CConstaterende datSchiermonnikoog
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijl. 1 - Zomernota 2026

Raadsvergadering 15 september 2026, gemeente SchiermonnikoogBij agendapunt: Zomernota23.690 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Daarnaast worden, waar mogelijk, nieuwe culturele initiatieven ondersteund en gestimuleerd. We stellen structureel geld beschikbaar ter ondersteuning van het cultureel aanbod op het eiland. In de begroting is structureel budget opgenomen voor culturele voorzieningen en activiteiten. Deze middelen worden ingezet om de continuïteit en kwaliteit van het culturele aanbod op het eiland te waarborgen. Voor het eerst bij de jaarrekening 2026 zal een subsidieoverzicht worden toegevoegd. Met verschillende partners onderhouden we betekenisvolle banden, waaronder overheden, het onderwijs, de bibliotheek, gezondheids- en welzijnsorganisaties, belangenverenigingen en onderzoeksinstituten. De samenwerking met culturele en maatschappelijke partners wordt voortgezet en verder versterkt. Door kennis, ervaring en expertise te delen, vergroten we de onderlinge samenwerking en versterken we het culturele netwerk op Schiermonnikoog. Daarmee leveren we tevens een bijdrage aan de leefbaarheid op Schiermonnikoog.

Wat heeft het gekost? Exploitatie | Primaire begroting 2026 | Begroting na wijziging | Wijziging Zomernota | Begroting na Zomernota Baten PRG1 | 1 Sociaal PRD142 | 1.4 /2 Cultuur 6510106 6510106 Openbare | 0 | 0 | 100.000 | 100.000 bibliotheek 6821159 6821159 Torens en | 0 | 0 | 0 | 0 uurwerken Totaal 1.4 /2 Cultuur | 0 | 0 | 100.000 | 100.000 Lasten PRG1 | 1 Sociaal PRD142 | 1.4 /2 Cultuur 6002206 6002206 Overige | -29.978 | -29.978 | -2.482 | -32.460 aangelegenheden oudheidkunde 6510106 6510106 Openbare | -102.150 | -102.150 | -111.292 | -213.442 bibliotheek 6511106 6511106 | -38.012 | -38.012 | -1.804 | -39.816 Muziekschool 6540106 6540106 Kunst en | -55.300 | -55.300 | -1.900 | -57.200 cultuur 6821159 6821159 Torens en | -4.693 | -4.693 | 0 | -4.693 uurwerken Totaal 1.4 /2 Cultuur | -230.133 | -230.133 | -117.478 | -347.611 Resultaat | -230.133 | -230.133 | -17.478 | -247.611 Toelichting op de verschillen Bedrag in € | Incidenteel (I) Product + toelichting | + = meevaller | Structureel (S) - = tegenvaller 6510 106 baten: uit gemeentefonds is er 100k beschikbaar voor de bibliotheek. Vanaf 2027 wordt deze niet meer als een | 100.000 | I decentralisatie-uitkering opgenomen, maar structureel toegevoegd aan het gemeentefonds. 6002 206 lasten: aanpassing cf.

DVO NEF | -2.482 | S 6510 106 lasten: aanpassing budget bibliotheek | -111.292 | S 6511 106 lasten: aanpassing bijdrage muziekschool | -1.804 | S 6540 106 lasten: verhoging bijdrage streekomroep | -1.650 | S 6540 106 lasten: verhoging bijdrage zang/muziekfestival | -250 | S 34 1.5 Mutaties reserves programma 1 Wat heeft het gekost? Exploitatie | Primaire begroting 2026 | Begroting na wijziging | Wijziging Zomernota | Begroting na Zomernota Onttrekkingen PRG1 | 1 Sociaal PRD151 | 1.5 /1 Mutaties reserves programma 1 6980112 6980112 Mutaties | 122.195 | 250.220 | -128.025 | 122.195 reserves programma 1 Stortingen PRG1 | 1 Sociaal PRD151 | 1.5 /1 Mutaties reserves programma 1 6980112 6980112 Mutaties | -8.409 | -8.409 | 0 | -8.409 reserves programma 1 Mutaties reserves | 113.786 | 241.811 | -128.025 | 113.786 Gerealiseerd resultaat | 113.786 | 241.811 | -128.025 | 113.786 35 Recapitulatie programma 1 Sociaal Recapitulatie Exploitatie | Primaire begroting 2026 | Begroting na wijziging | Wijziging Zomernota | Begroting na Zomernota Baten PRG1 | 1 Sociaal PRD113 WMO | 12.115 | 12.115 | -11.115 | 1.000 PRD117 Welzijn | 27.186 | 27.186 | 0 | 27.186 PRD121 1.2 /1 Onderwijs | 674.480 | 674.480 | 328.137 | 1.002.617 PRD132 Inkomensondersteuning | 124.440 | 124.440 | 31.560 | 156.000 PRD141 1.4 /1 Sport | 148.529 | 148.529 | -7.797 | 140.732 PRD142 1.4 /2 Cultuur | 0 | 0 | 100.000 |

100.000 Totaal 1 Sociaal | 986.750 | 986.750 | 440.785 | 1.427.535 Lasten PRG1 | 1 Sociaal PRD111 1.1 /1 Volksgezondheid | -85.443 | -85.443 | 1.745 | -83.698 PRD113 WMO | -400.777 | -400.777 | 64.453 | -336.324 PRD115 Toegang en 1e lijn | -46.840 | -46.840 | 8.457 | -38.383 PRD117 Welzijn | -411.464 | -411.464 | -12.396 | -423.860 PRD121 1.2 /1 Onderwijs | -1.145.825 | -1.273.850 | -204.651 | -1.478.501 PRD122 1.2 /2 Jeugd | -336.393 | -336.393 | 61.142 | -275.251 PRD132 Inkomensondersteuning | -168.160 | -168.160 | -64.381 | -232.541 PRD134 Participatie | -20.589 | -20.589 | -27.500 | -48.089 PRD141 1.4 /1 Sport | -467.906 | -467.906 | -53.590 | -521.496 PRD142 1.4 /2 Cultuur | -230.133 | -230.133 | -117.478 | -347.611 Totaal 1 Sociaal | -3.313.530 | -3.441.555 | -344.199 | -3.785.754 Gerealiseerd saldo van baten en | -2.326.780 | -2.454.805 | 96.586 | -2.358.219 lasten Onttrekkingen | 122.195 | 250.220 | -128.025 | 122.195 Stortingen | -8.409 | -8.409 | 0 | -8.409 Mutaties reserves | 113.786 | 241.811 | -128.025 | 113.786 Gerealiseerd resultaat | -2.212.994 | -2.212.994 | -31.439 | -2.244.433 36 37 Programma 2 - Leefomgeving 2.1 Ruimtelijke ontwikkeling en wonen Bestemmingsplannen Doelen en activiteiten SDG Doelen Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kleur Toelichting Zomernota Doel 3 Verzeker een goede gezondheid en promoot welzijn voor alle leeftijden.

Doel 4 Verzeker gelijke toegang tot kwaliteitsvol onderwijs en bevorder levenslang leren voor iedereen. Doel 6 Verzeker toegang tot duurzaam beheer van water en sanitair voor iedereen. Doel 7 Verzeker toegang tot betaalbare, betrouwbare, duurzame en moderne energie voor iedereen. Doel 8 Bevorder aanhoudende, inclusieve en duurzame economische groei, volledige en productieve tewerkstelling en waardig werk voor iedereen. Doel 9 Bouw veerkrachtige infrastructuur, bevorder inclusieve en duurzame industrialisering en stimuleer innovatie. Doel 11 Maak steden en menselijke nederzettingen inclusief, veilig, Een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. A. Bestemmingsplan Dorp Er is beroep ingesteld tegen het besluit waarmee enkele gebreken zijn hersteld. Ten aanzien van één punt dienen wij nog nader verweer in. Wij verwachten dat wij voldoende uitvoering hebben gegeven aan de uitspraak van de Raad van State en dat de geconstateerde gebreken zijn hersteld. B Vrijkomende locaties Planvorming verschillende inbreidingslocaties met woningbouw: 1. Noorderstreek 26 2. Boelensschool 3. Oosterreeweg 4. Oude centrale 5. Oost 6. LOC 7. Oude Riich Oriëntatie en voorbereiden van de herontwikkeling van de locatie (in samenhang met de andere inbreidingslocaties) en het voorbereiden van planprocedure.

(SDG- doel 11 ) Voor de prioritaire projecten, Oude Centrale en Oost, koersen we op start bouw in 2027. De planvorming voor de locaties Oost en Oude Centrale is afgerond. Deze projecten gaan een nieuwe fase in, namelijk de voorbereiding van de planologische procedure en de start van de bouw. De planvorming voor de locaties Boelensschool, Oosterreeweg en Noorderstreek is in uitvoering. Er wordt toegewerkt naar een definitieve invulling en een vaststelling van de randvoorwaarden. De planvorming voor de locaties LOC en Oude Riich is gestart. De afronding hiervan is gepland na vijf andere woningbouwplannen. Hierdoor kunnen we meer prioriteit geven aan de andere vijf woningbouwplannen.

