6-3 Jaarrekening 2023 Schiermonnikoog DEF
Tekst van het document
Schiermonnikoog, eiland in beweging
Jaarstukken 2023 -1-
Fotograaf: J. Frijters
-2-
Inhoudsopgave
Aanbiedingsbrief ............................................................................................................................................. 5 Aanbiedingsbrief ............................................................................................................................................. 6 Paragrafen ....................................................................................................................................................... 9 Lokale heffingen. ........................................................................................................................................... 10 Onderhoud kapitaalgoederen ....................................................................................................................... 14 Bedrijfsvoering.............................................................................................................................................. 16 Sociaal domein .............................................................................................................................................. 23 Grondbeleid...................................................................................................................................................
26 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................................................................................. 29 Financiering .................................................................................................................................................. 37 Verbonden partijen........................................................................................................................................ 41 Continuïteit .................................................................................................................................................... 51 Fraude ........................................................................................................................................................... 51 Openbaarheid ................................................................................................................................................ 53 Programma’s ................................................................................................................................................. 54 Programma 1 Sociaal ................................................................................................................................... 55 1.1 Volksgezondheid, zorg en welzijn ....................................................................................
56 1.2 Onderwijs en jeugd ......................................................................................................... 65 1.3 Werk en inkomen ............................................................................................................ 77 1.4 Sport en Cultuur ............................................................................................................. 82 1.5 Mutatie reserves programma 1 ........................................................................................ 91 Programma 2 Leefomgeving ........................................................................................................................ 93 2.1 Ruimtelijke ontwikkeling en wonen .................................................................................. 94 2.2 Verkeer en vervoer ....................................................................................................... 103 2.3 Duurzaamheid, natuur en milieu .................................................................................... 107 2.4 Fysieke leefomgeving ................................................................................................... 119 2.5 Vergunningverlening, toezicht en handhaving ................................................................
126 2.6 Openbare orde en veiligheid ......................................................................................... 129 2.7 Mutaties reserves programma 2 .................................................................................... 133 Programma 3 Economie en werkgelegenheid ........................................................................................... 135 3.1 Toerisme en recreatie ................................................................................................... 136
-3-
3.2 Jachthaven ................................................................................................................... 143 3.3 Mutaties reserves programma 3 .................................................................................... 146 Programma 4 Burgers en bestuur.............................................................................................................. 148 4.1 Burgerparticipatie.......................................................................................................... 149 4.2 Bestuur ........................................................................................................................ 152 4.3 Dienstverlening............................................................................................................. 156 4.4 Mutaties reserves programma 4 .................................................................................... 160 Programma 5 Financiering en belastingen ................................................................................................ 162 5.01 Lokale heffingen ......................................................................................................... 163 5.02 Algemene uitkering .....................................................................................................
165 5.03 Dividend ..................................................................................................................... 166 5.04 Financieringsfunctie .................................................................................................... 167 5.05 Overige algemene dekkingsmiddelen .......................................................................... 168 5.06 Overhead ................................................................................................................... 169 5.07 Heffing VpB ................................................................................................................ 171 5.08 Onvoorzien ................................................................................................................. 172 5.09 Saldo van baten en lasten voor bestemming ................................................................ 173 5.10 Mutaties reserves algemene dekkingsmiddelen ........................................................... 174 Overzicht van baten en lasten 2023 ............................................................................................................ 176 Recapitulatie programmajaarrekening .................................................................................
177 Verantwoording ten aanzien van rechtmatigheid ....................................................................................... 180 Grondslagen van de financiële verslaglegging 2023 .................................................................................. 183 Jaarrekening................................................................................................................................................ 188 Balans en toelichting .................................................................................................................................. 188 Gebeurtenissen na balansdatum ................................................................................................................ 206 Overzichten ................................................................................................................................................. 208 Incidentele baten en lasten ......................................................................................................................... 209 Investeringen............................................................................................................................................... 212 Onvoorziene uitgaven .................................................................................................................................
214 Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves ......................................................................... 216 Topfunctionarissen bezoldigingsoverzicht ................................................................................................ 218 SISA ............................................................................................................................................................. 221 Overzicht baten en lasten per taakveld....................................................................................................... 226 Vaststellingsbesluit ..................................................................................................................................... 229
-4-
AANBIEDINGSBRIEF
-5-
AANBIEDINGSBRIEF 1. Inleiding Voor u ligt de jaarrekening van de gemeente Schiermonnikoog over het jaar 2023. De planning en control cyclus van een begrotingsjaar wordt afgesloten met de jaarrekening. Daarin wordt teruggekeken op dat jaar en wordt een totaalbeeld geschetst van de stand van zaken vanuit zowel inhoudelijk als financieel perspectief. Dat gebeurt aan de hand van de voornemens die waren neergelegd in de begroting. In dit eerste deel gaan we voornamelijk in op het inhoudelijk resultaat: wat hadden we ons voorgenomen, wat hebben we in hoofdlijnen gedaan en welke verbeterpunten kunnen we benoemen. In het tweede deel van deze aanbiedingsbrief gaan we in op de hoofdlijnen van de financiën en op het rekeningsaldo. Hoofdlijnen inhoudelijke voortgang. In navolging op vorige jaar maken wij gebruik van het zogenaamde stoplichtenmodel. Dit doen we bij de rapportage over de programma’s. De lezer kan daardoor in één oogopslag zien welke onderwerpen op koers liggen (groen), welke enigszins zijn vertraagd, dan wel er andere bijzonderheden zijn (oranje) en aan welke er niets is gebeurd (rood). Met name op de twee laatste categorieën wordt een nadere toelichting gegeven. Ook zijn er onderwerpen geheel afgerond. Die zijn voorzien van een “groen vinkje”. Alle onderwerpen waaraan we werken zijn uiteraard belangrijk.
Een paar daarvan lichten wij er toch graag uit, omdat daarop in 2023 enkele belangrijke politiek-bestuurlijke mijlpalen zijn bereikt. Voor een nadere toelichting van deze en de andere onderwerpen wordt verwezen naar de beschrijvingen bij de programma’s verderop in de jaarrekening. Ambtelijke kwaliteit en capaciteit De kwaliteit en capaciteit van onze ambtelijke organisatie was het gehele jaar een aandachtspunt. Wij hebben ambities en we willen zelfstandig blijven. Dat heeft gevolgen voor de benodigde personele capaciteit, kwaliteit en de daarbij behorende kosten. In 2023 is het ons gelukt om steeds nieuwe, kwalitatief goede mensen in eigen dienst aan te nemen. Daar zijn we erg content mee. Tegelijkertijd zijn er nog steeds enkele vacatures. Onder meer door recente personele mutaties én doordat een aantal vacatures niet konden worden ingevuld. Dat laatste heeft te maken met krapte op de arbeidsmarkt. Waar het mogelijk is, zijn we over gegaan tot tijdelijke inhuur. Inhuur van personeel is naar de aard tijdelijk en bovendien duurder dan het in eigen dienst aannemen van personeel.
2. Financieel De jaarrekening sluit met een positief saldo van € 20.598. Begrotingssaldo in € Primitieve begroting 2023
65.524
Jaarrekening resultaat 2023
20.598
De toelichting op de belangrijkste verschillen vindt u terug als toelichting achter de programma’s. De bestemming van het rekeningsresultaat wordt aangegeven in het vaststellingsbesluit op de laatste bladzijden van de jaarrekening.
