7-2 H&H Jaarverslag SMN 2023
Tekst van het document
Adviescommissie ruimtelijke kwaliteit
Jaarverslag 2023 Gemeente Schiermonnikoog
Voorwoord Met dit jaarverslag geeft hûs en hiem invulling aan de wettelijke verplichting om eens per jaar te rapporteren over de werkzaamheden van de adviescommissie ruimtelijke kwaliteit in uw gemeente. Dit verslag betreft het kalenderjaar 2023 waarin de advisering nog gebaseerd was op de Woningwet en de Monumenten- of Erfgoedwet. De adviescommissie bestaat uit deskundigen op het vlak van de ruimtelijke kwaliteit en monumentenzorg en is onderdeel van het bredere instrumentarium van de gemeente om vanuit het publieke domein de kwaliteit van de leefomgeving te bevorderen.
Sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 zal de advisering vanuit hûs en hiem sterker gericht zijn op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor de ‘nieuwe’ Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit, waarvan de leden door de gemeenteraad zijn benoemd. In de Verordening op de Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit is wederom vastgelegd dat een jaarverslag dient te worden opgesteld. In de Memorie van Toelichting op de Omgevingswet wordt omgevingskwaliteit als volgt omschreven: ‘Omgevingskwaliteit duidt op het belang van aspecten als cultureel erfgoed, architectonische kwaliteit van bouwwerken, stedenbouwkundige kwaliteit en kwaliteit van natuur en landschap. Het gaat daarbij zowel om de menselijke beleving van de fysieke leefomgeving als om de intrinsieke waarden die de maatschappij toekent aan de identiteit van gebieden en aan dier- en plantensoorten.’ Het college van B&W legt aanvragen voor aan de adviescommissie en de advisering richt zich ook tot het college. Beoordeling is gebaseerd op de door de gemeenteraad vastgestelde beleidskaders en criteria. Adviezen van de commissie worden vrijwel altijd opgevolgd, maar het college kán gemotiveerd afwijken.
Als er door het college meermaals afgeweken wordt op een specifiek aspect zou dat voor de gemeenteraad aanleiding kunnen zijn om het beleid op dat aspect aan te passen. In deze rapportage zijn herkenbare rubrieken opgenomen, die als geheel een goed beeld geven van de werkzaamheden van de lokale adviescommissie. In Het jaar 2023 in vogelvlucht beschrijven we hoe de commissie in 2023 was samengesteld en te werk ging. In de rubriek Gemeentelijk beleid beschrijven we hoe we zijn omgegaan met de door uw gemeenteraad vastgestelde beleidskaders. We ronden af met een samenvatting van de Aanbevelingen. Dit verslag bevat de cijfers over aard en omvang van de aanvragen in uw gemeente, afgezet tegen het provinciale gemiddelde en ten opzichte van 2022 maar staat los van de financiële verantwoording. Voor nadere informatie daarover verwijzen wij u graag naar het algemeen jaarverslag van de gemeenschappelijke regeling hûs en hiem.
2
Graag gaan wij met u nader in gesprek. Wij stellen het zeer op prijs als u een keer één van de openbare zittingen van de adviescommissie bij kunt wonen. U bent van harte welkom. De commissieleden organiseren ook met genoegen een korte (fiets)excursie met raadsleden om samen te ontdekken en te bespreken hoe we de kwaliteit van de leefomgeving in de gemeente nog beter kunnen beschermen en bevorderen.
Namens uw Adviescommissie Omgevingskwaliteit, Marc A. Visser, voorzitter
3
Het jaar 2023 in vogelvlucht De Gemeente Schiermonnikoog is één van de 17 Friese gemeenten die de Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit van hûs en hiem hebben aangewezen als geïntegreerde welstands- en monumentencommissie. Na de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 is de naam van deze commissie gewijzigd in Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit.