38 veerkrachtig en duurzaam. Doel 13 Neem dringend actie om klimaatverandering en haar impact te bestrijden. Doel 14 Behoud en maak duurzaam gebruik van oceanen, zeeën en maritieme hulpbronnen. Doel 15 Bescherm, herstel en bevorder het duurzaam gebruik van ecosystemen op het vasteland, beheer bossen en wouden duurzaam, bestrijd woestijnvorming, stop landdegradatie en draai het terug en roep het verlies aan biodiversiteit een halt toe. Doel 16 Bevorder vreedzame en inclusieve samenlevingen met het oog op duurzame ontwikkeling, verzeker toegang tot justitie voor iedereen en bouw op alle niveaus doeltreffende, verantwoordelijke en toegankelijke instellingen uit C. Maritiem Kwartier Planvorming voor het gebied bij de Zuidertoren, Dorpshuis, Oude Centrale en redschuur. De kaderstellende planvorming voor het gebied is afgerond. Om het gebied te transformeren tot een levendig en kwalitatief hoogwaardig gebied, moeten nog diverse stappen worden gezet. Een van de eerste vervolgstappen is het opstellen van een inrichtingsplan voor het gebied. Hiermee wordt toegewerkt naar een openbare ruimte die aantrekkelijk is om te verblijven en die aansluit bij de ontwikkelingen op de verschillende locaties. Hierbij wordt de aangenomen motie over parkeren betrokken. D. Omgevingswet Verdere implementatie van de wet.

Voor de implementatie van de Omgevingswet hebben wij de afgelopen periode verschillende stappen gezet. Zo is een verkenning uitgevoerd voor de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan, is het VTH-beleid opgesteld en vastgesteld (incl. de handhavings- en uitvoeringsstrategie en jaarprogramma 2025) en het opstellen van een programma voor de openbare ruimte. Hiermee zijn belangrijke stappen gezet. Tegelijkertijd is duidelijk dat nog aanvullende stappen nodig zijn. Op basis van de inzichten die worden opgedaan bij het opstellen van onder meer de Omgevingsvisie brengen wij de

39 vervolgstappen verder in beeld. Deze worden uitgewerkt in een praktisch stappenplan voorzien van een financiële paragraaf. E. Omgevingsvisie Werken aan een Omgevingsvisie voor de gemeente Schiermonnikoog conform de afspraken met de gemeenteraad. (SDG-doelen 3, 4, 6, 7, 8, 9, 11, 13, 14 en 15). (inclusief inventariseren ruimteclaims van o.a. wonen, bedrijven, recreatieve functies). In 2026 wordt de visie vastgesteld. Er is een bureau geselecteerd dat ons ondersteunt bij het opstellen van een gedragen en ambitieuze Omgevingsvisie. Deze visie vormt de basis voor het handelen in de fysieke leefomgeving. Gezien de vele ontwikkelingen die momenteel spelen en de opgaven die de komende jaren nog op ons afkomen, is een gedegen en integrale aanpak noodzakelijk. De visie moet ons in staat stellen om weloverwogen, toekomstbestendige en volhoudbare keuzes te maken voor ons eiland. Daarnaast moet de visie bijdragen aan een verbetering van de dienstverlening dat zich vertaalt in een snellere, transparantere en integrale besluitvorming. Gelet op de ontwikkelingen die op ons afkomen, de keuzes die de komende jaren gemaakt moeten worden en de zeer schaarse ruimte, vraagt dat een goede voorbereiding, zodat de raad goede inhoudelijke keuzes kan maken. De voorbereiding hiervan vraagt een behoorlijke investering, zowel financieel als in

40 menskracht. Een solide basis betaalt zich echter in de nabije toekomst uit. Op basis van de huidige planning verwachten wij dat de Omgevingsvisie in het derde kwartaal van 2027 door de gemeenteraad kan worden vastgesteld. F. Bedrijven Er is een nijpend tekort aan ruimte voor bedrijvigheid die niet in de dorpskern thuishoort. Een nieuwe locatie voor bedrijfsruimte is noodzakelijk. (SDG- doelen 9, 11). In samenspraak met onder andere het Wetterskip en Liander wordt gewerkt aan een plan voor de uitbreiding van het bedrijventerrein aan de Veerweg. Door de krachten te bundelen kunnen de gemeentelijke lasten worden beperkt en verwachten wij sneller resultaten te boeken. De planvorming wordt meegenomen in het traject voor de Omgevingsvisie. G. Buitengebied Vanuit de gemeente zijn in 2025 individuele gesprekken met de boeren geweest om te spreken over een Regio-Deal 2.0. Dit is input voor onder andere de Omgevingsvisie. Het toekomstperspectief voor de polder wordt meegenomen in het traject voor de Omgevingsvisie. Door deze koppeling te maken, zetten we beschikbare middelen efficiënter in en borgen wij de integrale aanpak. Behoud van de natuur op het eiland en op zee, m.n. de Waddenzee. Net op Zee De gemeente volgt kritisch de ontwikkelingen van de aanleg van een stroomkabel vanaf het windmolenpark op de Afgelopen winter heeft onderzoek plaatsgevonden op de oosterkwelder.

Wij volgen deze ontwikkelingen nauwgezet. In het voorjaar is de concept Notitie Reikwijdte en

Noordzee naar het | Detailniveau vaste land. | gepubliceerd. Hierop hebben wij een reactie ingediend. Daarnaast hebben wij extra juridische expertise ingehuurd ter ondersteuning bij dit dossier. Gezien de complexiteit is echter rekening te houden met aanvullende inzet en bijbehorende kosten in de komende periode. Wat heeft het gekost? Exploitatie | Primaire begroting 2026 | Begroting na wijziging | Wijziging Zomernota | Begroting na Zomernota Baten PRG2 | 2 Leefomgeving PRD211 | 2.1 /1 Bestemmingsplannen 6830000 6830000 | 0 | 0 | 0 | 0 Woningbouwlocatie Oost 6830020 6830020 Grex Oude | 0 | 0 | 337.798 | 337.798 Centrale Totaal 2.1 /1 | 0 | 0 | 337.798 | 337.798 Bestemmingsplannen Lasten PRG2 | 2 Leefomgeving PRD211 | 2.1 /1 Bestemmingsplannen 6810107 6810107 | -195.180 | -235.180 | -25.000 | -260.180 Bestemmingsplannen 6830000 6830000 | -8.103 | -8.103 | -7.917 | -16.020 Woningbouwlocatie Oost 6830010 6830010 | 0 | -35.775 | -14.225 | -50.000 Voorbereidingskrediet toekomstige woningbouwprojecten 6830020 6830020 Grex Oude | 0 | 0 | -337.798 | -337.798 Centrale Totaal 2.1 /1 | -203.283 | -279.058 | -384.940 | -663.998 Bestemmingsplannen Resultaat | -203.283 | -279.058 | -47.142 | -326.200 41 Toelichting op de verschillen Bedrag in € | Incidenteel (I) Product + toelichting | + = meevaller | Structureel (S) - = tegenvaller 6830 020 baten: op het moment dat bij de poc-methode

(percentage of completion) de Grex een winst laat zien zullen de baten de lasten overstijgen. Tot dat moment wordt de Grex | 337.798 | I budgetneutraal meegenomen in de begroting en daarom zijn baten opgenomen gelijk aan de lasten. 6810 107 lasten: aanpassing van het budget met 25k | -25.000 | I 6830 000 lasten: toegerekende rente aan de Grex | -7.917 | I 6830 010 lasten: aanpassing van het budget tot 50k | -14.225 | I 6830 020 lasten: de Grex is door de raad vastgesteld. De begroting is gewijzigd volgens de bijbehorende notitie welke is opgesteld | -337.798 | I door de planeconoom. 42 43 Wonen en volkshuisvesting Doelen en activiteiten SDG Doelen Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kleur Toelichting Zomernota 11 Duurzame steden en gemeenschappen 11.1 Tegen 2030 voor iedereen toegang voorzien tot adequate, veilige en betaalbare huisvesting en basisdiensten, en sloppenwijken verbeteren Uitvoering Woonvisie 2024 – 2028 Inwoners en verhuurders zijn op de hoogte van onze regels en beleid en hun rechten en plichten op het gebied van Wonen. We starten met een communicatiecampagne en informeren inwoners en verhuurders proactief. We zorgen ervoor dat de website toegankelijke en complete informatie biedt en passen waar nodig de pagina's en/of teksten hierop aan. Er is gestart met de voorbereidingen voor de communicatiecampagne.

