Gespreksnotitie Beleidskader Natuur

gespreksnotitie Beleidskader natuur waddenzee

naar een toekomstbestendige waddenzee

Achtergrond en aanleiding Het proces rondom het opstellen van het Beleidskader Natuur Waddenzee door het Rijk is onlangs gestart. Er ligt een concept plan van aanpak over hoe de realisatie van het kader de komende tijd wordt vormgegeven. Belangrijke uitgangspunten zijn: 1. het herstellen, behouden en versterken van de natuur in de Waddenzee; 2. het actief tegengaan van de negatieve impact op deze natuur door het (economisch) medegebruik. Met het Beleidskader Natuur Waddenzee wil het Rijk komen tot een integrale aanpak die de druk op de natuur vermindert en die bijdraagt aan de gewenste balans tussen ecologie en economie. De gemeenten die samen het Samenwerkingsverband De Waddeneilanden vormen, willen procesmatig en inhoudelijk zorgvuldig en tijdig betrokken zijn bij de totstandkoming van het Beleidskader Natuur Waddenzee. Aanleiding voor het opstellen van dit beleidskader is de zorg over de huidige en toekomstige kwaliteit van de natuur in het Waddengebied. Specifieke soorten en habitats hebben het moeilijk en de biodiversiteit gaat hard achteruit. Kortom de natuur in de Waddenzee heeft het zwaar. Tegelijkertijd is het belangrijk om in het bredere Waddengebied oog te hebben voor een vitale economie en de toekomstbestendige leefbaarheid van de eilanden. De Wadden willen immers een plek zijn waar het prettig wonen, werken en recreëren is.

Belangrijke vraag is dus hoe we zorgen voor een goede balans in het Waddengebied en op welke manier we met elkaar en andere stakeholders bijdragen aan een veilig, vitaal en veerkrachtig Waddengebied voor nu en in de toekomst. Als Samenwerkingsverband De Waddeneilanden hebben we op 29 juni jl. een gezamenlijke brainstorm over dit onderwerp gehouden, om op die manier als Colleges B&W op een informele manier onze ideeën met elkaar te delen. Deze gespreksnotitie is hiervan het resultaat. De gespreksnotitie is een basis om onze gemeenschappelijke positie uit te werken en helpt ons om uit te dragen op welke manier we als eilanden in het proces betrokken willen zijn. Uiteraard betekent de inzet op die gemeenschappelijkheid niet dat er geen ruimte is voor individuele standpunten van de afzonderlijke eilanden. We trekken samen op en onderkennen en respecteren onderlinge verschillen.

Op zoek naar balans In het op te stellen Beleidskader Natuur gaat het vooral om het vinden van balans tussen ecologie en economie. Hoe kunnen we de Waddenzee zo gebruiken dat we er in balans met de natuur kunnen wonen, werken en recreëren. Kortom hoe houden we de leefbaarheid voor de inwoners van de Waddeneilanden op pijl, waarbij we de unieke natuurkwaliteit behouden, herstellen en verbeteren. Vanuit de invalshoeken ecologie, economie en leefbaarheid hebben we uitgesproken wat we als samenwerkingsverband belangrijk vinden, waar onze gemeenschappelijkheid zit en hoe we dit willen organiseren en borgen. We hebben stil gestaan bij onze gezamenlijke boodschap richting het Rijk en hebben een aantal stappen benoemd die nodig zijn om het Beleidskader Natuur verder te brengen met onze input. 1

Ecologie De Waddenzee (en dat geldt in de volle breedte voor het trilaterale Waddengebied) is een prachtig, uniek gebied waar we trots op zijn. De status van UNESCO Werelderfgoed benadrukt dat, net als de Nationale Parken op de verschillende eilanden dat doen. De Waddenzee, de eilanden en vaste wal, vormen een uniek landschap. Ecologie speelt een sleutelrol en combineert vaak één op één met economische thema’s. De natuur heeft een grote intrinsieke waarde. De kwaliteit die deze natuur heeft vind je (bijna) nergens, in ieder geval niet op zo grote schaal. De prachtige waddennatuur is ‘de kip met het gouden ei’. Het zorgt jaar-in-jaar-uit voor de toestroom van mensen die het gebied willen bezoeken en beleven. Vanuit de intrinsieke waarde en vanwege de economische betekenis, zijn het behoud en de bescherming van de natuur belangrijke randvoorwaarden voor een gezonde toekomst en goede leefbaarheid op de eilanden. En daar schuurt het. Door de veelheid aan economische activiteiten in het gebied, staat diezelfde natuur onder steeds grotere druk. We zien de volgende oplossingsrichtingen en kansen: Biedt ruimte aan ecologische initiatieven die een positief effect hebben op de natuur en die - in het verlengde daarvan - de beleefbaarheid van die natuur vergroten. Dit biedt ruimte om de economie en ecologie in balans te ontwikkelen en versterken.

