20221012 Aftrap Participatie.pptx

Aftrapbijeenkomst Participatie Gemeente Schiermonnikoog 12 oktober 2022

Programma

19.40 Verhoudingen: tussen staatsrecht en praktijk 20.00 Waarde(n) van participatie 20.45 Pauze 21.00 Do's and don'ts 21.15 Aan de slag! 22.00 Goede voornemens voor Schiere participatie 22.30 Afsluiting

Check-in

Wat is het eerste woord waar je aan denkt als je aan participatie denkt? Wanneer is deze avond geslaagd voor jou?

Tussen staatsrecht en praktijk

Tussen staatsrecht en praktijk

Tussen staatsrecht en praktijk

• Grondwet: Regels over instelling, de verordenende bevoegdheid, wijze van verkiezing en het bestuurlijk toezicht • Gemeentewet: Regels voor integriteit, openbaarheid/geheimhouding, samenstelling, stemrecht, bevoegdheden en financiën • Reglement van orde: Werkwijze van de raad, kaders voor instrumenten, praktische zaken inzet instrumenten, verhoudingen andere overheden • Praktijk: vergadermodel, politieke cultuur

Tussen staatsrecht en praktijk

• Een ingewikkeld speelveld – Veel externe invloeden – Veel partijen – Veel informatie – Veel procesafspraken en procedures

Rol van de raad Raad

Besluiten nemen voor inwoners: - Het gaat om jouw overtuigingen - Maar zonder meerderheid bereik je niets - Debatteren en samenwerken!

Coalitie/ oppositie

Fractie

Individu

Rol van de raad

Drie visies op je rol als raadslid:

Representatie

Afspiegeling

Programma

Rol van de raad

• Art 129 lid 6 Grondwet – de leden stemmen zonder last • Art 27 Gemeentewet – de leden van de raad stemmen zonder last • De wet schrijft voor: representatie • De praktijk: ieder raadslid vult dat op zijn eigen manier in! • Representatie op Schier: 1 op 100 (ongeveer) Hoe verhoudt • Kernbegrippen: zich dit tot – Vertegenwoordiging jouw rol als – Participatie beslisser? – Inspraak

Rol van de raad

De formele definities

• Vertegenwoordigen = in dienst zijn van een wetgevend lichaam, meestal door verkiezing, gedelegeerd door personen die onderhevig zijn aan de wetten die worden uitgevoerd door dat lichaam, om hun wensen en belangen te vertegenwoordigen.

• Kaderstellen = het op hoofdlijnen vaststellen van het beleid en aangeven van de grenzen waarbinnen bestuurlijke bevoegdheden mogen worden uitgevoerd​

• Controleren = het toetsen van de werkelijkheid aan de gestelde normen.

Rol van de raad

Wat we bedoelen.....

• Je centrale rol: vertegenwoordigen – je overtuigingen volgen (en die van je achterban) en van daaruit je instrumenten benutten – de inhoud • Instrumenten om kaders te stellen: inhoudelijk koers kiezen in het vaststellen van een visie of het nemen van een beslissing in een concreet geval – hoofd van het gemeentebestuur! • Instrumenten om te controleren: checken of beleid en bestuur overeenkomen met de koers die is uitgezet – controleur van de uitvoering

Besluiten = belangen afwegen

• De kernvraag om jezelf steeds te stellen = wie weegt welke belangen wanneer af? • Voordat je een besluit neemt, heb je al heel wat stappen gezet: – Onderzoeken, informatie verzamelen, dialoog met inwoners, deskundigen en andere raadsleden – Discussie over een voorstel in de commissie en met insprekers – Debat in de raad waarin je je standpunt etaleert – Eventueel een stemverklaring – De uiteindelijke stemming – het besluit wordt genomen

Besluiten = belangen afwegen RAAD

INWONER

Algemeen Politiek Ideologie�

Specifiek Feitelijk� Emotie

�

COLLEGE Algemeen Uitvoeren Sturen

�

AFWEGING�

AMBTENAAR Expert Juridisch Proces

Besluiten = belangen afwegen

• Als het gaat om afwegen/kaders/besluiten is het goed om te weten: – Iedere partij in het samenspel heeft een eigen rol en focus – Hoe een proces ook is ingericht of verandert – ieders bijdrage aan de afweging is belangrijk – Door te focussen op wat de te maken afweging is, kun je en politiek steviger profileren en scherper debatteren – Maar – zodra je met andere processen/rollen gaat werken, zul je een zekere mate van rolverwarring moeten accepteren (en de ruimte nemen om hierop te reflecteren!)

Van representatie naar participatie

• Wat verandert er? – Veel wetgeving is ingericht op participatie – Dat waarover je kaders moet stellen en moet controleren wordt meer en complexer – De impact voor inwoners wordt groter – De plek van het debat verandert (eerder in het proces) – Er komen meer deelnemers aan het debat (ruimte voor inwoners) – Er komen andere documenten (startnotities) – Initiatieven van inwoners – hoe ga je ermee om?

Van representatie naar participatie

• Voorstel versterking participatie op decentraal niveau • Participatieverordening vervangt de inspraakverordening (voorbereiding, uitvoering en evaluatie) • Omgevingswet vereist participatie • Verwacht wordt: duurzaamheid/klimaat in eenzelfde systeem als de decentralisaties + participatie

Van representatie naar participatie

• Wat wordt er van jou als gemeente verwacht? – Het hebben van een visie/strategie voor participatie – Ervaring en kwaliteit bij het inzetten van participatie – Participatiekaders – Participatie-instrumenten Daar maken we – Participatiewerkwijzen vandaag een • Handreikingen start mee! – Handreiking VNG – Handreiking Participatie in Friesland

Waarde(n) van participatie

Hoe ver is de gemeente Schiermonnikoog? Schiermonnikoog

Voorbeeld

Gedeelde waarden 6 5 Verankering

4

Gedeelde visie

3 2 1 0 Systematisch leren

Concreet plan

Ervaringsleren

Praktijk

Waarom participeren?

