9-1 FUMO, Jaarstukken 2023 inclusief controleverklaring

Jaarstukken 2023

Pagina 1 van 62

Inhoudsopgave 1

Inleiding ......................................................................................................................... 3

2

Bestuurlijke samenvatting............................................................................................ 4

3

Ontwikkelingen .............................................................................................................. 9

4

Programmaverantwoording ....................................................................................... 14

4.1

Programma Vergunningverlening en Specialistisch Advies ............................. 14

4.2

Programma Toezicht en Handhaving ............................................................... 17

5

Programma bedrijfsvoering (incl. management) ...................................................... 25

5.1

Wat hebben we gedaan en wat hebben we bereikt ......................................... 25

5.2

Baten en lasten programma Bedrijfsvoering .................................................... 28

5.3

Overzicht algemene dekkingsmiddelen............................................................ 30

6

Paragrafen ................................................................................................................... 31

6.1

Bedrijfsvoering .................................................................................................. 31

6.2

Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................................... 33

6.3

Financiering ...................................................................................................... 35

7

Jaarrekening 2023 ....................................................................................................... 36

7.1

Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ........................................ 36

7.2

Balans per 31 december 2023 ......................................................................... 39

7.3

Toelichting op de balans .................................................................................. 40

7.4

Het overzicht van baten en lasten over het begrotingsjaar 2023 ..................... 46

7.5

Toelichting op het overzicht van baten en lasten ............................................. 46

7.6

Vermogensmutaties.......................................................................................... 52

7.7

Rechtmatigheidsverantwoording ...................................................................... 52

7.8

Overige gegevens ............................................................................................ 53

Bijlage I: Risicoanalyse ........................................................................................................................ 56 Bijlage II: Overzicht taakvelden ........................................................................................................... 58 Bijlage III: Totaalbeeld kwaliteitscriteria ............................................................................................. 59 Bijlage IV Sisa-bijlage........................................................................................................................... 62

Pagina 2 van 62

1 Inleiding De jaarstukken over het jaar 2023 zijn het sluitstuk van de planning- en control cyclus over het afgelopen jaar. Deze jaarstukken geven u inzicht in de ontwikkelingen, zowel inhoudelijk als financieel. Leeswijzer Deze jaarstukken geven inzicht in de voortgang en het realiseren van doelen en prestaties uit de programmabegroting 2023. Ook zijn het jaarverslag en de jaarrekening opgenomen. De lasten en de baten zijn gepresenteerd als positieve bedragen in hele euro’s, voor zover in de betreffende tabel niet anders is aangegeven. De jaarstukken zijn opgesteld naar de eisen die het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV) daaraan stelt. Hoofdstuk 2 bevat de bestuurlijke samenvatting met daarin de belangrijkste ontwikkelingen en resultaten uit de jaarstukken 2023. Hoofdstuk 3 gaat nader in op de interne en externe ontwikkelingen. In hoofdstuk 4 worden de programma’s van het primaire proces toegelicht. Na een algemeen deel komen achtereenvolgens de programma’s Vergunningverlening en Specialistisch Advies (VSA) en Toezicht en Handhaving (TH) aan de orde. In hoofdstuk 5 is het programma Bedrijfsvoering opgenomen, inclusief management. Hoofdstuk 6 gaat in op de volgens het BBV verplichte en voor de FUMO relevante paragrafen, te weten: Bedrijfsvoering (5.1), Weerstandsvermogen en risicobeheersing (5.2) en Financiering (5.3).

Hoofdstuk 7 bevat de jaarrekening 2023 met daarin de waarderingsgrondslagen, de balans per 31 december 2023 en het overzicht van baten en lasten. Ook staat in hoofdstuk 7 de aanvullende (onder andere de wettelijk verplichte) informatie.

Pagina 3 van 62

2

Bestuurlijke samenvatting

Omgevingswet Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Deze wet heeft grote impact op de taakuitvoering van de FUMO. Dit heeft in 2023 veel inspanningen gevraagd van bevoegde gezagen en van de FUMO. Zo zijn voorbereidingen en maatregelen getroffen, waarbij een nieuwe en herijkte verdeling van taken en taakuitvoering binnen het VTH (Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving) domein is vastgesteld. De interne voorbereidende werkzaamheden zijn uitgevoerd binnen het Project Omgevingswet, het Project Werkprocessen en het Project LEEF. Genoemde projecten zijn per 1 januari jl. afgerond. Hiermee zijn inhoudelijke, procesmatige, financiële en organisatorische wijzigingen doorgevoerd, zodat de FUMO bij de invoering van de Omgevingswet de producten en diensten kan leveren volgens de nieuwe werkprocessen en werkwijzen van de Omgevingswet. Door de deelnemers zijn incidentele middelen beschikbaar gesteld voor de voorbereiding van deze wet. Hierdoor hebben wij ons goed kunnen voorbereiden. Daarnaast zijn externe werkzaamheden uitgevoerd binnen het Project24, onder aansturing van het VTH Managers Overleg (VTH MO). Project24 richtte zich op het inzichtelijk maken en realiseren van de te verwachten taak-, formatie-, budget en dataoverdracht. Met het opleveren van de gewijzigde begroting zijn de resultaten van het project grotendeels verwerkt.

De overdracht van dossiers en data loopt nog door in 2024. Dit alles heeft geleid tot een wijziging van o.a. de PDC, de begroting, de onderlinge afspraken qua dienstverlening, regionale ketensamenwerking en informatie-uitwisseling. Ook zijn het mandaat en de onderlinge werkprocessen aangepast. Daarnaast zijn medewerkers opgeleid en getraind in o.a. de Omgevingswet, ketensamenwerkingsafspraken, werkprocessen en ondersteunende software. Vanaf 2024 vindt beheer en monitoring van de uitgangspunten en samenwerkingsafspraken plaats, zodat bijgestuurd kan worden als dit nodig en/ of gewenst is. Versterking VTH Stelsel (SPUK IBP) In 2020 heeft toenmalig staatssecretaris Van Veldhoven een commissie gevraagd advies uit te brengen over maatregelen om het stelsel van vergunningen, toezicht en handhaving (VTH) te verbeteren. De commissie Van Aartsen is in haar rapport uit maart 2021 kritisch over het functioneren van dit VTH-stelsel. Er zijn tien aanbevelingen gedaan om het VTH-stelsel te versterken. Op 8 juli 2022 heeft staatssecretaris Heijnen de Tweede Kamer geïnformeerd over de voortgang van de versterking van het VTH-stelsel door onder meer het interbestuurlijk programma (IBP) Versterking VTH-stelsel. Het programma is opgesteld als opvolging van de aanbevelingen van de commissie Van Aartsen. Het IBP bestaat uit de volgende zes pijlers. 1. Robuuste omgevingsdiensten en financiering; 2.

Bestuursrechtelijke en strafrechtelijke handhaving en vervolging; 3. Informatie-uitwisseling en datakwaliteit; 4. Kennisinfrastructuur inclusief arbeidsmarkt; 5. Onafhankelijke uitvoering van toezicht en handhaving; 6. Monitoring kwaliteit milieutoezicht. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) heeft voor de periode 2022-2024 een specifieke uitkering (SPUK) opengesteld om Omgevingsdiensten in staat te stellen een bijdrage te leveren aan de activiteiten die vanuit het IBP noodzakelijk zijn. De FUMO heeft een activiteitenplan ingediend voor het Pagina 4 van 62

beschikbaar gestelde bedrag ter waarde van € 525.000, -. Dit activiteitenplan is goedgekeurd. Eind 2023 is er een gewijzigd activiteitenplan ingediend en in 2023 zijn alle activiteiten uitgevoerd en is het totale bedrag gebruikt. Door dit bedrag heeft de FUMO onder meer mee kunnen doen aan de noordelijke arbeidsmarktcampagne. De stand van zaken met betrekking tot het IBP VTH programma en met name de producten volgend uit de pijlers zijn op verschillende momenten bestuurlijk geagendeerd. Arbeidsmarkt De FUMO krijgt de komende jaren extra taken als gevolg van de Omgevingswet, de versterking van het VTH-stelsel en andere ontwikkelingen. Tegelijkertijd hebben we te maken met de uitdagingen van een krappe arbeidsmarkt. Er ligt daarmee een forse opgave om voldoende gekwalificeerd personeel aan te trekken en te behouden. In het najaar van 2021 werd dit voorzien en is besloten samen te werken met de Omgevingsdienst Groningen (ODG) en de Regionale Uitvoeringsdienst Drenthe (RUD Drenthe) op het gebied van strategische arbeidsmarktbenadering. Het doel is de naamsbekendheid te vergroten en onszelf te presenteren als aantrekkelijk werkgever. In 2022 werd er een campagneconcept ontwikkeld, een online awareness campagne gelanceerd en zijn er kandidaten geworven voor het eerste Young Professionalprogramma.