Voorbeelden van zulke activiteiten kunnen het verplaatsen van de veerdienst van Holwerd naar Ferwert zijn, maar bijvoorbeeld ook de aanleg van (vogel)eilandjes tussen de veerhaven en de jachthaven op Schiermonnikoog. Het zijn kansen die in de huidige context juridisch (N2000) niet mogelijk zijn, maar juist meerwaarde voor de natuur kunnen brengen. ‘Mogelijk maken’ zou een goede ambitie zijn in het Beleidskader Natuur Waddenzee’; Zet in op innovaties die oplossingen bieden: denk aan nieuwe manieren van schone energieopwekking, het inzetten van duurzaam vervoer en transport, het vergroenen van de bruine vloot, etc. Dat biedt ruimte voor economische groei met behoud en zelfs herstel van de natuurkwaliteit. Ook hier moet goed worden gekeken naar bestaande weten regelgeving. Deze sluit niet altijd aan op de voorgenomen innovaties, waardoor ze belemmerend werken en niet helpend zijn voor kansrijke initiatieven; Kijk goed naar de cumulatieve effecten: als je ergens iets wilt, moet er ergens anders misschien iets van af. Gebruik daar eenduidige wet- en regelgeving voor. Denk aan restricties, zoals een maximaal aantal zeehondentochten of het verbieden van bepaalde activiteiten (bv. races met snelle boten en RIB’s, mossels vangen en BBQ-en op de Razende Bol). Belangrijk is dat er ruimte en capaciteit is om hier goede handhaving op te hebben.

Uiteindelijk moet de balans in activiteiten opleveren dat de natuur niet inlevert, of liever nog, iets wint. Eilandbesturen en andere overheden moeten daarvoor met een brede blik naar het gebied kijken en samen de goede afwegingen maken. Tijdig met elkaar aan tafel is belangrijk, om gezamenlijk de goede verantwoordelijkheid te nemen.

2

leefbaarheid Leefbaarheid gaat voornamelijk over de verschillende eilanden en de inwoners en is dé drager voor de ontwikkeling van een gezonde waddennatuur en -economie. Door de leefbaarheid te borgen dragen we bij aan de verdere ontwikkeling van het Waddengebied als ecologisch en economisch interessant gebied voor ons en voor de generaties na ons. Vanuit leefbaarheid zien we goede aanknopingspunten voor een gezamenlijke visie op de natuur. Het gaat immers om zowel de gezonde ecologie als de veerkrachtige economie die bijdragen aan toekomstbestendigheid. Om de leefbaarheid van de eilanden voor de toekomst te behouden kiezen we voor een integrale aanpak. Punten die hierin zijn genoemd: Bereikbaarheid heeft absolute prioriteit: een goede en veilige (veer)verbinding naar de eilanden moet tenminste op het huidige niveau blijven, zodat de eilanden te allen tijden goed bereikbaar zijn. Ook toekomstige generaties moeten in staat zijn om bestaanszekerheid en toekomstperspectief op de eilanden te hebben. Goede verbindingen (fysiek en digitaal) zijn deel van de noodzakelijke levensader. Daarin is overigens wel enige flexibiliteit aan te brengen. Zo kan bijvoorbeeld het aantal afvaarten op rustige dagen/periodes mogelijk omlaag, om daarmee ook de economische druk op de Waddenzee te verlagen.

De eilanden delen een visie op de economie die niet zozeer uit gaat van groei in omvang, maar van groei in kwaliteit. Juist die keuze is ingegeven vanuit de visie op leefbaarheid en natuurlijke kwaliteit; Traditie, historie, archeologie en de authenticiteit van de eilanden dragen in belangrijke mate bij aan de leefbaarheid. Ze worden gezien als belangrijk onderdeel van het leven op de eilanden en moeten voor nu en de toekomst geborgd en bewaard blijven. We concentreren ons op de gemeenschappelijkheid van de eilanden als geheel, maar hebben oog voor de individuele wensen en belangen die de verschillende eilanden uniek maken. Juist die eenheid in verscheidenheid maakt ons samenwerkingsverband uniek; Het ministerie I&W is de autoriteit waar het bijvoorbeeld gaat over de wet- en regelgeving rondom baggeren. Vanuit het samenwerkingsverband zien we mogelijkheden en kansen om baggerslib uit de Waddenzee in te zetten voor bijvoorbeeld dijkversterking, in combinatie met natuurontwikkeling. Dit sluit zeer aan op de wens om circulariteit te bevorderen en voor grote en complexe opgaven gebiedseigen materiaal te gebruiken. Vanuit die hoedanigheid zien we ons hierin als eilander gemeentebesturen als een belangrijke gesprekspartner; Om de leefbaarheid op niveau te houden en verder te ontwikkelen kiezen we voor kwaliteit boven groei.

