27-02 - Bijl.1. - Gemeenschappelijk financieel toezichtkader - 2026
Tekst van het document
Financiêle functie Alles wat van belang is voor de wijze waarop gemeenten omgaan met hun financiële middelen, zoals de beleidsbegroting, financiële begroting, meerjarenraming, de productenraming, het jaarverslag en de jaarrekening, de treasuryfunctie, de planning en control, de kostprijzen, de rechtmatigheid, de doelmatigheid en de doeltreffendheid. Financiële kengetallen Getallen waarmee inzicht verkregen kan worden in de financiële positie van een qemeente. Financiële positie Het vermogen van een gemeente in relatie tot de exploitatie, met inachtneming van de risico's. Belangrijk daarbij is dat het bij de financiële positie uitdrukkelijk gaat om het beeld van de financiën van de gemeente in het recente verleden (rekeningen) en over het beqrotinqsiaar en de daarop volqende iaren (meeriarenraminq) 46 GTK gemeenten 2026 I Geïnventariseerde risico's ln kaart gebrachte kansen op gevaar of schade met financieel gevolg van substantiële omvanq. Gekwantificeerde risico's Het totaal van de financiële qevolgen van de kansen op gevaar of schade Groot Onderhoud Uitvoering van correctieve maatregelen, als gevolg van slijtage na een langere periode van gebruik, om een object in goede staat (op een vooraf bepaald kwaliteitsniveau) te houden of te brengen.
Groot onderhoud dient zich in de regel aan, is daarom vaak gepland, is veelal ingrijpend van aard en betreft een groot of belanqriik deel van het obiect. Herstelplan Een beschrijving van de maatregelen die getroffen worden om een bepaald doel (bijvoorbeeld oplossen van een financieel probleem of een begrotingstekort) te bereiken. Het olan oeeft tevens aan binnen welke periode dit qebeurt. lncidentele baten De aard van de begrotingspost is altijd leidend voor het al dan niet incidentele karakter ervan. Een hulpmiddel bij het bepalen van het karakter van de begrotingspost is de tijdsduur. lncidentele baten zijn posten die het begrotingssaldo incidenteel beïnvloeden. Baten die zich drie jaar of minder voordoen kunnen worden gekwalificeerd als incidenteel, maar kunnen ook structureel van aard zijn. Lasten die zich vier jaar of langer voordoen zijn in beginsel structureel van aard. De scheidslijn tussen drie jaar of langer is een hulpmiddel bij het bepalen of er sprake is van structureel of incidenteel; de soort of de eigenschap van een begrotingspost van het taakveld oaat altiid boven dit hulpmiddel. lncidentele lasten De aard van de begrotingspost is altijd leidend voor het al dan niet incidentele karakter ervan. Een hulpmiddel bij het bepalen van het karakter van de begrotingspost is de tijdsduur. lncidentele lasten zijn posten die het begrotingssaldo incidenteel beïnvloeden.
Lasten die zich drie jaar of minder voordoen kunnen worden gekwalificeerd als incidenteel, maar kunnen ook structureel van aard zijn. Lasten die zich vier jaar of langer voordoen zijn in beginsel structureel van aard. De scheidslijn tussen drie jaar of langer is een hulpmiddel bij het bepalen of er sprake is van structureel of incidenteel; de soort of de eigenschap van een begrotingspost van het taakveld oaat altiid boven dit hulomiddel. lntensiever financieel toezicht Het verzwaren van het toezicht door GS, zowel inhoudelijke als procedureel, op het structureel in evenwicht zi¡n van de begroting en de iaarstukken van de gemeente. I nvesteri ngsbudgetten Het bedrag dat beschikbaar gesteld wordt om investeringen te doen waarvan het nut zich over meerdere iaren uitstrekt. lnzendtermijnen De periode waarbinnen financiële stukken, op basis van de Gemeentewet, inoezonden dienen te worden aan GS. Klein onderhoud Preventieve maatregelen en dagelijkse reparaties die noodzakelijk zijn om het object in goede, werkende en veilige staat te houden tegen een van te voren vastqesteld kwaliteitsniveau. Kwaliteitsniveau van het onderhoud Een maat (norm) voor de staat van onderhoud waarop een kapitaalgoed zich moet bevinden.