Commissie Lokaal worden de plannen binnen uw gemeente onder mandaat behandeld door twee adviseurs van hûs en hiem. Een van hen fungeert voor een periode van drie jaar als voorzitter van de zogenoemde lokale commissie. In verband met een planningswijziging is het voorzitterschap voor de lokale commissie van Schiermonnikoog halverwege dit adviesjaar gewisseld. De secondant rouleert altijd per vier maanden. Alle adviseurs zijn onafhankelijk ten opzichte van de gemeentelijke organisatie en de aan hen voorgelegde plannen. De samenstelling van de lokale commissie was in 2023:
• Voorzitter drs. Marloes Eskens (t/m augustus) ir. René Bremer (v.a. september) • Secondant 1e periode: ir. René Bremer ir. Jasper van Zellingen 2e periode: ir. Johan de Vries 3e periode: ir. Jasper van Zellingen drs. Gertjan Timmer
• Monumentendeskundigen drs. Gertjan Timmer ir. Gerrit Boschloo drs. Marloes Eskens • Gemeentelijke ondersteuning Lammert Visser Tjerk Montauban
4
Werkwijze De adviescommissie vergadert in het ritme van de vergaderingen van de gemeente Noardeast- Fryslân elke woensdag naar gelang het planaanbod. De agenda wordt steeds voorbereid door de ambtelijke dienst en alle relevante informatie wordt door de dienst beschikbaar gesteld. Deze vergaderingen werden dit jaar deels digitaal gehouden. Dit maakte het mogelijk om veel vaker te vergaderen dan voorheen enkele malen per jaar op het gemeentehuis. Uiteraard kan dit alsnog gecombineerd worden met vergaderingen ter plekke. In de praktijk is de heer Visser van de gemeente Schiermonnikoog ook werkzaam bij de gemeente NoardeastFryslân wat de behandeling van plannen in Dokkum vergemakkelijkt. Veel ontwerpers en adviseurs zijn als toelichters bij de behandeling aanwezig en komen doorgaans van de vaste wal. Aanvragers krijgen de gelegenheid hun plan toe te lichten. Van elke planbehandeling stelt de commissie een advies op voor het college. In het geval van een monumentenaanvraag wordt een gecombineerd welstandsen monumentenadvies uitgebracht. De gemeente zorgt voor het openbaar maken van de adviezen. De commissie vergadert openbaar, tenzij er plannen aan de orde zijn die nog in een vertrouwelijk stadium zijn. De vergaderdatum en de agenda worden gepubliceerd. De werkwijze van de commissie is erop gericht de beoordeling van de plannen zoveel mogelijk in dialoog met de aanvrager te doen.
Deze directe communicatie is voor alle betrokkenen plezierig en efficiënt.
Aanbeveling: De commissie adviseert om aan te sturen op een openbare behandeling van de plannen en alleen bij zwaarwegende redenen een vooroverleg besloten te houden.
5
2023 in cijfers De commissie heeft in 2023 in totaal 38 eerste adviesaanvragen behandeld (waaronder 1 monumentenaanvraag). Dat zijn er 3 minder ten opzichte van 2022. Op de overzichtskaart kunt u zien hoe de aantallen van eerste planbehandelingen over de gehele provincie verdeeld zijn. Voor zover ons bekend werden in 2023 op twee na alle adviezen overgenomen door het college van B&W. Terugkoppeling van afwijking van het advies is voor de commissie waardevol omdat hiermee een goede afstemming gewaarborgd blijft tussen de advisering en de beleidsintenties van de gemeente.
Aanbeveling: De commissie adviseert u om afwijkingen van onze adviezen terug te (blijven) koppelen om goede afstemming te waarborgen tussen de advisering en de beleidsintenties van de gemeente.
6
78%
Met 33% was de groep aanvragen met een bouwsom tussen € 5.000 en € 25.000 de sterkst vertegenwoordigde categorie.
van de formele aanvragen kreeg in één keer een 'voldoet' of een ‘voldoet mits’ advies.
Percentage naar Aard van Advies Provinciaal
Percentage naar Aard van Advies Gemeente
23.7
27.6
34.2
37.3
23.7
5.2
3.8
13.2
14.3
Voldoet
Voldoet
Voldoet mits
Voldoet mits
Voldoet niet
Voldoet niet
Aanhouden
Aanhouden
Vooroverleg
Vooroverleg
Percentage Adviezen naar bouwsom Provinciaal
Percentage Adviezen naar bouwsom Gemeente
9.0
13.7
18.5
27.3
15.2
17.0
24.7
16.3 15.2 33.3
26.8
≤ 5.000
≤ 5.000
5.001 - 25.000
5.001 - 25.000
25.001 - 100.000
25.001 - 100.000
100.001 - 250.000
100.001 - 250.000
≥ 250.001
≥ 250.001
7
50
planbehandelingen werden in de vergadering toegelicht door de aanwezige initiatiefnemer of de ontwerper.
Aantal 1e Adviesaanvragen Gemeente
Aantal 1e Adviesaanvragen Provinciaal 4k
50
33588 588
4040
40
3737
33153 153
3737
3k
22946 946
30
2k 20
1k
10
0
0 2021
2022
2021
2023
Percentage bezoekers Lokale Commissie Gemeente
2022
2023
Percentage bezoekers Lokale Commissie Provinciaal 60
100
50
7777
80
6767
4747
5050
5050
40
60
30 40
20 20
2020
10 0
0 2021
2022
2021
2023
8
2022
2023
TABEL A
Gemeente Schiermonnikoog
Provinciaal
2021
2022
2023
2021
2022
2023
1e welstandsadviesaanvragen
37
40
37
3588
3153
2946
behandelingen/welstandsaanvr.
