Bijl. 3 - Regioplan bestuursakkoord regiopakket PAWOZ Eemshaven v5.1
Tekst van het document
1 CONCEPT Regioplan Gebiedsinvesteringen Net op Zee tranche 2+ Versie 5.1 28 augustus 2026 2 Regio Eemshaven Regionale werkgroep gebiedsinvesteringen PAWOZ-Eemshaven Gemeente Ameland Gemeente Het Hogeland Gemeente Noardeast-Fryslân Gemeente Schiermonnikoog Gemeente Westerkwartier Provincie Fryslân Provincie Groningen Waterschap Noorderzijlvest Wetterskip Fryslân Datum 28 augustus 2026 Versie 5.1 Status DEFINITIEF EINDCONCEPT: Ten behoeve van besluitvorming 3 INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE ................................................................................................................................... 3 1 INLEIDING ....................................................................................................................................... 6 1.1 Aanleiding en context ............................................................................................................ 6 1.2 Constructieve samenwerking Rijk-Regio ............................................................................... 6 1.3 Bestuursakkoord ‘Regiopakket PAWOZ-Eemshaven’ ............................................................ 7 1.4 Opbouw van dit regioplan .....................................................................................................
8 2 AANLANDING VAN KABELS EN LEIDINGEN ..................................................................................... 9 2.1 Status tracés voor elektriciteitskabels en waterstofleidingen ............................................... 9 2.2 Impact van de aanlanding ................................................................................................... 10 2.2.1 Fysieke implicaties van aanlanding ................................................................................. 11 2.2.2 Tracé voor elektriciteitskabels ........................................................................................ 13 2.2.3 Tracés voor waterstofleidingen ...................................................................................... 14 3 EVENWICHTIGE VERDELING EN INZET VAN MIDDELEN ................................................................ 16 3.1 Algemeen ............................................................................................................................ 16 3.2 Onderlinge verdeling van de middelen ............................................................................... 16 3.2.1 Uitgangspunten in het bestuursakkoord ‘Regiopakket PAWOZ-Eemshaven’ ................. 16 3.2.2 Aanvullende afspraken regiopartners .............................................................................
17 3.2.3 Overzicht gebiedsafbakening en verdeling van de middelen ......................................... 18 3.3 Thematische inzet van de middelen .................................................................................... 20 3.3.1 Algemene uitgangspunten .............................................................................................. 20 3.3.2 Overkoepelend beleidskader: Agenda voor het Waddengebied 2050 ........................... 20 3.3.3 Relatie tot andere beleidsinstrumenten ......................................................................... 22 3.3.4 Concrete basisafspraken regiopartners .......................................................................... 23 4 GEBIEDSINVESTERINGEN – LOKALE IMPULS ................................................................................. 25 4.1 Algemeen ............................................................................................................................ 25 4.2 Gemeente Ameland: klimaat en energie ............................................................................. 25 4.2.1 Lokale investeringsbehoeften en -doelstellingen ........................................................... 25 4.2.2 Beleids-/uitvoeringskader ...............................................................................................
25 4.2.3 Projecten en activiteiten ................................................................................................. 26 4.3 Gemeente Het Hogeland: veerkrachtige waddenkust ........................................................ 29 4.3.1 Lokale investeringsbehoeften en -doelstellingen ........................................................... 29 4.3.2 Beleids- en uitvoeringskader ........................................................................................... 30 4.3.3 Projecten en activiteiten ................................................................................................. 31 4.4 Gemeente Noardeast-Fryslân: toekomstbestendige gemeente ......................................... 33 4.4.1 Lokale investeringsbehoeften en -doelstellingen ........................................................... 33 4.4.2 Beleids-/uitvoeringskader ............................................................................................... 34 4 4.4.3 Projecten en activiteiten ................................................................................................. 34 4.5 Gemeente Schiermonnikoog: toekomstbestendige waterhuishouding .............................. 37 4.5.1 Lokale investeringsbehoeften en -doelstellingen ...........................................................
37 4.5.2 Beleids-/uitvoeringskader ............................................................................................... 38 4.5.3 Projecten en activiteiten ................................................................................................. 39 4.6 Gemeente Westerkwartier: energie en leefkwaliteit .......................................................... 41 4.6.1 Lokale investeringsbehoeften en -doelstellingen ........................................................... 41 4.6.2 Beleids-/uitvoeringskader ............................................................................................... 42 4.6.3 Projecten en activiteiten ................................................................................................. 42 5 GEBIEDSINVESTERINGEN – REGIONALE IMPULS .......................................................................... 45 5.1 Lauwersmeergebied ............................................................................................................ 45 5.1.1 Beleids-/uitvoeringskader ............................................................................................... 45 5.2 Lauwersmeer .......................................................................................................................
46 5.3 Lauwersoog ......................................................................................................................... 49 6 EXTRA MIDDELEN VERSTERKING NATUUR ................................................................................... 51 6.1 Natuur op Schiermonnikoog ............................................................................................... 51 6.2 Beleids-/uitvoeringskader ................................................................................................... 51 6.3 Projecten en activiteiten ..................................................................................................... 52 7 EXTRA MIDDELEN AANPAK VERZILTING ....................................................................................... 53 7.1 Kuststrook Het Hogeland ..................................................................................................... 53 7.2 Beleids-/uitvoeringskader ................................................................................................... 54 7.3 Projecten en activiteiten ..................................................................................................... 55 8 UITVOERINGSKADERS REGIONALE PARTNERS ..............................................................................
56 8.1 Algemeen ............................................................................................................................ 56 8.2 Uitvoeringskaders regiokassier ........................................................................................... 56 8.2.1 Financiële en juridische afspraken .................................................................................. 56 8.2.2 Governance ..................................................................................................................... 57 8.3 Uitvoeringskaders overige regiopartners ............................................................................ 57 8.3.1 Algemeen ........................................................................................................................ 57 8.3.2 Verstrekking van middelen ............................................................................................. 57 8.3.3 Gebiedsinvesteringen – tranche 2 - lokale impuls .......................................................... 58 8.3.4 Gebiedsinvesteringen – tranche 2 – regionale impuls .................................................... 59 8.3.5 Extra middelen versterking natuur .................................................................................
60 8.3.6 Extra middelen aanpak verzilting .................................................................................... 60 8.4 Monitoring en verantwoording ........................................................................................... 60 8.5 Communicatie en zichtbaarheid .......................................................................................... 61 9 FINANCIËN .................................................................................................................................... 62 5 9.1 Begroting ............................................................................................................................. 62 9.2 Compensabele BTW ............................................................................................................ 63 9.3 Bevoorschotting .................................................................................................................. 63 9.4 Projecten op basis van huidige inzichten ............................................................................ 64 6 1 INLEIDING 1.1 Aanleiding en context In de Klimaatwet is vastgelegd dat Nederland in 2030 55% minder CO2-uitstoot dan in 1990 en in 2050 klimaatneutraal is. Om dit te behalen is de ambitie voor windenergie op zee in 2022 met 10,7 gigawatt (GW) verhoogd naar een capaciteit van ongeveer 21 GW rond 2030.
Met het opschalen van deze ambities levert windenergie een aanzienlijke bijdrage aan de klimaatdoelstellingen en sluit het aan bij de oproep van de Europese Commissie aan de lidstaten om de ontwikkeling van energie uit hernieuwbare bronnen te versnellen. In de Routekaart ‘Windenergie op zee’1 zijn de te ontwikkelen windparken en aanlandlocaties van de netaansluitingen opgenomen. Voor het wadden- en kustgebied van Groningen en Fryslân zijn de daarin de windparken Doordewind (DDW) en Ten Noorden van de Waddeneilanden (TNW) van primaire relevantie. Het oostelijk waddengebied staat daarom aan de vooravond van een ingrijpende ruimtelijke en infrastructurele ontwikkeling als gevolg van de versnelde uitrol van windenergie op zee. De realisatie van bovengenoemde windparken, zoals voorzien in de routekaart richting ongeveer 23 GW in 2030, vraagt om grootschalige aanlanding van elektriciteitskabels en – op termijn – leidingen voor waterstof en eventueel CO₂. Deze aanlandingen concentreren zich onder meer in de regio Eemshaven en raken direct het wadden- en kustgebied van Groningen en Fryslân. De aanleg en inpassing van kabel- en leidingtracés brengen complexe ruimtelijke afwegingen met zich mee. Deze raken aan meerdere functies in het gebied: natuur, landbouw, waterbeheer en leefomgeving.