Deze wordt naar verwachting in het najaar uitgerold. Meer levensloopbestendige woningen We maken prestatieafspraken met WoonFriesland over het aanpassen van hun voorraad naar meer levensloopbestendige woningen. De afspraken zijn opgenomen in prestatieafspraken 2026 - 2030. Inzicht in de ontwikkelingen op de woningmarkt We monitoren de ontwikkeling op de woningmarkt en de voortgang van onze woonvisie en uitvoeringsacties. De monitoring is opgenomen in de voortgangsrapportage woonvisie 2025. Toevoegen betaalbare wooneenheden aan woningvoorraad op inbreidingslocatie Oude Centrale Realiseren +/- 20 huur wooneenheden voor 1-2 persoonshuishoudens. De Oude Centrale is inmiddels gesloopt en de locatie is gesaneerd. Daarnaast zijn het Beeld Kwaliteits Plan en de GREX vastgesteld. In het voorjaar van 2027 start WoonFriesland naar verwachting met de bouw van 20 appartementen.

44 Toevoegen betaalbare wooneenheden aan woningvoorraad op locatie Oost Realiseren van duurzaam betaalbare koopwoningen op de overgebleven kavels van bouwlocatie Oost voor nieuwe toetreders op de koopmarkt: doorstromers, starters en gezinnen. In de zomer worden informatiemarkten georganiseerd voor geïnteresseerde kopers. Het Beeld Kwaliteits Plan wordt na de zomer ter vaststelling aan de gemeenteraad aangeboden. Daarna kan gestart worden met de marktverkenning en de aanbestedingsprocedure. Vervolgens kan begonnen worden met de bouw. Afhankelijk van de doorlooptijd van deze procedures wordt verwacht dat begin 2027 met de bouw kan worden begonnen. Toevoegen betaalbare wooneenheden aan woningvoorraad op de inbreidingslocatie Boelensschool We onderzoeken de mogelijkheden voor coöperatieve ontwikkeling voor woningen op de locatie van de Boelensschool en realiseren betaalbare woningen. In het voorjaar is een startbijeenkomst georganiseerd. Vervolgens is een enquête uitgezet, waarvan de resultaten worden geanalyseerd. Woonbehoefte en specifieke wensen zijn in kaart gebracht en worden afgezet tegen de doelen in de woonvisie. Na de zomer wordt een vervolgbijeenkomst georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomst worden de vervolgstappen besproken. Ruimte bieden aan Piekhuisvesting van personeel in het zomerseizoen.

Uitvoering van het Buitenkansproject Piekhuisvesting en samenwerken met de andere Wadden binnen de regiodeal waarin we locaties gaan aanwijzen en gereedmaken waar flexibele woonunits voor tijdelijk personeel kunnen worden gerealiseerd. Ondanks meerdere overleggen op zowel ambtelijk als bestuurlijk niveau is er met de provincie nog geen overeenstemming bereikt om het project te kunnen realiseren. Daarnaast is er vanuit de boeren en ondernemers nog geen definitief akkoord op het projectplan en de wijze van uitvoering.

Optimale invulling geven | Planvorming en aan vrijgekomen | voorbereiden | De locatie naast het LOC bouwlocatie naast het | werkzaamheden | wordt verder ontwikkeld. nieuw te bouwen LOC. | opstarten. In samenwerking met | Via de regiodeal is een de andere | projectleider aangesteld Waddeneilanden binnen | die voor alle eilanden de regiodeal onderzoek | verschillende kansrijke doen naar de | locaties in kaart zal mogelijkheden voor | brengen voor de alternatieve | ontwikkeling van woonvormen op | alternatieve Schiermonnikoog, zoals | woonvormen. Deze tiny houses, collectief | bevindingen vormen de Alternatieve | wonen, building with | basis voor woonvormen passend | nature etc. en locaties | het vaststellen van ruimte bieden. | aanwijzen waar dit | kaders. Daarnaast wordt mogelijk gemaakt kan | binnen het project worden. Daarnaast | Boelensschool specifiek stellen we beleid en | onderzocht of een kaders op waaraan | collectieve woonvorm experimentele, flexibele, | wenselijk en haalbaar is. innovatieve | Op basis van deze woonvormen en andere | verkenning worden de particuliere (collectieve) | benodigde kaders en het initiatieven getoetst | benodigde beleid worden. | ontwikkeld en vastgesteld.

Wat heeft het gekost? Exploitatie | Primaire begroting 2026 | Begroting na wijziging | Wijziging Zomernota | Begroting na Zomernota Baten PRG2 | 2 Leefomgeving PRD212 | 2.1 /2 Wonen en volkshuisvesting 6822000 6822000 Overige | 0 | 0 | 0 | 0 volkshuisvesting Lasten PRG2 | 2 Leefomgeving PRD212 | 2.1 /2 Wonen en volkshuisvesting 6820000 6820000 | 0 | 0 | -1.973 | -1.973 Toekomstige ontwikkeling woningbouw 6822000 6822000 Overige | -61.518 | -79.018 | 7.500 | -71.518 volkshuisvesting Totaal 2.1 /2 Wonen en | -61.518 | -79.018 | 5.527 | -73.491 volkshuisvesting Resultaat | -61.518 | -79.018 | 5.527 | -73.491 45 46 Toelichting op de verschillen Product + toelichting Bedrag in € + = meevaller - = tegenvaller Incidenteel (I) Structureel (S) 6822 000 lasten: er is geen samenwerking meer met DOM 7.500 I 47 2.2 Verkeer en vervoer Doelen en activiteiten SDG Doelen Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kleur Toelichting Zomernota Doel 3 Verzeker een goede gezondheid en promoot welzijn voor alle leeftijden. We willen een autoluw eiland zijn en blijven. We blijven terughoudend bij het verlenen van ontheffingen voor het rijverbod. We wijzen aanvragers van een ontheffing op alternatieven en op de voorwaarden die gelden. We blijven inwoners, bedrijven en gasten bewust maken van het autoluwe karakter van het eiland.

We zetten stappen om het aanvragen en van ontheffingen van de geslotenverklaring en het parkeerverbod te automatiseren. We bereiden het geautomatiseerd controleren van ontheffingen voor. We wijzen gasten actief op de beschikbare alternatieven voor de auto. De geautomatiseerde ontheffingsaanvraag is naar aanleiding van de ervaringen in het eerste kwartaal aangepast. Hierdoor is het aanvraagproces voor aanvragers duidelijker en gebruiksvriendelijker. In 2026 is onvoldoende capaciteit beschikbaar om dit proces te begeleiden. We stimuleren emissievrij vervoer op Schiermonnikoog. We stimuleren emissievrij verkeer en vervoer op Schiermonnikoog. Eilanders en eilanderbedrijven met een elektrisch voertuig betalen geen leges voor de ontheffing geslotenverklaring. We maken het centrum van het dorp meer autoluw. We richten het centrum in fases in als erf. Dit onderwerp is tijdens de raadsvergadering van 16 juni 2026 van de agenda gehaald. De inhoudelijke behandeling van het onderwerp wordt op een later moment voortgezet.

48 Doel 9 Bouw veerkrachtige infrastructuur, bevorder inclusieve en duurzame industrialisering en stimuleer innovatie. We zijn actief betrokken bij de bestaande en nieuwe concessie voor de Waddenveren. We dragen bij aan de voorbereiding van een nieuwe veerconcessie in 2029 door te overleggen met en input te leveren aan het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Op dit moment bevindt het proces zich in de aanbestedingsfase. Naar verwachting kan de gunning medio 2027 plaatsvinden. We houden actief contact met de partijen die de openbaar vervoerconcessie uitvoeren. We werken mee aan het optimaliseren van busroutes en het in stand houden van busvervoer op alle afvaarten van de veerdienst en sneldienst. We voeren regelmatig overleg met Qbuzz en WPD. Daarnaast beoordelen wij de concept vervoersplannen en voorzien deze van een reactie. Doel 7 Verzeker toegang tot betaalbare, betrouwbare, duurzame en moderne energie voor iedereen. We stimuleren en faciliteren duurzame mobiliteit voor onze inwoners, bedrijven en onze gasten. We faciliteren laadpalen op centraal gelegen plek(ken) op eiland en in Lauwersoog in overeenstemming met de concessie van de OVEF. Naar verwachting wordt in de loop van dit jaar nog een laadpaal geplaatst op de parkeerplaats aan de Oosterreeweg/Kerkelaantje. Voor Kustweg 8 te Lauwersoog is inmiddels een stroomaansluiting aangevraagd.