Met zichtbaarheid op zowel de onlinekanalen als onze aanwezigheid op diverse events, gaven we in 2023 een vervolg aan de succesvolle start. De campagne werd doorontwikkeld, er werden videotestimonials opgenomen, testimonials geschreven, banenbeurzen bezocht én we trokken de benodigde Young Professionals aan. Productie In totaliteit was de urenbesteding op de begrote taken 161.850 uren. Dit is 96.4% van de begrote uren (167.935). Per saldo is hiervoor in de nacalculatie ongeveer € 578.000 aan de deelnemers terugbetaald. Daarnaast zijn er 9.300 uren aan incidentele opdrachten en 6.963 uren aan projecten besteed. Vergunningverlening (inrichting gebonden) In 2023 zijn in totaal 488 meldingen afgehandeld. Dit is ongeveer 13% meer dan in 2022. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door meldingen met betrekking tot kleine windturbines, bodemenergiesystemen en monovergisters. Ook zijn er 279 vergunningen afgehandeld. Dit is iets hoger dan in 2022 (toename ongeveer 5%). In totaal zijn er meer uren besteed dan begroot. De begroting was 34.874 uren, de werkelijke urenbesteding was 37.960 (109%). Toezicht (inrichting gebonden) Toezicht bestaat uit een regionaal (Fryslânbreed) programma en een lokaal (deelnemer-specifiek) programma. In het regionale programma zijn 334 controles uitgevoerd. Dit is 91% van het geplande aantal. In het lokale programma zijn 649 controles uitgevoerd.

Dit is 96% van het geplande aantal. De toezichturen in het lokale programma (per individuele deelnemer) en het regionale programma waren lager dan begroot. De belangrijkste oorzaak was een beperkte personele capaciteit vanwege de krappe arbeidsmarkt. Ongeveer 4 fte kon niet worden ingevuld wegens onvoldoende geschikte kandidaten en inhuurmogelijkheden. Er zijn meerdere keren vacatures gepubliceerd zonder goed resultaat qua werving. Collectieve uren Collectieve uren zijn uren die niet specifiek herleidbaar zijn naar een individuele deelnemers, maar die wel nauw verbonden zijn met het primaire proces. De collectieve uren zijn fors overschreden. Er Pagina 5 van 62

waren 9.150 uren begroot. De realisatie was 14.266. In onderstaande tabel is een splitsing gemaakt tussen ‘reguliere’ collectieve uren en inwerkuren. Hieruit blijkt dat de besteding op de ‘reguliere’ collectieve uren in lijn lag met de begroting en dat besteding van de inwerkuren hoger was dan begroot. Omschrijving Collectieve uren excl inwerken Inwerkuren Totaal

Begroot jaar 2.650 6.500 9.150

Gerealiseerd jaar 2.791 11.475 14.266

% 105% 177% 156%

Tabel 1: Specificatie collectieve uren

In de vergadering van het AB FUMO van 27 oktober 2022 is het besluit genomen dat inwerkuren onder de collectieve uren verantwoord en afgerekend worden. Als gevolg van de krappe arbeidsmarkt is de FUMO genoodzaakt meer jonge en/ of onervaren medewerkers aan te nemen, waarbij de inwerktijd langer is dat bij medewerkers die al over (enige) ervaring beschikken. Dit is gemeld in de bestuurlijke halfjaarrapportage. Dankzij deze middelen is de Fumo in staat geweest de bezetting op peil te houden en het inwerken te bekostigen. In het jaarverslag VTH-basistaken (11 juli 2024 in het AB FUMO) wordt inhoudelijk verantwoording afgelegd over de bestede uren. Personeelsinzet In onderstaande tabel worden de belangrijkste kengetallen met betrekking tot de personeelsinzet van het primaire proces weergegeven.

Formatieve bezetting (gemiddeld) (fte) Aantal productieve uren per fte Ziekteverzuim* Flexibele schil

Realisatie Begroting Realisatie Realisatie Realisatie 2023 2023 2022 2021 2020 134,3 127,2 118,4 123,0 127,0 1.361 1.360 1.376 1.339 1.264 4,3% 5,0% 6,6% 5,4% 4,2% 20,5% 20,0% 21,4% 20,4% 18,1%

Tabel 2: Personele inzet primaire proces FUMO *Dit is het ziekteverzuim van de medewerkers in loondienst van de FUMO

De bezetting lag in 2023 ongeveer 6.5 fte hoger dan begroot. Dit komt doordat er aanvullende werkzaamheden en projecten zijn uitgevoerd. Voorbeelden van aanvullende werkzaamheden zijn opdrachten in het kader van de Wet Natuurbescherming, incidentele opdrachten voor aandacht bedrijven in bepaalde gemeenten en hogere vraag naar basistaken (zoals vergunningverlening in 2023). Voor incidentele opdrachten worden aanvullende facturen verstuurd. Ook zorgt de inzet op projecten voor een hogere bezetting, omdat hier in de begroting nog geen rekening mee is gehouden. De dekking voor deze inzet komt uit het projectenbudget (zie §5.2). De productiviteit is stabiel gebleven ten opzichte van 2022 en voldoet met 1.361 productieve uren per fte aan de gestelde norm van 1.360 productieve uren per fte. Het ziekteverzuim is in 2023 met 2.3% gedaald van 6.6% naar naar 4.3%. Hiermee is voldaan aan de norm van 5%. De flexibele schil bedroeg gemiddeld 20.5% in 2023. Dit ligt in lijn met de begrotingsnorm van 20%.

Pagina 6 van 62

Figuur 1: Ontwikkeling productiviteit

Figuur 2: Ontwikkeling ziekteverzuim

Figuur 3: Flexibele schil FUMO 2023

Financieel resultaat Het jaar 2023 is afgesloten met een positief resultaat van € 71.966. Dit resultaat komt op hoofdlijnen als volgt tot stand: Omschrijving Lagere personeelskosten primair proces Hogere opbrengsten uit incidentele opdrachten Lagere kosten DVO provincie Rentebate Lagere besteding outplacementbudget Hogere kosten onvoorzien Overige effecten Hogere bedrijfskosten Lagere besteding SPUK-gelden Effect nacalculatie begrote taken Totaal

Bedrag Voor/ nadeel € 567.000 Voordeel € 456.000 Voordeel € 269.000 Voordeel € 178.000 Voordeel € 175.000 Voordeel -€ 92.000 Nadeel -€ 149.000 Nadeel -€ 384.000 Nadeel -€ 370.000 Nadeel -€ 578.000 Nadeel € 72.000 Voordeel

Tabel 3: Verklaring resultaat 2023 •

De personeelskosten in het primaire proces waren lager dan begroot. De urenbesteding op de begrote taken was lager dan begroot, waardoor ook de kosten lager zijn. De lagere urenbesteding zat vooral op het gebied van inrichtinggebonden toezicht en bodemtaken. De oorzaak hiervoor was de krappe arbeidsmarkt. In 2023 kon de beschikbare formatie niet volledig worden ingevuld. Ongeveer 4 fte kon niet worden ingevuld wegens onvoldoende geschikte kandidaten en inhuurmogelijkheden. Er zijn meerdere keren vacatures gepubliceerd zonder goed resultaat qua werving. Pagina 7 van 62

•

•

•

• •

•

•

•

Er is voor € 456.000 aan hogere inkomsten uit extra opdrachten gerealiseerd ten opzichte van de begroting. Dit zijn opdrachten die deelnemers aanvullend op de begrote taken aan de FUMO hebben verstrekt. Denk hierbij aan extra opdrachten in het kader van de stikstofproblematiek, maar ook aan extra ureninzet bij politiek gevoelige dossiers. De kosten van de DVO met de provincie waren lager dan begroot. Dit komt doordat de laptops en telefoons waarmee binnen de FUMO wordt gewerkt langer meegaan dan de 3 jaren afschrijving waarmee in de DVO is gerekend. Doordat de FUMO op een later moment nieuwe investeringen gaat doen, vallen de kosten lager uit dan begroot. Vanaf juli 2022 wordt er rente vergoed over het schatkistbankieren. Over 2023 is een renteopbrengst gerealiseerd van € 178.000. Dit was niet begroot, waardoor hier een voordeel ontstaat. De FUMO beschikt over een outplacementbudget van € 200.000. Dit is voor een klein deel aangesproken in 2023. De kosten voor onvoorziene uitgaven waren € 92.000 hoger dan begroot. Hieronder vallen bijvoorbeeld de kosten voor monsternames in het kader van het ketenproject co-vergisters (€ 32.000), de kosten voor de open dag (€ 21.000), kosten voor de bedrijfsarts en advocaatkosten. Voor de laatste twee is, mede op advies van de auditcommissie van de FUMO, structureel budget opgenomen in de ontwerpbegroting 2025.