De stapeling van infrastructurele ingrepen – nu en in de toekomst – vraagt om een integrale benadering, waarbij cumulatieve effecten expliciet worden meegewogen. 1.2 Constructieve samenwerking Rijk-Regio De regionale partners in Groningen en Fryslân onderschrijven het nationale belang van de energietransitie en de rol van wind op zee daarin. Zij spreken de intentie uit om in nauwe en constructieve samenwerking met het Rijk deze opgave vorm te geven. Daarbij ziet de regio nadrukkelijk ook economische kansen, onder meer voor de versterking van het energiecluster rond de Eemshaven, innovatie in duurzame energie en nieuwe werkgelegenheid. Tegelijkertijd benadrukken de regionale partners dat de voorgenomen ontwikkelingen een grote impact hebben op de leefkwaliteit van mens en natuur. Het gebied kent unieke waarden, waaronder de Waddenzee als UNESCO-werelderfgoed en de aanwezigheid van hoogwaardige 1 De oorspronkelijke routekaart dateert uit juni 2022 en gaat uit van 21 GW aan geïnstalleerd vermogen. In de laatste aanpassing van de routekaart uit maart 2026 wordt uitgegaan van een capaciteit van 23 GW. 7 akkerbouwgronden. Deze kwaliteiten zijn niet alleen ecologisch en landschappelijk van betekenis, maar vormen ook de basis voor de regionale economie en identiteit. Voor de regio weegt het behoud en versterken van leefkwaliteit daarom zwaar.
Dit vraagt om zorgvuldige keuzes in tracering, uitvoering en mitigatie, en om aanvullende investeringen die bijdragen aan natuurversterking, een robuuste landbouwstructuur en een aantrekkelijke leefomgeving. De regio staat voor een grote uitdaging, die tegelijkertijd kansen biedt. Door intensieve samenwerking tussen Rijk en regio, een stevige verankering in bestaande beleidskaders en een integrale inzet van middelen uit het regiopakket, kan worden gewerkt aan een toekomst waarin duurzame energie, economische ontwikkeling en leefkwaliteit in balans zijn. De gezamenlijke inzet van alle partners moet leiden tot een evenwichtige ontwikkeling van het oostelijk waddengebied, waarin de energietransitie hand in hand gaat met het behoud en de versterking van de unieke kwaliteiten van het gebied. 1.3 Bestuursakkoord ‘Regiopakket PAWOZ-Eemshaven’ Om een verantwoorde inpassing van de windparken en de bijbehorende infrastructuur van het 'net op zee' mogelijk te maken is besloten voor de regio PAWOZ-Eemshaven 99 miljoen euro beschikbaar te stellen vanuit de landelijke gebiedsinvesteringen uit het Klimaatfonds, verdeeld over twee tranches. Op 20 juni 2024 kwamen Rijk en Regio een bestuursakkoord overeen over de eerste tranche aan gebiedsinvesteringen van 50 miljoen euro.
Op 6 november 2024 kondigde de Minister via een brief aan de regio aan dat in de tweede tranche 49 miljoen euro beschikbaar wordt gesteld. Het doel van deze gebiedsinvesteringen is de leefkwaliteit in de omgeving van de aanlandlocaties te verbeteren. De gebiedsinvesteringen zijn een extra impuls voor de regio en zijn daarmee aanvullend op de kosten voor realisatie en (wettelijke) compensatie die van toepassing zijn op de energie- infrastructuur projecten. In aanvulling op de gebiedsinvesteringen heeft het Rijk 25 M€ aan middelen toegezegd voor natuurversterking, een ecologisch impulspakket en maatregelen tegen verzilting. Rijk en regio hebben afspraken gemaakt over de inzet van de gebiedsinvesteringen en de aanvullende middelen, in totaal 124 M€, en hiertoe op 10 december 2025 het bestuursakkoord Regiopakket PAWOZ- Eemshaven ondertekend. Het doel is tweeledig: § Enerzijds een bijdrage gelet op de aanlanding van windenergie op zee en daaruit voortvloeiende economische ontwikkeling voor de regio. § Anderzijds het faciliteren van investeringen in een toekomstbestendige leefomgeving, zodoende dat daar waar de 'lasten' van het kabel- en leidingtracés voor de aanlanding worden ervaren ook de 'lusten' terecht komen.
De opgave staat niet op zichzelf, maar sluit aan bij bestaande beleidsvisies en programma’s, waaronder de Agenda voor het Waddengebied 2050 en het Uitvoeringsprogramma Waddengebied 2021–2026. Deze kaders benadrukken het belang van een integrale benadering van economie, 8 ecologie en leefbaarheid, en vormen een belangrijke basis voor de verdere uitwerking van de infrastructuuropgave. Het totaalpakket van 124 M€, zoals opgenomen in bovengenoemd bestuursakkoord is als volgt opgebouwd: Reeds bestemd Nog te bestemmen Toelichting Gebiedsinvesteringen – tranche 1 50 M€ Uitgewerkt in ‘regioplan gebiedsinvesteringen- tranche 1’ Gebiedsinvesteringen – tranche 2 49 M€ Uitgewerkt in onderhavig ‘regioplan gebiedsinvesteringen – tranche 2+’ Ecologisch impulspakket 18 M€ Ten behoeve van natuur in de Waddenzee Extra middelen versterking natuur 2 M€ Aanvulling op het ecologisch impulspakket – onderdeel van onderhavig ‘regioplan gebiedsinvesteringen – tranche 2+’ Extra middelen aanpak verzilting 5 M€ Investeringen om verzilting in kuststrook tegen te gaan – onderdeel van ‘regioplan gebiedsinvesteringen – tranche 2+’ Nb: Genoemde bedragen zijn inclusief de compensabele BTW die dient te worden afgedragen aan het BTW Compensatiefonds.
1.4 Opbouw van dit regioplan Onderhavig regioplan richt zich primair op de inzet van de middelen in de kolom ‘Nog te bestemmen’ en gaat dus naast de gebiedsinvesteringen – tranche 2 ook over de extra middelen voor de versterking van natuur en de extra middelen voor de aanpak van verzilting. Daarom heeft dit regioplan de titel ‘gebiedsinvesteringen – tranche 2+’. De opbouw van het plan is als volgt: § Hoofdstuk 2 gaat nader in op de algehele impact van aanlanding voor het gebied en het beleidskader dat door de regiopartners wordt gehanteerd bij de inzet van de middelen. § Hoofdstuk 3 bevat een uitwerking en onderbouwing van de verdeling van de middelen over de regiopartners en over de verschillende thema’s. Daarbij wordt ook kort ingegaan op de inzet van de ‘reeds bestemde’ middelen. § Hoofdstuk 4 en 5 bevat een plan van aanpak en globale omschrijving van concrete projecten die de regiopartners hebben geïdentificeerd voor ‘gebiedsinvesteringen – tranche 2’, daarbij onderscheid makend tussen ‘lokale impuls’ en ‘regionale impuls’. § Hoofdstuk 6 en 7 bevat een plan van aanpak en globale omschrijving van concrete projecten voor respectievelijk ‘versterking natuur’ en ‘aanpak verzilting’. § Hoofdstuk 8 gaat in op de uitvoeringskaders: financieel-juridische kaders, governance en communicatie § Hoofdstuk 9 bevat een financieel overzicht inclusief bevoorschottingsschema.
