarom – voor een deel van het budget – de participatiemethode de nieuwe route in, waarbij de eilanders binnen de door de gemeente gestelde kaders ideeën kunnen inbrengen en samen een keuze maken voor de door hen zelf uit te voeren projecten. Door de inzet van de participatiemethode de nieuwe route geven we ruimte aan de eilanders voor de inbreng van hun ideeën voor de gebiedsinvesteringen Schiermonnikoog. Zo wordt eigenaarschap en betrokkenheid gecreëerd bij het project.

De eilanders worden tijdens het proces ondersteunt door onafhankelijke procesbegeleiding. Het proces start met voorbereidende gesprekken met eilanders die betrokken willen worden. Uiteindelijk komt alles samen op de planmiddagen eind maart 2025. Op die middagen beslissen de eilanders samen welke concrete ideeën ze zelf willen uitvoeren binnen de door de gemeente vastgestelde inhoudelijke en financiële kaders. Gedurende dit proces laat de gemeente los. Het is aan de eilanders. Het proces van de nieuwe route ziet er als volgt uit:

Startpunt voor de participatiemethode de nieuwe route is de kwestie die er speelt. Op basis van de centrale vraag nodigen we eilanders uit om mee te doen. De inhoudelijke en financiële kaders zijn de spelregels waar de concrete ideeën van de eilanders aan moeten voldoen. Daarbinnen besluiten de eilanders samen welke concrete ideeën zij zelf willen uitvoeren.

24

Kwestie ‘We ontvangen voor Schiermonnikoog vanuit Europa geld om het leven op ons eiland te verbeteren. Dit is een buitenkans! We nodigen de eilanders uit hun eigen ideeën en plannen uit te voeren. Aanvullend op de projecten die door de gemeente zijn bedacht. Jeugd en jongvolwassen hebben de toekomst, die willen we daarom nadrukkelijk uitnodigen om mee te doen.’ Centrale vraag ‘Welke concrete ideeën zijn er bij de eilanders om zelf het leven op Schiermonnikoog te verbeteren?’ Kaders De concrete ideeën van de eilanders moeten: ü bijdragen aan het verbeteren van het leven van de mienskip op Schiermonnikoog; ü toekomstbestendig zijn en een langdurig edect hebben; ü niet op Buitenkanslijst van de gemeente staan; ü op korte termijn uitvoerbaar zijn; ü een duidelijke eigenaar hebben; ü met het beschikbaar budget kunnen worden uitgevoerd: in totaal € 1 miljoen inclusief BTW; ü voldoen aan de geldende wetten en regels; ü voldoen aan de subsidieregels die voor dit budget gelden. De belangrijkste zijn: o de subsidie moet uiterlijk 31 december 2025 zijn aangevraagd; o voldoen aan de staatssteuncriteria. Aanvullende opmerkingen van de gemeente Schiermonnikoog: o De gemeente nodigt de eilanders uit om op de plandag bij de concrete ideeën aan te geven wat nodig is om deze zelf uit te voeren, welke hulp van een ander eventueel nodig is en van wie.

25