Daarnaast worden voorbereidingen getroffen voor de plaatsing ven twee (elektrische) deelauto's. We faciliteren deelmobiliteit op het eiland en in Lauwersoog in overleg met samenwerkingspartners. Ook voor het dorp wordt de plaatsing van een elektrische deelauto voorbereid. Doel 9 Bouw veerkrachtige infrastructuur, bevorder inclusieve en duurzame industrialisering en stimuleer innovatie. We zijn actief betrokken bij de ontwikkelingen op het gebied van verkeer in Lauwersoog. We houden de uitvoering van de gebiedsvisie Lauwersoog nauwlettend in de gaten. We behartigen onze belangen bij de Provincies Groningen en Friesland en de gemeenten Het Hogeland en Noardeast Fryslan. Inmiddels heeft de gemeente Het Hogeland het programma Waddenkust Reitdiep vastgesteld. In dit programma worden o.a. de gewenste ontwikkelingen in Lauwersoog beschreven. We behartigen de belangen van gemeente Schiermonnikoog in Lauwersoog op zowel ambtelijk als bestuurlijk niveau.

Wat heeft het gekost? Exploitatie | Primaire begroting 2026 | Begroting na wijziging | Wijziging Zomernota | Begroting na Zomernota Baten PRG2 | 2 Leefomgeving PRD221 | 2.2 /1 Verkeer en vervoer 6210153 6210153 Veerdam | 9.650 | 9.650 | 0 | 9.650 6210158 6210158 Auto | 93.760 | 93.760 | 0 | 93.760 ontheffingen Totaal 2.2 /1 Verkeer en | 103.410 | 103.410 | 0 | 103.410 vervoer Lasten PRG2 | 2 Leefomgeving PRD221 | 2.2 /1 Verkeer en vervoer 6210101 6210101 | -21.312 | -21.312 | 35 | -21.277 Verkeersregelingen 6210103 6210103 Wegen | -309.808 | -309.808 | 7.342 | -302.466 straten en pleinen en verkeersmaatregelen 6210104 6210104 Openbare | -85.378 | -85.378 | -6.297 | -91.675 verlichting 6210153 6210153 Veerdam | -19.848 | -19.848 | 0 | -19.848 6210158 6210158 Auto | -27.106 | -27.106 | 0 | -27.106 ontheffingen Totaal 2.2 /1 Verkeer en | -463.452 | -463.452 | 1.080 | -462.372 vervoer Resultaat | -360.042 | -360.042 | 1.080 | -358.962 Toelichting op de verschillen Bedrag in € | Incidenteel (I) Product + toelichting | + = meevaller | Structureel (S) - = tegenvaller Rente en afschrijvingen | 1.080 | I 49 50 2.3 Duurzaamheid, natuur en milieu Duurzaamheid Doelen en activiteiten SDG Doelen Duurzaamheid Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kleur Toelichting Zomernota Doel 11 Maak steden en menselijke nederzettingen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam.

Doel 13 Neem dringend actie om klimaatverandering en haar impact te bestrijden. Social Development Goals verder implementeren in de organisatie Intern kennissessie organiseren, jaarlijkse SDG-markt organiseren en nieuwe SDG gerichte werkwijze vaststellen. De SDG markt staat gepland voor dit najaar. de implementatie van een meer SDG gerichte werkwijze bevindt zich nog in de opstartfase. 7.1 Tegen 2030 universele toegang tot betaalbare, betrouwbare en moderne energiediensten garanderen. Uitvoering Aardgasvrij Eiland Uitvoering inductieregeling en isolatieregeling. Uitvoering subsidieregeling Aardgasvrij Eiland. Voor de uitvoering van het Programma Aardgasvrije wijken is een bijdrage geraamd van het rijk van € 1,5 miljoen. De uitvoering van de subsidieregelingen aardgasvrij eiland is in volle gang. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan een bijsturing subsidieregeling Nieuw- Dokkum. Aanleiding hiervoor is de beperkte voortgang en achterblijvende interesse voor PVT. Wat-is-wijs advies voor 150+ woningen gereed De uitvoering hiervan loopt. Tot en met 1 juli zijn in totaal 96 adviezen verstrekt. 7.2 Tegen 2030 in aanzienlijke mate het aandeel hernieuwbare energie in de globale energiemix verhogen. Heldere kaders voor de (on)mogelijkheden van het opwekken van duurzame energie op Schiermonnikoog. Opstellen Energievisie Schiermonnikoog op basis van de eerder gemaakte systeemanalyse.

Via de Regiodeal is gestart met een monitoring- en forecastingsanalyse. Stimuleren verduurzaming beschermd dorpsgezicht. De Wat-is-wijs-adviezen en subsidieregelingen voor inductie en isolatie zijn ook toegankelijk voor het beschermd dorpsgezicht. De visie op aardgasvrij wordt meegenomen in het warmteprogramma

51 dat momenteel in ontwikkeling is. 11.3 Tegen 2030 inclusieve en duurzame stadsontwikkeling en capaciteit opbouwen voor participatieve, geïntegreerde en duurzame planning en beheer van menselijke nederzettingen in alle landen. Opwek van duurzame energie op Schiermonnikoog verder ontwikkelen Op basis van de te ontwikkelen Energievisie in samenwerking met verschillende partners de opwek van duurzame energie op Schiermonnikoog ontwikkelen. De voorbereidingen zijn gestart. Er vinden gesprekken plaats met partners via het project aardgasvrij eiland: de energie coöperatie en met ondernemers via de energiehubregisseur. 13.2 Maatregelen inzake klimaatverandering integreren in nationale beleidslijnen, strategieën en planning. Verduurzaming bedrijven Opzetten duurzame ondernemerskring, waarin ondernemers worden ondersteund bij het zetten van stappen naar een duurzaam bedrijf met circulaire en verantwoorde productie en consumptie. De eerste stappen zijn gezet via de inzet van de energiehubregisseur die in gesprek is gegaan met ondernemers. Daarnaast heeft er in samenwerking met Regiodeal een verkenning plaatsgevonden naar een circulair ambachtscentrum. Drinkwaterbesparin g maximaliseren Campagne opzetten voor bewustwording bij inwoners, ondernemers en toeristen.

Onderzoek naar technische mogelijkheden voor waterbesparing en waar mogelijk toepassen in eigen vastgoed en nieuwbouwprojecten. In samenwerking met Regiodeal is gewerkt aan een campagne opzet. Daarnaast wordt er een onderzoek voorbereid naar verbruik bij grootverbruikers (van drinkwater). Onderdeel van dit onderzoek is het opstellen van een maatregelenpakket. Het onderzoek naar maatregelen bij nieuwbouw en eigen vastgoed is inmiddels afgerond. Circulaire economie In het kader van de SDG doelen willen we gerichter aan de gang met een circulaire economie binnen de gemeente Schiermonnikoog. Hiervoor stellen we een plan van aanpak op voor de komende jaren, waar we zowel binnen de Het onderzoek naar de mogelijkheden voor een circulair ambachtscentrum is opgestart.

52 gemeentelijke organisatie als eiland breed aan de slag gaan met het beperken van de afvalproductie via preventie, vermindering, recyclage en hergebruik. 12.8 Verantwoorde consumptie en productie. Tegen 2030 garanderen dat mensen overal beschikken over relevantie informatie over en zich bewust zijn van duurzame ontwikkeling en levensstijlen die in harmonie zijn met de natuur. Energiearmoede tegengaan en voorkomen. Ondersteuning voor huishoudens door energiecoach. Huishoudens met energiearmoede worden extra ondersteund door middel van financiële regelingen, zoals de witgoedwissel en verduurzamingsmaatregele n. De Witgoedregeling is (in samenwerking met de energiecoach en het sociaal domein) verruimd en opnieuw opengesteld. Hiermee worden inwoners beter ondersteund in het optimaal benutten van het rijksbudget. Starten uitvoering Transitievisie Warmte (TVW). Opstellen van een Warmteprogramma en Wijkuitvoeringsplannen (WUP) op basis van reeds verrichte voorstudies. Het Warmteprogramma is in ontwikkeling. Verduurzamen gemeentelijk vastgoed. DMJOP wordt uitgevoerd. We starten met het verduurzamen van onze maatschappelijke gebouwen en bereiden plannen voor om deze toekomstbestendig te maken binnen het Buitenkansproject Toekomstbestendig Maatschappelijk Vastgoed. De uitvoering is opgestart overeenkomstig het MJOP.

Daarnaast is aanvullende financiering verkregen vanuit de regeling Buitenkans. Verduurzamen woningvoorraad Woon Friesland. Prestatieafspraken naleven en samenwerking voortzetten. Samenwerken in het Aardgasvrij Eiland project. De prestatieafspraken zijn herijkt. De samenwerking met WoonFriesland verloopt volgens afspraak. WoonFriesland ligt op schema met de uitvoering van de verduurzaming van haar vastgoed.