-6-
Schiermonnikoog, eiland in beweging
Jaarverslag 2023 -7-
Fotograaf: J. Frijters
-8-
PARAGRAFEN
-9-
LOKALE HEFFINGEN. Deze paragraaf gaat over de lokale belastingen en heffingen. Aan de orde komen het beleid ten aanzien van de lokale heffingen, de geraamde inkomsten, de kostendekkendheid van de tarieven, het kwijtscheldingsbeleid dat we hanteren en de lastendruk voor de burger. De publiekrechtelijke heffingen worden onderscheiden naar belastingen en rechten: -
Belastingen: de opbrengsten van belastingen komen toe aan de algemene middelen en kunnen vrij worden besteed. Dit zijn onder meer de onroerendezaakbelastingen (OZB), de toeristen- en de forensenbelasting. Het criterium kostendekkendheid is hier niet aan de orde;
-
Rechten: een recht is een vergoeding voor een concrete prestatie door de gemeente geleverd. De opbrengst van de rechten is niet vrij besteedbaar: de opbrengsten moeten aangewend worden voor de gerelateerde prestaties. Voorbeelden zijn de afvalstoffenheffing, rioolheffing en de leges burgerzaken. Hier geldt een wettelijke norm van maximaal 100% kostendekkendheid.
Beleid publiekrechtelijke heffingen Hieronder geven we een beknopte uiteenzetting van het gemeentelijke beleid met betrekking tot de publiekrechtelijke tarieven. Algemeen beleid en “Notitie Financieel Kader 2019 – 2023” Het Algemene beleid als geformuleerd in de “Notitie Financieel Kader 2019 – 2023”, heeft als vertrekpunt dat belastingen, met uitzondering van de onroerendezaakbelastingen, jaarlijks worden verhoogd met 2%. Voor de onroerendezaakbelastingen bedraagt dat percentage 1,5%. Dat algemene uitgangspunt vindt voor de afvalstoffen- en rioolheffing, de lijkbezorgingsrechten haar beperking in het feit dat die tarieven zodanig moeten worden vastgesteld dat deze (op basis van ramingen) steeds 100% kostendekkend zijn. Onroerendezaakbelastingen De onroerendezaakbelastingen is één van de belangrijkste gemeentelijke belastingen omdat de opbrengst tot de algemene middelen behoort en dus naar eigen inzicht besteed kan worden. De belangrijkste functie is het genereren van inkomsten. De hoogte van een aanslag is afhankelijk van de waarde van een pand en van de door de raad vastgestelde tarieven. Er wordt onderscheid gemaakt tussen de heffing voor eigenaren van woningen, eigenaren van niet-woningen en gebruikers van niet-woningen. De waarde van de woningen en bedrijven wordt ieder jaar opnieuw bepaald.
Toeristenbelasting De belasting wordt geheven voor het zowel het houden van dag- als nachtverblijf op het eiland. Voor beide vormen van verblijf geldt een apart belastingtarief. Forensenbelasting Dit is een belasting op recreatiewoningen waar de eigenaar meer dan negentig dagen verblijft of kan verblijven. De hoogte van de aanslag is afhankelijk van de WOZ-waarde van de woning en het tarief zoals dat door de raad vastgelegd in de belastingverordening.
- 10 -
Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing is een bestemmingsheffing omdat de opbrengst niet naar de algemene middelen vloeit, maar dient ter dekking van de kosten van afvalinzameling en -verwerking. Het uitgangspunt is dat deze kosten inclusief de kosten van kwijtscheldingen volledig gedekt worden uit de opbrengst van de afvalstoffenheffing. Voor de tariefstelling wordt onderscheid gemaakt tussen twee categorieën belastingplichtigen, namelijk een- en meerpersoonshuishoudens. Rioolheffing De kosten voor het beheren en in stand houden van het rioolstelsel worden door een heffing verhaald. Gemeenten hebben naast de zorgplicht voor stedelijk afvalwater en hemelwater ook de zorgplicht voor grondwater. De opbrengst van de rioolheffing, met als uitgangspunt 100% kostendekkendheid, is geoormerkt. De belangrijkste functie is dus het genereren van inkomsten om de voorziening mogelijk te maken. De rioolheffing wordt geheven van de gebruiker (afvoerrecht). Bouwleges (Wabo-leges) Bouwleges worden geheven om de kosten van het proces van bouwvergunningverlening (omgevingsvergunningen) te dekken. De belangrijkste functie is dus het genereren van inkomsten om de voorziening mogelijk te maken. De hoogte van de bouwleges wordt bepaald door de bouwkosten (aanneemsom exclusief BTW) en het tarief.
Kwijtscheldingsbeleid Met het hanteren van een kwijtscheldingsregeling geeft de gemeente burgers de mogelijkheid om voor (gedeeltelijke) kwijtschelding in aanmerking te komen voor de onroerendezaakbelastingen, afvalstoffenheffing en rioolheffing. De ruimte om een eigen gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid te voeren is beperkt. Kwijtschelding wordt verleend op basis van de maximaal toegestane rijksnormen, zijnde 100% van de bijstandsnorm of 100% van de AOW-norm. Over het belastingjaar 2023 is voor een bedrag van bijna € 2.500 kwijtgescholden. Begroot was € 4.000,00.
- 11 -
Opbrengsten In de begroting wordt jaarlijks een overzicht gegeven van de opbrengsten van de (belangrijkste) belastingen, rechten en heffingen (leges). Onderstaande tabel geeft een samenvatting van de begrote en gerealiseerde opbrengsten voor 2023. Opbrengsten 2023 x € 1.000
Begroot
Ontvangen
Verschil
Onroerendezaakbelastingen eigenaren woningen
426
426
0
Onroerendezaakbelastingen eigenaren niet-woningen
118
118
0
Onroerendezaakbelastingen gebruikers niet-woningen
85
84
-1
Forensenbelasting
352
358
6
Toeristenbelasting
1.398
1.460
62
Afvalstoffenheffing
384
379
-5
Rioolheffing
215
209
-6
Leges burgerzaken/openbare orde/overige leges
24
22
-2
Leges WABO
77
85
8
Leges welstandstoezicht
10
8
-2
Leges auto - ontheffingen
40
44
4
Lijkbezorgingsrechten
31
31
0
3.160
3.224
64
Totaal
Kostendekking De geraamde opbrengsten van de afvalstoffenheffing, rioolheffing, lijkbezorgingsrechten en leges mogen niet uitgaan boven de geraamde lasten voor dat jaar. Voor het jaar 2023 gelden de volgende feitelijke dekkingspercentages: Bedragen in €
Afvalstoffenheffing
Rioolheffing
Lijkbezorgings-
Leges
rechten Netto kosten taakveld
302.185
169.633
23.173
145.208
Overhead
28.848
19.196
14.766
82.259
BTW
52.842
28.605
0
0
Totale kosten
383.875
217.434
37.939
227.467
Opbrengst heffingen
383.875
215.721
37.939
199.446
Dekkingspercentage
100%
99%
100%
81%
Toe te rekenen kosten:
- 12 -
Woonlasten 2023 Schiermonnikoog Om een beeld te geven van de lokale lastendruk in vergelijking met andere gemeenten, gebruiken we de cijfers die zijn ontleend aan de “Coelo Atlas van de lokale lasten 2023” en maken we onderscheid tussen de ontwikkeling van de woonlasten voor de eigenaar-bewoner en de huurder. En daarbinnen weer tussen een- en meer-persoonshuishoudens. In onderstaande tabellen zijn die woonlasten voor het jaar 2023 opgenomen en is vermeld welke plaats de gemeente Schiermonnikoog op provinciaal en landelijk niveau inneemt. Tussen haakjes staat de plaats die onze gemeente in 2022 bezette. Woonlasten 2022 eigenaar - bewoner Gemeente
Eénpersoons
Meer-persoons Rangorde provincie meer-persoons
Schiermonnikoog
762
896
Gemiddelde in Friesland
728
834
Eénpersoons
Meer-persoons
Rangorde landelijk meer-persoons
11 (11)
126 (121)
Rangorde provincie
Rangorde landelijk
meer-persoons
meer-persoons
15 (11)
250 (262)
Woonlasten 2023 huurder Gemeente
Schiermonnikoog Gemiddelde in Friesland
381 (327)
515 (521)
336
447
- 13 -
ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN Wegen (zie ook thema 2.2) De gemeenteraad heeft op 17 oktober 2017 het wegenonderhoudplan 2017-2026 vastgesteld. Financiën, o.b.v. huidige MOP wegen: Jaarlijks wordt er € 94.000 gestort in de voorziening onderhoud wegen. De onttrekking bedroeg € 52.300, waarvan € 40.000 extra onttrekking voor toevoeging aan de Algemene Reserve. In 2019 heeft een onttrekking aan de Algemene Reserve ten gunste van de voorziening onderhoud wegen plaatsgevonden om een negatieve stand van de voorziening te voorkomen. De voorziening is nu voldoende op peil om dit bedrag gedeeltelijk terug te storten in de Algemene Reserve.