9 2 AANLANDING VAN KABELS EN LEIDINGEN 2.1 Status tracés voor elektriciteitskabels en waterstofleidingen Elektriciteitskabels De minister van Klimaat en Groene Groei heeft in juli 2025 haar voorkeur uitgesproken voor de Schiermonnikoog Wantij (route VII) als tracé voor de elektriciteitskabels vanaf het toekomstige windpark Doordewind. Met de huidige kennis kan gesteld worden: als de vergunningprocedure succesvol wordt doorlopen én realisatie van Doordewind definitief is, is de kans groot dat voor de aanlanding bovengenoemd tracé wordt gebruikt, waarbij voor de route over land nu twee routes worden onderzocht, de dijkvariant en de in PAWOZ (Programma Aansluiting Wind op Zee) omschreven variant. Nu de voorkeursroute voor de elektriciteitskabels vastligt, is PAWOZ formeel afgesloten. Parallel hieraan heeft het Rijk besloten om de Oude Westereemsroute (route II) en de Tunnelvariant (route X) op te nemen in het landelijke programma VAWOZ (Verbindingen Aanlanding Wind op Zee) als mogelijke alternatieven voor toekomstige aanlanding van elektriciteitskabels. Waterstofleidingen Binnen PAWOZ-Eemshaven zijn ook mogelijke routes voor waterstofleidingen onderzocht. Op basis van de laatste tracéstudies zijn voor waterstof nog drie routes in beeld: de Ameland Wantij (route VIII) en de Zoutkamperlaag (route IX) en de Tunnelvariant (route X).
Dit is ook meegenomen in het besluit van het voorkeursalternatief. De inzet van waterstofleidingen alsmede de bijbehorende tijdsraming is echter aanzienlijk onzekerder geworden. In de Klimaat- en Energienota van 16 september 2025 heeft het Rijk aangekondigd de voorbereidingen voor waterstofproductie en -transport op zee met vijf jaar te pauzeren. Met het afsluiten van PAWOZ is besloten de routes voor waterstofleidingen op te nemen in VAWOZ als ruimtelijke reserveringen voor mogelijk toekomstige ontwikkelingen. Daarbij wordt ook de optie van hergebruik van bestaande aardgasleidingen bekeken. Er zijn echter nog geen voorkeursalternatieven vastgesteld. Zolang de ontwikkeling van waterstof op zee wordt gepauzeerd, wordt binnen VAWOZ geen verder onderzoek naar routes voor waterstofleidingen gedaan. 10 Kaartje met routes zoals opgenomen in het Bestuursakkoord ‘Regiopakket PAWOZ-Eemshaven’ d.d. 10 december 2025: § voorkeursalternatief voor elektriciteitskabels (route VII, groen), uitkomst van het PAWOZ-programma § overige alternatieven voor elektriciteitskabels (routes X en II paars), overgeheveld naar het VAWOZ-programma; en § mogelijke routes voor toekomstige waterstofleidingen (routes VIII, IX en X, blauw),’on hold’, overgeheveld van het VAWOZ-programma.
2.2 Impact van de aanlanding Het is evident dat het leggen van kabels en leidingen vanaf de wind en/of waterstofparken op zee in meer of mindere mate impact zal hebben op het betreffende gebied. De selectie van de uiteindelijke tracés is naast technische haalbaarheid en kosten voor een belangrijk deel afhankelijk van effecten voor het milieu, de landbouw en de omgeving. In onderstaande paragrafen wordt de impact van de aanleg van de kabels en leidingen op het omliggende gebied nader toegelicht. Impact en effecten worden uitgebreid onderzocht en uitgewerkt in de Milieu Effect Rapportage (MER) en de Integrale Effectenanalyse (IEA). Uitgaande van een weloverwogen afweging, zal gelden dat planschade volgens de vigerende wettelijke kaders gecompenseerd zal worden. In hoofdstuk 3 en 4 wordt de koppeling tussen deze impact en de projecten die voor de gebiedsinvesteringsmiddelen in aanmerking komen verder uitgewerkt.
11 2.2.1 Fysieke implicaties van aanlanding Aanleg van elektriciteitskabels Voor PAWOZ-Eemshaven werden in eerste instantie zowel wisselstroom (AC)-verbindingen als gelijkstroom (DC)-verbindingen onderzocht. Inmiddels is de AC-variant uitgesloten en blijft alleen de DC-variant over. De stroom loopt met zeekabels via de Waddenzee naar het vasteland en kruist daarbij Schiermonnikoog. Er vindt nog onderzoek plaats hoe Schiermonnikoog wordt gekruist: door eronderdoor te boren (HDD) of eroverheen te gaan met een wadtrencher. Op het vasteland wordt de stroom met landkabels getransporteerd tot aan een transformator, al dan niet voorafgegaan door een converterstation en vervolgens wordt aangesloten op het landelijke hoogspanningsnet van TenneT. De zeekabel wordt met de landkabel verbonden via een overgangsmof. Hoe de aanleg van de landkabels plaatsvindt wordt ook nog onderzocht. Dat kan via horizontale boringen (HDD) of open ontgravingen. Ook wordt de steunbermvariant nader onderzocht Voor zachte en natte bodems, zoals het wad, kan de zogenaamde wadtrencher uitkomst bieden: het is een rupsvoertuig dat met lage gronddruk over de bodem rijdt en de kabels direct op de juiste diepte in een smalle sleuf van zo'n vijftig centimeter legt, anders dan bij open ontgraving.
De wendbaarheid van het voertuig maakt dat dit qua effecten mogelijk minder nadelig kan zijn voor gevoelige plekken zoals schelpdierbanken en zeegrasvelden, omdat deze plekken vermeden kunnen worden. De wadtrencher (bron: TenneT)
12 Schematische weergave DC-verbinding (bron: Witteveen en Bos / Royal HaskoningDHV) Aanleg van waterstofleidingen Waterstofleidingen worden afhankelijk van de gekozen route afgezonken op de zeebodem en nadien begraven dan wel in een tunnelbuis aangelegd. In het wadgebied wordt de wijze van aanleg nog onderzocht. Daar waar sprake is van kwetsbare natuur wordt het gebruik van een horizontale boring overwogen. De leiding vanaf zee wordt aangesloten op een waterstof aanlandingsstation met een omvang van ongeveer 2 ha. Om de ruimtelijke en visuele impact hiervan te beperken wordt geprobeerd deze op een bestaande industriële locatie te realiseren. In het leidingtracé worden voor en na het aanlandingsstation afsluiterlocaties (20x20m) ingevoegd. Bron: Witteveen en Bos / Royal HaskoningDHV Op het vasteland worden leidingen ondergronds aangelegd, waarbij doorgaans wordt gekozen voor open ontgraving en bij kruisingen van bijvoorbeeld watergangen, waterkeringen en infrastructuur gebruik wordt gemaakt van sleufloze technieken, zoals een horizontaal gestuurde boring (HDD). Als alternatief voor de aanleg van nieuwe leidingen in de zee en op het land, wordt onderzocht in hoeverre het haalbaar is om bestaande aardgasleidingen te gebruiken voor waterstoftransport.