53 Verduurzamen maatschappelijk vastgoed. Uitvoering verdere verduurzaming zwembad. Het Dorpshuis, de Stag en de kerk(en) ondersteunen in het verduurzamen van hun vastgoed, binnen het Buitenkansproject Toekomstbestendig Maatschappelijk Vastgoed. De verduurzaming van het zwembad wordt meegenomen in de nieuwe aanbestedingsprocedure . De uitvoering van de werkzaamheden zijn opgestart conform MJOP. Daarnaast is aanvullende financiering verkregen vanuit de regeling Buitenkans. Verduurzamen recreatiewoningen Opstellen plan van aanpak voor het stimuleren van verduurzamen van recreatiewoningen. In samenwerking met Regiodeal wordt gewerkt aan een Plan van aanpak. Als onderdeel hiervan zijn de eerste gesprekken met recreatiewoningeigenare n opgestart. Daarnaast zijn de Wat-is- wijs-adviezen nu ook toegankelijk voor recreatiewoningen. De eerste adviezen zijn inmiddels opgeleverd. 7.a Tegen 2030 de internationale samenwerking verhogen om toegang te vergemakkelijken tot onderzoek en technologie inzake schone energie, met inbegrip van de hernieuwbare energie, de energiedoeltreffendheid en de geavanceerde en schonere fossiele brandstoffentechnologie , en de investering promoten in energie- infrastructuur en schone energietechnologie.

Minimalisatie van de impact van de netcongestie op de verduurzaming en ontwikkelingen op Schiermonnikoog Innovatieve oplossingen verder onderzoeken in samenwerking met de Waddeneilanden vanuit de Regiodeal, zoals de inzet van een energiehubregisseur, ten behoeve van de monitoring van energiebehoefte, opwek en verbruik, De Hubregisseur is gestart met gesprekken met grootverbruikers van energie om concrete mogelijkheden om energie te besparen en meer balans in het energienet in kaart te brengen. Inmiddels hebben de eerste gesprekken plaatsgevonden. Verdere samenwerking met de andere Friese Waddeneilanden, Liander en energiecoöperatie de Sintrale. Vanuit Regiodeal vindt er intensieve samenwerking plaats met de andere Waddeneilanden. Daarnaast wordt nauw samengewerkt met Liander. Ook met de energiecoöperatie zijn gesprekken gaande.

54 Ontwikkelen en vaststellen batterijbeleid. Het batterijbeleid is opgestart. Inmiddels wordt dit onderwerp ook binnen FET-verband opgepakt en vindt er afstemming plaats. 13.3 De opvoeding, bewustwording en de menselijke en institutionele capaciteit verbeteren met betrekking tot mitigatie, adaptatie, impactvermindering en vroegtijdige waarschuwing inzake klimaatverandering. Participatie in de Energietransitie. Uitbreiden met inclusieve communicatie- en participatie technieken en kanalen om doelgroepen breder en beter te bereiken en te betrekken, op basis van de leerpunten uit het onderzoek van de Hanze naar de 'social fingerprint' van de proeftuin Aardgasvrij Eiland. Voor het warmteprogramma is een participatieplan opgesteld dat op dit onderzoek voortbouwt. SDG Doelen Milieu 11.6 Duurzame steden en gemeenschappen. Tegen 2030 de nadelige milieu-impact van steden per capita reduceren, ook door bijzondere aandacht te besteden aan de luchtkwaliteit en aan het gemeentelijk en ander afvalbeheer. Schiermonnikoog schoner en stiller maken. Uitvoering van de wettelijke milieutaken op het gebied van milieuvergunningverlening, toezicht en handhaving. De FUMO behandelt milieumeldingen en controleert op milieuregels overeenkomstig het VTH- beleid Fryslân. De uitvoering van de wettelijke milieutaken is belegd bij de FUMO.

Milieuvergunningen voor gemeentelijke locaties controleren en indien nodig (laten) updaten. De FUMO controleert milieubelastende activiteiten en vergunningen voor gemeentelijke locaties door middel van een uitvoerings- en handhavingsstrategie die basistaken en specifieke controles omvat. Met de FUMO samenwerken op toezicht bij het verwijderen van asbesthoudend materiaal bij sloopwerkzaamheden (eigen toezichthouders zijn ogen en oren in het veld). Inwoners informeren en Bij het toezicht op het verwijderen van asbesthoudend materiaal wordt samengewerkt met de FUMO.

stimuleren bij het vaststellen en verwijderen van asbest. Er is nog geen geactualiseerd bodembeleid Een geactualiseerd | vastgesteld. Voor het bodembeleid vaststellen. | opstellen van het beleid zal een externe partij moeten worden ingehuurd. Wat heeft het gekost? Exploitatie | Primaire begroting 2026 | Begroting na wijziging | Wijziging Zomernota | Begroting na Zomernota Baten PRG2 | 2 Leefomgeving PRD231 | 2.3 /1 Duurzaamheid 6822107 6822107 | 329.835 | 481.835 | 229.765 | 711.600 Duurzaamheid Lasten PRG2 | 2 Leefomgeving PRD231 | 2.3 /1 Duurzaamheid 6723107 6723107 | -96.368 | -96.368 | 19.428 | -76.940 Milieubeheer 6822107 6822107 | -510.045 | -510.045 | -312.282 | -822.327 Duurzaamheid Totaal 2.3 /1 Duurzaamheid | -606.413 | -606.413 | -292.854 | -899.267 Resultaat | -276.578 | -124.578 | -63.089 | -187.667 Toelichting op de verschillen Bedrag in € | Incidenteel (I) Product + toelichting | + = meevaller | Structureel (S) - = tegenvaller 6822 107 baten: aanpassing budgetten aan eindstanden o.a.

SiSa | 229.765 | I/S 2025 6723 107 lasten: aanpassing aan begroting FUMO | 19.428 | S 6822 107 lasten: aanpassing budgetten aan eindstanden | -207.282 | I/S o.a.SiSa2025 en reserve duurzaamheid 6822 107 lasten: vanuit reserve duurzaamheid | -105.000 | I 55 56 Natuur Doelen en activiteiten SDG Doelen Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kleur Toelichting Zomerntoa Doel 15 Bescherm, herstel en bevorder het duurzaam gebruik van ecosystemen, beheer bossen en wouden duurzaam, stop landdegradatie en draai het terug en roep het verlies aan biodiversiteit een halt toe. Rust, ruimte, stilte en donkerte op Schiermonnikoog behouden. De kernwaarden rust, ruimte, enz. zijn uitgewerkt in de tien pijlers van Schiermonnikoog. Bij nieuwe activiteiten zullen wij steeds kijken of ze binnen de kernwaarden passen. Op basis van de gegevens die de drie donkertemeters op Schiermonnikoog registreren, kan geconcludeerd worden dat de LED verlichting met dimregime in de lichtmasten bijdraagt aan meer donkerte. Doel 15 Bescherm, herstel en bevorder het duurzaam gebruik van ecosystemen, beheer bossen en wouden duurzaam, stop landdegradatie en draai het terug en roep het verlies aan biodiversiteit een halt toe. Doel 14 Behoud en maak duurzaam gebruik van oceanen, zeeën en maritieme hulpbronnen.

(Recreatieve) activiteiten moeten kunnen plaatsvinden met behoud van de natuurlijke waarden van het gebied. Uitgangspunt bij eventuele kustsuppletie is om activiteiten op het Activiteitenstrand te kunnen laten bestaan. Hiervoor zijn we blijvend in gesprek met partners zoals Rijkswaterstaat en Wetterskip Fryslân. Tot 2030 wordt geen overschrijding van de basiskustlijn verwacht, waardoor een zandsuppletie niet te verwachten is. In 2026 starten we met het opstellen van een uitvoeringsagenda voor vitale en kwetsbare gebouwen. Dit vloeit voort uit de integrale waterveiligheidsstrategie (IWVS) die voor elk Waddeneiland is opgesteld. We werken hierin samen met de vier andere Waddeneilanden. Door de (door de minister van I&W) aangekondigde verlaging van de veiligheidsnormen voor dijken en duinen is het starten van de uitwerking van een Integrale Waterveiligheidsstrategie uitgesteld. In plaats daarvan is veel tijd en energie gestoken in lobby richting de minister om niet over te gaan tot een andere veiligheidsnormering vanwege de gevolgen voor onze gemeente als geïsoleerde plek bij een overstroming. Deze

57 lobby heeft geresulteerd in twee aangenomen Kamermoties, meerdere gesprekken met de minister en een bezoek van de minister en Deltacommissaris. Uiteindelijk resultaat is dat de minister hulp gaat bieden in de uitwerking van de IWVS. Wanneer die resultaten gereed zijn, worden deze meegenomen in het wetgevingsproces rond de verlaging van de veiligheidsnormen. We zorgen ervoor dat bewoners betrokken worden bij de voorbereiding en uitwerking van de dijk- en duinversterking door gesprekken met het Wetterskip en het mede- organiseren van bewonersavonden. Planning: 2022-2024: verkenningsfase met o.a. bewoners. 2025: voorbereidingsfase door Wetterskip met alle betrokken partijen. 2027-2028: Uitvoering werkzaamheden dijk- en duinversterking. Door bovenstaande aankondiging van verlaging van de veiligheidsnormering is verdere uitwerking van de dijk- en duinversterking op dit moment stopgezet. Voorjaar- en zomer 2026 wordt onderzoek gedaan welke opgave overblijft, uitgaande van verlaging van de veiligheidsnormen. Er is grote onzekerheid op dit en bovenstaande dossier. We werken nauw samen met Wetterskip Fryslân, Provincie en andere eilanden en onderhouden veel contact met de Rijksoverheid hierover. Voor het Nationaal Park vindt twee keer per jaar bestuurlijk overleg plaats via het Overlegorgaan. Vanaf 2025 wordt het in 2024 vastgestelde Ambitieplan uitgevoerd.