Lichtmasten (zie ook thema 2.2) In 2023 heeft regulier onderhoud van de lichtmasten plaatsgevonden. Financiën: Jaarlijks wordt een bedrag van € 7.500 gestort in de reserve lichtmasten en € 952 aan rente. Onttrekkingen aan de reserve vinden plaats op basis van de planning van het huidige lichtmastenplan. Er is in 2023 voor het verledden een bedrag uitgegeven van € 6.000.
Openbaar groen (zie ook thema 2.4) De buitendienst werkt volgens het groenuitvoeringsplan. Jaarlijks besteden de medewerkers van de buitendienst meer dan 5.000 uren aan openbaar groen, zoals dat omschreven staat in het plan. Onder openbaar groen vallen ook posten die elders in de gemeentelijke begroting zijn ondergebracht, namelijk: •
groene sportvelden;
•
legen van de afvalbakken;
•
onderhoud straatmeubilair (banken/tafels);
•
bladruimen en vegen van de straten en bermen;
•
controle en onderhoud speeltoestellen;
•
controle watergangen;
•
aandacht voor biodiversiteit.
Financiën: In 2023 is voor € 46.362 (€ 47.115 in 2022) uit gegeven aan openbaar groen. Zie thema 2.4 voor een toelichting op de verschillen.
- 14 -
Jachthaven (zie ook thema 3.2) De gemeenteraad heeft in de vergadering van 17 oktober 2017 het gemeentelijk onderhoudsplan jachthaven 2017-2026 vastgesteld. Volgens het onderhoudsplan jachthaven heeft Sleepdienst Bokschoten in het voorjaar de jachthaven geploegd. Hierdoor was de haven voldoende diep en in het zomerseizoen van 2023 goed bereikbaar en toegankelijk voor de passanten. Financiën: In 2022 is de reserve Baggeren jachthaven ingesteld. De jaarlijkse dotatie bedraagt € 28.000. Daarnaast is er € 30.000 toegevoegd vanuit de voorziening onderhoud jachthaven, om een negatieve stand van de reserve in 2023 te voorkomen.
Riolering (zie ook thema 2.2) De gemeenteraad heeft in de vergadering van 13 maart 2018 het gemeentelijke rioleringsplan 2018- 2027 vastgesteld. De exploitatiekosten hiervan zijn vertaald in het product 6.722.10.3 Riolering. In 2023 is regulier onderhoud van de gemalen uitgevoerd. Het rioolstelsel staat in beheerprogramma BrutIS. Dit beheerprogramma is door de gezamenlijke Waddeneilanden aangeschaft. Financiën: Op riolering is een voordelig resultaat gehaald van € 19.439. Dit bestaat uit het verschil tussen de opbrengsten rioolheffing en de kosten riool exclusief overhead en BTW. Volgens de vastgestelde nota reserves en voorzieningen wordt dit toegevoegd aan de Reserve resultaat riolering. Zie voor verdere toelichting op de verschillen de thema’s 2.4 en 2.7.
Gebouwen (door de hele begroting) Het DMOP gebouwen 2022-2031 is vastgesteld op 17 mei 2022. De Kittiwake, schoolgebouwen en het Oude Bezoekerscentrum zijn niet meegenomen in de plannen als gevolg van geplande nieuwbouw of verbouw.
Financiën: In 2023 was een onderhoudsbudget beschikbaar van € 584.106. Er is geen onderhoud uitgevoerd op basis van het DMOP gebouwen. De toelichting op afwijkingen zijn verwerkt in de programmarekening onder diverse thema’s, maar met name onder thema 2.4 Jaarlijks wordt voor onderhoud een bedrag van € 213.686 gestort in de voorziening onderhoud gebouwen.
- 15 -
BEDRIJFSVOERING Inleiding De organisatie van de gemeente Schiermonnikoog heeft als motto ´Wij zijn er voor u´; onze diensten leveren wij aan alle inwoners en gasten van ons eiland. •
Wij zijn servicegericht en doen waar dat mogelijk is een extra stap voor onze inwoners en gasten;
•
Wij zijn gericht op het vinden van een oplossing; als iets niet kan zoeken we met elkaar naar een mogelijk alternatief;
•
Wij handelen zonder vooringenomenheid en onafhankelijk; gewoon integer;
•
Wij communiceren helder en duidelijk.
Uitgevoerde activiteiten 1. Uitvoering van de samenwerkingsafspraken met de Waddeneilanden, Noardeast-Fryslân, gemeente Leeuwarden en andere partners. 2. Uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving. 3. Dienstverlening aan de inwoners, bedrijven en gasten. 4. Communicatie naar de inwoners en gasten. 5. Verdere ontwikkeling van de gemeentelijke organisatie.
Samenwerkingsafspraken Waddeneilanden Op samenwerkingsniveau van de Waddeneilanden zijn de volgende speerpunten geformuleerd waarop wij gezamenlijk als Waddeneilanden optrekken. Het betreft de volgende speerpunten: •
Brede welvaart
•
Openbare Orde, (Kust)Veiligheid en Water
Brede Welvaart is de overkoepelende titel die is gegeven aan de vijf programmalijnen van het Programma Waddeneilanden: Goed Wonen en Leven, Toekomstbestendig ondernemen en ontwikkelen, Optimaal bereikbaar en verbonden, Duurzame energie en Circulaire economie. Uiteindelijk heeft dat geleid tot vaststelling van het programma in onze gemeenteraad van 15 februari 2022. Van het ministerie van BZK is een eerste toezegging van € 5 miljoen voor het programma van de gezamenlijke eilanden ontvangen. Begin 2023 is door het rijk bovendien de Regiodeal ad €15,5 miljoen toegekend. Tezamen met de medefinanciering van de beide provincies Noord-Holland en Fryslân en onze eigen cofinanciering, is er straks ruim € 36 miljoen beschikbaar voor het uitvoeren van projecten. Over de exacte voorwaarden en de verdeling van dit geld over de verschillende projecten / eilanden wordt nog gesproken.
