12-01 - Netwerk Weerbaar Bestuur - Nieuwsbrief - november 2025

Nieuwsbrief november 2025 Afgelopen maand was het in verschillende gemeenten weer raak. In Venlo worden na bedreigingen door tegenstanders van een gepland asielzoekerscentrum zelfs de huizen van bestuurders en raadsleden beveiligd. Voor minister van BZK Frank Rijkaart is de maat vol, geeft hij aan in een statement dat hij op LinkedIn deelde. Daarin maakt hij bekend geld vrij te maken voor de veiligheid van raadszalen; zie verder hieronder. Rijkaart onderstreepte zijn zorgen gisteren in het programma WNL Op Zondag. En ook Limburgse bestuurders trekken een streep. Zij hebben zich met een grote advertentie uitgesproken tegen intimidatie.

3 miljoen en een leernetwerk voor veilig vergaderen Het kabinet investeert in de veiligheid van de lokale democratie, waarin volksvertegenwoordigers goed hun werk kunnen doen. Er komt daarom 3 miljoen euro beschikbaar om raads- en Statenvergaderingen zowel publiek toegankelijk als veilig te houden, bijvoorbeeld door de opstelling van de zaal aan te passen of experts in te schakelen. Deze middelen worden verdeeld onder de gemeenten en provincies die zich afgelopen zomer gemeld hebben omdat ze bezig zijn of aan de slag gaan met de veiligheid rond bijeenkomsten van volksvertegenwoordigers. In dat kader is afgelopen vrijdag 28 november een leernetwerk gestart waarin medeoverheden ervaringen en kennis kunnen delen. In de volgende nieuwsbrief een terugblik op deze eerste bijeenkomst. Bij dit leernetwerk kunnen ook andere gemeenten en provincies zich aansluiten.

‘We lopen bij de waterschappen achter als het gaat over weerbaarheid’ De waterschappen hebben tot op heden niet vaak te maken met agressie en intimidatie tegenover ambtsdragers. Toch ziet Cynthia Pallandt (Algemeen Bestuurslid bij Waterschap Brabantse Delta en voorzitter van de landelijke Vereniging Waterschapsbestuurders) een voorzichtige kentering en dat komt onder meer door klimaatverandering. In een interview vertelt ze erover en pleit ze ervoor dat er bij de waterschappen meer serieuze aandacht komt voor weerbaarheid: “We lopen bij de waterschappen achter als het gaat over dit thema.”

Weerbaarheidsdag Noord-Holland Op 19 november kwamen bestuurders, volksvertegenwoordigers, griffiers en adviseurs bij elkaar in het provinciehuis in Haarlem om te spreken over weerbaar en integer bestuur. Ze deden dat in het kader van de jaarlijkse Noord-Hollandse Weerbaarheidsdag en stond in het teken van de Norm Weerbare Overheid (zie hier een overzicht van alle provinciale weerbaarheidsnormen). De dag bestond onder meer uit een lezing van Willeke Slingerland, lector sociale cohesie en democratische rechtstaat aan de Hogeschool Utrecht. Zij benoemde de kwetsbaarheden en blinde vlekken die kunnen schuilen in netwerken: netwerken zijn belangrijk, maar het is ook goed om je bewust te zijn van de invloed die een netwerk kan uitoefenen (zonder dat er per se kwade opzet in het spel). Tijdens de dag was er ook aandacht voor het nieuwe trainingsaanbod dat de provincie heeft samengesteld en dat bestuurders weerbaarder kan maken tegen onder meer intimidatie en belangenverstrengeling. Alle gemeenten en waterschappen in Noord-Holland mogen gratis zo’n training inzetten.

Friese ondermijningsconferentie Op 21 november vond in Leeuwarden de zesde Friese ondermijningsconferentie plaats. Het ochtendprogramma liet zien dat de aandacht voor integriteit en goed bestuur springlevend is, maar ook vraagt om voortdurende reflectie en gesprek. Integriteit en weerbaarheid zitten immers niet

alleen in regels, maar ook in het gesprek en de manier waarop we hierover met elkaar in dialoog blijven. Het middagprogramma stond in het teken van zorgcriminaliteit. Zoals wethouder Van Mierlo van de gemeente Almelo benadrukte: zorggeld moet naar zorg.