13 2.2.2 Tracé voor elektriciteitskabels Het voorgenomen besluit van de minister voor de Schiermonnikoog Wantij-route betekent dat de kabel van het windpark Schiermonnikoog doorkruist en via het wantij en de kwelders aan land komt ter hoogte van Kloosterburen/Het Hogeland en langs de noordkust loopt en op het transformatiestation van TenneT in de Eemshaven wordt aangesloten. De aanlanding van elektriciteitskabels heeft met name impact in de volgende gebieden: Schiermonnikoog Zoals al in het regioplan – tranche 1 is uitgewerkt zorgt de voorgenomen aanleg van de kabels zowel tijdens de voorbereiding, realisatie als ook daarna voor significante ruimtelijke, visuele en sociale impact: § Er dienen twee kabelsystemen (elk bestaande uit drie stroomkabels en één glasvezelkabel) te worden gelegd: één voor elke verbinding van de windparken Doordewind 1 en 2. Er wordt nog onderzocht of dit als twee bundels van drie stroomkabels kan of dat de zes stroomkabels apart van elkaar moeten worden aangelegd. § In de MER voor de projectprocedure worden nu twee opties onderzocht: een HDD-boring en een kruising met behulp van een trencher. Daarbij wordt onderzocht op welke wijze de impact van beide opties kan worden geminimaliseerd.
§ Ten behoeve van de HDD-boringen onder het eiland dient er zowel aan de Noordzee-zijde als aan de wadzijde van het eiland een werkgebied van zo’n 2 hectare te worden vrijgemaakt en droog gepompt en verlicht in de donkerste plek van Nederland. § Daarnaast is er veel ruimte op het strand nodig voor het leggen van de kabels die gebruikt gaan worden voor de boring. Gezien het feit dat de werkzaamheden plaatsvinden buiten het stormseizoen, heeft het mogelijk impact op het toerisme. § De HDD-boring vindt waarschijnlijk plaats in twee seizoenen, waardoor veel apparatuur relatief lange tijd aanwezig is in het gebied. § Een alternatief is de inzet van de (wad)trencher die in kortere tijd de kabels kan aanleggen, maar dan over Schiermonnikoog heengaat. In de MER wordt gekeken wat de nadelige effecten op de kortere en langere termijn zijn van de trencher op bodem en landschap, enz. § Tijdens de realisatie neemt de logistieke druk op het eiland aanzienlijk toe: er zal sprake zijn van aanvoer van (zwaar) materieel en personeel. Dit zal deels over het water plaatsvinden, maar ook deels over bestaande wegen en het strand, waarbij de bestaande infrastructuur meer dan gebruikelijk zal worden belast. § De unieke status van Schiermonnikoog als natuurreservaat maakt dat een aanlanding niet alleen ecologische en geologische gevolgen heeft, maar ook de leefbaarheid beïnvloedt.
Het eiland wil zijn kleinschalige karakter behouden, waarin mens en natuur in balans zijn. Grootschalige infrastructurele ingrepen passen daar niet bij. De aanleg van kabels zal daarom door bewoners worden ervaren als een verstoring van de rust, ruimte en samenhang binnen de hechte eilandgemeenschap. Het Hogeland De voorgenomen aanlanding van de elektriciteitskabel leidt in Het Hogeland, zowel tijdens de aanlegfase als op langere termijn, tot merkbare negatieve ruimtelijke en functionele effecten. 14 Negatieve effecten tijdens de aanlegfase: § Ter hoogte van Kloosterburen komt de kabel aan land. Volgens de oorspronkelijke route doorkruist de kabel de dijkzone en loopt vervolgens door hoogwaardig landbouwgebied richting de Eemshaven. Inmiddels wordt een alternatieve, minder impactvolle route langs de binnenzijde van de zeedijk/ steunberm door betrokken partijen serieus overwogen en nader onderzocht. § Tijdens de uitvoering ontstaat extra druk op de bestaande infrastructuur door tijdelijke afgravingen en werkterreinen en intensief bouwverkeer c.q. transport van materiaal en personeel, wat vooral in het kleinschalige kustgebied nadrukkelijk wordt ervaren. § Het open landschap van Het Hogeland, gekenmerkt door rust, weidsheid en cultuurhistorische structuren, wordt door deze ingrepen tijdelijk aangetast.
Negatieve effecten op langere termijn: § De aanleg brengt risico’s en onzekerheden met zich mee voor het landbouwkundig gebruik van de gronden, onder andere door mogelijke verstoring van de bodemstructuur, effecten op de waterhuishouding en verzilting, en beperkingen voor toekomstig gebruik. § Een belangrijk deel van de ontwikkeling concentreert zich in en rond de Oostpolder, waar TenneT een convertorstation realiseert. Voor deze locatie wordt een uitgebreid planproces doorlopen, inclusief onderzoeken naar effecten op milieu, landbouw en landschap. Deze vormen de basis voor een zorgvuldige landschappelijke en functionele inpassing. § In de bredere omgeving zijn eveneens effecten zichtbaar, zoals een toename van verkeersbewegingen en geluid. Ook heeft de ontwikkeling effect op de ruimtelijke inrichting, zoals het wegvallen van vrije zichtlijnen als gevolg van het realiseren van bebouwing in het open polderlandschap. 2.2.3 Tracés voor waterstofleidingen Zoals aangegeven is er nog veel onduidelijk over de aanleg van waterstofleidingen vanuit windpark TNW (Ten Noorden van de Waddeneilanden). Daarom is in het kader van dit regioplan gekozen voor een globale beschrijving.
Wel is duidelijk dat bij een toekomstige keuze voor aanlanding via het Ameland Wantij-tracé en of het Zoutkamperlaagtracé aanzienlijke ruimtelijke en maatschappelijke impact zal hebben op het Waddengebied en de kustzone. Zodra de ontwikkeling van waterstofproductie op zee weer wordt opgestart, zal nader onderzoek plaatsvinden naar de minst impactvolle aanlegmethode. De aanlanding van waterstofleidingen heeft met name impact in de volgende gebieden: Ameland Wanneer wordt gekozen voor het Ameland Wantij-tracé, zal ook Ameland te maken krijgen met een vergelijkbare ruimtelijke, visuele en sociale impact als eerder beschreven voor Schiermonnikoog. Hoewel op het eiland sinds de jaren tachtig gaswinning plaatsvindt en al omvangrijke infrastructuur aanwezig is voor de winning en het transport van aardgas onder het eiland, de Waddenzee en de Noordzee, zal verdere industrialisering als gevolg van nieuwe energie-infrastructuur zonder meer extra impact hebben op landschap, leefomgeving en de beleving van het eiland. 15 Schiermonnikoog Wanneer wordt gekozen voor het Zoutkamperlaagtracé komt deze door het water binnen de gemeentegrens van Schiermonnikoog. De werkzaamheden zullen zichtbaar zijn vanaf de westkant vanaf het eiland. En verstoring opleveren voor de natuur. Onbekend is nog welke impact het heeft op (recreatieve) vaarroutes.
Het gaat onder meer langs Engelsmanplaat: een plek voor recreatie. Noardeast-Fryslân en Westerkwartier Zowel het Ameland Wantij-tracé als het Zoutkamperlaagtracé komen aan land in de gemeente Noardeast-Fryslân en doorkruisen het landschap aan de westzijde van het Natura 2000-gebied Lauwersmeer richting de gemeente Westerkwartier. De belangrijkste effecten lijken sterk op die van elektriciteitskabels, maar zijn op onderdelen nog ingrijpender vanwege de schaal en langdurige infrastructuurfunctie van waterstofnetwerken: § aantasting van open landschap en leefomgeving door leidingstroken, werkterreinen en bouwverkeer; § druk op hoogwaardige landbouwgrond, inclusief risico’s voor bodemstructuur en verzilting; § extra ruimtelijke claims in een gebied waar al veel energie-infrastructuur samenkomt; § effecten op natuur en UNESCO-Waddengebied; § veiligheids- en risicovraagstukken rond transport van waterstof onder hoge druk. 16 3 EVENWICHTIGE VERDELING EN INZET VAN MIDDELEN 3.1 Algemeen De regionale partners trekken gezamenlijk op bij de uitwerking van het regioplan en de inzet van de beschikbare middelen. Daarbij is enerzijds de impact van de aanlanding leidend: daar waar de ‘lasten’ vallen, dienen ook de ‘lusten’ te komen.