Lokale heffingen Retributies en eigen belastingen die de gemeente ontvangt op basis van publiekrechtelijke regels, zoals bijvoorbeeld onroerende zaakbelasting, leges, rioolheffino en afualstoffenheffinq. Materiële vaste activa lnvesteringen met een meerjarig economisch nut of met een meerjarig maatschappeliik nut. 47 Onderuitputting Er is sprake van onderuitputting wanneer er minder lasten worden gerealiseerd dan begroot. Dit wordt ook wel onderschrijding van de begroting genoemd. Artikel 189, lid 2, van de Gemeentewet bepaalt dat de begroting structureel en reëel sluitend hoort te zijn. Vanuit dit uitgangspunt wordt het opnemen van een algemene stelpost voor onderuitputting niet wenselijk geacht, omdat dit kan wijzen op een te weinig realistische raming. Specifieke stelposten onderuitputting kunnen daarentegen passend zijn, mits zij goed zijn onderbouwd en aansluiten bij reële venruachtingen. Daarbij kan gebruik worden gemaakt van historische patronen ter ondersteuning van de onderbouwino. Onontkoombaar en onuitstelbaar Hieraan wordt voldaan wanneer: - er sprake is van een wettelijke verplichting, of - uitstel leidt tot aansprakelijkheidsstelling of kapitaalvernietiging, of - toekomstige onvermiidbare uitgaven worden voorkomen. Ombuigingen Bijstelling van de ramingen op grond van beleidsinhoudelijke overwegingen.
Een ombuiging heeft geen gevolgen voor de hoogte van de totale begroting, maar kan wel budqettaire oevoloen hebben oþ proqramma- of taakveldniveau. Onderhoud kapitaalooederen Het systematisch aan de hand van beheerplannen onderhouden van in de gemeente aanweziqe kapitaalqoederen. Opschuivend sluitend meerjarenperspectief ln de Gemeentewet is bepaald dat een meerjarenraming voor (tenminste) de drie jaren volgend op het begrotingsjaar wordt opgesteld. Als het begrotingsjaar geen structureel en reëel evenwicht laat zien, moet aannemelijk worden gemaakt dat het evenwicht uiterlijk in het derde jaar van de meerjarenraming door de gemeente tot stand kan worden gebracht. Het is daarom in beginsel voor GS niet acceptabel als ieder jaar opnieuw een meerjarenraming wordt opgesteld waarbij er uitsluitend in het laatste iaar weer evenwicht is. Preventief toezicht Wanneer de begroting niet aan de wettelijke criteria voor structureel en reëel evenwicht voldoet, is er sprake van preventief toezicht. ln dat geval behoeven de beqrotinq en de daarop volqende wiizioinqen vooraf de qoedkeurinq van GS.
Prijscompensatie ln het kader van reëel ramen moet, als een gemeente de algemene uitkering op basis van lopende prijzen heeft geraamd, aan de lastenkant van de meerjarenraming rekening worden gehouden met een mutatie van de prijsontwikkeling van tenminste het in de gehanteerde circulaire genoemde Bruto Binnenlands Product. Reconstructie van een weo Maatregelen om de verharding en de inrichting van de weg aan te passen aan de huidige (hogere) eisen. Reëel evenwicht Met reëel evenwicht wordt bedoeld dat de geraamde baten en lasten in de begroting en meeriarenraminq vollediq en realistisch ziin. Repressief toezicht Wanneer de begroting aan de wettelijke criteria voor structureel en reëel evenwicht voldoet en tijdig is ingezonden, is er sprake van repressief toezicht. Dit is de standaardvorm van toezicht en houdt in dat de begroting en de begrotingswijzigingen direct uitgevoerd kunnen worden (rechtskracht krijgen), zonder afhankeliik te ziin van een voorafqaande qoedkeurino van GS. Realiteit van de ramingen Bij de toets of het realiteitsgehalte van de ramingen voldoende is, spelen diverse aspecten een rol. Zo is bijvoorbeeld voor de toetsing van het realiteitsgehalte het verschil tussen vorige begrotingen en de jaarrekeningen van belang. Onder- of overschatten is een belangriik signaal voor GS.