De bedrijfskosten zijn € 384.000 hoger dan begroot. Dit wordt vooral veroorzaakt door hogere ICT-kosten (176.000), als gevolg van aanpassingen van systemen aan de Omgevingswet en door een stijging van de overige licentiekosten. Ook de kosten voor huisvesting, het wagenpark, kapitaallasten en overige kosten (zoals representatiekosten en communicatiekosten) waren hoger dan begroot. De besteding van de SPUK-gelden was lager dan begroot. De inzet in het kader van de Specifieke Uitkering Toezicht en Handhaving Energiebesparingsplicht (SPUK-THE) was fors lager dan begroot, omdat door de krapte op de arbeidsmarkt onvoldoende personeel beschikbaar was om uitvoering te geven aan deze taak. Een voorwaarde in deze SPUKregeling is dat deze taak alleen met vast personeel mag worden uitgevoerd en niet met externe inhuur. Dit bemoeilijkt de invulling van de vacatureruimte. De onderbesteding van de uren vraagt aandacht, gezien de looptijd van deze regeling van 5 jaar en het risico op terugbetaling van de niet bestede middelen. In 2023 is, volgens de sturings- en financieringssystematiek, een nacalculatie uitgevoerd op de werkelijke bestede uren ten opzichte van de begrote uren. Per saldo heeft dit geleid tot een terugbetaling aan de deelnemers van € 578.000.

In de toelichting op de staat van baten en lasten (hoofdstuk 7) wordt het resultaat nader toegelicht.

Pagina 8 van 62

3

Ontwikkelingen

Omgevingswet De afgelopen jaren is er intern, maar zeker ook in de samenwerking met de deelnemers, hard gewerkt om greep te krijgen op wat de Omgevingswet voor de uitvoering van onze taken betekent. De Omgevingswet heeft een grote impact op de manier van werken, de cultuur, het juridisch en technisch instrumentarium en heeft grote gevolgen voor de te leveren dienstverlening door bevoegde gezagen en organisaties die bij de wet betrokken zijn. De wet beoogt het vergroten van de inzichtelijkheid en het gebruikersgemak, het versnellen van de besluitvorming, meer lokale afwegingsruimte en een samenhangende benadering. In de voorbereiding op de komst van de wet hebben we gewerkt aan vier hoofdprojecten: 1. Project 24: dit project werd aangestuurd door VTH-MO en richtte zich op het organiseren van de taakverschuivingen die de Omgevingswet met zich meebracht. 2. Project Omgevingswet: een intern project dat zich richtte op het werken onder de Omgevingswet (Anders werken). 3. Project werkprocessen: binnen dit project lag de focus op het ontwerpen van de aangepaste zaaktypes, werkbeschrijvingen en sjablonen. 4. Project LEEF: Het project LEEF had als doel om enerzijds de over te dragen inrichtingen in te lezen in het zaaksysteem LEEF en anderzijds de overdracht van de hiermee samenhangende dossiers via de Portal in te richten.

Aanpassingen interne organisatie Binnen het project Omgevingswet is een impactanalyse gedaan waarbij vooral gekeken werd naar de inrichting van het vergunningenproces. Het doel was om de voorkant van het proces zo efficiënt mogelijk in te richten waardoor de nieuwe (kortere) termijnen beter haalbaar worden. De in het Project 24 gemaakte samenwerkingsafspraken zijn intern geborgd voor de ketenafspraken voor de vergunningverlening. Daarnaast werden de ketenafspraken, onder leiding van een werkgroep binnen Project 24, getest. Medio 2023 zijn de laatste afspraken gemaakt rond de omgevingstafels, toezicht en handhaving en de werkafspraken in het kader van de Omgevingsplannen. Deze werkafspraken zijn al geïmplementeerd in de werkprocessen. De Omgevingswet en de daarop gebaseerde werkprocessen maakten het ook noodzakelijk om alle door de FUMO gebruikte zaaktypes aan de wet en de gemaakte afspraken aan te passen. De aangepaste zaaktypes zijn eind 2023 getest en werken naar behoren. Wijziging van het basistakenpakket De Omgevingswet brengt verandering met zich mee in het basistakenpakket van deelnemers en van de FUMO. Onder leiding van Project 24 zijn de stappen gezet die de overdracht van taken mogelijk heeft gemaakt. De taken zijn: 1. Milieubelastende activiteiten (MBA’s): deze zijn – op enkele uitzonderingen na – aangemerkt als basistaak.

Gevolg hiervan is dat voor rond de 6.300 locaties de uitvoering van de VTH-taken overgaan van het bevoegd gezag naar FUMO; Pagina 9 van 62

2. Bodemactiviteiten: onder de Omgevingswet worden deze activiteiten een basistaak. Voor een deel gaat het bevoegd gezag over van de provincie naar de gemeenten; 3. Ontgrondingsactiviteiten: bij het overgrote deel van de activiteiten blijft het bevoegd gezag de provincie. In specifieke gevallen gaat het bevoegd gezag over van provincie naar gemeenten. De provincie houdt in dat geval echter advies- en instemmingsrecht; 4. Zuivelbedrijven: dit is een basistaak waarvan het bevoegd gezag verschuift van provincie naar gemeenten. Door de verschuiving van bevoegd gezag, verschuift ook de verantwoordelijkheid voor de bijbehorende Briks-taken1 naar gemeenten. Voor de provincie zijn de Briks-taken een basistaak, voor gemeenten niet. De uitzetting van onze taken van 3.600 naar 9.900 locaties betekende ook dat er een plan van aanpak gemaakt is over de implicaties. Dat betrof onder andere de werving en selectie van de noodzakelijke nieuwe medewerkers en ook het vaststellen van benodigde competenties onder de Omgevingswet binnen het samenwerkingsverband van de noordelijke omgevingsdiensten. Visitatie FUMO Op 25 en 26 april 2023 heeft er bij de FUMO een visitatie plaatsgevonden. Deze visitatie werd uitgevoerd door Omgevingsdienst NL (ODNL) naar aanleiding van het rapport en de adviezen van de commissie Van Aartsen.

Het rapport heet ‘Om de leefomgeving, Omgevingsdiensten als gangmaker voor het bestuur’. Als onderdeel van het Interbestuurlijk Programma (IBP) heeft ODNL het initiatief genomen om een methodiek voor visitatie van omgevingsdiensten op te zetten. De programmadoelen voor visitatie zijn opgenomen onder pijler 6 van het IBP: Monitoring kwaliteit milieutoezicht. Het doel van de visitaties is om volgens een landelijk dekkende aanpak te komen tot een continue verbetering van de uitvoering van de VTH-taken, het verhogen van bestuurlijke betrokkenheid bij omgevingsdiensten en het leveren van input voor het jaarlijkse rapport ‘Staat van de omgevingsdiensten’. De omgevingsdiensten nemen zelf de verantwoordelijkheid om de kwaliteit waar nodig te verbeteren. Bij de FUMO kwamen op hoofdlijnen de volgende sterke punten en aanbevelingen naar voren: Sterke punten: 1. Prestaties en relaties sinds start verbeterd 2. Deskundigheid wordt gezien 3. DB en directie hebben gedeelde ambitie en nieuwe missie en visie is voorgelegd 4. Vormgeving governance en Big 8-cyclus heeft aandacht Aanbevelingen: 1. Creëer duidelijkheid over doorontwikkeling 2. Bepaal veranderaanpak en -strategie 3. Realiseer met AB dat alle deelnemers zich conformeren aan de uniforme aanpak 4. Creëer duidelijkheid ten aanzien van de mandatering 5. Maak haast met de voorbereidingen op de Omgevingswet 6.