Anderzijds staat een integrale afweging centraal, waarbij investeringen in leefkwaliteit, natuur, landbouw en economie in brede samenhang worden bezien met de infrastructurele ontwikkelingen voor de regio als geheel. Vanuit deze twee sporen is toegewerkt naar een evenwichtige verdeling en inzet van de beschikbare middelen op basis van zowel de toekomstige tracés van elektriciteit als van waterstof. In dit hoofdstuk wordt op basis van de afspraken uit het bestuursakkoord ‘Regiopakket PAWOZ- Eemshaven’ allereerst een globale verdeling van de nog te bestemmen middelen over de regionale partners gepresenteerd en toegelicht. Daarna volgt een algemene beschrijving van de thematische inzet van middelen, gekoppeld aan de centrale beleidskaders. 3.2 Onderlinge verdeling van de middelen 3.2.1 Uitgangspunten in het bestuursakkoord ‘Regiopakket PAWOZ-Eemshaven’ Over de verdeling en inzet van de middelen zijn in het genoemde bestuursakkoord samengevat de volgende afspraken gemaakt door het Rijk en regionale partners: § Voor de regio is voor de gebiedsinvesteringen – tranche 2 in totaal 49 M€ inclusief BTW beschikbaar. Daarvan is maximaal 10% van het budget beschikbaar voor uitvoeringskosten.
§ Projecten kunnen voor de middelen uit de gebiedsinvesteringen in aanmerking komen als deze bijdragen aan één of meerdere van de volgende thema's: - Behoud en versterken van de natuur; - Verbeteren van de fysieke leefomgeving; - Versterken van de regionale economie; - Versnellen en toepassen van de (duurzame) energietransitie § Daar waar de lasten zijn komen ook de lusten. § Kabels en leidingen wegen even zwaar mee bij de verdeling van de middelen. § Voor leidingen wordt een bedrag gereserveerd (nog geen routekeuze). § Afstanden van tracés zijn bepalend voor verdeling middelen. § Projecten die meerdere doelen dienen en systeemversterkend werken krijgen voorrang – denk daarbij aan natuur en landbouw, maar ook aan water en bodem. § De verdeling van de middelen uit de gebiedsinvesteringen – tranche 1 (50 M€) weegt mee bij de verdeling van de middelen in tranche 2 (49 M€) § Het regioplan heeft niet alleen betrekking op gebiedsinvesteringen – tranche 2, maar ook op de extra ter beschikking gestelde middelen: 17 - 2 M€ aan middelen bestemd voor maatregelen ter versterking van de natuur. Dit is aanvullend op de 18 M€ die eerder door de Minister beschikbaar is gesteld voor het ecologisch impulspakket voor de hele Waddenzee. - 5 M€ (inclusief BTW) aan middelen voor bovenwettelijke compensatie en mitigatie van verzilting van landbouwgrond.
De inzet van deze middelen dient te voldoen aan de vereisten van het EU Herstel- en Veerkrachtplan. In aanvulling op bovenstaande heeft de Minister in de gewijzigde SPUK-regeling ‘gebiedsinvesteringen Net op Zee’ d.d. 4 november 2025 bepaald dat voor de regio PAWOZ- Eemshaven een uitvoeringstermijn tot en met 2037 geldt. 3.2.2 Aanvullende afspraken regiopartners Hoewel in bovengenoemd bestuursakkoord is afgesproken dat de afstand van de verschillende kabel- en leidingtracés bepalend is voor de verdeling, hebben de regionale partners in aanloop naar dit regioplan geconcludeerd dat een louter rekenkundige benadering onvoldoende recht zou doen aan de werkelijke situatie en de gedeelde belangen in de regio. Daarom is besloten een aantal aanvullende punten mee te laten wegen bij de verdeling: § De onzekerheden rondom offshore waterstofproductie en de daarmee gepaard gaande aanlanding van leidingen zijn dusdanig dat een verdeling op basis van de twee huidige voorkeursroutes niet goed verdedigbaar is, met name met het oog op ‘lusten daar waar de lasten zijn’.
§ De optie om alle middelen die gerelateerd zijn aan waterstofleidingen voor onbepaalde tijd te stallen in een bestemmingsfonds, zoals opgenomen in het bestuursakkoord, wordt bij nader inzien niet wenselijk geacht: het stallen van geld zorgt voor ontwaarding en/of leidt tot complexe constructies, terwijl de regio ook voor de korte termijn goede bestemmingen voor de middelen heeft. Dat maakt dat het voorkeur verdient om de middelen nu te verdelen op basis van een zo evenwichtig mogelijke verdeling. § De gebiedsinvesteringen voor tranche 1 zijn door de gemeenten ingezet voor een impuls in de lokale leefkwaliteit. Zoals afgesproken in het bestuursakkoord geldt voor de inzet van de middelen voor tranche 2 dat systeemversterkende, integrale projecten de voorkeur hebben. In de verdeling van de middelen wordt hiermee rekening gehouden: - een deel wordt toegekend aan de gemeenten ten behoeve van een lokale impuls aan de leefkwaliteit. - een deel wordt toegekend aan integrale systeem versterkende projecten ten behoeve van een regionale impuls. 18 3.2.3 Overzicht gebiedsafbakening en verdeling van de middelen Deze overwegingen hebben geleid tot de volgende afbakening en verdeling van de nog te bestemmen middelen voor gebiedsinvesteringen, natuur en verziltingsmaatregelen.
Relatie met aanlanding Gebiedsinvesteringen - tranche 2 Extra middelen Route elektriciteitskabels Route waterstofleidingen Lokale impuls Regionale impuls Natuur Verzilting Ameland - VIII: Ameland Wantij IX: Zoutkamperlaag 5 M€ Noardeast-Fryslân - VIII: Ameland Wantij IX: Zoutkamperlaag 5 M€ Westerkwartier - VIII: Ameland Wantij IX: Zoutkamperlaag 5 M€ Schiermonnikoog VII: Schierm. Wantij IX: Zoutkamperlaag 5 M€ 2 M€ Het Hogeland VII: Schierm. Wantij - 5 M€ 5 M€* Lauwersmeergebied - VIII: Ameland Wantij IX: Zoutkamperlaag - Lauwersoog 5 M€** - Lauwersmeer 14,1 M€*** Totaal projectbudget 25 M€ 19,1 M€ 2 M€ 5 M€ Uitvoeringsbudget 4,9 M€ Grand totaal 49 M€ 2 M€ 5 M€ * Te beleggen bij Waterschap Noorderzijlvest ** Te beleggen bij Gemeente Het Hogeland *** Te beleggen bij Provincie Groningen Toelichting bij gekozen gebiedsafbakening Bij de gebiedsafbakening van tranche 1 hebben de regiopartners gekozen om alleen tracés voor elektriciteitskabels mee te nemen (zie onderstaand kader). Derhalve ligt bij de verdeling van tranche 2 het zwaartepunt redelijkerwijs op gemeenten die mogelijk in de toekomst te maken krijgen met aanlanding van waterstofleidingen: Ameland, Noardeast-Fryslân, Westerkwartier en Schiermonnikoog.