De rol van de griffier bij agressie en intimidatie Tijdens de zogeheten Grote Workshop voor griffiers op 14 november was er aandacht voor agressie en weerbaarheid. Marjolein Teunissen (griffier van de gemeente Molenlanden) en Bart Knibbe (beleidsmedewerker bij het programma Weerbaar Bestuur van BZK) gaven een presentatie over agressie en intimidatie tegenover raadsleden en de rol die de griffier heeft in de omgang daarmee. Hierbij verwezen zij naar het weerbaarheidspakket voor griffiers dat recent werd gelanceerd. Het pakket werd ontwikkeld door het Netwerk Weerbaar Bestuur en is afgelopen maand verstuurd naar alle griffies.

Samen tegen agressie en geweld op de werkvloer Op 17 november kwamen ruim 60 vertegenwoordigers uit o.a. de overheid, zorg en bedrijfsleven bij elkaar op het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op uitnodiging van de Arbeidsinspectie. Vanuit veel sectoren wordt er geworsteld met instrumentele agressie, intimidatie en bedreiging. Daarom is onderlinge kennisdeling zo waardevol en werden vraagstukken besproken als de inzet van stopreacties, omgang met online intimidatie en de eindeloze juridische procedures. Het was duidelijk: dit smaakt naar meer. De aanwezigen willen zich graag in een stakeholdernetwerk verenigen om te blijven leren van elkaar.

Terugblik webinar onrust rondom besluitvorming AZC’s Donderdag 13 november organiseerde het Ondersteuningsnetwerk Maatschappelijke Onrust (OMO) het webinar Maatschappelijke onrust rondom de besluitvorming over AZC’s. Tijdens de webinar, waaraan zo’n 75 gemeenten deelnamen, deelden de gemeenten Den Haag en Zwolle hun ervaringen: welke processen doorloop je om te bepalen waar een AZC komt, waar zou je allemaal rekening moeten houden, wat zijn do’s en dont’s? Beiden benadrukten dat het van belang is de wijk waar een AZC komt goed te kennen. Verdiep je bijvoorbeeld in de historie, onderzoek waar mogelijk oud zeer zit en kom er achter wie een belangrijke rol in de wijk vervullen. Ook was er aandacht voor communicatie, waarbij werd benadrukt dat het helpt het gesprek te verbreden: hoe vergroten we de leefbaarheid van de wijk én maken we daarbij plek voor opvang? Vanwege de positieve reacties is besloten een volgende kennisbijeenkomst te organiseren. Daarover later meer.

Webinar gevolgen maatschappelijke onrust op werking gemeenteraad Een ander webinar dat met dit onderwerp samenhangt, vindt plaats op woensdag 10 december. Het wordt georganiseerd door De Nederlandse Vereniging voor Raadsleden, de Vereniging van Griffiers en het Ministerie van BZK. Het webinar spitst zich toe op de gevolgen van maatschappelijke onrust op de werking van de gemeenteraad. Directe aanleiding zijn de reeks incidenten die de laatste tijd heeft plaatsgevonden in en rond gemeentehuizen. Doel is om raadsleden en griffiers een concreet handelingsperspectief te bieden bij situaties van ernstige maatschappelijke onrust. U kunt zich nog aanmelden voor het webinar.