Breng de basis qua processen en datakwaliteit verder op orde 7. Zorg dat wordt voldaan aan de kwaliteitscriteria 8. Blijf investeren in betrokkenheid medewerkers 9. Zet in op het wegnemen van het verschil in perspectieven op verschillende organisatieniveaus De FUMO heeft op basis van het visitatierapport en daarmee op basis van de aanbevelingen, een plan van aanpak opgesteld. Hierin staat per onderdeel beschreven welke doelen we willen bereiken,

1 BRIKS taken (Bouwen, Reclame, Inrit, Kappen en Slopen)

Pagina 10 van 62

hoe wij deze doelen gaan bereiken en welke vervolgacties daarvoor nodig zijn. De meeste verbeterpunten kunnen we alleen bereiken in samenwerking met de deelnemers. Ontwikkelagenda FUMO 2.0 De afgelopen jaren is er uitvoering gegeven aan de Ontwikkelagenda FUMO 2.0 die op 29 juni 2017 door het algemeen bestuur werd vastgesteld. Deze agenda is in 2023 afgerond. Deze ambitieuze en omvangrijke agenda is in de eerste plaats opgesteld door de breed gedragen noodzaak tot de doorontwikkeling van de FUMO. Met de Ontwikkelagenda werd ingezet op het oplossen van diverse, uiteenlopende knelpunten die in de organisatie en externe samenwerking werden ervaren. De stand van zaken met betrekking tot de uitvoering van de Ontwikkelagenda werd op verschillende momenten bestuurlijk geagendeerd. In 2019 als in 2021 zijn er, om uiteenlopende redenen zoals veranderende wet- en regelgeving en maatschappelijke ontwikkelingen, bijstellingen geweest. Versterking VTH-stelsel In 2020 heeft toenmalig staatssecretaris Van Veldhoven een commissie gevraagd advies uit te brengen over maatregelen om het stelsel van vergunningen, toezicht en handhaving (VTH) te verbeteren. De commissie Van Aartsen is in haar rapport uit maart 2021 kritisch over het functioneren van dit VTH-stelsel. Er zijn tien aanbevelingen gedaan om het VTH-stelsel te versterken, vertaald in zes pijlers van het Interbestuurlijk Programma.

Vanuit pijler 1 is er in 2023 een zelftoets ingeleverd over de robuustheid van de FUMO. Aan enkele kritieke prestatie-indicatoren wordt nog niet voldaan. Verzocht is een plan van aanpak op te stellen in 2024 waaruit blijkt hoe de FUMO denkt te voldoen aan de robuustheidscriteria per 1 april 2026. Daarnaast is binnen die pijler een werkgroep bezig om de financiering van de omgevingsdiensten in kaart te brengen en om een uniform advies te formuleren. In 2023 heeft ook de FUMO hierover informatie gedeeld. Binnen pijler 2 is de LHSO2 vastgesteld. Deze is ook door een merendeel van de deelnemers van de FUMO overgenomen en vastgesteld. Binnen pijler 5 is een modelmandaat opgeleverd. Deze is nog niet vertaald naar de FUMO. Daarnaast zijn er handreikingen vastgesteld, waar de FUMO en deelnemers van de FUMO input aan hebben geleverd. Eén van de vastgestelde handreikingen is de handreiking ‘Outcome gericht werken’. Deze wordt in 2024 meegenomen en mogelijk toegepast in de werkgroep ‘herzien uitvoering- en handhavingsstrategie basistaken FUMO’. Binnen pijler 6 is er een systematiek voor visitaties opgesteld. Deze heeft in 2023 bij de FUMO plaatsgevonden. De visitatie en de daaruit volgende verbeteringen worden elders toegelicht. Arbeidsmarkt De FUMO krijgt de komende jaren extra taken als gevolg van de Omgevingswet, de versterking van het VTH-stelsel en andere ontwikkelingen.

Tegelijkertijd hebben we te maken met de uitdagingen van een krappe arbeidsmarkt. Er ligt daarmee een forse opgave om voldoende gekwalificeerd personeel aan te trekken en te behouden. Met de gezamenlijke aanpak zijn we doorgegaan in 2023 en dit heeft geleid tot een veel grotere naamsbekendheid en een groot aantal aanmeldingen voor bestaande

2 Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsrecht (LHSO)

Pagina 11 van 62

vacatures. Een aantal functies bij toezicht waren moeilijk in te vullen, waaronder de ‘zware’ functies bij toezicht en vergunningverlening. De gezamenlijke aanpak wordt landelijk gekopieerd. Wijziging Gemeenschappelijke Regeling FUMO Op 1 juli 2022 is een wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) in werking getreden. De voornaamste doelstelling van deze wijziging is de democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen versterken. Vanuit de griffierskring zijn een tweetal bijeenkomsten met raadsleden georganiseerd (17 november 2022 en 20 maart 2023) en geïnventariseerd hoe vanuit de raden over de wijzigingen wordt gedacht. Naast de wettelijke wijzigingen van 1 juli 2022 van de WGR, zijn de leden van het Vakoverleg (VO) uitgenodigd eventuele andere voorstellen aan te dragen voor de herijking van de GR FUMO. Na herhaalde oproep in het VO blijkt dat er op dit moment geen verdere aanpassingen buiten de gestelde volgens de wetswijziging 1 juli 2022 nodig worden geacht. Het aanpassen van de GR FUMO richt zich daarmee op de wetswijzigingen Wgr 1 juli 2022 die na twee jaar, dus per 1 juli 2024, in werking moeten treden. De eerste stappen uit de aanpak zijn daarmee doorlopen en daarop is vanuit de FUMO een ontwerpregeling voorbereid en deze wordt in 2024 ter instemming voorgelegd aan het DB en voor zienswijzen aan de volksvertegenwoordigers.

Collectieve taken In de begroting 2023 zijn 9.150 uren begroot voor collectieve taken, waarvan 6.500 inwerkuren. Ook zijn er uren begroot voor kennisuitwisseling & -overdracht en deelname aan werkgroepen. In onderstaande tabel is een splitsing gemaakt tussen ‘reguliere’ collectieve uren en inwerkuren. Hieruit blijkt dat de besteding op de ‘reguliere’ collectieve uren in lijn lag met de begroting en dat besteding van de inwerkuren hoger was dan begroot. Omschrijving Collectieve uren excl inwerken Inwerkuren Totaal

Begroot jaar 2.650 6.500 9.150

Gerealiseerd jaar 2.791 11.475 14.266

% 105% 177% 156%

Tabel 4: Specificatie collectieve uren

In de vergadering van het AB FUMO van 27 oktober 2022 is het besluit genomen dat inwerkuren onder de collectieve uren verantwoord en afgerekend worden. Als gevolg van de krappe arbeidsmarkt is de FUMO genoodzaakt meer jonge en/ of onervaren medewerkers aan te nemen, waarbij de inwerktijd langer is dan bij medewerkers die al over (enige) ervaring beschikken. Het algemeen bestuur van de FUMO is in 2023 op meerdere momenten geïnformeerd over de verwachte overschrijding op de inwerkuren. Zo is hier in het bericht over de eerste 4 maanden van 2023 en in de bestuurlijke halfjaarrapportage aandacht aan besteed. In onderstaande tabel is een specificatie opgenomen van de inwerkuren. Hierbij is onderscheid gemaakt in categorieën. Uit de tabel blijkt dat er ruim 3.700 inwerkuren zijn gemaakt door 9 trainees/ young professionals. Dit komt neer op gemiddeld 412 per trainee/ young professional.