In 2026 werkt het Nationaal Park verder aan het realiseren van het Ambitieplan.

58 In 2026 werken we verder aan een SoortenManagementPlan (SMP) waarvoor in 2025 opdracht is gegeven aan een ecologisch bureau. Daarmee brengen we veel gebouwbewonende soorten in kaart zodat isoleren en (ver)bouw wordt vereenvoudigd. Voor het opstellen van het SMP maken we gebruik van subsidie van de provincie. Met extra (niet gesubsidieerd) budget kunnen we de communicatie naar inwoners beter oppakken en daarnaast onderzoek doen naar andere gebouwbewonende soorten die veel op ons eiland voorkomen. Hiermee voorkomen we dat kwetsbare soorten als kerkuil en zwarte roodstaart hun nest kwijtraken, worden verwond of gedood. De eerste onderzoeksresultaten zijn bekend en laten diersoorten (met name vleermuizen) zien die we niet hadden verwacht. Met goede (nog op te stellen) werkprotocollen kunnen we initiatiefnemers beter helpen bij werkzaamheden aan hun gebouw. We merken wel dat SMP's een zoektocht zijn voor provincies en gemeenten, waarbij onduidelijkheid is over toekomstige kosten. We werken samen met Ameland en Vlieland om hier goede afspraken over te maken. We initiëren contact met de rijksoverheid over de nieuwe regels rondom het vissen met recreatieve staand wantnetten. De recreatieve visserijregels zijn in Europees verband gewijzigd. Op onze uitnodiging heeft de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland hier in maart een informatieavond over gehouden.

Wat heeft het gekost? Exploitatie | Primaire begroting 2026 | Begroting na wijziging | Wijziging Zomernota | Begroting na Zomernota Baten PRG2 | 2 Leefomgeving PRD232 | 2.3 /2 Natuur 6550107 6550107 Natuur en | 1.500 | 1.500 | 0 | 1.500 landschapsbescherming Lasten PRG2 | 2 Leefomgeving PRD232 | 2.3 /2 Natuur 6240103 6240103 Afwatering en | -25.889 | -25.889 | 1 | -25.888 landaanwinning 6550107 6550107 Natuur en | -45.033 | -57.003 | 0 | -57.003 landschapsbescherming Totaal 2.3 /2 Natuur | -70.922 | -82.892 | 1 | -82.891 Resultaat | -69.422 | -81.392 | 1 | -81.391 Toelichting op de verschillen Bedrag in € | Incidenteel (I) Product + toelichting | + = meevaller | Structureel (S) - = tegenvaller Geen bijzonderheden. 59 60 2.4 Fysieke leefomgeving Doelen en activiteiten SDG Doelen Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kleur Toelichting Zomernota Doel 11 Maak steden en menselijke nederzettingen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam. We borgen een goede onderhoudsstaat van de openbare ruimte, die recht doet aan het groene en authentieke karakter van het dorp. Daardoor draagt de openbare ruimte positief bij aan een aangenaam leef- en verblijfsklimaat van inwoners en recreanten. We voeren onderhoudswerkzaamheden uit volgens de beheerplannen. Voor de zomer hebben we het plaatsen van infiltratieputten gecombineerd met onderhoud aan de verharding.

We bestrijden invasieve planten en werken daarbij samen met Natuurmonumenten en inwoners. Dit jaar zetten we ons in voor de bestrijding van de Japanse duizendknoop, de reuzenberenklauw en de Amerikaanse vogelkers. We vervangen klein materieel met een benzinemotor door elektrisch aangedreven materieel, zoals bladblazers, kettingzagen en bosmaaiers. In 2026 schaffen we een terreinwagen aan voor uitvoeren gemeentelijke taken in de crisisorganisatie (bijvoorbeeld bij een crisis op het strand). Begin 2026 is het kleine materieel vervangen. Medio 2026 is een tweedehands terreinwagen aangeschaft en in gebruik genomen. Doel 11 Maak steden en menselijke nederzettingen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam. We verduurzamen ons gemeentelijk vastgoed en maken het toekomstbestendig Het DMJOP wordt uitgevoerd. We starten met het verduurzamen van onze maatschappelijke gebouwen en bereiden plannen voor om deze toekomstbestendig te maken binnen het Buitenkansproject Toekomstbestendig Maatschappelijk Vastgoed. De verduurzaming van de burgemeesterswoning is afgerond. Daarnaast is gestart met de verduurzaming van de jachthaven en het Vuurtorenpad. Ook zijn de voorbereidingen gestart voor de verduurzaming en het toekomstbestendig maken van De Kittiwake, het gemeentehuis en de kerktoren.

61 Doel 15 Bescherm, herstel en bevorder het duurzaam gebruik van ecosystemen, beheer bossen en wouden duurzaam, stop landdegradatie en draai het terug en roep het verlies aan biodiversiteit een halt toe. We vergroten de biodiversiteit in de openbare ruimte door het beter borgen van ecologisch maaibeheer in een nieuw maaibestek en het uitvoeren van de maatregelen die voortkomen uit het Bijenpact gemeente Schiermonnikoog. We voeren de maatregelen uit die in het Bijenpact gemeente Schiermonnikoog zijn afgesproken. We voeren ecologisch maaibeheer uit Bij het LOC is het bloemenmengsel Schiermonnikoog ingezaaid. Daarnaast is bij alle vernieuwde gazons witte klaver ingezaaid. Het ecologisch maaibeheer wordt uitgevoerd conform het maaibestek. Het maaibestek is met drie jaar verlengd en loopt tot en met 31 december 2029. Doel 11 Maak steden en menselijke nederzettingen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam. We behouden en versterken het aanzien van het dorp. We houden een gezond en veilig bomenbestand in stand en breiden het zo mogelijk uit. Een gezond en veilig bomenbestand levert nu en in de toekomst een waardevolle bijdrage aan de natuurlijke sfeer en leefbaarheid van het dorp en aan de gezondheid van inwoners en bezoekers. In de zomer vindt de periodieke boomveiligheidscontrole plaats. De maatregelen die hieruit voortkomen, worden vervolgens uitgevoerd.

Eind 2026 worden daarnaast enkele nieuwe bomen aangeplant. Om de dorpskern op te fleuren, blijven we bloembakken aan meerdere lichtmasten ophangen in het groeiseizoen. In juni heeft de buitendienst opnieuw fleurige bloembakken opgehangen, waarmee het straatbeeld aantrekkelijker en kleurrijker is gemaakt. Doel 6 Verzeker toegang tot duurzaam beheer van water en sanitatie voor iedereen. Een goed en adequaat beheer van de riolering in het belang van de volksgezondheid, het milieu en het beperken van regen- en grondwateroverlast. We koppelen waar mogelijk de afvoer van regenwater af van het gemengd riool, veelal in combinatie met wegonderhoud. Ook benutten we mogelijkheden om regenwater te bergen in de openbare ruimte om overlast bij hevige regenbuien te beperken. In 2026 leggen we met Rijkssubsidie 40 infiltratiekolken aan. Daarnaast voeren we werkzaamheden uit volgens In de eerste helft van 2026 zijn 45 infiltratieputten aangelegd en aangesloten op 90 straatkolken. In het tweede kwartaal zijn delen van het riool

het Water- en | in de Torenstreek en rioleringsprogramma. | Voorstreek vervangen. Uit inspecties bleek dat deze riooldelen het einde van hun levensduur hadden bereikt. We zorgen voor een goed | In 2026 voeren we Een begraafplaats | onderhouden begraafplaats. | onderhoud uit aan waarvan de | We onderhouden de | gemeentelijke funeraire toekomstbestendigheid | gemeentelijke funeraire | graven. Daarnaast is verzekerd, zodat zo | graven op de | verwijderen we enkele lang mogelijk van de | begraafplaats. | grafstenen van graven huidige begraafplaats | We geven actief uitvoering | waarvan de gebruik kan worden | aan de | rechthebbenden Doel 13 Neem | gemaakt. | begraafplaatsverordening | afstand hebben dringend actie om | en de nadere regels. | gedaan. klimaatverandering en haar impact te bestrijden. | Samen met In samenwerking met | belanghebbenden is in 2025 RWS en | een ontwerp gemaakt voor belanghebbenden | aanpassingen in de richten we de | veerhaven, die de | We bevinden ons veerhaven | beschikbare ruimte beter | momenteel midden in verkeersveilig in. | benutten en de | het ontwerpproces. Daarnaast leggen we | verkeersveiligheid de beheerafspraken | bevorderen. In 2026/2027 met RWS vast. | passen we de inrichting van de veerhaven aan.