Echter, gegeven de onzekerheden rondom waterstof alsmede de aanlandingsroute is het in deze fase nog niet mogelijk de impact van eventuele aanlanding goed in kaart te brengen. Op basis van goed gezamenlijk overleg hebben de regiopartners daarom gekozen voor een afbakening waarbij het volgende onderscheid wordt gemaakt: § Individuele gemeenten die volgens de huidige stand van zaken mogelijkerwijs te maken krijgen met aanlanding: zij ontvangen middelen met als uitgangspunt deze zo veel mogelijk in te zetten volgens het principe ‘lusten daar waar de lasten komen’. § Het Lauwersmeergebied, centraal gelegen in de regio, met aan de westzijde mogelijke routes voor aanlanding van waterstof. Het is bij uitstek een gebied met gedeelde belangen voor diverse gemeenten die met de aanlanding van leidingen en kabels te maken krijgen (Noardeast-Fryslân, 19 Het Hogeland, alsmede Schiermonnikoog en Westerkwartier). Het Lauwersmeergebied is bij uitstek een gebied met een aantal grote systeemopgaven. Korte terugblik reeds bestemde middelen Gebiedsinvesteringen Ten tijde van het opstellen van het regioplan gebiedsinvesteringen - tranche 1 (2023-2024) was er nog geen duidelijkheid over de voorkeurstracés.
In het betreffende regioplan is het gebied afgebakend op basis van de volgende vier mogelijke aansluitroutes van de elektriciteitskabels, zoals opgenomen in de Notitie Routeontwikkeling deel 2 d.d. 19 oktober 2023: Oude Westereems (route II), Boschgat (route V), Schiermonnikoog Wantij (route VII) en Tunnel (route X). Gebieden die te maken zouden krijgen met toekomstige aanlanding van waterstofleidingen zijn in tranche 1 buiten beschouwing gelaten. Het voor tranche 1 beschikbare projectbudget van 45 M€ (zijnde 50 M€ minus 5 M€ ondersteuningsbudget) is als volgt verdeeld: § Groningen: Het Hogeland 31 M€ en Eemsdelta 4 M€ § Fryslân/Schiermonnikoog: 10 M€ De middelen voor tranche 1 zijn in hoofdzaak ingezet voor projecten met betrekking tot het verbeteren van de fysieke leefomgeving in de betreffende gemeenten. Ecologisch impulspakket Bovenop de middelen voor gebiedsinvesteringen – tranche 1 zijn specifiek voor het Waddengebied middelen beschikbaar gesteld voor een Ecologisch Impulspakket Waddengebied (18 M€). Hiermee is specifiek in de ecologie van het Waddengebied geïnvesteerd.
Het grootste deel van deze middelen is generiek en als ecologische plus ingezet op het Waddenecosysteem: de implementatie van het Broedvogel-actieplan “Wij & Wadvogels” aanvullend onderzoek en monitoring van vogels (Waakvogels), het Integraal Beheerplan Waddenzee, herstel van zoet-zout-overgangen, en onderzoek naar ecologische effecten van klimaatverandering). 20 3.3 Thematische inzet van de middelen 3.3.1 Algemene uitgangspunten Zoals aangegeven is bestuurlijk afgesproken om de beschikbare middelen zoveel mogelijk in te zetten voor integrale, systeemversterkende opgaven, waarbij een groot deel van de middelen gerelateerd is aan de mogelijke aanlanding van waterstofleidingen. Hierbij komen twee punten samen: § De onzekerheid omtrent waterstof maakt dat het vooralsnog niet mogelijk is om lokale impact te bepalen en op basis hiervan concrete projecten te selecteren. § Voor integrale, systeemversterkende gebiedsopgaven geldt dat concrete projecten meestal nog niet zijn uitgekristalliseerd. Tegelijkertijd hoeft de regio niet overhaast te werk te gaan: conform de SPUK-regeling die ten grondslag ligt aan de door het Rijk ter beschikking gestelde middelen, geldt een uitvoeringsperiode tot eind 2037. De regiopartners hebben daarom bewust gekozen voor een afwegingskader op een ietwat hoger abstractieniveau door aansluiting te zoeken bij bestaande beleidsprogramma’s.
Doel blijft daarbij te komen tot een inzet die recht doet aan de herkomst en aanleiding van de middelen (“aanlanding van kabels en leidingen”) en anderzijds aansluit bij de grote ruimtelijke, ecologische, economische en maatschappelijke opgaven van de regio. De gebiedsinvesteringen + extra middelen worden voornamelijk beschouwd als een impuls voor realisatie op termijn. Hieronder wordt deze benadering verder uitgewerkt. 3.3.2 Overkoepelend beleidskader: Agenda voor het Waddengebied 2050 Het beïnvloedingsgebied van de aanlanding van wind op zee in Noord-Nederland is grotendeels gelegen in het Waddengebied. Het Waddengebied is een levend, dynamisch en kwetsbaar landschap met internationale natuurwaarde, waar wonen, werken en natuur samenkomen. Het vraagt om een integrale benadering waarin langetermijn-veiligheid, -ecologie en -menselijk gebruik in samenhang worden beschouwd. De visie van het Rijk, de regionale overheden en de maatschappelijke organisaties ten aanzien van het Waddengebied zijn samengebracht in de Agenda voor het Waddengebied 2050. Binnen dit regioplan wordt de Agenda als het overkoepelend beleidskader beschouwd voor de wijze waarop de middelen uit het Bestuursakkoord voor het regiopakket worden ingezet.
Zoals in paragraaf 3.2 beschreven, wordt daarbij onderscheid gemaakt tussen (1) gebiedsinvesteringen – lokale impuls, (2) gebiedsinvesteringen regionale impuls, (3) extra middelen voor natuur en (4) extra middelen aanpak verzilting. Voor ieder onderdeel wordt aangesloten bij een lokaal beleidskader en/of uitvoeringsprogramma dat aansluit bij de overkoepelende Agenda voor het Waddengebied 2050. Gestreefd wordt naar maximale onderlinge samenhang tussen projecten. 21 Agenda voor het Waddengebied 2050 De Agenda voor het Waddengebied 2050 is een gezamenlijk visiedocument van Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen, maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven. Aanleiding zijn grote en samenhangende opgaven zoals klimaatverandering, zeespiegelstijging, energietransitie, demografische ontwikkelingen en toenemende gebruiksdruk. De agenda biedt een langetermijnkoers tot 2050 en vormt een gemeenschappelijk kader voor beleid, uitvoering en samenwerking in het Waddengebied. De Agenda kiest expliciet voor natuur als fundament, gecombineerd met economische ontwikkeling en leefbaarheid, via samenwerking, samenhang en een adaptieve aanpak. Het centrale doel is een duurzaam beschermd én ontwikkeld Waddengebied dat in 2050 veilig, vitaal en veerkrachtig is, met behoud van de Waddenzee als natuurgebied van wereldklasse en het unieke open landschap.
De agenda hanteert acht vaste principes voor handelen: § Ecologie en economie versterken elkaar § Natuur en landschap zijn het uitgangspunt § Ruimte voor bewoners en vroegtijdige participatie § Werelderfgoed als verantwoordelijkheid én inspiratie § Opgaven integraal benaderen § Adaptief werken met ruimte voor pilots en bijsturing § Regionale én internationale samenhang § Rekening houden met specifieke omstandigheden van eilanden en kust De agenda werkt deze doelen uit langs een aantal samenhangende thema’s: 1. Natuur van wereldklasse Focus op natuurherstel, versterking van natuurlijke dynamiek, zoet-zoutovergangen, herstel van biobouwers (zoals zeegras en schelpdierbanken) en duurzame vormen van medegebruik (visserij, recreatie). 2. Landschap en cultureel erfgoed Behoud van open landschap, duisternis en rust, bescherming en hergebruik van cultuurhistorisch erfgoed, clustering van grootschalige ontwikkelingen om landschappelijke kwaliteit te behouden. 3. Klimaatverandering en waterveiligheid Meebewegen met zeespiegelstijging via zand- en slibprocessen, integrale dijkversterking (veiligheid, natuur, recreatie), aandacht voor verzilting en zoetwaterbeschikbaarheid. 4. Energietransitie Bijdrage aan nationale klimaatdoelen met respect voor natuur en landschap, inzet op wind op zee, waterstof en circulaire energie, toepassing van een cluster-vensterbenadering. 5.