Pagina 12 van 62

Daarnaast hebben 10 zij-instromers int totaal 2.434 inwerkuren geregistreerd. Dit betekent gemiddeld 243 per zij-instromer. Daarnaast zijn er 16 ‘reguliere’ nieuwe medewerkers die inwerkuren hebben geregistreerd. Het gemiddelde per medewerker ligt met 78 uur fors lager dan bij de trainees en zijinstromers. Tenslotte zijn er ruim 4.000 uren geregistreerd door de begeleiders. Categorie Inwerkuren 2023 Aantal medewerkers Gemiddelde per medewerker Trainee/ young professional 3.710 9 412 Zij-instromer 2.434 10 243 Nieuwe medewerker 1.246 16 78 Begeleiding 4.086 Totaal 11.475 Tabel 5: Specificatie inwerkuren

Pagina 13 van 62

4 Programmaverantwoording 4.1

Programma Vergunningverlening en Specialistisch Advies

4.1.1 Wat hebben we gedaan en wat hebben we bereikt In het 2e halfjaar van 2023 is de stijgende lijn van het aantal vergunningaanvragen en meldingen doorgezet. De verwachte ‘tsunami’ aan aanvragen en meldingen, voorafgaand aan de inwerkingtreding van de Omgevingswet, was vooral in de maand december. In het 2e halfjaar is er nog steeds sprake van een grote werkvoorraad, onder andere vanwege de aanvragen voor plaatsing van mono-mestvergisters. Er zijn in 2023 ongeveer 180 aanvragen voor mono-mestvergisters in behandeling genomen. Voor het afhandelen van deze aanvragen gelden korte termijnen van 8 weken. Dit in combinatie met de reguliere werkvoorraad en de lastige arbeidsmarktsituatie veroorzaakt een stevige werkdruk. Opleiding nieuwe medewerkers en algemeen Het hele jaar zijn veel inspanningen gedaan om medewerkers zo goed mogelijk voor te bereiden op de implementatie van de Omgevingswet per 1 januari 2024. In het 2e halfjaar is daarbij ingezet op het aantrekken van extra personeel om de effecten van de Omgevingswet qua personele capaciteit op te vangen. Een deel van deze capaciteit is in het 4e kwartaal ingestroomd, begeleid, (deels) opgeleid en ingewerkt. Personeelsinzet De realisatie van productieve uren was in 2023 1.346 productieve uren per fte. Dit is iets lager dan de norm van 1.360 uur.

Afdeling VSA bestaat uit 4 teams, onderling zijn verschillen te zien in productiviteit. Voor de 2 teams van vergunningverlening komt de productiviteit uit op 1.400 uur en voor de 2 teams van specialistisch advies op 1.287 uur. De verschillen in productiviteit worden met name veroorzaakt door het kopen (en opnemen) van extra verlofuren, scholing ten behoeve van zijinstromers en opleiding/werkzaamheden van de nieuwe OR-leden (allen afkomstig uit VSA).

Figuur 4: Productiviteit VSA 2023

Figuur 5: Flexibele schil VSA 2023

De flexibele schil is uitgekomen op bijna 27%. Dit is hoger dan de begrote norm van 20%. De oorzaak is de stevige toename (ten opzichte van de begroting) van het aantal afgehandelde vergunningen en meldingen en het moeilijk kunnen krijgen van ervaren vergunningverleners. Zie hiervoor de toelichting bij productie. Vanwege de eerdergenoemde arbeidsmarktproblematiek is daarom extra personeel ingehuurd. Pagina 14 van 62

Productie In 2023 zijn in totaal 488 meldingen en 279 vergunningen afgehandeld. Type

2023

2022

2021

Meldingen Vergunningen

488 279

432 265

313 162

Tabel 6: Aantallen meldingen en vergunningen 2023

Er zijn ongeveer 13% meer meldingen afgehandeld dan in 2022. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door meldingen met betrekking tot kleine windturbines, bodemenergiesystemen en de eerdergenoemde monovergisters. Het aantal afgehandelde vergunningen is iets hoger dan vorig jaar (toename ongeveer 5%). Het afhandelen van deze toegenomen aantallen vergunningen en meldingen heeft ook gevolgen voor het aantal gerealiseerde uren voor gemeentelijke deelnemers. Dit is in de volgende tabel weergegeven. Voor de basistaken is voor gemeenten in 2023 ruim 4.000 meer aan uren gerealiseerd dan was begroot (bijna 19%). Voor de provincie zijn ruim 1.000 uren minder gerealiseerd. Deelnemer Gemeenten Provincie Totaal

DVO 22.056 12.818 34.874

Realisatie % 26.205 118,8% 11.755 91,7% 37.960 108,8%

Tabel 7: Uren inrichting gebonden regulering 2023

De realisatie (81%) van plustaken voor gemeenten is achtergebleven bij de begrote uren. Met name op het gebied van geluid en externe veiligheid waren er minder opdrachten vanuit de deelnemers. Bij juridische ondersteuning was juist sprake van een hogere inzet. Voor de provincie waren meer uren nodig dan was begroot. Plustaken zijn vraaggestuurd, zoals bijvoorbeeld vergunningverlening voor de Wet Bodembescherming en de Ontgrondingenwet. Meer aanvragen en meldingen betekent ook een hogere ureninzet. Ook voor bezwaar en beroep zijn meer zaken ingediend dan waar in de begroting rekening mee is gehouden. Dit geldt zowel voor gemeenten als de provincie. Plustaken gemeenten (uren) Categoriën Beleidsondersteuning Nazca REV Externe veiligheid Spec. Advies Bodem Spec. Advies Geluid Spec. Advies juridisch Spec. Advies Licht Spec. Advies Lucht Totaal

Realisatie 2023 DVO 2023 Uitnutting 122 187 65% 156 156 100% 283 173 163% 834 1.902 44% 71 123 58% 3.024 4.108 74% 1.603 1.032 155% 36 0% 107 50 214% 6.235 7.731 81%

Tabel 8: Urenbesteding plustaken gemeenten 2023

Pagina 15 van 62

Plustaken provincie (uren) Categoriën Realisatie 2023 DVO 2023 Uitnutting Bezwaar en beroep 1.414 1.350 105% WOB 615 300 205% Bibob 919 1.000 92% Externe veiligheid 315 536 59% Wet bodembescherming vergunningverlening 4.202 4.023 104% Ontgrondingenwet vergunningverlening 2.973 2.383 125% Wet luchtvaart vergunningverlening 499 442 113% Totaal 10.937 10.034 109% Tabel 9: Urenbesteding plustaken provincie 2023

Tijdigheid en kwaliteit De eerdergenoemde voorbereidingen op de implementatie van de Omgevingswet, het toegenomen werkaanbod en de onveranderde arbeidsmarktsituatie staan op gespannen voet met de behandeltermijnen van vergunningaanvragen en meldingen. Hierover zijn de deelnemers GR FUMO op 11 oktober per brief geïnformeerd. In voorkomende gevallen is afstemming geweest tussen deelnemer en teamleider(s) van de FUMO.

4.1.2 Wat heeft het gekost?

Programma Vergunningverlening en Specialistisch advies

Begroting voor wijziging 2023

Begroting na wijziging 2023

Rekening 2023

5.255.006 5.255.006

6.024.959 6.024.959

5.658.431 5.658.431

346.542 150.815

340.941 148.377

4.757.649 -

5.535.642

467.336 5.070.690

6.024.960 1 -

5.538.025 120.406

Lasten Personeelslasten Overige kosten

Baten Taken Projecten Brikstaken Overige baten Toegerekende deelnemersbijdragen Deelnemersbijdragen Provincie Fryslân Deelnemersbijdrage Wetterskip Resultaat programma VSPA - Onttrekkingen aan reserves - Toevoegingen aan reserves

5.255.006 -

Resultaat programma T&V na vermogensmutaties

-

Tabel 10: Financieel resultaat VSA 2023

Zie hoofdstuk 7 voor een toelichting op het resultaat.

Pagina 16 van 62

-

1 -

120.406

4.2

Programma Toezicht en Handhaving

4.2.1 Wat hebben we gedaan en wat hebben we bereikt Risicogestuurd toezicht Op basis van de uitgangspunten in het VTH-beleid Fryslân voor de basistaken en rekening houdend met de uitkomsten van de bij dit beleid behorende risicoanalyse en de vastgestelde kengetallen, is voor 2023 het jaarprogramma VTH Fryslân 2023 voor de basistaken opgesteld. De bedrijven die gecontroleerd zijn in 2023 zijn op basis van dit model ingepland. Bij de totstandkoming van het jaarprogramma over 2023 is op basis van het risicomodel gekeken naar: • De risicoscore van de branche en de activiteiten; • De datum van de laatste reguliere controle; • Of er sprake is van aandachtsbedrijven (bijvoorbeeld politiekgevoelig); • De Landelijke Handhaving Strategie (LHS)-score. De basis voor het risicogestuurd toezicht houden, ligt in de data die is vastgelegd in het zaaksysteem. Het goed registeren van deze data is en blijft een aandachtspunt waar ook in 2023 nog specifiek aandacht aan is besteed. Het werken met een jaarprogramma en kengetallen voor de controles en een nieuwe financieringssystematiek vraagt een omslag in het werken. Hier is door de teamleiders veel aandacht aan gegeven richting de medewerkers en actief op gestuurd. Innovatie in toezicht In 2023 hebben we veel geïnvesteerd in de voorbereidingen op de Omgevingswet.