Participant

Overheid

Democratisch Zeggenschap Democratische recht Actief burgerschap Medeverantwoordelijkheid

Instrumenteel Betere besluiten Vaardigheden Financiële voordelen

Democratisch ideaal Legitimiteit Overbrugging politieke kloof

Kwaliteit Effectiviteit Draagvlak

Wat zijn de waarden voor Schier?

• We gaan in kleine groepen met elkaar waarden verkennen (3-5) • Ronde 1 – raadsleden, ambtelijke ondersteuning, college apart – kom tot een top 3 van waarden • Ronde 2 – groepen door elkaar – vergelijk je top 3 aan waarden en kom tot een gezamenlijk beeld • Ronde 3 – we gaan samen alle genoemde waarden en waarom op een rijtje zitten

Participatie: do's and don'ts

Participatie – in welke fase?

Participatie – in welke fase?

Participatie – in welke fase?

• Participatie kan in alle fasen van beleid – van agenderen tot uitvoeren. De vraag is natuurlijk – wat verwacht je van de inwoners? Of zij van jou? • Het gaat hier om het WAT • Relevante democratische waarden: – Invloed – Burgerschap – Inclusie – Legitimiteit

Participatie – in welke fase?

• Wat zijn dilemma’s als het gaat om de hoeveelheid participatie? • Representatief of selectief? • Meer inwoner = minder raad?

Participatie – hoe dan?

• Als je weet WAAROM je wilt participeren en als je weet WAT je ermee wilt bereiken – dan kun je nadenken over het HOE • Daarvoor zijn inmiddels heel veel verschillende vormen ontwikkeld • Onderdeel van je participatiebeleid is dat je voor jezelf daar een indeling voor kiest/ontwikkelt • Relevante democratische waarden: – Deliberatie – Efficiëntie – Transparantie

Participatie – hoe dan?

• Instrumenten kunnen worden ingedeeld in: – Trede op de participatieladder (raadplegen, adviseren, meebeslissen) – Methode of proces – Fase: startfase, doorloopfase of opbrengstfase • Meer relevant: hoe kies je de juiste methode? – Dynamiek van het vraagstuk vs de structuur van het proces – Vragen uit de Friese handreiking: § Wat is er aan de hand? § Belangen en motivaties in beeld § Samenspel § Organisatie

Participatie – hoe dan?

Participatie – hoe dan?

Participatie – do’s and don’ts Do’s

Don’ts

Doel formuleren

Altijd participeren

Procesontwerp

Dubbele loop participatie

Selectieve participatie

Standaard aanpak

Resultaat per fase benoemen

Opbrengst ‘meenemen’

Belangen en betrokkenen in beeld

Proces dichttimmeren

Aan de slag met participatie

Procesontwerp: aan de slag

• Procesontwerp: een vak apart! ​ • Ieder proces heeft zijn eigen doel: mensen willen betrekken/’meenemen’, mensen laten kiezen, informatie ophalen, belangen beter in beeld krijgen, eigenaarschap stimuleren​ • ieder proces bestaat uit onderdelen, die vaak een beslisproces inhouden​ • per onderdeel kunnen de deelnemers aan een proces een andere rol krijgen ​

Procesontwerp: aan de slag

• Wat zijn dan relevante vragen?​ • wie doen er op dat moment allemaal mee? ​ • wat ligt er aan het einde van dat moment/onderdeel?​ • op basis van welke informatie/kaders? ​ • volgens welke beslisregel is dat bepaald? (het eens worden of stemmen)​ • wie en hoe wordt dat uitgewerkt (is dat nodig?)​ • wat is ieders rol geweest? ​ • kaderstellen, controleren, adviseren, beslissen

Procesontwerp: aan de slag

Casus: een woonwijk erbij! Bedenk een proces met behulp van de instructie. Per stap zijn er kaarten die je kunt gebruiken om het proces ook daadwerkelijk ‘uit te leggen’.

Procesontwerp: college & ondersteuning

College – ambtelijke organisatie: rek en randvoorwaarden Denk na over de volgende vragen: – Wat zou de ambtelijke organisatie anders kunnen doen om participatie te faciliteren? – Bij wat voor onderwerpen/thema’s (en hoe vaak) zou je dat werkbaar en haalbaar vinden? – Welke randvoorwaarden zou je nodig hebben om dat te kunnen doen? § Tijd/geld/mensen § Procesafspraken/documenten

Voornemens voor Schiere participatie

Goede voornemens

• Wat zijn de gedeelde waarden voor participatie? • Welke vormen spreken aan? • Wat vraagt het van raad, college en organisatie? • Hoe wil de raad verder gaan met dit proces?

Afsluiting

Schiermonnikoog, deze raadszaal, 5 jaar later – hoe staat het met de participatie?

Bedankt voor je aandacht

Welke instrumenten heb je? Vertegenwoordigen​

Kaderstellen​

Controleren ​

Raadslid zijn ​

Moties

Mondelinge vragen

Debatteren​ Stemmen ​ ​ erkbezoeken​/Contact W

Amendementen Budgetrecht Initiatieven

Schriftelijke vragen Interpellatie​ Onderzoek/ Enquête

Media ​

Verordeningen

​

​

Financiële controle​ Vertrouwenskwestie​