1,68
2,03
2,03
1,97
2
1,91
1e monumentenadviesaanvragen
0
1
1
313
325
355
behandelingen/monumentaanvr.
0
3
2
1,65
1,78
1,76
totaal aantal 1e aanvragen
37
41
38
3901
3478
3301
adviesgelden (x € 1000)
8,6
8,9
9,7
1257
1090
1149,7
TABEL B
Gemeente Schiermonnikoog
Provinciaal
2021
2022
2023
2021
2022
2023
Voldoet
40,5%
29,3%
23,7%
25,3%
24,6%
27,6%
Voldoet mits
18,9%
17,1%
23,7%
18,4%
17,6%
17,0%
Voldoet niet
8,1%
17,1%
13,2%
14,8%
13,3%
14,3%
Aanhouden
0,0%
2,4%
5,2%
5,1%
5,0%
3,8%
Vooroverleg
32,5%
34,1%
34,2%
36,4%
39,5%
37,3%
TABEL C
Gemeente Schiermonnikoog
Provinciaal
2021
2022
2023
2021
2022
2023
≤ 5.000
23,3%
41,7%
27,3%
19,7%
15,6%
13,7%
5.001 - 25.000
30,0%
22,2%
33,3%
26,2%
27,0%
24,7%
25.001 - 100.000
26,7%
11,1%
15,2%
24,0%
27,6%
26,8%
100.001 - 250.000
13,3%
13,9%
15,2%
13,5%
12,6%
16,3%
≥ 250.001
6,7%
11,1%
9,0%
16,6%
17,2%
18,5%
TABEL D
Gemeente Schiermonnikoog
Provinciaal
2021
2022
2023
2021
2022
2023
2
37
35
506
485
473
percentage plannen met bezoek
20%
77%
67%
47%
50%
50%
plannen met bezoek/vergadering
6,0
1,8
1,4
7,0
7,0
6,6
plannen met bezoek totaal
12
65
50
3558
3412
3134
aantal vergaderingen
9
Vooroverleg Dit jaar werd bij 34% van de plannen gebruik gemaakt van de mogelijkheid van vooroverleg. Groot voordeel van het bespreken van plannen in een vroeg stadium is dat over cruciale ontwerpkeuzes kan worden overlegd zonder dat dit leidt tot wijziging van reeds uitgewerkte planaspecten. Niet alleen worden hiermee tijd en kosten bespaard, ook scheelt het teleurstelling of zelfs frustratie aan de kant van de aanvragers. Daarbij heeft men in een vooroverlegstadium nog geen druk van dwingende termijnen, waardoor er meer ruimte is om de besproken aandachtspunten niet enkel als op zichzelf staande kritiekpunten te verwerken, maar om ze mee te nemen als handvatten voor een sterk totaalontwerp. Ditzelfde geldt voor ruimtelijke plannen naast de concrete aanvragen omgevingsvergunning. Ook hier wordt de commissie graag in een vroeg stadium betrokken bij plannen omtrent de omgevingskwaliteit. Bij het ontwikkeling van nieuwe bestemmingsplannen, het vormen van beeldkwaliteitsplannen of andere initiatieven op stedenbouwkundig- of gebouwniveau, kan de gemeente gebruik maken van de expertise van hûs en hiem. Aandachtspunten, valkuilen en aanvullende ideeën kunnen in dat geval vanaf het begin van de planvorming worden meegenomen.
Niet alleen kan hierdoor voorkomen worden dat in een eindfase alsnog wordt geadviseerd om fundamentele keuzes te heroverwegen, maar bovenal vergroten we op die manier gezamenlijk de eindkwaliteit.
Aanbeveling: De commissie adviseert u om het vooroverleg te blijven stimuleren en wil graag zo vroeg mogelijk betrokken zijn bij plan- en ontwerpprocessen.
Tussenoverleg
In een zogenoemd tussenoverleg kan met de commissie van gedachten worden gewisseld over het gegeven advies om gezamenlijk te zoeken naar mogelijke oplossingsrichtingen. Soms wordt hierbij door de aanvrager een aantal alternatieven getoond. Dit werkt efficiënt omdat hiermee direct inzichtelijk is welk effect de verschillende wijzigingen zullen opleveren.