De manier van werken die de wet voorstelt, de inhoud en de veranderde werkprocessen vragen de nodige tijd. Ook het vele uitstel van de wet heeft meer tijd gekost, bijvoorbeeld door herhaling van opleidingen. In kaart brengen Milieubelastende activiteiten (MBA's) In 2023 zijn we begonnen om alle MBA's bij bedrijven te registreren. Dit is nodig omdat de Omgevingswet gebruik maakt van MBA's. Het inrichtingenbestand, latere risicomodellen en outcomegericht werken voor toezicht vraagt om een database van een goede kwaliteit. Het in kaart brengen van de MBA's maakt deel uit van de controles de komende jaren. Dit is volgens een eerder genomen AB besluit m.b.t. het inrichtingenbestand. Hiernaast hebben we in 2023 het volgende gedaan aan innovatie: Drone toezicht Het inzetten van de drone doen we steeds vaker en steeds efficiënter. In 2023 hebben we bijvoorbeeld bij alle grote afvalbedrijven die vielen onder het bevoegd gezag van de Provincie de drone ingezet. Met verbeterde software maakt de drone beelden van opslagen. Deze beelden worden verwerkt in het softwaresysteem in een overzicht voor de toezichthouders met hoeveelheden opslag van afvalstoffen en de soort afvalstoffen. Deze gegevens gebruikt de toezichthouder om dit te toetsen aan de vergunningen. Dit bespaart de toezichthouder veel tijd en zorgt voor een betere onderbouwing bij de handhaving.

Innovatie in samenwerking Naast technische innovatie hebben we in 2023 ook geïnvesteerd in samenwerking met partners. Samen met de Veiligheidsregio voeren we controles uit bij Provinciale inrichtingen. Samen met Provinciale waterstaat doen we surveillances op het water. Met Wetterskip Fryslân houden we vaker samen toezicht op de zogenaamde ‘zeer zorgwekkende stoffen’ (ZZS) in het afvalwater. Voor het ketentoezicht hebben we veel samengewerkt met de politie. Twee toezichthouders zijn twee dagen op Pagina 17 van 62

bezoek geweest bij de DCMR (Milieudienst Rijnmond) om te leren van hun werkwijzen. Met de samenwerkingsverbanden kunnen we efficiënter werken en door het leereffect wordt de kwaliteit van de afdeling beter. Innovatie in energietoezicht In 2023 is het team energietoezicht opgericht. Hierbij maken we ook gebruik van de inzet van innovatieve middelen. We zetten een detectieapparaat (leakshooter) in die lekkages kan detecteren in luchtcompressoren. Het herstellen van een kleine lekkage bespaart al veel energie. Ook maken wij gebruik van twee warmtebeeldcamera's die warmte- of koudeverliezen laten zien. Bedrijven zijn erg enthousiast over deze controles en zijn zeer bereid om de maatregelen te nemen die wij hen adviseren. Inmiddels hebben meerdere bedrijven aangegeven zelf de apparatuur aan te willen schaffen om voortdurend te kunnen controleren waar energie wordt verspild en om dan maatregelen te nemen. De Leeuwarder Courant heeft hier een artikel aan gewijd. Inzet elektrische mountainbikes In 2023 hebben we elektrische mountainbikes in gebruik genomen. Hiermee kunnen we in korte tijd een groot gebied controleren met name op terreinen die niet per auto toegankelijk zijn. Het gebied waar we toezicht uitvoeren, is hiermee veel groter en daarmee ook de pakkans op overtreders. Inzet gasdetectiecamera De infrarood gasdetectiecamera hebben we in 2023 ingezet in diverse situaties.

De camera is ingezet in de afronding van het co-vergisters project waarbij alle co-vergisters op gaslekkages zijn gecontroleerd. Uit dit project bleek dat in 75% van de controles lekkages zijn geconstateerd. Ook hebben we de gasdetectiecamera ingezet bij bepaalde klachtensituaties. Innovatie in efficiënter milieutoezicht In 2023 hebben we bepaalde controles administratief afgehandeld. Hercontroles die we laag ingeschaald hadden in de LHS zijn in bepaalde omstandigheden administratief uitgevoerd en afgehandeld. We hebben bedrijven bijvoorbeeld de mogelijkheid gegeven een foto te sturen van de opgeloste overtreding. Ook hebben we in gevallen waarbij een overtreding in het allerlaagste LHSsegment was geplaatst geen hercontrole meer uitgevoerd. Deze overtredingen waren qua gevolgen voor het milieu nihil. De toezichthouder heeft de overtreding wel genoemd tijdens de controle, maar vervolgens niet opgenomen in de brief. In het proces is dan geen hercontrole meer nodig geweest. Een efficiënte manier van werken gekoppeld aan de LHS. Op deze wijze probeert de afdeling efficiënter te werken, ondernemers meer op hun eigen verantwoordelijkheid te wijzen én hen minder 'regeldruk’ te geven. In 2023 zijn de afvalcontroles bij de grotere afvalverwerkers opgeknipt in een administratieve controle en een fysieke controle.

De administratieve controle hebben we met de kennis en ervaring van de afvaltoezichthouders ontwikkeld. Bij deze controles verzamelt de toezichthouders veel gegevens uit bijvoorbeeld het LMA (landelijk meldpunt afvalstoffen) over de aanvoer en afvoer van afvalstoffen. Met deze administratieve controles, controleren we of deze bedrijven de juiste afvalstoffen accepteren, opslaan en verwerken. Een complexe controle die veel inzicht in het naleefgedrag van de bedrijven oplevert. Innovatie in ontwikkelingen zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) In 2023 zijn we begonnen met het vormen van een kernteam ZZS bestaande uit medewerkers van de FUMO uit alle afdelingen. Ook hebben we in 2023 een regionaal toezichtprogramma ontwikkeld dat we in 2024 gaan uitvoeren. In 2023 hebben we nauw samengewerkt met Wetterskip Fryslân en samen lozingen met hoge gehaltes ZZS van afvalbedrijven onderzocht. Op basis van de uitkomsten van die onderzoeken hebben we controles uitgevoerd bij afvalbedrijven die in potentie veel ZZSPagina 18 van 62

stoffen loosden in het afvalwater. Bij bepaalde afvalverwerkers zijn door ons hoge concentraties PCB's aangetroffen in het afvalwater. Hier hebben we tegen opgetreden. We werken samen met de Omgevingsdienst Achterhoek en de noordelijke omgevingsdiensten om kennis te delen. Ook zijn we een pilot begonnen met DeConcern. Een softwaremaker die software heeft ontwikkeld om veiligheidsinformatiebladen in te lezen en een samenvatting te maken van de aanwezige ZZS bij dat betreffende bedrijf. Hiermee hebben we snel en goed inzicht in de aanwezige ZZS. Met die informatie voeren we gericht toezicht uit op die bepaalde ZZS en informeren we de bedrijven over ZZS die bij hen aanwezig zijn. LHS Sinds 2018 is de Landelijke HandhavingsStrategie (LHS) van kracht. De LHS geeft aan organisaties in Nederland die belast zijn met toezicht en handhaving van Nederlandse wet- en regelgeving, een interventiebeleid. De belangrijkste doelstelling is om landelijk te komen tot uniforme handhaving. Met andere woorden; een overtreding geconstateerd in Limburg krijgt dezelfde opvolging als dezelfde overtreding geconstateerd op Schiermonnikoog. Met het van kracht worden van de Omgevingswet is de LHS ‘omgebouwd’ tot de Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsrecht, ofwel de LHSO. Feitelijk is aan de strategie en interventies weinig veranderd.