- 16 -
Naast de inhoudelijke onderwerpen, wordt op het terrein van de bedrijfsvoering de volgende onderwerpen in de directieraad (maandelijks overleg van de vijf wadden-gemeentesecretarissen) besproken en samenwerkingsafspraken gemaakt: •
ICT en zaakgericht werken
•
Inkoop en aanbesteding
•
Juridische expertise
•
Personeel en organisatie
•
Burgerzaken
•
Financiën
Samenwerking Noardeast-Fryslân Met de gemeente Noardeast-Fryslân hebben we een dienstverleningsovereenkomst (DVO) op terrein van het sociaal domein, financiën, belastingen en salarisadministratie. Er is een start gemaakt met de evaluatie van de overeenkomst. Dit proces is nagenoeg afgerond. Hieruit volgen nieuwe financiële afspraken. Samenwerking Leeuwarden Met de gemeente Leeuwarden is vanuit de samenwerkende Friese Waddeneilanden een samenwerkingsovereenkomst aangegaan voor de levering van ICT-infrastructuur en kantoorautomatisering. Daarnaast is de gemeente Leeuwarden de Friese centrumgemeente op het terrein van de jeugdzorg; wij zijn daarbij aangesloten voor onze uitvoering van de gespecialiseerde jeugdzorg. Samenwerking met Ameland Op de volgende terreinen werken we samen met de gemeente Ameland: •
Onderwijs
•
Secretariaat bezwarencommissie
Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) De gemeenteraad heeft in 2020 het integraal handhavingsbeleid vastgesteld door middel van het rapport “Gelijke monniken, gelijke kappen”. We maken nu serieus werk van een eerlijke handhaving, waarbij het uitgangspunt is om zonder aanziens des persoons gelijke gevallen op een gelijke en oprechte manier te behandelen. Eens per jaar wordt er een voortgangsrapportage opgesteld. Voor de uitvoering van de vergunningverlening en handhaving van alle wettelijke milieutaken zijn wij partner van de FUMO (Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing). Hierbij is zowel bestuurlijke als ambtelijk betrokkenheid georganiseerd. Over de uitvoering van de taken is regelmatig overleg en wordt waar mogelijk samen gewerkt en zaken afgestemd.
Dienstverlening aan de inwoners, bedrijven en gasten Wij hechten grote waarde aan de dienstverlening aan onze inwoners, bedrijven en gasten. Eén van onze centrale punten in onze dienstverlening wordt gevormd door onze publieksbalie, waar mensen met alle vragen terecht kunnen. Wij streven naar een optimale serviceverlening, waarbij wij steeds meer inspelen op de digitale omgeving, waartoe ook steeds meer van onze inwoners, bedrijven en gasten toegang hebben en – bij voorkeur – gebruik van maken. Fysieke benadering van onze medewerkers blijft mogelijk, waarbij steeds meer waarde wordt gehecht aan het werken op afspraak: zowel veel van onze inwoners als onze medewerkers vinden dit prettig.
- 17 -
Een tweede centraal punt in onze dienstverlening wordt gevormd door ons team zorg en welzijn, gevestigd in het zorgkantoor. Vanuit hier zijn de lijnen naar de overige zorgverleners kort. Vanuit de gemeente wordt hier uitvoering gegeven aan de WMO-zorg, ouderen- en jeugdzorg. In 2021 is hier met de opening van het Koningshuis een extra service aan toegevoegd. Onze ouderenwerker organiseert daar in samenwerking met de vrijwilligers van het Koningshuis, inloop- en koffieochtenden voor de ouderen. Deze voorziening wordt als zeer positief ervaren.
Communicatie De communicatie naar inwoners, bedrijven en gasten is proactief. Dat betekent concreet dat wij wekelijks communiceren via nieuwsbrieven en dat we op onze website relevante informatie plaatsen over voorgenomen ontwikkelingen en de inhoud daarvan. Op deze manier zijn onze inwoners eerder geïnformeerd en dat draagt bij aan nog meer transparantie. Bij elk voorstel aan het college wordt de communicatie-afweging expliciet meegenomen. Hiermee wordt nog meer bewustwording gecreëerd binnen de organisatie ten aanzien van de actieve communicatie naar onze inwoners. Bovenal hechten wij zeer aan persoonlijke contacten met onze inwoners en ondernemers.
Ontwikkeling van de organisatie als geheel en individueel Werken aan de kwaliteit van de organisatie is een continu aandachtspunt. Natuurlijk zijn er kwetsbaarheden in onze continuïteit mocht iemand ziek zijn of anderszins afwezig. Op bijna elk inhoudelijk terrein is er sprake van slechts één kennis-of uitvoeringspersoon. Middels samenwerking met de hierboven genoemde partners wordt geprobeerd dat zoveel mogelijke te reduceren. Daarnaast wordt getracht werkprocessen binnen de organisatie zo helder en eenvoudig mogelijk te beschrijven. Ondanks al deze inspanningen is gebleken dat de werkvoorraad zodanig toeneemt dat een geringe uitbreiding van onze personeelsformatie noodzakelijk is. Met name speelt dit op de terreinen van ruimtelijke ordening, juridisch-bestuurlijke advisering en openbare orde en veiligheid. Een aantal functies is al langere tijd ingevuld door medewerkers die via detacheringsconstructies worden ingehuurd. Niets ten nadele van de kwaliteit van deze medewerkers, maar wij willen deze plekken toch graag invullen met vaste medewerkers; met name het kostenaspect is daar debet aan. De arbeidsmarkt is echter zeer krap, wat wij ook merken. Het is dan ook niet zeker of we aan al onze wensen kunnen voldoen.
Bedrijfsvoeringskosten Hieronder wordt inzicht gegeven in de volgende bedrijfsvoering onderdelen: a. de omvang, opbouw en ontwikkeling van het personeelsbestand en de loonkosten; b. de kosten van inhuur derden; c. de huisvestingskosten; d. de automatiseringskosten; e. de kosten voor de raad, de griffie, de rekenkamer en de accountant.
- 18 -
a.
Omvang, opbouw en ontwikkeling van het personeelsbestand en de loonkosten
Onderstaande tabel geeft de personeelslasten weer: Afdeling
werkelijke kosten in € 2023
5500100 Kostenplaats publiekszaken
587.014
5600101 Kostenplaats personeel beleidsteam
871.156
5600103 Kostenplaats personeel buitendienst
404.298
6001150 Burgemeester en wethouders
319.023
6003108 Burgerlijke stand
5.738
6120551 GHOR / GNK(K)
8.641
Totaal
2.076.163
b. Kosten van inhuur derden; Soort inhuur
thema
Begroot
werkelijk
2023 €
2023 €
5500100 Kostenplaats Publiekszaken
n.v.t.
137.217
203.634
5600101 Kostenplaats Beleidsteam
n.v.t.
86.028
205.244
5600103 Kostenplaats Buitendienst
n.v.t.
40.288
33.673
6670106 Jeugd- en jongeren werk
1.1-2
87.000
0
6002206 Overige aangelegenheden oud-
1.4-2
18.550
19.444
6810107 Bestemmingsplannen
2.1 -1
15.000
129.701
6822209 Toezicht en handhaving
2.5
27.000
0
6560253 Bevordering toerisme
3.1-2
500
0
411.583
591.696
heidkunde
Totale inhuurkosten
Meegenomen is de directe inhuur van personeel. De kosten van GR’en zijn niet meegenomen in bovenstaande tabel, hoewel daar natuurlijk personeel zit dat voor de gemeente werkt. Afwijkingen op budgetten worden toegelicht bij het betreffende thema verderop in de jaarstukken.
Huisvestingskosten Product
thema
begroot
werkelijk
2023 €
2023 €
5200153 Werkplaats
n.v.t.
110.636
121.447
6000200 Overhead gemeentehuis
5.06
185.751
187.545
296.387
308.992
Totale huisvestingskosten
Dit zijn de lasten inclusief toegerekende uren. Het verschil tussen begroot en werkelijk wordt veroorzaakt door minder kosten groot onderhoud gebouwen
- 19 -
c.
Automatiseringskosten
Product
6000100 Overhead ICT
thema
5.06
Totale automatiseringskosten
begroot
werkelijk
2023 €
2023 €
363.841
385.127
363.841
385.127
Afwijkingen op budgetten worden toegelicht bij het betreffende thema verderop in de jaarstukken. De rechtmatige organisatie In 2023 heeft de Tweede Kamer ingestemd met de Wet versterking decentrale rekenkamers. Met deze wet is ook de invoering van de zogenaamde rechtmatigheidsverantwoording een feit. Met de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording beoogt de wetgever een versterking van de controlerende taak van de raad. Het aspect rechtmatigheid heeft betrekking op drie criteria: 1.