Duurzame bereikbaarheid Betrouwbare veerverbindingen, verduurzaming van vervoer, beperking van baggerdruk en verkenning van lange-termijnoplossingen. 6. Leefbaarheid Behoud van vitale eiland- en kustgemeenschappen, oplossingen voor demografische krimp, woningmarkt, voorzieningen en arbeidsmarkt. 7. Duurzame waddeneconomie Verduurzaming en innovatie van havens, visserij, landbouw en toerisme; vergroting van regionale toegevoegde waarde binnen de draagkracht van natuur en landschap. De Agenda is zelfbindend voor de betrokken overheden en vormt het kader voor beleid en uitvoering. De uitwerking vindt plaats via meerjarige Uitvoeringsprogramma’s. 22 Uitvoeringsprogramma Waddengebied 2021–2026 Het Uitvoeringsprogramma Waddengebied 2021–2026 geeft uitvoering aan de Agenda voor het Waddengebied 2050. Waar de Agenda 2050 de langetermijnkoers schetst, vertaalt dit Uitvoeringsprogramma die koers naar concrete doelen, initiatieven en samenwerkingsafspraken voor de periode 2021–2026. Het programma is vastgesteld door het Bestuurlijk Overleg Waddengebied in februari 2023 en vormt het gezamenlijke handelingskader van Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen en maatschappelijke partners.
Het Uitvoeringsprogramma is opgebouwd rond: § 11 deelprogramma’s, waarin de opgaven uit de Agenda 2050 zijn uitgewerkt; § zogeheten veranderdoelen (ER-doelen) en bijbehorende concrete doelstellingen; § een set van ongeveer 30 initiatieven die in de periode 2021–2026 worden uitgevoerd. De initiatieven zijn een mix van nieuwe projecten en lopende trajecten die bijdragen aan de doelen van de Agenda 2050. Het Uitvoeringsprogramma richt zich onder meer op: § natuurherstel en ecologische veerkracht van de Waddenzee; § klimaatadaptatie en waterveiligheid, inclusief anticiperen op zeespiegelstijging; § duurzame economische ontwikkeling, passend binnen de grenzen van natuur en landschap; § leefbaarheid en bereikbaarheid van eilanden en kustgemeenten; § kennisontwikkeling, monitoring en leren, als basis voor adaptief beheer. Het Uitvoeringsprogramma verbindt bestaande beleids- en uitvoeringslijnen, zoals het Investeringskader Waddengebied, de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW), het Hoogwaterbeschermingsprogramma en het Waddenfonds. Het programma is net als de Agenda zelfbindend: partijen committeren zich vanuit hun eigen rollen en bevoegdheden waarbij de uitvoering wordt gecoördineerd via de gezamenlijke governance. 3.3.3 Relatie tot andere beleidsinstrumenten Het is evident dat gebiedsinvesteringen + extra middelen niet op zichzelf staan.
Er is een breed landschap van financieringsinstrumenten van de Europese Unie, het Rijk, provincies en regio's. Deze instrumenten hebben ieder een eigen doelstelling en financieringsbron, maar kunnen elkaar in de praktijk versterken. Zo bieden Europese programma's, zoals EFRO, Interreg en LIFE, mogelijkheden voor innovatie, economische ontwikkeling, natuur en klimaat. Op nationaal niveau dragen onder meer Regio Deals, het MIRT, DUMAVA en diverse sectorale subsidieregelingen bij aan de realisatie van ruimtelijke, economische en maatschappelijke opgaven. Provincies en regionale samenwerkingsverbanden vullen dit doorgaans aan met eigen fondsen en subsidieregelingen. Voor Groningen vormt Nij Begun een belangrijke aanvullende context. Het programma richt zich op een toekomstbestendige economische en maatschappelijke ontwikkeling van onder meer Groningen, met investeringen in onder meer leefbaarheid, economie, verduurzaming en de kwaliteit van de leefomgeving. Daarmee sluit Nij Begun inhoudelijk aan bij de doelstellingen van gebiedsinvesteringen en biedt het kansen om projecten te versterken of te verbreden. Vele projecten die in het kader van onderhavig regioplan worden uitgevoerd, maken deel uit van een breder programma dat voor de uitvoering afhankelijk is van meerdere financieringsbronnen.
Voor de regiopartners vervullen de gebiedsinvesteringen + extra middelen een verbindende, additionele rol binnen het financieringslandschap. 23 Concreet betekent dit dat de middelen worden ingezet: 1. om een eerste impuls te geven aan een ontwikkeling en daarmee financiering en uitvoering van vervolgprojecten aan te jagen; 2. om binnen lopende uitvoeringsprogramma’s een extra ‘plus’ te kunnen realiseren waarvoor geen andere financiering voorhanden is; en/of 3. om co-financiering te verstrekken aan projecten waarvoor nog geen volledige dekking is gevonden. De middelen worden niet ingezet voor de uitvoering van reguliere/wettelijke taken van overheidsorganen. 3.3.4 Concrete basisafspraken regiopartners Met bovenstaande uitgangspunten, hebben de regiopartners de volgende basisafspraken gemaakt over de inzet van de middelen: 1. Gebiedsinvesteringen – lokale impuls De 5 M€ per gemeente uit gebiedsinvesteringen - tranche 2 heeft betrekking op het grondgebied van de betreffende gemeente: § De middelen zijn primair bedoeld om de lokale leefkwaliteit een impuls te geven. § Projecten dienen bij te dragen aan de in paragraaf 3.2.1 genoemde thema’s: behoud en versterken van de natuur, verbeteren van de fysieke leefomgeving, versterken van de regionale economie en/of versnellen en toepassen van de (duurzame) energietransitie.
§ Inzet van middelen is additioneel zoals in paragraaf 3.3.3 beschreven. § Projecten die meerdere doelen dienen en systeemversterkend zijn hebben de voorkeur. § De middelen kunnen ook ingezet worden voor projecten van andere regiopartners binnen de gemeentegrenzen, zoals de beide waterschappen. 2. Gebiedsinvesteringen – regionale impuls De resterende 19,1 M€ uit gebiedsinvesteringen - tranche 2 is bestemd voor het Lauwersmeergebied inclusief Lauwersoog, bij uitstek een gebied waar de belangen van de gemeenten Noardeast-Fryslân, Schiermonnikoog, Het Hogeland, Westerkwartier, beide provincies en de beide waterschappen samenkomen: § De middelen worden ingezet op systeemversterkende projecten op het gebied van natuur, landbouw, economie, energie en water. § Projecten dienen bij te dragen aan de in paragraaf 3.2.1 genoemde thema’s: behoud en versterken van de natuur, verbeteren van de fysieke leefomgeving, versterken van de regionale economie en/of versnellen en toepassen van de (duurzame) energietransitie. § Inzet van middelen is additioneel zoals in paragraaf 3.3.3 beschreven. § 14,1 M€ wordt gereserveerd voor projecten in het Lauwersmeer. § 5 M€ wordt gereserveerd voor projecten in (het havengebied van) Lauwersoog. 3.
Extra middelen voor natuur De extra middelen voor natuur (2 M€) worden ingezet voor natuurversterkende projecten op Schiermonnikoog, dat grotendeels Nationaal Park Schiermonnikoog is. 24 4. Extra middelen aanpak verzilting De extra middelen voor verziltingsmaatregelen (5 M€) worden besteed aan projecten in de kuststrook van Het Hogeland die bijdragen aan een goede kwalitatieve waterhuishouding voor onder andere groepen van agrariërs in het gebied. Participatie van stakeholders Zoals blijkt uit de hiernavolgende hoofdstukken heeft er bij de planvorming van bestaande beleids- en uitvoeringsprogramma’s in de afgelopen jaren reeds een uitgebreid gebiedsproces plaatsgevonden, in nauwe samenwerking met alle stakeholders. Ook bij de totstandkoming van onderhavig regioplan zijn naast de betrokken regiopartners belangrijke stakeholders geconsulteerd op zowel ambtelijk als bestuurlijk niveau: § Voorafgaande aan het opstellen van het regioplan heeft afstemming plaatsgevonden met het Omgevingsberaad Wadden (OBW). In een volgende bijeenkomst van het OBW is het OBW schriftelijk geïnformeerd over de keuzes van de regio met betrekking tot het centrale beleidskader, de verdeling van de middelen en de eerste denkrichtingen voor wat betreft de centrale thema’s die zijn gekozen in de gemeenten en voor het Lauwersmeergebied.