Je kan hooguit stellen dat wanneer herstel van de overtreding mogelijk is, bij handhaving het accent meer dan voorheen op bestuursrecht ligt. De LHSO wordt 3 maanden na de inwerkingtreding van de Omgevingswet (1 januari 2024) van kracht en dus op 1 april 2024. In oktober 2023 hebben de toezichthouders van de FUMO de opleiding LHS(O) gevolgd. Deze werd in company georganiseerd op het kantoor van de FUMO. De bewijzen van deelname maken onderdeel uit van de door de FUMO gestelde (functie-)kwaliteitseisen van toezichthouders. Producten en diensten Het aantal producten en diensten op het gebied van toezicht is zeer divers en omvangrijk. Onderstaand wordt nader ingegaan op een aantal meest voorkomende producten en diensten. Ook wordt dit jaar verder stilgestaan bij de inzet op het gebied van de Wet natuurbescherming. Inrichtinggebonden toezicht/ controles In 2023 hebben we 983 controles (lokaal en regionaal) uitgevoerd bij bedrijven in de sectoren industrie, afval en agrarisch. In 35% van de controles is een overtreding geconstateerd en was een hercontrole nodig. Deze overtredingen hebben we ingeschaald in de LHS-matrix. Daaruit blijkt dat we in 76% van de gevallen de overtreding in het lichte LHS-segment hebben ingeschaald, 18% in het middensegment en 6% in het zware LHS-segment, met hierbij eventueel toepassing van strafrecht.

Bij lichte overtredingen kan gedacht worden aan het niet voorhanden hebben van gevraagde gegevens, of het niet op tijd keuren van een dieseltank. Bij het middensegment kan gedacht worden aan onjuiste opslag van gasflessen of het niet hebben van een vloeistofdichte vloer. Het zware segment betreft bijvoorbeeld het verbranden van afvalstoffen, onjuiste mestopslag of het afvoeren van gevaarlijke afvalstoffen naar een niet erkende inzamelaar. Omschrijving Aantal controles - lokaal Aantal controles - regionaal

Gepland jaar 678 369

Gerealiseerd jaar 649 334

% 96% 91%

Tabel 11: Aantallen inrichting gebonden controles 2023

In 2023 zijn 649 toezicht controles (integrale controles en aspectcontroles) uitgevoerd in het lokale programma. Hiermee is in totaal 96 procent van alle controles die in het lokaal programma gepland Pagina 19 van 62

waren, uitgevoerd. Voor het regionale deel zijn 334 (een percentage van 91 procent) van de geplande controles uitgevoerd. Gekeken naar deze cijfers in combinatie met de gemaakte uren valt op te maken dat een controle gemiddeld iets minder tijd in beslag heeft genomen dan we begroot hadden. Omschrijving Urenbesteding controles - lokaal Urenbesteding controles - regionaal

Gepland jaar 25.293 6.000

Gerealiseerd jaar 21.277 5.225

% 84% 87%

Tabel 12: Uren inrichting gebonden controles 2023

In 2023 kregen we de beschikbare formatie niet volledig ingevuld. Ongeveer 4 fte konden we niet invullen wegens onvoldoende geschikte kandidaten en inhuurmogelijkheden. We hebben meerdere keren vacatures gepubliceerd zonder goed resultaat qua werving. Omdat we de formatie niet sluitend kregen in 2023 hebben we niet alle beschikbare uren gemaakt en controles uitgevoerd. De prioriteit lag bij de aandachtsbedrijven en bedrijven in het hoge risico. We hebben binnen de beschikbare urenbesteding zoveel mogelijk toezicht gehouden op bedrijven die een hoog risico hebben. De uren die we juist niet hebben gemaakt, zaten met name in de laag risico bedrijven. Het achterblijven van de uren heeft ook te maken met de hoge investering in opleidingen en de begeleiding van nieuwe medewerkers en de Omgevingswet. Het aantal uren voor opleidingen is in 2023 hoog geweest. De uren die we hiervoor extra nodig hadden, konden we niet kunnen inzetten voor controles. Niet inrichtingsgebonden toezicht/controles Asbest Omschrijving Aantal meldingen Aantal controles Verhouding controles op meldingen

Gepland Gerealiseerd jaar jaar 2.612 2.328 522 469 20% 20,1%

Aantal uren besteed aan meldingen 3.474 2.808 Aantal uren besteed aan controles 2.090 1.401 Tabel 13: Aantallen en uren meldingen en controles asbest 2023

% 89% 90% 0% 81% 67%

Het aantal afgehandelde meldingen asbest lag onder de lijn met de begroting (89%), evenals het aantal uitgevoerde toezicht controles (90%). De urenbesteding voor asbestmeldingen was lager dan begroot. Er was gemiddelde minder tijd nodig voor het afhandelen van een melding dan begroot. In 2022 is een evaluatie uitgevoerd naar de uitvoering van de asbesttaak. Op basis hiervan is het kengetal voor het afhandelen van een melding door het AB FUMO (27 oktober 2022) verlaagd van 1,5 uur (90 minuten) naar 80 minuten. Voor toezicht is tegelijkertijd het kengetal verhoogd van 2,5 naar 4 uur. Het toezicht regime is hierbij verlaagd van 25% naar 20%. De behaalde 20% ligt in de lijn met het toezichtsregime zoals vastgesteld in 2022. Besluit Bodemkwaliteit (Bbk) Omschrijving Aantal meldingen Aantal controles Verhouding controles op meldingen

Gepland Gerealiseerd jaar jaar 2.110 1.784 422 286 20% 16,0%

Aantal uren besteed aan meldingen 8.440 4.929 Aantal uren besteed aan controles 4.976 4.486 Tabel 14: Aantallen en uren meldingen en controles Bbk 2023

Pagina 20 van 62

% 85% 68% -4% 58% 90%

Het aantal afgehandelde meldingen Bbk ligt onder de lijn van de begroting. Het aantal uitgevoerde toezichtcontroles is lager dan begroot. Dit komt voornamelijk door personele krapte. Gedurende 2023 was er onderbezetting bij de beoordelaars meldingen Bbk. Dit is ondervangen door het beoordelingsniveau te verlagen en door toezichthouders Bbk in te zetten voor het afhandelen van meldingen. Hierdoor werden minder uren besteed aan het uitvoeren van fysieke controles. De controles zijn uitgevoerd op basis van een beoordeling van het milieu hygiënisch risico. In de loop van 2023 hebben we 4 nieuwe toezichthouders bodem aangenomen. Zij zijn ingewerkt om in 2024 inzetbaar te zijn en het begrote aantal uren en controles te behalen. Wet natuurbescherming Gepland Gerealiseerd % jaar jaar Wet natuurbescherming 10.780 10.812 100% Tabel 15: Urenbesteding Wet natuurbescherming 2023 Omschrijving

De taken die worden uitgevoerd binnen het programma van de Wet natuurbescherming vallen onder het bevoegd gezag van de provincie Fryslân. Hierin valt een onderscheid te maken in toezicht op Natura 2000 gebieden, soortenbescherming, houtopstanden en een aantal kleinere onderdelen zoals de wadloopverordening. Dit zijn de reguliere taken. Naast deze onderdelen hebben we ook een project gedraaid ter controle van de stikstofvergunningen van bedrijven. Deze controles hebben we gecombineerd met milieucontroles bij inrichtingen, vaak agrarische bedrijven. Een ander losstaand project was het toezicht weidevogels, waarbij de nakoming van de zorgplicht uit de Wnb is gecontroleerd. Boa-inzet/ Boa-coördinatie Omschrijving BOA-inzet domein II - uren BOA-coördinatie - uren Tabel 16: Urenbesteding BOA 2023

Gepland jaar 3.432 700

Gerealiseerd jaar 3.237 651

% 94% 93%

In 2023 zijn 139 (straf)zaken in behandeling genomen door het milieuboa-team van de FUMO. Voor zover niet doorlopend in 2024, zijn 60 verdachten (verdenking betrokkenheid bij strafbaar feit) gehoord, 30 processen-verbaal opgesteld en is 30 keer een formele (schriftelijke) waarschuwing verzonden. Er zijn 54 milieu-surveillances uitgevoerd op deelnemer, respectievelijk provinciaal niveau. Surveillances bieden milieuboa’s de mogelijkheid om hun wettelijk omschreven opsporingstaken (actief) uit te voeren en ook de oog- en oorfunctie voor handhavingspartners te ontwikkelen. Daarnaast bieden surveillances de mogelijkheid om op locatie in te spelen op klachtsituaties vanuit gemeenten, partners of vanuit het Milieu-alarmnummer Fryslân. Kijken we naar de zaken die via het boa-loket van de FUMO aangedragen zijn door de toezichthouders binnen de FUMO bij het milieuboa-team, dan onderscheiden we de volgende accenten: Asbest Zwemwater Afval Agrarisch