De centrale adviescommissie Veruit de meeste aanvragen kunnen onder mandaat door de lokale commissie worden afgehandeld, waarbij in sommige gevallen een plan wordt meegenomen om het met een grotere groep adviseurs te bespreken in de zogenoemde bureaucommissie. Plannen waarvoor door complexiteit, maatschappelijke impact of anderszins bijzondere aspecten een breder samengestelde commissie van belang is, worden voorgelegd aan de Centrale Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit van hûs en hiem. Hierin nemen naast architecten ook andere deskundigen plaats, zoals op het gebied van landschap, stedenbouw en monumentenzorg. Ook een burgerlid maakt deel uit van de Centrale Adviescommissie.
10
In 2023 zijn twee van de ons voorgelegde plannen behandeld in de Centrale Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit. Het ging om de volgende plannen:
• De bouw van een busremise aan de Knuppeldam • De realisatie van een Leer- en Ontwikkelingscentrum (LOC) aan de Burgemeester van de Bergstraat
3D-visualisatie busremise bron: www.schiermonnikoog.nl/busremise-knuppeldam
3D-visualisatie Leer- en Ontwikkelingscentrum (LOC), versie juni 2023 17 bron: www.schiermonnikoog.nl/leer-en-ontwikkelcentrum-loc
Overige advisering In dit verslagjaar heeft u als gemeente hoofdzakelijk ons advies gevraagd ten aanzien van de reguliere advisering. Uiteraard zijn wij ook voor advies beschikbaar waar het andere zaken omtrent de ruimtelijke kwaliteit betreft. Zo kunt u ten aanzien van nieuw vast te stellen beleid (zoals beeldkwaliteitsplannen) ook in de ontwikkelingsfase onze expertise inzetten, zowel op inhoudelijk gebied als wat betreft toetsing op praktische toepasbaarheid. Ook bij het vormgeven van invulling aan de omgevingswet staat hûs en hiem tot uw beschikking.
Aanbeveling: De commissie biedt haar expertise breed aan ten aanzien van ruimtelijke kwaliteit, ook ter ondersteuning in de ontwikkelingsfase voor nieuw beleid.
Overige actitiveiten In september 2023 heeft de commissie samen met gemeenteraadsleden een fietstocht gemaakt langs diverse locaties van recente bouwplannen. Daarnaast zijn op locatie gezamenlijk de kansen, mogelijkheden en eventuele beperkingen verkend voor het waarborgen van het groene karakter van de overtuinen. Ook in het komende jaar stappen we graag weer samen op de fiets.
Aanbeveling: Graag nodigen we de raadsleden uit om in het komende jaar met elkaar de gemeente op de fiets of te voet te verkennen en zo ook diverse zaken aangaande de ruimtelijke kwaliteit te bespreken.
12
Gemeentelijk beleid De commissie beoordeelt de plannen voor bouwwerken op basis van de welstandscriteria. Als het gaat om een monument, wordt beoordeeld of de monumentale waarden van het pand in voldoende mate worden gerespecteerd en brengt de commissie een gecombineerd welstands- en monumentenadvies uit. De advisering vindt steeds plaats binnen de bouwmogelijkheden van de bestemmingsplannen.
Welstandsbeleid De welstandsnota van de gemeente is eind 2014 voor het laatst geactualiseerd en is met acht jaar enigszins verouderd. De gebiedsgerichte criteria kennen een goede differentiatie. We merken dat het beleid verhelderend is voor initiatiefnemers. Het maakt duidelijk wat de gemeente wil bereiken met het oog op de ruimtelijke kwaliteit en het biedt houvast bij de begeleiding en de beoordeling van plannen. De objectgerichte criteria zijn beperkt in aantal. Mogelijk kunnen de objectgerichte criteria verder worden uitgebreid. Te denken valt aan specifieke kleine bouwplancriteria voor bijvoorbeeld erfafscheidingen, zonnepanelen, terrasoverkappingen, tuinhuisjes in overtuinen of (kleine) windmolens in de polder. Dit geeft naar aanvragers duidelijkheid en voorkomt verrassingen achteraf.