Weerbaarheid in het nieuws •

Bestuurders en raadsleden in Venlo worden online bedreigd door tegenstanders van een gepland asielzoekerscentrum. Hun huizen worden daarom beveiligd en ze krijgen veiligheidsadviezen. Burgemeester Antoin Scholten geeft aan zelf al een poosje niet meer actief te zijn op sociale media. Dat hij daar niet meer het ‘goede gesprek’ kan aangaan, baart

•

•

•

•

•

•

hem zorgen. “Jongeren die alleen op sociale media zitten, kunnen het evenwichtige verhaal niet tot zich nemen. Ze worden gepakt door algoritmen. Ze raken gehersenspoeld, drijven steeds verder af van de waarheid. Dat is een groot probleem, en ik denk dat de samenleving hier nog geen antwoord op heeft.” Zie bijgesloten pdf voor het volledige bericht. Limburgse bestuurders trekken een streep en hebben zich inmiddels met een grote advertentie uitgesproken tegen intimidatie. Bij het gemeentehuis in Uitgeest is tijdens een demonstratie tegen een azc een ruit gesneuveld door zwaar vuurwerk. De raadsvergadering die op dat moment gaande was, werd daarop tijdelijk stilgelegd. Buiten demonstreerden honderden betogers tegen de komst van een azc, hoewel dat onderwerp die avond niet op de agenda stond. Burgemeester Boy Scholtze van Drimmelen is begin november opnieuw bedreigd. Om wat voor bedreiging het gaat is niet bekend, maar Scholtze laat wel laten weten aangifte te hebben gedaan. Het is de derde keer dat Scholtze met bedreigingen te maken krijgt. In december 2022 werd er bij hem thuis een stoeptegel door de ruit gegooid en een paar maanden daarna bedreigde iemand hem vanwege zijn geaardheid. “Deze gebeurtenissen hebben grote impact op mij, mijn man en onze directe omgeving”, aldus Scholtze.

Naar aanleiding van de bedreiging van Scholtze maakte BN De Stem de balans nog eens op (zie bijgesloten pdf voor het volledige bericht). Daarbij verwijst de krant naar de Monitor Integriteit en Veiligheid 2024. Die liet zien dat in 2014 45 procent van de burgemeesters te maken had met agressie en dat dat percentage in 2024 was gestegen naar 70 procent. Uit de Monitor bleek ook dat burgemeesters vooral te maken hebben met verbale agressie, maar dat het aantal bedreigingen en intimidaties fors stijgt. De meeste agressie vindt plaats via sociale media. Volgend jaar verschijnt de Monitor Integriteit en Veiligheid 2026. Een 25-jarige man is aangehouden voor bedreiging van de gemeente Zuidplas. De man is inwoner van de gemeente en stuurde meerdere mails met bedreigende teksten. Burgemeester Han Weber: “Ik ben blij te zien dat het werk van de politie resultaat heeft. Het is in het belang van ons allen dat (lokale) politici veilig hun werk kunnen doen. Bedreigingen als deze zijn vooral een bedreiging van onze democratie. En daarmee van iedereen die de democratie liefheeft.” Politieke partijen in de gemeente Nijmegen hebben grote moeite om vrouwen te vinden die zich kandidaat willen stellen voor de komende gemeenteraadsverkiezingen. Eén van de redenen die genoemd wordt: de onlinehaat en -intimidatie waar vrouwelijke politici mee te maken krijgen.

“Al die drek die je over je heen krijgt, daar willen ze niet aan denken.” Zie bijgesloten pdf voor het volledige bericht. Naast ambtsdragers krijgen ook zorgpersoneel, conducteurs en klantenservicemedewerkers te maken met intimidatie, agressie en geweld. Nederland is zelfs Europees kampioen als het gaat om geweld tegen werkenden. Het programma Zembla keek mee op de werkvloer en zag hoe personeel regelmatig moet dealen met agressieve en intimiderende patiënten, bewoners en reizigers. Welke impact heeft de agressie? En hoe gaan medewerkers en organisaties hiermee om?

Uw bericht de volgende keer hier? Wilt u een bericht vanuit uw organisatie onder de aandacht brengen van de netwerkpartners? Of wilt u zich aan- of afmelden voor de nieuwsbrief? Mail dan naar politiekeambtsdragers@minbzk.nl.

Website

Wist u dat het Netwerk Weerbaar Bestuur ook een eigen website heeft? Hier vindt u het aanbod van het Netwerk overzichtelijk bij elkaar, uitgesplitst naar de doelgroepen bestuurders, volksvertegenwoordigers en ambtelijke organisatie.