Wat heeft het gekost? Exploitatie | Primaire begroting | Begroting na wijziging | Wijziging Zomernota | Begroting na 2026 | Zomernota Baten PRG2 | 2 Leefomgeving PRD241 | 2.4 /1 Fysieke leefomgeving 6001200 6001200 Ambtswoning | 14.300 | 14.300 | 4.623 | 18.923 burgemeester 6310103 6310103 Bedrijfsterreinen | 15.625 | 15.625 | 0 | 15.625 6310104 6310104 Bedrijfsterreinen vm | 0 | 0 | 0 | 0 manage Melle Grietjespad 6330203 6330203 Benzinestation | 8.000 | 8.000 | 0 | 8.000 6560103 6560103 Openbaar groen | 10.924 | 10.924 | 0 | 10.924 6670156 6670156 Dorpshuis | 2.700 | 2.700 | 0 | 2.700 6721103 6721103 Huishoudelijk afval | 7.290 | 7.290 | 0 | 7.290 6721104 6721104 Verpakkingsmateriaal | 15.495 | 15.495 | 0 | 15.495 gescheiden inzameling 6721153 6721153 Bedrijfsafval | 0 | 0 | 0 | 0 6722103 6722103 Riolering | 0 | 0 | 0 | 0 6724103 6724103 Aula | 1.300 | 1.300 | -894 | 406 62 Exploitatie | Primaire begroting | Begroting na wijziging | Wijziging Zomernota | Begroting na 2026 | Zomernota 6725102 6725102 Afvalstoffenheffing | 392.620 | 392.620 | 0 | 392.620 rechten huishoudelijk afval 6725152 6725152 Reinigingsrechten | 13.000 | 13.000 | 0 | 13.000 bedrijfsafval 6726102 6726102 Rioolheffing | 228.666 | 228.666 | 0 | 228.666 6732103 6732103 Begraafplaatsrechten | 42.433 | 42.433 | 10.000 | 52.433 6820159 6820159 Woningen verhuur | 22.775 | 22.775 | 7.557 | 30.332 6820209 6820209 |

68.117 | 68.117 | -2.117 | 66.000 Doorstroomwoningenwinkelpand Langestreek 6820259 6820259 Overige gebouwen | 4.530 | 4.530 | -360 | 4.170 6820309 6820309 Reddingsweg 2 | 10.295 | 10.295 | 1.461 | 11.756 6820359 6820359 Willemshof 11a | 17.520 | 17.520 | 910 | 18.430 6820409 6820409 Garageboxen | 6.075 | 6.075 | 0 | 6.075 6820459 6820459 Noorderstreek 40 | 0 | 0 | 0 | 0 6820509 6820509 Koningshuis | 8.784 | 8.784 | 0 | 8.784 Nieuwestreek 1 6820609 6820609 Garages Kustweg 8 | 45.000 | 45.000 | -21.000 | 24.000 Lauwersoog Totaal 2.4 /1 Fysieke leefomgeving | 935.449 | 935.449 | 180 | 935.629 Lasten PRG2 | 2 Leefomgeving PRD241 | 2.4 /1 Fysieke leefomgeving 6001200 6001200 Ambtswoning | -54.858 | -54.858 | 2 | -54.856 burgemeester 6310103 6310103 Bedrijfsterreinen | -8.653 | -8.653 | 305 | -8.348 6310104 6310104 Bedrijfsterreinen vm | -1.137 | -1.137 | -1.060 | -2.197 manage Melle Grietjespad 6330203 6330203 Benzinestation | -10.646 | -10.646 | 12 | -10.634 6560103 6560103 Openbaar groen | -341.805 | -374.184 | 120 | -374.064 6670156 6670156 Dorpshuis | -46.768 | -46.768 | 71 | -46.697 6721103 6721103 Huishoudelijk afval | -335.718 | -335.718 | 4.169 | -331.549 6721104 6721104 Verpakkingsmateriaal | -12.000 | -12.000 | 0 | -12.000 gescheiden inzameling 6721153 6721153 Bedrijfsafval | -59.675 | -59.675 | 1.576 | -58.099 6722103 6722103 Riolering | -143.710 | -143.710 | 6.053 |

-137.657 6724103 6724103 Aula | -6.502 | -6.502 | 463 | -6.039 6724153 6724153 Begraafplaats | -29.910 | -29.910 | 33 | -29.877 6820159 6820159 Woningen verhuur | -62.174 | -62.174 | 34 | -62.140 6820209 6820209 | -67.926 | -67.926 | 1.707 | -66.219 Doorstroomwoningenwinkelpand Langestreek 6820259 6820259 Overige gebouwen | -76.337 | -76.337 | 40.225 | -36.112 6820309 6820309 Reddingsweg 2 | -11.868 | -11.868 | 235 | -11.633 6820359 6820359 Willemshof 11a | -17.182 | -17.182 | 627 | -16.555 6820409 6820409 Garageboxen | -3.889 | -3.889 | 0 | -3.889 6820459 6820459 Noorderstreek 40 | -14.097 | -14.097 | 44 | -14.053 6820509 6820509 Koningshuis | -23.892 | -23.892 | 308 | -23.584 Nieuwestreek 1 6820559 6820559 vm Bezoekerscentrum | 0 | -31.500 | 0 | -31.500 Torenstreek 20 63 Exploitatie | Primaire begroting | Begroting na wijziging | Wijziging Zomernota | Begroting na 2026 | Zomernota 6820609 6820609 Garages Kustweg 8 | -41.020 | -41.020 | 1.359 | -39.661 Lauwersoog 6820659 6820659 Oosterreeweg 2 Grond | 0 | 0 | -2.896 | -2.896 met opstal Totaal 2.4 /1 Fysieke leefomgeving | -1.369.767 | -1.433.646 | 53.387 | -1.380.259 Resultaat | -434.318 | -498.197 | 53.567 | -444.630 Toelichting op de verschillen Bedrag in € | Incidenteel (I) Product + toelichting | + = meevaller | Structureel (S) - = tegenvaller baten aanpassing diverse huursommen | 11.180 | S 6732 103 baten: aanpassing

verwachten inkomsten | 10.000 | I 6820 609 baten: aanpassing verwachten inkomsten | -21.000 | S 6724 103 lasten: geen gasaansluiting meer | 463 | S 6820 259 lasten: budget naar 6822 159 | 40.000 | S 64 65 2.5 Vergunningverlening, toezicht en handhaving Doelen en activiteiten SDG Doelen VTH Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kleur Toelichting Zomernota 16.3 Vrede, justitie en sterke publieke diensten. De rechtsregels bevorderen op nationaal en internationaal niveau en gelijke toegang tot het rechtssysteem voor iedereen garanderen. Een gezonde, veilige en prettige leefomgeving omdat de geldende regels worden nageleefd. Als gemeente zijn wij verplicht om te handhaven wanneer een rechtsregel wordt overtreden. Alleen onder bijzondere omstandigheden mogen wij daar van afzien. Op basis van het VTH-beleidsplan dat in 2025 is vastgesteld, prioriteren wij op welke regels wij de toezicht- en handhavingsaandacht als eerste richten. De gemeente handelt conform het VTH-beleidsplan en de daarin vastgestelde prioriteiten. De bouwtoezichthouder laten controleren of volgens de verleende vergunning wordt gebouwd, de resultaten daarvan vastleggen en indien nodig handhaven. In de eerste helft van 2026 zijn 17 verleende vergunningen gecontroleerd op de naleving van de vergunningsvoorwaarden. Daarbij is gecontroleerd of conform de verleende vergunning is gebouwd.

Bij drie vergunningen bleek dat de uitvoering niet overeen kwam met de verleende vergunning. Samenwerken met Brandweer Fryslân voor de (periodieke) toezicht op brandveilig bouwen en brandveilig gebruik van gebouwen. In de eerste helft van 2026 zijn in totaal 14 periodieke en/of hercontroles op brandveiligheid uitgevoerd. De bevindingen en resultaten van deze controles zijn gedeeld met de betreffende partijen. Toezicht op recreatief gebruik van woningen die bestemd zijn voor permanente bewoning in 2026 voortzetten en indien nodig handhaven. Dit bevordert de leefbaarheid van Schiermonnikoog. In 2025 is extra budget voor handhavingscapaciteit beschikbaar gekomen. Deze capaciteit is per 1 juli 2026 volledig ingevuld. Met deze invulling kunnen we de controles op het recreatief gebruik van woningen opvoeren en indien nodig handhaven.