Begrotingscriterium. De gemeenteraad moet de grenzen aangeven van de begrotingsrechtmatigheid, met andere woorden wanneer vindt in begrotingstermen een uitgave of ontvangst onrechtmatig plaats. Iedere afwijking ten opzichte van de begroting is formeel onrechtmatig, maar de gemeenteraad kan het college speelruimte geven binnen de begrotingsposten. Deze speelruimte is omschreven in de financiële verordening die door de raad is vastgesteld, alsmede in de Kadernota rechtmatigheid 2023.
2.
Het voorwaardencriterium. Dit heeft betrekking op de eisen die worden gesteld bij de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen/voorwaarden zijn afkomstig uit diverse wet- en regelgeving en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, recht, hoogte en duur.
3.
Het M&O (misbruik & oneigenlijk gebruik) criterium. Het opzettelijk niet, niet tijdig, onjuist of onvolledig verstrekken van gegevens met als doel ten onrechte subsidies of uitkeringen van de gemeente te verkrijgen of niet dan wel een te laag bedrag aan heffingen betalen aan de gemeente. Het gaat hier om bewuste misleiding om onrechtmatig of onwettig voordeel te behalen. Hiervoor is nog geen overkoepelend beleid geformuleerd. Er zijn wel maatregelen genomen natuurlijk om misbruik en oneigenlijk gebruik zoveel mogelijk te voorkomen, maar dit heeft niet zijn vertaling gevonden in algemeen beleid.
De financiële verordening en de controleverordening zijn door de raad tijdig vastgesteld op 30 januari 2024, waarbij is aangegeven dat de verordeningen met terugwerkende kracht gelden van 1 januari 2023. Door de raad is de rapporteringsgrens voor boekjaar 2023 vastgesteld op € 10.260. In de paragraaf bedrijfsvoering worden de onrechtmatigheden boven dit vastgestelde bedrag nader uitgewerkt. Begrotingscriterium De begrotingsrechtmatigheid heeft betrekking op het financiële handelen binnen het kader van de geautoriseerde begroting. Dit wordt formeel als volgt omschreven: “Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten en lasten (exploitatie), alsmede de balansposten (investeringen), dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium). In de begroting zijn de maxima voor de lasten en baten vermeld die door raad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat de
- 20 -
financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting, waarbij het juiste programma, de toereikendheid van het begrotingsbedrag alsmede het begrotingsjaar van belang zijn.” Volgens het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) dienen de afwijkingen in de jaarrekening herkenbaar te worden opgenomen en van een toelichting te worden voorzien. Als blijkt dat de gerealiseerde lasten en baten op programmaniveau hoger of lager zijn dan geautoriseerd, kan er sprake zijn van begrotingsonrechtmatigheid. Over- en onderschrijdingen die gedurende het jaar bekend werden zijn in 2023 aan de raad voorgelegd, bijvoorbeeld via de herfstnota 2023. Nog niet geautoriseerde over- en onderschrijdingen worden in de jaarstukken toegelicht en worden door de vaststelling van de jaarrekening alsnog door de raad geautoriseerd. In 2023 is sprake van een ‘bruto’ begrotingsonrechtmatigheid van € 2.051.759. De overschrijdingen en onderschrijdingen passen echter binnen het bestaande beleid zoals vastgesteld door de raad en worden daarmee als acceptabel geduid. De ‘netto’ begrotingsonrechtmatigheid komt daarmee uit op € 4.515. De verschillen tussen de geautoriseerde lasten en baten en de gerealiseerde baten en lasten worden in de analyse op de programma’s toegelicht (pagina 65 t/m 198).
Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld bij de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen/voorwaarden zijn afkomstig uit diverse wet- en regelgeving, zowel intern als extern. Besteding en inning van gelden door de gemeente zijn aan bepaalde voorwaarden verbonden. Deze voorwaarden liggen vast in wetten en regels van hogere overheden en de (eigen) gemeentelijke regelgeving. Met de vaststelling van het normenkader en het toetsingskader heeft de gemeenteraad exact bepaald welke (eigen) voorwaarden dit zijn. Belangrijk hierbij is dat de financiële voorwaarden onverkort van toepassing zijn op alle regels. Bij de financiële voorwaarden gaat het bijvoorbeeld om het recht op een subsidie of uitkering (de juiste doelgroep), de hoogte (de juiste berekening) en de duur (eenmalig, jaarlijks). Daarnaast zijn er ook niet-financiële voorwaarden, zoals bijvoorbeeld de ingangsdatum van een regel, de termijnen voor aanvragen, gereed meldingen en toekenningen, het nemen van een beslissing door het bevoegde orgaan of de bevoegde persoon en het verkrijgen en bewaren van bewijsstukken. Voor rechtmatigheid zijn alleen de financiële voorwaarden van belang. Met onze interne controles sluiten we aan bij de toleranties zoals die door de raad zijn vastgesteld. Op basis hiervan worden de omvang van de steekproeven en analyses bepaald.
De controles zijn uitgevoerd op alle processen en onderwerpen in de jaarrekening. Uit de interne controle zijn de volgende onrechtmatigheden naar voren gekomen:
Omschrijving
Bedrag €
Gevonden tijdens de interne controle
76.763
Verantwoordingsgrens (1% van werkelijke lasten inclusief toevoegingen aan reserves)
102.608
Onderschrijding
25.845
De geconstateerde onrechtmatigheden blijven onder de verantwoordingsgrens, waarmee geconcludeerd kan worden dat de baten en lasten en balansmutaties vanuit voorwaardencriterium rechtmatig tot stand zijn gekomen.
- 21 -
De gevonden onrechtmatigheden zien toe op de aanbestedingsrechtmatigheid. De regels over aanbesteden staan in de Aanbestedingswet 2012 en het Aanbestedingsbesluit. In de Gids Proportionaliteit (flankerend beleid bij de aanbestedingswet 2012) zijn de voorschriften uitgewerkt over de eisen, voorwaarden en criteria die aan inschrijvers en inschrijvingen worden gesteld. Een aanbestedende dienst dient de voorschriften toe te passen of een afwijking in de aanbestedingsstukken te motiveren. Het ten onrechte niet toepassen van de Aanbestedingswet 2012 met betrekking tot deze Europese aanbestedingsnormbedragen bij een aanbesteding van opdrachten, leidt tot een financiële rechtmatigheidsfout. De oorzaak van de onrechtmatigheid ziet toe op één inkoop, waarbij de grens van de Europese aanbestedingsregels wordt overschreden, maar geen Europese aanbesteding is doorlopen. Betreft een opdracht toeziend op inhuur van personeel, waarbij de inhuur gedurende een langere termijn heeft plaatsgevonden dan vooraf de verwachting was. Door deze verlengingen is het grensbedrag van de Europese aanbestedingsregels overschreden. Het gaat hierbij om een incident. In de toekomst zal de organisatie bij verlengingen rekening houden met de grensbedragen, alvorens een verlening van inhuur wordt aangegaan. Op deze wijze worden dergelijke onrechtmatigheden in de toekomst voorkomen.
M&O criterium Het misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium (M&O) ziet toe op het misbruik door derden van de gemeentelijke regelingen en verordeningen. Er is nog geen overkoepelend beleid geformaliseerd. Wel zijn er maatregelen genomen om misbruik- en oneigenlijk gebruik zoveel mogelijk te voorkomen. De interne controle heeft bij de uitvoering van de werkzaamheden nadrukkelijk aandacht voor misbruik- en eigenlijk gebruik. Bij de uitgevoerde werkzaamheden zijn geen gevallen van misbruik- of oneigenlijk gebruik geconstateerd. Voor 2024 worden de reeds getroffen maatregelen geformaliseerd in een overkoepelend beleid. De huidige maatregelen zijn effectief en worden onverminderd voortgezet.