3

economie De economie is een belangrijk motorblok voor de Waddeneilanden en het zorgt voor blijvende ontwikkeling. Die ontwikkeling is nodig, ook om de natuurkwaliteit en leefbaarheid te behouden. Het gaat over de economische pijlers: toerisme & recreatie, natuur, transport en landbouw & visserij. Daarin is kwaliteit leidend. Het Beleidskader Natuur mag daarin niet belemmerend werken, maar moet ontwikkelingen en innovaties versterken en bestendigen met ruimte voor duurzame circulaire economische ontwikkeling. Economische ontwikkeling in harmonie met het beeld (natuurlijke rijkdom) dat we van de eilanden hebben (bv. geen ruimte voor jetski’s of RIB’s maar wel voor houten bootjes). We realiseren ons ten volle dat de wens om het gebied in balans te ontwikkelen op gespannen voet kan staan met andere ambities. De gemeentebesturen ervaren daarin een belangrijke opgave te hebben en zien voor zichzelf een belangrijke rol bij de totstandkoming van het Beleidskader Natuur Waddenzee. In de uitwerking van het beleidskader zien we de volgende punten om mee te geven aan het Rijk: Economische ontwikkeling met minder impact vraagt om flexibliteit, innovatie en ontwikkeling. Zorg ervoor dat het beleidskader dit niet belemmert. Kijk kritisch naar bijvoorbeeld instandhoudingsdoelen en mogelijkheden om met innovaties en projecten natuurkwaliteit te herstellen, behouden en versterken.

Soms kan dat op andere plekken en onder andere voorwaarden dan we nu zien. Wees creatief; Laat de vermindering van negatieve economische impact op de natuur aan ons zelf over. Op zoek naar de balans (of zelfs het realiseren van een plus) kunnen we als eilanden onderling veel bereiken door activiteiten te stimuleren of juist te ontmoedigen. Als kenners van het gebied en bestuurders voor onze samenlevingen zijn we daar goed toe in staat; Praat niet over ons, maar met ons. Zorg er voor dat we als bestuurlijke vertegenwoordigers van de eilanden tijdig een eenduidige positie hebben in het proces, zodat we vanaf het prille begin meewerken aan het beoogde eindresultaat. Het Beleidskader Natuur Waddenzee moet helpend zijn. Dat is het door ons goed te betrekken.

4

Tot slot Leefbaarheid is voor ons de drager voor alle ecologische en economische activiteiten in de Waddenzee en in het Waddengebied. De bereikbaarheid van de eilanden is binnen deze drager het belangrijkste thema. Wat betreft de maatregelen die we nemen om de natuur te herstellen, behouden en verbeteren zien we vooral kansen in het terugdringen van cumulatieve effecten. Advies is om dit soort effecten goed met elkaar in kaart te brengen, zodat we op basis van gemeenschappelijke beeldvorming kunnen afwegen waar iets wel of juist niet mogelijk is. Neem ons vanaf het begin mee in het proces om te komen tot Beleidskader Natuur. Dit voorkomt dat we niet alleen achteraf kunnen reageren, maar juist aan de voorkant meedenken en meedoen. Bovendien vergroot dit het draagvlak voor beleid en wordt polarisatie voorkomen. Betrek ook de vaste wal gemeenten langs de volledige waddenkust bij de vorming van het beleid. Ook zij hebben vanuit ecologie, economie en leefbaarheid hun belangen en ideeën. Zoek naar samenhang en samenwerking, zodat het uiteindelijke kader kan rekenen op breed draagvlak. Wat ons betreft zou dit in trilateraal verband moeten, de Waddenzee beperkt zich immers niet tot onze landsgrenzen, maar reikt tot Duitsland en Denemarken toe.

5

colofon

Deze gespreksnotitie is het resultaat van de brainstormsessie van het Samenwerkingsverband De Waddeneilanden op 29 juni 2023 als reactie op het voornemen van het Rijk om een Beleidskader Natuur Waddenzee op te stellen. in opracht van

Samenwerkingsverband De Waddeneilanden Q. Schouten K. Praamstra procesbegeleiding en tekst

J. Jepma D. Borjeson Noordtij

Wirdumerdijk 13-C 8911CB LEEUWARDEN 058-2130819 info@noordtij.nl www.noordtij.nl