Jaarlijks de resultaten van 16.6 Vrede, justitie | vergunningverlening, en sterke publieke | toezicht en diensten. | De kwaliteit van de | handhaving in een Doeltreffende, | strategische en | overzicht bijhouden, | De resultaten worden verantwoordelijke | programmatische | zodat het VTH- | bijgehouden, zodat het VTH- en transparante | uitvoering bij | beleidsplan uit 2025 | beleidsplan kan worden instellingen | vergunningverlening, | kan worden | geëvalueerd en waar nodig kan ontwikkelen op alle | toezicht en | geëvalueerd. Met die | worden aangepast. niveaus. | handhaving | evaluatie kan in 2029 verbeteren. | beoordeeld worden of de doelstellingen van het VTH-beleidsplan al dan niet zijn bereikt.

Wat heeft het gekost? Exploitatie | Primaire begroting 2026 | Begroting na wijziging | Wijziging Zomernota | Begroting na Zomernota Baten PRG2 | 2 Leefomgeving PRD251 | 2.5 /1 Vergunningverlening, toezicht en handhaving 6823109 6823109 Leges | 101.639 | 101.639 | -50.000 | 51.639 Omgevingswetvergunningen 6823159 6823159 Leges | 18.250 | 18.250 | 0 | 18.250 welstandstoezicht Totaal 2.5 /1 Vergunningverlening, | 119.889 | 119.889 | -50.000 | 69.889 toezicht en handhaving Lasten PRG2 | 2 Leefomgeving PRD251 | 2.5 /1 Vergunningverlening, toezicht en handhaving 6822159 6822159 | -77.879 | -76.669 | -40.000 | -116.669 Omgevingswetvergunningen 6822209 6822209 Toezicht en | -263.247 | -264.457 | 50.300 | -214.157 handhaving 6822259 6822259 BAG | -50.824 | -50.824 | 0 | -50.824 Totaal 2.5 /1 Vergunningverlening, | -391.950 | -391.950 | 10.300 | -381.650 toezicht en handhaving Resultaat | -272.061 | -272.061 | -39.700 | -311.761 66 Toelichting op de verschillen Bedrag in € | Incidenteel (I) Product + toelichting | + = meevaller | Structureel (S) - = tegenvaller 6823 109 baten: de verwachte inkomsten waren te hoog begroot | -50.000 | S 6822 159 lasten: van FCL 6820 259 | -40.000 | S 6822 209 lasten: verlaging budget bouw en woningtoezicht | 10.000 | S 6822 209 lasten: begrote kosten inhuur is door vacature in | 40.300 | S loondienst vervuld, budget kan hierdoor naar nihil.

67 68 2.6 Openbare orde en veiligheid Doelen en activiteiten SDG Doelen Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kleur Toelichting Zomernota Doel 3 Verzeker een goede gezondheid en promoot welzijn voor alle leeftijden. Voorkomen en aanpakken van overmatig alcohol- en drugsgebruik. Voorlichting geven aan jongeren over alcohol- en drugs in samenwerking met Sociaal Domein. Er is een projectleider aangesteld voor de preventie van middelengebruik. Voorlichting maakt onderdeel uit van de brede aanpak. In gesprek blijven met de horeca over overmatig alcohol- en drugsgebruik en samen optrekken in het voorkomen overmatig gebruik. Er is een projectleider aangesteld voor de preventie van middelengebruik. Voorlichting maakt onderdeel uit van de brede aanpak. Vanuit OOV ondersteuning geven aan Sociaal Domein bij preventie- ontwikkelingen. Er is regelmatig afstemming met het Sociaal Domein. Waar nodig wordt gezamenlijk invulling gegeven aan vraagstukken op het gebied van openbare orde en veiligheid (OOV). Doel 11 Maak steden en menselijke nederzettingen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam. Doel 16 Vrede, justitie en sterke publieke diensten. Inwoners en bezoekers voelen zich veilig op Schiermonnikoog. Het Integraal Veiligheidsplan is gemaakt en vastgesteld door de Raad.

Aan de hand van een uitvoeringsplan zal aan de prioriteiten uit het Integraal veiligheidsplan worden gewerkt. Het Integraal Veiligheidsplan (IVP) wordt uitgevoerd en loopt af in 2026. Daarom is een vervolgtraject nodig. Ter voorbereiding hierop vindt overleg plaats met een extern bureau. Evalueren van de handhavingscapaciteit en versterken waar nodig. De ervaringen met detacheringsbureaus voor de inzet van handhavingscapaciteit zijn wisselend. Daarom werken we samen met Terschelling en Ameland aan een alternatieve aanpak, waarbij handhavingscapaciteit via een andere wal-

69 gemeente wordt ingezet. Aandacht voor politie capaciteit en het vasthouden van een vaste poule. Inmiddels beschikken we over een vaste poule van drie agenten die afwisselend op Schiermonnikoog werken. Daarnaast is er een grotere groep agenten die met regelmaat op het eiland wordt ingezet. Ook is er bestuurlijk weer een teamchef. Het vastgestelde BIBOB-beleid toepassen en andere beleidsmaatregelen vaststellen op het gebied van Ondermijning. Het BIBOB-beleid is vastgesteld en kan, waar nodig, worden toegepast. De volgende stap is het BIBOB- beleid geïmplementeerd krijgen. De wijze waarop we de weet BIBOB kunnen gaan uitvoeren wordt verkend met de andere Waddeneilanden. Opstellen van een LIO (lokaal informatie overleg) ter behoeve aanpak ondermijning. We hebben onderzocht of een Lokaal Informatie Overleg (LIO) op Schiermonnikoog kon worden ingericht. In de praktijk bleek deze werkwijze minder goed aan te sluiten bij de kleinschaligheid van het eiland. Daarom verkennen we samen met het Regionaal Informatie- en Expertise Centrum (RIEC) een alternatief dat beter past bij de lokale situatie en behoeften. De veiligheid op het activiteitenstrand waarborgen in de verhouding tussen Er is een inhoudelijke bijdrage geleverd aan de Strandnota om een aantal zaken beter op elkaar af te stemmen. Daarnaast vinden

70 badgasten en activiteiten. gesprekken plaats met Natuurmonumenten en gebruikers over de kampvuurlocaties en mogelijke verbeteringen van deze voorzieningen. Veiligheid van badgasten waarborgen door het inzetten van lifeguards en deze inzet evalueren. Jaarlijks evalueren we de inzet van de lifeguards. De samenwerking verloopt goed en in de afgelopen jaren zijn er geen problemen geweest. Voorkomen van overlast en specifieke recreatie- en horeca overlast. Evaluatie van het horeca convenant voortzetten. De burgemeester heeft inmiddels kennis gemaakt met de horecavereniging. Tijdens dit overleg is de evaluatie besproken. Afgesproken is een vervolgoverleg in te plannen en de besproken onderwerpen verder uit te werken en op te pakken. Toezicht en handhaving op naleving Alcoholwet. In 2026 zijn nog geen controles uitgevoerd. Dit hangt samen met de lopende onderhandelingen over de inzet van handhavingscapaciteit vanuit een wal- gemeente. Momenteel wordt onderzocht of de controles in het najaar kunnen worden hervat. Het versterken en onderhouden van incidentmanagement in reguliere en bijzondere omstandigheden. Het eiland voorzien hebben van genoeg Versterken van de interne crisisorganisatie. In 2025 is de crisisorganisatie verder versterkt. Door de voortdurende in- en uitstroom van medewerkers vraagt de inrichting en bezetting van de crisisorganisatie permanente aandacht.

71 bluswater ter bescherming flora en fauna. Evalueren van de crisisplanvorming en indien nodig up-to-date maken. We werken aan het actualiseren van de plannen en protocollen. Doordat de basis inmiddels beter op orde is, ontstaat hiervoor meer ruimte. Daarnaast sluiten we aan bij de Pilot Noodsteunpunten, om onze crisisvoorbereiding te verbeteren. We voeren jaarlijks onderhoud uit aan de drie bluswatervoorzieningen op strategische locaties op het eiland: Klein Zwitserland, Seeduneweg en Prins Bernhardweg. Het onderhoud wordt volgens planning uitgevoerd. In 2026 schaffen we een terreinwagen aan voor het uitvoeren van gemeentelijke taken in de crisisorganisatie (bijvoorbeeld bij een crisis op het strand). Er is een terreinwagen aangeschaft en in gebruik genomen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://schiermonnikoog.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/49f39a6b-04fb-4b7f-941a-8456b94f986c?agendaItemId=e1d366bc-6d84-4f71-9978-b01bcf603eb8