Aanbeveling: De commissie adviseert u om de welstandsnota met name met betrekking tot de objectgerichte criteria te actualiseren en uit te breiden. Niet alleen voor bijgebouwen en erfafscheidingen, maar ook voor bijvoorbeeld terrasoverkappingen en zonnepanelen. Erfgoedbeleid De gemeente voert de besteltaken uit ten aanzien van vergunningverlening bij rijksmonumenten. Op Schiermonnikoog zijn 30 panden aangewezen als rijksmonument. Er zijn geen gemeentelijke monumenten aangewezen. Door het ontbreken van een eigen gemeentelijke monumentenlijst kunnen panden verloren gaan die niet zijn beschermd als rijksmonument, maar wel heel waardevol zijn voor Schiermonnikoog en beeldbepalend voor de omgeving. Wij bevelen aan om het gemeentelijke erfgoedbeleid uit te breiden door actief cultuurhistorisch waardevolle panden en objecten aan te wijzen als gemeentelijk monument. Verder bevelen wij aan om bij monumentenpanden vooroverleg te organiseren, en hûs en hiem daar bij te betrekken.
Aanbeveling: De commissie adviseert om meer beleid op te stellen ten aanzien van de bescherming van erfgoed.
13
Handhavingsbeleid Wanneer een bouwplan niet past binnen het gemeentelijk beleid, zal de aanvrager moeten schakelen in verwachtingen en wensen. Op zichzelf is dit al even slikken, maar wanneer in de omgeving voorbeelden te zien zijn waar een soortgelijk plan wél is gerealiseerd, ontstaat er niet zelden onbegrip en frustratie. Zonder gedegen handhavingsbeleid kan het gevoel ontstaan dat het aanvragen van een vergunning enkel tot beperkingen leidt. Daarbij kan het voorkomen dat een ongewenste situatie dusdanig vaak wordt gerepeteerd (in de veronderstelling dat het op die manier mag) dat een nieuw overheersend omgevingsbeeld ontstaat dat aan kwaliteit heeft ingeboet.
Aanbeveling: De commissie adviseert u om ten aanzien van welstand een actief handhavingsbeleid te (blijven) voeren.
Kwaliteitsbeleid onder de Omgevingswet De komst van de Omgevingswet biedt de mogelijkheid om de beleidskaders te integreren. Met de ingang van de Omgevingswet worden huidige regels voor gemeentelijk erfgoedbeleid en welstandsbeleid in de basis gewaarborgd in de zogenoemde ‘bruidsschat’. Maar de gemeente heeft ook ruimte om zelf invulling te geven aan een passend omgevingsplan. De gemeenteraad kan daarin aangeven voor welke vergunningplichtige activiteiten advies door de gemeentelijke adviescommissie verplicht is. Dit biedt goede kansen voor een meer integrale advisering.
Aanbeveling: De commissie adviseert u om bij het ontwikkelen van kwaliteitsbeleid samenhang aan te brengen tussen de verschillende instrumenten zoals de omgevingsvisie, het omgevingsplan en mogelijk ook een kwalitatief omgevingsprogramma.
14
Aanbevelingen In dit jaarverslag hebben we verschillende aanbevelingen geformuleerd. We vatten ze hier nog een keer samen:
• De commissie adviseert om aan te sturen op een openbare behandeling van de plannen en alleen
• De commissie adviseert om meer beleid op te stellen ten aanzien van de bescherming van erfgoed.
bij zwaarwegende redenen een vooroverleg besloten te houden.
• De commissie adviseert u om afwijkingen van onze adviezen terug te (blijven) koppelen om
• De commissie adviseert u om ten aanzien van welstand een actief handhavingsbeleid te (blijven)
goede afstemming te waarborgen tussen de
voeren.
advisering en de beleidsintenties van de gemeente. • De commissie adviseert u om bij het ontwikkelen van kwaliteitsbeleid samenhang aan te brengen tussen de verschillende instrumenten zoals de omgevingsvisie, het omgevingsplan en mogelijk
• De commissie adviseert u om het vooroverleg te blijven stimuleren en wil graag zo vroeg mogelijk betrokken zijn bij plan- en ontwerpprocessen.
ook een kwalitatief omgevingsprogramma.
• De commissie biedt haar expertise breed aan ten aanzien van ruimtelijke kwaliteit, ook ter ondersteuning in de ontwikkelingsfase voor nieuw beleid.
• Graag nodigen we de raadsleden uit om in het komende jaar met elkaar de gemeente op de fiets of te voet te verkennen en zo ook diverse zaken aangaande de ruimtelijke kwaliteit te bespreken.
• De commissie adviseert u om de welstandsnota met name met betrekking tot de objectgerichte criteria te actualiseren en uit te breiden. Niet alleen voor bijgebouwen en erfafscheidingen, maar ook voor bijvoorbeeld terrasoverkappingen en zonnepanelen.
15
Colofon hûs en hiem adviseurs omgevingskwaliteit
Johan Willem Frisostraat 1 8933 BN Leeuwarden 058-2337930 www.husenhiem.nl husenhiem@husenhiem.nl
16