- 22 -
SOCIAAL DOMEIN Inleiding Gemeenten zijn verantwoordelijk voor een belangrijk deel van de ondersteuning van hun inwoners die zelf onvoldoende zelfredzaam zijn of niet voldoende in staat zijn tot participatie. Op het gebied van de Jeugdwet, de nieuwe Wmo en de Participatiewet hebben gemeenten de opdracht om hiervoor een samenhangend beleid te voeren, gericht op het vergroten van de deelname aan de samenleving van mensen in een kwetsbare positie. De gemeente Schiermonnikoog werkt op dit vlak samen met de gemeente Noardeast-Fryslân en Ameland. Gezamenlijk zorgen de gemeenten ervoor dat onze inwoners in een kwetsbare positie de zorg en ondersteuning blijven krijgen die nodig is. Zorg en ondersteuning die hen weer in staat stelt volwaardig aan de samenleving deel te nemen. Zodat kinderen gezond en veilig kunnen opgroeien, mensen kunnen meedoen naar vermogen en zelfredzaam zijn. We willen dit voor elkaar krijgen door de sociale ondersteuningsstructuur voor mensen simpeler, overzichtelijker en doeltreffender te maken. Vier principes De volgende vier principes staan hierbij centraal: 1.
ontzorgen, ondersteunen en eigen kracht versterken; De zelfredzaamheid van de burger wordt leidend. Doel is dat iedere burger mee blijft doen;
2.
in de buurt; Een gebiedsgerichte aanpak staat centraal, waarbij uit wordt gegaan van het vertrouwen in de professionals die in de wijk direct met de burgers werken. Doel is dat vragen van volwassenen en jongeren zoveel mogelijk op gebiedsniveau worden beantwoord. Naast informatie, advies, zorg en ondersteuning wordt preventie een belangrijk doel van deze werkwijze;
3.
één plan, één regisseur; Voor zowel de zorg en ondersteuning in de wijk als voor de gespecialiseerde zorg en ondersteuning geldt dat er integraal gewerkt wordt volgens het principe één plan, één regisseur die (eind)verantwoordelijk is;
4.
budgetten per gebied en traject. De focus wordt in de toekomst verlegd naar het sturen op resultaat. Uitgangspunt daarbij is het vertrouwen dat de burger en professionals verantwoordelijkheid nemen en zich inzetten voor de meest doelmatige oplossingen.
Vervolgens zijn in aansluiting op deze principes zeven speerpunten benoemd voor de concrete aanpak van de transitie en transformatie van het sociaal domein. Hieronder geven we deze speerpunten nog even kort weer: 1.
alle inwoners staan centraal;
2.
iedereen kan meedoen;
3.
preventie aan de voorkant en dicht bij de burger;
4.
eigen kracht is de basis;
5.
we zorgen voor mensen in kwetsbare situaties.;
6.
integrale benadering: Eén gezin/cliënt, Eén aanpak, Eén regisseur en (waar mogelijk), één budget;
7.
gemeente voert regie en stuurt op resultaten.
- 23 -
1 Participatiewet (IOAW en IOAZ) De Participatiewet voegt de Wet Werk en Bijstand (WWB), de Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) en een deel van Wet Jonggehandicapten (WAJONG) samen. Door het Kabinet wordt beoogd dat hiermee een regeling komt voor iedereen die in staat is om te werken, waarbij een groot deel van de uitvoeringstaken wordt gedelegeerd aan de gemeente. De doelstelling van de Participatiewet is om iedereen met arbeidsvermogen naar werk toe te leiden, bij voorkeur regulier werk. De Participatiewet draagt zo bij aan de ambitie om zoveel mogelijk mensen mee te laten doen aan de maatschappij. Voor mensen die niet kunnen werken, blijft er een sociaal vangnet in de vorm van een (bijstand)uitkering. De Participatiewet geeft daarmee aan gemeenten de volgende opdracht: •
Vergroten arbeidsparticipatie/inzet werkdienstverlening
•
Uitkeringsverstrekking en handhaving
Centraal begrip bij al deze wijzigingen is ‘meedoen’. Het belang van de gemeenten vanuit al deze veranderingen is gelijk. Namelijk het zodanig inzetten van middelen dat de mensen die het betreft uiteindelijk maximaal zelfredzaam zijn en maatschappelijk kunnen participeren en tegen zo laag mogelijke kosten.
2 Voorzieningen WMO De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) geeft gemeenten de opdracht maatschappelijke ondersteuning te bieden aan mensen die onvoldoende zelfredzaam zijn om te kunnen participeren in de samenleving. Deze maatschappelijke ondersteuning bestaat uit (zie www.invoeringwmo.nl): •
Ondersteuning in het dagelijks leven: denk aan ondersteuning om zelfstandig te kunnen blijven wonen (bijvoorbeeld een woningaanpassing);
•
Ondersteuning van mensen die zich inzetten voor hun medemens of buurt, zoals mantelzorgers en vrijwilligers;
•
Stimuleren van activiteiten die de onderlinge betrokkenheid in buurten en wijken vergroten;
•
Voorkomen dat mensen later zwaardere vormen van hulp nodig hebben. Bijvoorbeeld met opvoedingsondersteuning (inmiddels onderdeel van de nieuwe Jeugdwet) en activiteiten tegen eenzaamheid.
Daarnaast zijn de zogeheten functies van de AWBZ gedecentraliseerd naar de Wmo. De AWBZ was een volksverzekering bedoeld voor mensen die langdurige en complexe zorg nodig hebben vanwege een ziekte of een beperking. Het gaat om de functies individuele begeleiding, groepsbegeleiding (dagbesteding) inclusief vervoer en kortdurend verblijf voor cliënten die niet in instellingen verblijven, de extramurale zorg. Verder worden het begeleid/beschermd wonen (RIBW’en) gericht op participatie overgeheveld naar het gemeentelijk domein. De verantwoordelijkheid hiervoor is belegd bij de centrumgemeente Leeuwarden. De Wmo 2015 heeft als doel het mogelijk maken voor mensen om langer thuis te kunnen blijven wonen en te participeren en draagt gemeenten op daartoe te zorgen voor maatschappelijke ondersteuning en voor de kwaliteit en de continuïteit van de voorzieningen. De Wmo 2015 benoemt de volgende taken: A.
de sociale samenhang, de toegankelijkheid van voorzieningen, diensten en ruimten voor mensen met een beperking bevorderen, de veiligheid en leefbaarheid in de gemeente bevorderen, alsmede huiselijk geweld voorkomen en bestrijden;
- 24 -
B.
mantelzorgers en andere vrijwilligers ondersteunen;
C. vroegtijdig vaststellen of ingezetenen maatschappelijke ondersteuning behoeven; D. voorkomen dat ingezetenen op maatschappelijke ondersteuning aangewezen zullen zijn; E.
algemene voorzieningen bieden aan ingezetenen die maatschappelijke ondersteuning behoeven;
F.
maatwerkvoorzieningen bieden ter ondersteuning van de zelfredzaamheid en participatie aan ingezetenen van de gemeente die daartoe op eigen kracht, met gebruikelijke hulp, met mantelzorg of met hulp van andere personen uit hun sociale netwerk niet of onvoldoende in staat zijn;
G. maatwerkvoorzieningen bieden aan personen die niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving en beschermd wonen of opvang behoeven in verband met psychische of psychosociale problemen of omdat zij de thuissituatie hebben verlaten, al dan niet in verband met risico’s voor hun veiligheid als gevolg van huiselijk geweld.
3 Jeugdzorg De Jeugdwet heeft tot doel het jeugdstelsel te vereenvoudigen en efficiënter en effectiever te maken. Met de decentralisatie worden financieringsstromen rondom jeugd samengevoegd. De nieuwe wet omvat de jeugdzorg die de verantwoordelijkheid van de provincie was, de gesloten jeugdzorg onder regie van Volksgezondheid Welzijn en Sport, de jeugd-GGZ onder de Zvw, de zorg voor lichtverstandelijk gehandicapten jongeren op basis van de AWBZ en de jeugdbescherming en jeugdreclassering van Veiligheid en Justitie. De wettelijke taken vanuit de Jeugdwet zijn, het bieden van: A.
Preventie;
B.
Jeugdhulp;
C.
Kinderbeschermingsmaatregelen;
D. Jeugdreclassering. De wet geeft verder aan dat deze taken gericht zijn op: •
het voorkomen en de vroege signalering van en vroege interventie bij opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen en stoornissen;
•
het versterken van het opvoedkundige klimaat in gezinnen, gebieden, buurten, scholen, kinderopvang en peuterspeelzalen;
•
het bevorderen van de opvoedvaardigheden van de ouders, opdat zij in staat zijn hun verantwoordelijkheid te dragen voor de opvoeding en het opgroeien van jeugdigen;
•
het inschakelen, herstellen en versterken van de eigen mogelijkheden en het probleemoplossend vermogen van de jeugdige, zijn ouders en de personen die tot hun sociale omgeving behoren, waarbij voor zover mogelijk wordt uitgegaan van hun eigen inbreng;
•
het bevorderen van de veiligheid van de jeugdige in de opvoedsituatie waarin hij opgroeit, en integrale hulp aan de jeugdige en zijn ouders, indien sprake is van multiproblematiek;
•
het tot stand brengen en uitvoer van gezinsplannen en het verlenen van hulp op basis van gezinsplannen.
4 Welzijnskosten In 2019 is Stichting Welzijn Schiermonnikoog opgeheven en zijn de werkzaamheden van Zorg en Welzijn bij de gemeente ondergebracht. Onder Zorg en Welzijn vallen de ouderenwerker, de jeugdwerker en de Wmo-voorpost. Deze staan onder regie van een coördinator. Allen zijn in dienst van de gemeente.
- 25 -
GRONDBELEID In 2023 staat de woningmarkt onder druk. De rentekosten, de bouwkosten en de kosten voor grond, weg en waterbouw lijken zich te stabiliseren. De vraag naar woningen onverminderd groot. Er is nog steeds een tekort aan betaalbare woningen in de gemeente Schiermonnikoog.
Grondbeleid Onder gemeentelijk grondbeleid wordt verstaan “De door het bevoegd gezag te maken keuzen met betrekking tot de toepassing van het instrumentarium ten aanzien van grondverwerving, kostenverhaal en gronduitgifte”. In feite gaat het hierbij om aankoop, bouwrijp maken en verkopen van grond. In het verleden heeft de gemeente deze taken altijd zelf uitgevoerd. Dat lag ook wel voor de hand omdat de gemeente zelf een woningbedrijf exploiteerde. De taken waren doorgaans beperkt tot gronduitgifte voor woningbouw en bedrijventerrein. Dit zal in de toekomst ook zo blijven. In het verleden zijn gronden aangekocht rondom het dorp. Dit zijn potentiële locaties voor woningbouw. Voor het overige voert de gemeente geen actief beleid. In specifieke gevallen kan het voorkomen dat particulieren de medewerking van de gemeente vragen om infrastructuur aan te passen als gevolg van hun projecten. In die gevallen zal tussen de initiatiefnemer en de gemeente worden vastgelegd onder welke voorwaarden de kosten zullen worden verrekend.
Totaaloverzicht complexen Begin 2023 waren er twee complex in exploitatie. Dit zijn Woningbouwlocatie Oost en Melle Grietjespad. In Wonigbouwlocatie Oost worden in totaal tussen de 25-30 woningen gerealiseerd. Het terrein is bouwrijp en grotendeels woonrijp gemaakt en de 16 sociale huurwoningen zijn gerealiseerd. In 2022 is de grondexploitatie van het Melle Grietjespad geopend. De bestaande manege is gesloopt. De grond zal weer als bedrijfsgrond zal worden uitgegeven.
Complex
Afsluiting
BW
BW
Winst-
Verlies-
Balans-
01-01-2023
31-12-2023
neming
voorziening
waarde
totaal Woningbouwlocatie
31-12-2027
412.008
456.798
55.573
n.v.t.
512.371
31-12-2025
57.556
67.434
0
n.v.t.
67.434
469.564
524.232
55.573
n.v.t.
579.805
Oost Melle Grietjespad Totaal
Het totale verwachte resultaat van het complexen Woningbouwlocatie Oost en het Melle Grietjespad bedraagt na actualisatie per 1 januari 2024 € 344.108 positief op basis van de eindwaarde.
- 26 -
Resultaat Woningbouwlocatie Oost, Schiermonnikoog Het verwachte resultaat bedraagt na actualisatie € 334.255 positief. Bij de actualisatie van 2022 bedroeg het resultaat € 337.825 positief. Ten opzichte van de actualisatie van vorig jaar hebben de volgende mutaties plaatsgevonden: -
plankosten: +1.100
-
tijdelijk beheer: +1.000
-
rente, kostenstijging, onvoorzien: +1.460.
De looptijd van de grondexploitatie is met 2 jaar verlengd, aangezien er nog geen zicht is op verkoop van de bouwrijpe gronden. Voor deze nog te verkopen gronden zal een definitieve verkoopstrategie moeten worden opgesteld. Men is aan het onderzoeken of de 12 nog uit te geven kavels in Woningbouwlocatie Oost kunnen worden ingezet om betaalbare woningbouw te realiseren.
Resultaat Melle Grietjespad, Schiermonnikoog Het verwachte resultaat bedraagt na actualisatie € 9.853 positief. Bij de actualisatie van 2022 bedroeg het resultaat € 21.178 positief. Ten opzichte van de actualisatie van vorig jaar hebben de volgende mutaties plaatsgevonden: -
plankosten: +10.453
-
rente, kostenstijging, onvoorzien: +872.
De looptijd van de grondexploitatie is met een jaar verlengd, aangezien er nog geen zicht is op de verkoop van het perceel bedrijfsgrond. Voor dit perceel zal een definitieve verkoopstrategie moeten worden opgesteld.
Onderbouwing verliesvoorzieningen Er zijn geen verliesvoorzieningen.
Onderbouwing winstnemingen Met ingang van 2017 moeten gemeenten volgens het BBV tussentijds winst nemen bij grondexploitatiecomplexen volgens de Poc-methode, de Percentage of completion. Maatgevend is de realisatie tot en met het lopende jaar ten opzichte van het totaal van de kosten en opbrengsten van de grondexploitatie. In formule: % kostenrealisatie maal % opbrengstrealisatie is % poc. Bouwgronden in exploita-
% poc 2023
Winstneming 2023
tie Woningbouwlocatie Oost Melle Grietjespad
In het verleden
Winstneming
genomen
totaal
16,6%
2.933
52.640
55.573
0%
0
0
0
2.933
52.640
55.573
Totaal
Bij het complex Woningbouwlocatie Oost wordt op basis van de Poc-methode in 2023 € 2.933 aan winst genomen. In het verleden is er reeds € 52.640 aan winst genomen. Bij het complex Melle Grietjespad, Schiermonnikoog zijn nog geen opbrengsten gerealiseerd, waardoor het Pocpercentage 0% is. In 2023 wordt er daarom geen winst genomen.