48 GTK gemeenten 2026 Risicogericht en proportioneel toezicht GS bepalen aan de hand van de bij de gemeente door hem geconstateerde risicovolle zaken hoeveel (extra) aandacht een gemeente naar zijn oordeel nodig heeft. De intensiteit van het onderzoek en het contact met de gemeente wordt daaroo afoestemd. Risico-inventarisatie Een overzicht van de kansen van een positieve of een negatieve gebeurtenis van materieel belano. Risicomanagement De gestructureerde beheersing van het risico, dat een organisatie om financiële dan wel niet financiële redenen de beleidsdoelen niet of niet volledig realiseert, dan wel slechts met niet-beqrote kosten en/of niet binnen de qeplande tiid. Siqnalerinqswaarde Het door GS oehanteerde criterium om een kenqetal te weqen Stelpost Beqrotinosoost waarvan de concretiserinq noq moet worden uitgewerkt. Structureel en reëel evenwicht (SRE) Deze situatie is aan de orde als, uitgaande van het bestaande beleid en inclusief nieuw aanvaard beleid, - alle structurele lasten tenminste worden gedekt door structurele baten en - incidentele lasten worden qedekt door incidentele þaten of structurele baten, Taakstelling Opdracht tot bezuinigingen, terwijl (nog) geen concrete maatregelen zijn genomen. Pas op lanqere termiin worden de positieve financiële effecten venruacht.
Termijnoverschrijding De situatie waarbij de gemeente niet in staat is om de verplicht toe te zenden financiële stukken aan te leveren bij GS binnen de daartoe gestelde termijnen of vóór de daartoe vastgestelde data. Toezichtcriterium structureel en reëel evenwicht De begroting is structureel en reëel in evenwicht. De structurele baten dekken in het begrotingsjaar de structurele lasten en de ramingen zijn realistisch. Als de begroting niet structureel en reëel in evenwicht is, dan moet aannemelijk zijn gemaakt dat dit evenwicht uiterlijk in het laatste jaar van de meerjarenraming tot stand wordt qebracht. Transparant Van tevoren is helder wat GS van de gemeente verwacht en wat de gemeente van GS kan ven¡vachten. Uitkering Artikel 12 van de Financiële-verhoudingswet Een aanvullende uitkering uit het gemeentefonds, die op grond van artikel 12 van de Financiële-verhoudingswet voor één of meerdere jaren door de beheerders van het gemeentefonds wordt verstrekt, op verzoek van een gemeente waarvan de algemene middelen aanmerkelijk én structureel tekort schieten om in de noodzakelijke behoefte te voorzien, terwtjl de eigen inkomsten van die gemeente zich oo een redeliik peil bevinden. Vakberaad Gemeentefinanciën Het ambtelijk overlegorgaan van de gezamenlijke toezichthouders (provincies en BZK) en vertegenwoordigers van de VNG en ROB.
Hier vindt ook de landelijke afstemminq van het financieel toezicht plaats. Verbeterplan Een beschrijving van de maatregelen die getroffen worden om een bepaald doel te bereiken. Het plan qeeft tevens aan binnen welke periode dit gebeurt. Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen geeft de mate aan waarin de gemeente in staat is middelen vrij te maken dan wel middelen heeft vrijgemaakt om niet begrote financiële tegenvallers op te vangen, zonder ingrijpende beleidswijzigingen. Het weerstandsvermogen bestaat uit twee onderdelen, namelijk de beschikbare weerstandscapaciteit en de ris¡co's. Het weerstandsvermogen geeft de verhouding tussen deze twee onderdelen aan. Weerstandscapaciteit, incidenteel Het vermogen om onverwachte eenmalige tegenvallers op te kunnen vangen, zonder dat dit invloed heeft oo de voortzettinq van taken op het geldende niveau Weerstandsca paciteit, structureel Het vermogen om onverwachte tegenvallers structureel in de lopende begroting op te vanoen, zonder dat dit ten koste qaat van de uitvoerinq van de bestaande taken. 49 proaincieþrenthe ¡- Pnovrrr¡crt Flrvole¡¡o ?¿ 3Frgxm¡" @ Gelderland çffiflg rovtncte roningen rt provincie Limburg ffi Iff fi'f"'Jå-ïî,,"". o-r"o.\erijssel M PRovrNcrE:: urREcHr s/¿iäläi""0 ffi!fiJitåiï"' Provincie Noord-Brobont