10-Brief aan Bureau Woordvoering Kabinetsformatie - Standpunten Waddeneilanden t.b.v. regeerprogramma TK 2025 (def)

Aan de Tweede Kamer t.a.v. Bureau Woordvoering Kabinetsformatie Postbus 20018 2500 EA Den Haag Datum: 24 november 2025 Geachte heer/mevrouw, Ten behoeve van de (in) formatie fase voor het volgende kabinet willen wij u graag enkele essentiële thema’s betreffende de Waddeneilanden onder uw aandacht brengen. Inleiding De Waddengemeenten en haar omgeving vergen permanente politieke en maatschappelijke aandacht. De eilandgemeenten staan onder druk met grote opgaven op het gebied van wonen, voorzieningen, bereikbaarheid, waterveiligheid en zoetwaterbeschikbaarheid en de omgeving wordt bedreigd door de achteruitgang van de natuur in het Unesco Werelderfgoed. De permanente vraag en afweging tussen economie en ecologie maakt heldere politieke keuzes noodzakelijk en mag niet ten koste gaan van de leefbaarheid en duurzame bereikbaarheid van de eilanden. Daarom willen wij u graag een drietal punten met betrekking tot het Waddengebied en de Waddeneilanden meegeven voor het opstellen van het regeerprogramma. Leefbaarheid De opgave voor de eilanden is het behoud van een levendige eilander gemeenschap, waarbij wonen, werken, onderwijs en zorg ook voor toekomstige generaties mogelijk blijven. De eilanden willen daarbij voorkomen dat vele eilanders aan de wal gaan wonen omdat er geen kernvoorzieningen zijn en er onvoldoende woonruimte en passend werk is.

Het huidige regiodeal programma waar wij deze jaren samen met Rijk en provincies aan werken eindigt op 31-12-27. Ook na het eindigen van dit programma zullen wij langdurig aanvullende steun nodig hebben om onze kleine, geïsoleerde gemeenschappen in een complexe omgeving met veel belangen toekomstbestendig te maken en te houden. We maken geen deel uit van het Nationaal Programma Vitale Regio’s. Derhalve vragen wij u om een specifiek programma voor uw insulaire gebieden te ontwikkelen samen met ons. Overigens werken we inmiddels hierin samen met de BES-eilanden in het zogenaamde E8 verband. In dit kader verzoeken wij u tevens de bestaande “Waddentoets” (motie Jacobi Motie 29 659 nr. 25, voorgesteld d.d. 24 april 2008 | officielebekendmakingen.nl) op te nemen in de “Uitvoerbaarheidstoets Decentrale Overheid (UDO), waarbij wet- en regelgeving getoetst moeten worden op de uitwerking voor de eilanden (inclusief BES), omdat de Waddeneilanden hierin onvergelijkbaar zijn met een gemeente aan de wal . Bereikbaarheid De veerverbinding is de levensader van de Waddeneilanden. Deze vormt de onmisbare schakel tussen de eilanden en het vasteland en is daarmee de ruggengraat van het maatschappelijk en economisch ecosysteem. Omdat er voor ons geen alternatief vervoer bestaat, moet de verbinding betrouwbaar, betaalbaar en toekomstbestendig zijn.

De veerdienst dient goed doordacht te worden vormgegeven, met nadrukkelijke betrokkenheid en zeggenschap van de eilandbesturen. De transitieopgave voor de Waddenbereikbaarheid richt zich op een emissieloze, impactarme en adaptieve verbinding op de lange termijn. In de concessie voor Ameland is expliciet rekening Secretariaat GR De Waddeneilanden Droogstaat 3 8861 SR Harlingen Telefoon 0517-740000 info@dewaddeneilanden.nl

gehouden met de onzekerheden rond de vaarweg, vastgelegd in het MIRT-traject. Voor Terschelling ontbreekt een dergelijk traject, terwijl ook hier grote onzekerheden spelen, met name rond de slechte staat van de Willem Barentszkade. Deze situatie kan directe gevolgen hebben voor de veerverbinding en daarmee de bereikbaarheid van het eiland. Wij vragen daarom meer aandacht voor deze havenproblematiek en een duidelijke verantwoordelijkheid van het ministerie om de bereikbaarheid van het eiland te waarborgen. Ook pleiten de Friese Waddeneilanden voor een stevige ambitie op het gebied van volledig elektrisch varen en vragen wij om een actievere rol van het Rijk in het oplossen van de netcongestie. We willen benadrukken dat de gereserveerde 50 miljoen euro uit het Klimaatfonds geborgd moet blijven voor het oplossen van de netcongestie en de realisatie van laadinfrastructuur. Daarbij willen wij expliciet benoemen dat de elektrificatie van de veerbootverbinding naar Schiermonnikoog als eerste kansrijke stap wordt gezien, gezien de relatief korte afstand en de daarmee goed uitvoerbare overstap naar volledig elektrisch varen. Agenda Waddengebied 2050 De opgave is een duurzame bescherming en ontwikkeling van de Waddenzee als natuurgebied en het behoud van het unieke open landschap, alsmede koersen naar een veilig, vitaal en veerkrachtig Waddengebied in 2050.

Op het vlak van ecologie/natuur van de Waddenzee is de huidige situatie zorgwekkend zoals onder meer blijkt uit de Staat van de Wadden (medio 2025); het merendeel van de milieutechnische indicatoren zijn verslechterd of onzeker. Daarnaast uitte UNESCO recent ernstige zorgen over de natuur van de Waddenzee in relatie tot gaswinning, kabels/infrastructuur en klimaatverandering. Het Waddenfonds eindigt per 1 januari 2028. Dit fonds heeft de afgelopen bijna twintig jaar bewezen het verschil te maken: middelen worden doelgericht ingezet in het Waddengebied, de drie Waddenprovincies trekken daarin gezamenlijk op en grote projecten komen van de grond. Stoppen in 2028 zou dit ondermijnen: Er is namelijk nog veel werk aan de winkel. Het Waddengebied staat – ecologisch én economisch – voor grote en complexe opgaven, en de noodzaak om deze opgaven samen, doelgericht en slagvaardig aan te pakken, is onverminderd groot. Daarom vragen wij u om na te denken over een beperkte financiële faciliteit (“Wadden-faciliteit”), waarop een beroep kan worden gedaan in geval zich kosten voordoen die voortvloeien uit de Agenda en het UP en die elders niet kunnen worden gedekt (zie rapport ABDTOPConsult). Wij vertrouwen erop en weten dat u, net als de eilanders, het Waddengebied, ons unieke Unesco werelderfgoed, van groot belang vindt.

Wij hopen dan ook, en vertrouwen erop dat u in uw regeerprogramma aandacht besteedt aan dit unieke gebied in Nederland. We ontvangen u graag op de eilanden. Voor nadere informatie kunt u desgewenst contact opnemen met een van de onderstaande personen Hartelijke groet, namens het samenwerkingsverband De Waddeneilanden, Ineke van Gent, burgemeester Schiermonnikoog, 06-18305828 Tytsy Willemsma, wnd. burgemeester Ameland, 06-12613438 Roel Cazemier, wnd. burgemeester Terschelling, 06-53455737 Michiel Schrier, burgemeester Vlieland, 06-52479239 Mark Pol, burgemeester Texel, 06-10439064

Secretariaat De Waddeneilanden Droogstraat 3, 8861 SR Harlingen Telefoon 0517-740000 info@dewaddeneilanden.nl