Puntsgewijze adviezen vanuit het OBW § Laat de (hoofd)doelstellingen uit de Agenda voor het Waddengebied 2050 leidend zijn voor de inzet van de middelen en maak de samenhang met de agenda duidelijk. § Betrek ook het eerdere OBW-advies over gebiedsinvesteringen tranche 1 bij de uitwerking van dit regioplan § Besteedt aandacht aan de gevolgen van tracékeuze en -aanleg voor de recreatiesector. § Benader de opzet van het regioplan ook als vraagstuk van gebruik, compensatie en participatie. § Betrek de directeur van het Waddenfonds in het gesprek. § Betrek bij de inzet van de middelen de 4 financiële adviezen van De Graeff: met name het advies om te kijken welke middelen er al beschikbaar zijn in het gebied om bij te dragen aan de doelen van de agenda. § Er heeft afstemming plaatsgevonden met het Waddenfonds (met de directeur) waarbij is gesproken over een efficiënte inzet van middelen. Het concept-regioplan is gedeeld met het Waddenfonds. § Er hebben meerdere overleggen plaatsgevonden tussen provincie Groningen en bestuurders/medewerkers van LTO Noord. § Er heeft meermalen afstemming plaatsgevonden met afgevaardigden uit de projectorganisatie voor het Lauwersmeer. De gebiedsinvesteringen + extra middelen vormen een welkome impuls voor de daadwerkelijke realisatie van projecten die voortvloeien uit deze programma’s.
In de uitvoeringsfase zullen de regiopartners de oorsprong en voorwaarden van de gebiedsinvesteringen aan de stakeholders communiceren, waarbij de koppeling tussen aanlanding, impact en inzet van middelen zal worden gemaakt. De uitwerking van de uiteindelijke projecten vindt zoveel mogelijk participatief plaats, om maximaal te borgen dat ‘lusten’ terechtkomen daar waar de ‘lasten’ vallen. In Hoofdstuk 4 tot en met 7 volgt een uitwerking per onderdeel. 25 4 GEBIEDSINVESTERINGEN – LOKALE IMPULS 4.1 Algemeen Een deel van de beschikbare middelen voor de gebiedsinvesteringen wordt ingezet bij de gemeenten op lokale projecten. Elke gemeente heeft een eigen focus/thema. 4.2 Gemeente Ameland: klimaat en energie 4.2.1 Lokale investeringsbehoeften en -doelstellingen Ameland heeft de ambitie om in 2035 een toekomstbestendig en betaalbaar aardgasvrij energiesysteem te hebben. Daarbij wil Ameland de bredere duurzaamheidsthema’s als circulaire economie, waterverbruik, biodiversiteit en klimaatadaptatie meenemen voor zover dat aansluit en past in de eilandergemeenschap en de lokale economie. Hierbij is de inzet op duurzaam vervoer onlosmakelijk verbonden met de energietransitie. Voor de inzet van de middelen van de gebiedsinvesteringen op Ameland wordt duurzaamheid het centrale thema.
Dit draagt bij aan het versterken van de leefbaarheid, het versnellen van de energietransitie en levert een belangrijke bijdrage aan de regionale economie. Participatie Ameland is een klein en overzichtelijk eiland met vier dorpen. Hierdoor kan men snel schakelen en elkaar informeren op meerdere terreinen. Met name bij nieuwe ontwikkelingen zoals energietransitie zijn er ervaringen met het meenemen van de inwoners. Voor de totstandkoming van het programma hiervoor is er eerst opgehaald wat de inwoners wel willen en wat niet. Dit vormde de basis voor onderzoek. Gedurende het gehele proces van de totstandkoming van het programma is er nauwe afstemming geweest. Voor de uitvoering van het programma worden jaarlijks minimaal drie informatieavonden gehouden en daarnaast vindt er nog uitwisseling plaats met verschillende groepen en verenigingen. Vanaf nu zullen de gebiedsinvesteringen een belangrijk onderdeel worden van dit participatieproces. De gebiedsinvesteringen geven namelijk de extra impuls voor het daadwerkelijk realiseren van een aantal projecten. Communicatie over de bron en het doel van deze middelen maken integraal onderdeel uit van het proces. 4.2.2 Beleids-/uitvoeringskader Het Programma Duurzaamheid 2023–2027 is het centrale uitvoeringskader. Hiermee zet Ameland doelgericht en samenhangend koers naar een duurzaam, zelfvoorzienend en toekomstbestendig eiland.
De gemeente Ameland heeft de ambitie om koploper te zijn in de energietransitie en uiterlijk 2035 te beschikken over een volledig duurzaam, betrouwbaar en betaalbaar energiesysteem. Daarmee wil Ameland 15 jaar eerder voldoen aan de nationale klimaatdoelstellingen dan de rest van Nederland. De energietransitie moet bijdragen aan brede welvaart: lagere energielasten, versterking van de lokale economie, behoud van leefomgeving en sociale inclusiviteit. 26 Door haar eilandschaal, sterke gemeenschapszin en jarenlange ervaring fungeert Ameland als proeftuin en voorbeeld voor andere gemeenten en eilanden. Samenhang met Agenda voor het Waddengebied en Uitvoeringsprogramma Met het Programma Duurzaamheid 2023–2027 zet Ameland doelgericht en samenhangend koers naar een duurzaam, zelfvoorzienend en toekomstbestendig eiland. Het gemeentelijke programma is daarmee onderdeel van de uitvoering van de Agenda voor het Waddengebied 2050, niet iets dat er los van staat. De uitvoering van het Programma Duurzaamheid 2023–2027 sluit aan bij meerdere programma initiatieven van het Uitvoeringsprogramma Waddengebied 2021-2026. Zo draagt het bij aan de duurzame mobiliteit en de mogelijkheden van de energietransitie in het Waddengebied (UP5 en UP12) en aan de brede welvaart op het eiland (UP13).
4.2.3 Projecten en activiteiten Project: Aansluitingskosten warmtenetten - € 1.000.000 Doelgroep(en): Eilanders Projectomschrijving: Ameland kiest voor een warmtenet als duurzame toekomstbestendige aardgasvrije warmtevoorziening. Hierdoor zijn individuele warmtepompen niet nodig. De buitenunits van de warmtepompen tasten de karakteristieke panden en dorpsgezichten aan hetgeen niet wenselijk is. Met het project kiest Ameland ervoor om de aansluitkosten voor de inwoners te verlagen en toegankelijk te maken voor iedereen. De “plus” is dat elke inwoner hier financieel voordeel van heeft en ook ruimtelijk (buitenunits warmtepompen zijn niet nodig) vinden er minimale ingrepen plaats. Project: Aanleg DC netwerk - € 1.000.000 Doelgroep(en): Eilanders, ondernemers, toeristen Projectomschrijving: De elektrische energievraag op Ameland groeit door verdere elektrificatie van wonen, werken en mobiliteit, terwijl de capaciteit van het bestaande netwerk onder druk staat. Door de aanleg van een tweede elektriciteitsnetwerk waaraan grote energiehubs rechtstreeks gekoppeld worden, wordt het bestaande, overbelaste, netwerk ontzien waardoor de netcongestie verminderd wordt en misschien zelfs opgelost wordt. Dit wil Ameland bereiken door vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen.