Bijl.2 - Presentatie startnotitie
Tekst van het document
Participatie op Schiermonnikoog Beeldvormende raadssessie, 7 juli 2026 Karen de Jong, adviseur participatiebeleid en -verordening
Onderwerpen
q
Waarom participatie: vertrouwen in de overheid en een wettelijke plicht.
q
Wat maken we: een participatiebeleid en een participatieverordening.
q
Hoe komen we daar: eerst ophalen bij inwoners, dan vastleggen.
q
Wanneer: de route naar de deadline van 1 januari 2027.
q
En als het niet lukt: de gevolgen van niet tijdig vaststellen.
Begrippen
q
Participatie kent verschillende gradaties, van informeren tot meebeslissen. De participatieladder van ProDemos maakt die niveaus zichtbaar.
q
Participatieladder: informeren, raadplegen, adviseren, coproduceren en meebeslissen.
q
Uitdaagrecht: inwoners kunnen de gemeente vragen een taak zelf uit te voeren, bijvoorbeeld het beheer van een plek.
q
Verschil met de Participatiewet: die wet gaat over werk en inkomen. Deze participatie gaat over het betrekken van inwoners bij beleid en besluitvorming.
Waar staan we nu?
Wat er al is q
Inspraakverordening (2005): regelt inspraak bij de voorbereiding van beleid. Deze verordening vervalt met de nieuwe participatieverordening.
q
Aanwijsbesluit participatie Omgevingswet (2022): bepaalt wanneer participatie verplicht is. Dit besluit blijft bestaan.
Wat er nog niet is q
Participatiebeleid, een participatieverordening en een richtlijn voor initiatiefnemers onder de Omgevingswet.
q
Inbedding in de werkwijze en scholing van ambtenaren en raadsleden.
Waarom? Wettelijk kader
q
Wet versterking participatie op decentraal niveau: in werking sinds 1 januari 2025, met een overgangstermijn van twee jaar.
q
Inspraak wordt verbreed naar participatie over de hele beleidscyclus: voorbereiding, uitvoering en evaluatie (artikel 150 Gemeentewet).
q
Het uitdaagrecht wordt wettelijk verankerd.
q
Elke gemeente vervangt de inspraakverordening door een participatieverordening, vast te stellen vóór 1 januari 2027.
q
Omgevingswet: vraagt daarnaast om participatie bij ruimtelijke initiatieven. Dit is een aparte regeling, los van de Wet versterking participatie.
Waarom? Betere Besluiten en bouwen aan vertrouwen
Het doel van participatie is betere en meer integrale besluiten. Daarmee bouwen we aan vertrouwen.
De gemeenteraad heeft van alle politieke instituties het meeste vertrouwen: ongeveer 54 procent van de inwoners heeft er veel of tamelijk veel vertrouwen in, tegenover ongeveer 30 procent voor de landelijke politiek.
De gemeente is voor inwoners de meest tastbare overheid.
Bron: CBS, vertrouwen in politieke instituties, 2025.
Beleid en verordening: wat is wat?
q
Visie: waarom de gemeente participatie belangrijk vindt en welke waarden vooropstaan.
q
Beleid: de vertaling van de visie naar concrete doelen en een werkwijze.
q
Verordening: de juridisch bindende regels. Vervangt de inspraakverordening.
Aanpak
q
Kaders: de raad stelt de startnotitie vast.
q
Ophalen: consultatie van inwoners en organisaties, ambtenaren en bestuurders via diverse middelen q
Aansluiten bij andere participatieprocessen, o.a. omgevingsvisie
q
Uitwerken: visie, beleid en verordening.
q
Vaststellen: de raad neemt het besluit.
q
Invoeren: kennis, capaciteit en werkwijze.
Planning
q
Najaar 2026: vaststelling van de startnotitie door de raad.
q
Najaar 2026: consultatie van inwoners en organisaties.
q
December 2026/januari 2027: uitwerking van visie, beleid en verordening, met oordeelsvorming in de raad.
q
Voorjaar 2027: vaststelling van beleid en verordening door de raad.
q
Vanaf 2027: implementatie en uitvoering.
q
De wettelijke deadline is 1 januari 2027. De gemeente kiest voor zorgvuldigheid boven snelheid.
q
Inspraakverordening blijft van kracht tot participatieverordening is vastgesteld.
Rol van de gemeenteraad
q
Beeldvormend 7 juli 2026.
q
Besluitvormend, najaar 2026: startnotitie participatie vaststellen als kader voor de visie.
q
Oordeelsvormend, begin 2027: bespreking van de concept-visie en de concept-verordening.
q
Besluitvormend, voorjaar 2027: vaststellen participatiebeleid en de participatieverordening
Participatie op Schiermonnikoog
q
Wie mag meepraten: inwoners eerst, tweedehuisbezitters en anderen gericht op wat hen raakt.
q
Veilige inbreng: in een kleine gemeenschap is ruimte nodig voor vertrouwelijke of minderheidsstandpunten.
q
Eerlijk over invloed: benoemen wat wel en niet binnen de gemeentelijke bevoegdheid valt.
q
Het eilandritme: rekening houden met het seizoen. In de zomerpiek is er weinig tijd.
q
Overvragen inwoners: integratie consultatieronde met o.a. Omgevingsvisie
q
Terugkoppeling: een overzicht van wat er met de inbreng is gedaan.
q
Aandacht voor alle doelgroepen, ook de minder goed bereikbare.
Gevolgen niet halen van deadline 1 januari 2027
q
Geen boete of sanctie: de wet kent geen sanctie als de verordening niet vóór 1 januari 2027 is vastgesteld.
q
Geen juridisch gat: de inspraakverordening uit 2005 blijft gelden tot de nieuwe verordening in werking treedt.
q
Wel een wettelijke plicht: niet voldoen raakt de geloofwaardigheid en de voorbeeldfunctie van de gemeente.
q
De lijn is zorgvuldigheid boven snelheid.
Zijn er vragen?