- 27 -
Risicoberekening en vorming reserves Er is geen vaste bestemmingsreserve gevormd voor eventuele risico’s binnen het grondbedrijf. Risico’s worden jaarlijks bepaald. Er kan bijvoorbeeld worden weergegeven wat het risico is van kostenstijging, rentestijging en uitblijven van de verkopen. Ook kan het zijn dat er in een bepaald complex een specifiek risico toe wordt gevoegd. Indien er risico’s in de grondexploitatie van toepassing zijn, worden deze beschreven in de paragraaf Weerstandsvermogen. Betaalbaar wonen Woningbouwlocatie Oost Momenteel is men aan het onderzoeken of de 12 nog uit te geven kavels in Woningbouwlocatie Oost kunnen worden ingezet om betaalbare woningbouw te realiseren. Op de nog te verkopen kavels zijn 4 vrijstaande woningen en 8 2^1 kap woningen gepland. Indien er gekozen wordt voor volledige betaalbare woningbouw, kan dit mogelijk gevolgen hebben voor het toekomstige resultaat. Aangezien de grondexploitatie momenteel een te verwachten eindwaarde van € 334.255 positief heeft, zullen eventuele toekomstige aanpassingen ruimschoots gedekt kunnen worden uit het resultaat van de grondexploitatie.
Overige gronden Overige gronden zijn veelal agrarische gronden die de gemeente in eigendom heeft. De boekwaarde van deze gronden is lager dan de huidige marktwaarde. De gronden worden veelal verhuurd of verpacht.
Warme gronden Sinds 2019 bestaat er naast BIE (Bouwgrond in Exploitatie) en overige gronden (landbouwgronden) een nieuwe categorie gronden, namelijk ‘warme gronden’. In 2022 heeft de commissie BBV een aantal criteria gewijzigd. Warme gronden mogen tegen toekomstige waarde worden gewaardeerd, mits deze voldoen aan alle volgende criteria:
1. de gronden moeten deel uitmaken van een door de gemeenteraad vastgestelde visie of masterplan voor (een) concrete en binnen afzienbare tijd te starten grondexploitatie(s), waarin de gebiedsontwikkeling van totaalplan naar deelgrondexploitaties is vastgelegd;
2. de (toekomstige) bestemming(en)/functies (ontwikkeling) betreffende het plangebied dien(en)t goed onderbouwd te worden;
3. de gebiedsontwikkeling mag niet zodanig conflicteren met de uitkomst van de inventarisatie van bedreigingen die de ontwikkeling in de weg kunnen staan, bijvoorbeeld op het gebied van milieu of bereikbaarheid;
4. periodiek (minimaal eens in de 2 jaar) worden de gronden getaxeerd tegen de waarde volgens de toekomstige bestemming, met inachtneming van de inherente onzekerheden van de ontwikkelmogelijkheden. Voldoen de gronden niet aan al deze punten dan moet er een (tijdelijke) afwaardering plaatsvinden naar de huidige waarde, die grotendeels kan worden teruggedraaid zodra tot bouwgrond wordt besloten. Dit is een zogenaamde tijdelijke voorziening. Momenteel zijn er geen warme gronden in de gemeente Schiermonnikoog.
- 28 -
WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING Inleiding In deze paragraaf zijn een inventarisatie van de weerstandscapaciteit, een inventarisatie van de risico’s, het beleid hierop en financiële kengetallen opgenomen. Tevens is een beoordeling van de verhouding tussen de kengetallen en de financiële positie opgenomen. Inzicht in de risico’s en de aanwezige weerstandscapaciteit is noodzakelijk om het weerstandsvermogen te beoordelen. Het doel is om zichtbaar te hebben dat de gemeente in staat is optredende risico’s op te vangen, zonder dat de publieke taken en voorzieningen in de knel komen. Het afdekken van de risico’s gebeurt deels via afgesloten verzekeringen en deels via het treffen van voorzieningen. De resterende risico’s worden geïnventariseerd in deze paragraaf. Per risico wordt de kans van optreden, de impact en de duur benoemd. Hiermee ontstaat een gefundeerd beeld op de benodigde weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit is het geheel van middelen waaruit tegenvallers bekostigd worden, zonder dat de begroting en het beleid (direct) aangepast moeten worden. Het weerstandsvermogen drukt de relatie uit tussen de aanwezige weerstandscapaciteit en de risico’s. Een exact sluitende begroting - waarbij het weerstandsvermogen nihil is - leidt tot een situatie waarbij iedere financiële tegenvaller een probleem vormt.
Om die reden is het wenselijk dat een gemeente beschikt over een adequaat weerstandsvermogen, waarbij er een gezonde verhouding is tussen risico’s en weerstandscapaciteit. Het is een optelsom van alle elementen uit de gemeentefinanciën die daadwerkelijk kunnen worden ingezet om niet-begrote kosten te kunnen dekken. De beschikbare weerstandscapaciteit kan volgens het BBV bestaan uit: -
de reserves (voor zover vrij besteedbaar);
-
de stille reserves (voor zover binnen één jaar verkoopbaar en voor zover verkoop de continuïteit van de uitvoering niet aantast);
-
de onbenutte belastingcapaciteit (tenzij wettelijk beperkingen zijn opgelegd of in het collegeprogramma anders is afgesproken);
-
nog niet ingevulde begrotingsruimte / nieuwe beleidsgelden;
-
de post onvoorzien.
Het uitgangspunt voor het weerstandsvermogen is dat de incidentele weerstandscapaciteit voldoende moet zijn om de incidentele financiële risico’s te bekostigen en dat de structurele weerstandscapaciteit op een zodanig niveau moet zijn dat daarmee structurele financiële tegenvallers kunnen worden gedekt. Bij het bepalen van de beschikbare weerstandscapaciteit rekent de gemeente Schiermonnikoog alleen met de vrij besteedbare reserves. Redenen zijn dat de overige mogelijke onderdelen niet goed objectief zijn te meten of niet worden onderscheiden. Stille reserves worden per definitie niet gemeten. Wat de onbenutte belastingcapaciteit is hangt mede af van wat politiek haalbaar is. En de begroting bevat geen posten voor niet ingevulde begrotingsruimte of nieuwe beleidsgelden. De beschikbare incidentele weerstandscapaciteit bedraagt € 2.449.587. Dit is het gecorrigeerde bedrag van de algemene reserve waar geen verplichtingen op rusten + overige vrij besteedbare reserves. Zie ook het onderdeel “Weerstandsvermogen” verderop in deze paragraaf.
- 29 -
Uitgangspunt voor het weerstandsvermogen is dat: -
de incidentele weerstandscapaciteit voldoende moet zijn om de incidentele financiële risico’s te bekostigen en
-
de structurele weerstandscapaciteit op een zodanig niveau moet zijn dat daarmee structurele financiële tegenvallers worden gedekt.
Beleidsuitgangspunten weerstandscapaciteit en risico’s De begroting en de Algemene reserve De Programmabegroting is het kader voor de jaarlijkse gemeentelijke activiteiten. In deze begroting bepaalt de raad het budget voor de uitvoering van de programma’s. Als een risico zich voordoet, dan wordt getracht de effecten daarvan eerst op te vangen binnen de lopende begroting, alvorens een beroep te doen op de Algemene reserve. Is er sprake van structurele effecten, dan worden in de eerstvolgende Notitie Financieel Kader maatregelen voorgesteld om deze effecten op te vangen. Verzekeringen Er zijn diverse verzekeringen afgesloten voor risico’s door claims van derden en schadegevallen. Er wordt zoveel mogelijk schadepreventief gewerkt, onder andere door voldoende onderhoud te plegen, het correct naleven van bestaande procedures en het goed gemotiveerd afhandelen van bezwaarschriften. Risico’s van achterstallig onderhoud zijn ondervangen door het opstellen van beheerplannen. Er zijn beheerplannen met daarbij horende budgetten voor wegen, groen, openbare verlichting, riolering en gebouwen. Er volgt nog het onderhoudsplan voor de veerdam. Voorzieningen Er zijn voorzieningen getroffen voor risico’s en verplichtingen waarvan bekend is dat die zich voor zullen doen en die kwantificeerbaar zijn.