18 zaken 1 zaak 9 zaken 6 zaken

Bodem 11 zaken Ontgrondingen 4 zaken Industrie 14 zaken

Pagina 21 van 62

De hierboven genoemde zaken zijn hoofdzakelijk (> 95%) gericht op rechtspersonen (bedrijven). Door de FUMO is twee keer aangifte gedaan voor het niet voldoen aan een bevel of vordering (toezichthouder niet toegelaten op bedrijf) en één keer aangifte gedaan voor het bedreigen van een toezichthouder, zowel mondeling rechtstreeks als via email en whatsapp. Dit heeft geleid tot 3 PV’s, waarvan 1 door de politie is opgemaakt en 2 door FUMO-BOA’s. Uiteindelijk zijn er twee formele schriftelijke waarschuwingen uitgedeeld en 1 boete. Ketentoezicht Gepland jaar Ketentoezicht - uren 5.440 Tabel 17: Urenbesteding ketentoezicht 2023 Omschrijving

Gerealiseerd % jaar 5.481 101%

In 2023 is ketentoezicht voornamelijk vanuit het oogpunt van toezicht benaderd. Er zijn meerdere projecten gedraaid op het gebied van asbest, afval, bodem en co-vergisting en ook zijn er nog een aantal projecten vanuit 2022 afgerond. Alle te besteden uren werden eerder verdeeld over de toezichthouders die, naast hun reguliere werkzaamheden, belast waren met deze projecten. Halverwege 2023 zijn er een coördinator en een analist fulltime op ketentoezicht gezet. Dit heeft de continuïteit van de werkzaamheden bevorderd. Volgens het uitvoeringsprogramma 2023 hebben wij onderzoek uitgevoerd bij de co-vergisters. Dit naar aanleiding van onderzoeken van de Gelderse omgevingsdiensten die concluderen dat er veel valt te verbeteren in deze branche. Het digestaat van de co-vergisters is onderzocht en bij een groot deel kwam o.a. amfetamine voor in het digestaat. Hierdoor was er mogelijk sprake van een afvalstof in plaats van een meststof, wat de nodige consequenties heeft qua afvoer. Er is gezien het budget op een zeer beperkt aantal stoffen onderzocht. Op basis van een juridisch advies kon het digestaat door de bevoegde gezagen beschouwd worden als meststof. In 2024 volgt een voorstel voor nadere invulling van de bijbehorende VTH-taken. Vanaf 2024 verschuift ketentoezicht langzaam van puur toezichtgericht naar meer analyse- en informatiegestuurd werken.

Op die manier kan ketentoezicht in de toekomst beter voldoen aan de activiteiten die gesteld zijn in de kwaliteitscriteria en een meer overkoepelende, adviserende rol krijgen. Milieualarmnummer Voor alle deelnemers voeren wij milieupiket uit. Dit milieualarmnummer is 24/7 bereikbaar voor inwoners en bedrijven voor het melden van klachten, ongewone voorvallen en overige meldingen. Gemeenten en de provincie zijn wettelijk verplicht om ook buiten kantooruren bereikbaar te zijn voor milieugerelateerde situaties (artikel 13 Omgevingsbesluit: Uitvoeringsorganisatie) In 2023 ontvingen we bij het milieualarmnummer 589 meldingen. Dit waren 114 meldingen meer dan in 2022. Voor een uitgebreide rapportage over het milieualarmnummer is een presentatie beschikbaar. Deze is op aanvraag te ontvangen via de FUMO. De trends waren: • afname klachten over vergisters; • toename branden bij bedrijven; • toename geurklachten door SC Technology en Blue Cycle; • toename indirecte lozingen bij Vreugdenhil; • afname klachten over Soprema; • grote afname klachten Sonac sinds 2017; • jaarlijks heel weinig meldingen over en van de REC; • toename meldingen ongewone voorvallen lekkages koelsystemen (door toezicht). Pagina 22 van 62

Energietoezicht Gepland Gerealiseerd jaar jaar Energietoezicht uren 6.192 3.552 Energietoezicht - reguliere controles 231 114 Tabel 18: Urenbesteding en aantal controles energietoezicht Omschrijving

% 57% 49%

Begin 2023 zijn we gestart met het oprichten van energietoezicht met behulp van de SPUK (Specifieke Uitkering) gelden die we tot en met 2026 tot onze beschikking hebben (behandeld in het AB FUMO). De urenbesteding en het aantal controles is achtergebleven ten opzichte van de planning. Dit heeft verschillende oorzaken. We hebben veel uren moeten investeren in het oprichten van energietoezicht. Het gaat om het oprichten van de programma's, de planningen en processen. Ook is met het maken van het uitvoeringsprogramma geen rekening gehouden met voldoende uren voor grote complexe bedrijven. In 2023 is het uitvoeringsprogramma hiervoor bijgesteld. Verder konden we in 2023 de benodigde formatie niet invullen. In de SPUK-regeling is opgenomen dat deze taak alleen door interne medewerkers (en dus geen inhuurkrachten) mag worden uitgevoerd. Dit bemoeilijkt de invulling van de vacatures. Hierdoor hebben we niet alle beschikbare uren besteed en de geplande controles uitgevoerd. Personeelsinzet

Figuur 6: Productiviteit TH 2023

Figuur 7: Flexibele schil TH 2023

De productiviteit van het programma TH is uitgekomen op 1.374 productieve uren per fte. Hiermee is voldaan aan de begrotingsnorm van 1.360 productieve uren per fte. De flexibele schil bij TH was in 2023 gemiddeld 14.5%. Ook hiermee wordt voldaan aan de begrotingsnorm, die in 2023 20% bedraagt.

Pagina 23 van 62

4.2.2 Wat heeft het gekost? Programma Toezicht en Handhaving

Begroting voor wijziging 2023

Begroting na wijziging 2023

Rekening 2023

4.911.160 4.911.160

5.919.082 5.919.082

5.640.656 5.640.656

346.542 150.815 4.413.803 4.911.160 -

340.941 148.377 5.429.764 5.919.082 -

670.335 216.782 4.973.704 5.860.822 220.166

Lasten Personeelslasten Overige kosten

Baten Taken Projecten Brikstaken Toegerekende deelnemersbijdragen Overige baten Resultaat programma T&H - Onttrekkingen aan reserves - Toevoegingen aan reserves

-

-

-

Resultaat programma T&H na vermogensmutaties

-

-

220.166

Tabel 19: Financieel resultaat Toezicht & Handhaving 2023

Zie hoofdstuk 7 voor een toelichting op het resultaat.

Pagina 24 van 62

5

Programma bedrijfsvoering (incl. management)

De afdeling Bedrijfsvoering verzorgt alle activiteiten die het primair proces van de FUMO zo effectief en efficiënt mogelijk laten verlopen. De ondersteuning door de afdeling heeft betrekking op de volgende domeinen: personeel & organisatie, financiën & control, informatisering, automatisering & DIV/archief; facilitaire zaken, communicatie, bestuurs- en directiesecretariaat & frontoffice en beleidsondersteuning & advies.

5.1

Wat hebben we gedaan en wat hebben we bereikt

De FUMO is een zichtbare en aantrekkelijke werkgever (HRM) Onder het aandachtsgebied HRM en communicatie zijn in 2023 specifieke activiteiten ontplooid die ervoor zorgden dat de naamsbekendheid van de FUMO als omgevingsdienst bij doelgroepen is vergroot. Hiervoor hanteren wij in samenwerking met de beide noordelijke omgevingsdiensten (ODG en RUDD) een gezamenlijke internetomgeving, een social mediacampagne en een arbeidsmarktcampagne. Daarbij gebruiken wij als gezamenlijke internetomgeving de website: werkenbijnod.nl. In 2023 is het traineeprogramma voortgezet en zijn young professionals als trainees verbonden aan de drie noordelijke omgevingsdiensten, een nieuwe instroom van personeel. De arbeidsmarktcampagne en het traineeprogramma worden gezien de krapte en huidige arbeidsmarkt voortgezet in 2024. In het verlengde hiervan was er in 2023 een interne bewustwordingscampagne over duurzame inzetbaarheid en een presentatie aan het algemeen bestuur van de FUMO, waarin de FUMO als aantrekkelijke werkgever is gepresenteerd en gepromoot. Duurzame inzetbaarheid van personeel vanuit personeelszorg is een belangrijk speerpunt. Om hier invulling aan te geven bieden wij extra secundaire voorzieningen aan het personeel, zoals fruit op het werk, een budgetcoach, loopbaanbegeleiding en opleidingen.