03 - Hus en Hiem - Jaarverslag- rekening 2025
Tekst van het document
2
Jaarverslag2O25
lnhoud Pagina
Jaarverslag Programma Doelstelling en taken Bestuursverslag 2025 Paragrafen
-
5
6 18 18 18
Onderhoudkapitaalgoederen Bedrijfsvoering Weerstandsvermogen
Samenvattingvermogenspositie, resultaten enfinanciële kengetallen Verbonden partijen
20 2L
Jaarrekening Financieel jaarverslag Balans per 31 december 2025 Overzicht baten en lasten 2025 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling Rechtmatigheid Toelichting op de balans per 3L december 2025 Toelichting op overzicht baten en lasten 2025
22 22 23
24 26 27 29
Overige gegevens
-
35
Controleverklaring
Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3
Samenstelling bestuur/bureau Samenstelling commissies Overzichten productiecijfe rs 2025
3
39 4T
43
4
Doelstelling en Taken
Voor het opstellen van het jaarverslag 2025 wordt uitgegaan van de voor 2025 geldende Gemeenschappelijke regeling.
Doelstelline: De Gemeenschappelijke Regeling 'hûs en hiem', adviseurs omgevingskwaliteit, is opgericht L
januari l-985 en voortgekomen uit: 1925: L947: L980:
Provinciale Friesche Adviescommissie ter wering van de inbreuk op de schoonheid van stad en land. Provinciale Friese Schoonheidscommissie. Friese Schoonheidscommissie 'HUS en HIEM'.
De regeling heeft ten doel de gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeenten te
behartigen op het gebied van de bouwkunstige, stedenbouwkundige en landschappelijke schoonheid in de provincie Friesland, Taken: Het lichaam geeft met behulp van een hem ten dienste staand bureau uitvoering aan de bovengenoemde doelstelling en oefent daarbij de volgende taken uit: a. het beschikbaar stellen van onafhankelijk en deskundig personeel ten behoeve van de bemensing van de adviescommissie als bedoeld in artikel 17.9 Omgevingswet die door de raden is ingesteld; b. het voordragen van personen tot benoeming van leden van de adviescommissie ten behoeve van de voorstellen van de colleges daartoe aan de gemeenteraden; c. het verzorgen van het secretariaat van de adviescommissie; d. het faciliteren van de adviescommissie, zodat deze commissie haar taken kan uitvoeren overeenkomstig de door de raden vastgestelde Verordening op de gemeentelijke adviescommissie omgevingskwaliteit; e. het opstellen van het jaarverslag van de adviescommissie en toezending daarvan aan de
gemeenteraden;
f. het geven van adviezen over algemene vraagstukken betreffende de omgevingskwaliteit aan gemeenten, andere openbare lichamen en aan particulieren, de laatsten voor zover het een tweede onafhankelijke beoordeling betreft van bouwplannen gelegen buiten de aan de Gemeenschappelijke regeling deelnemende gemeenten; g. het op verzoek van de colleges voorzien in advisering over gemeentelijke monumenten, in het bijzonder ten aanzien van beeldbepalende panden binnen ingeschreven beschermde stads en dorpsgezichten en in de advisering van objecten met door de gemeente toegekende cultuurhistorische waarden; h. alle overige feitelijke werkzaamheden die nodig zijn voor de advisering
Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is de advisering vanuit hûs en hiem sterker gericht op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit. De naam van de GR is per 1 januari 2024 veranderd in hûs en hiem advisering omgevingskwaliteit en het bureau draagt de naam hûs en hiem adviseurs omgevingskwaliteit.
5
Bestuursverslag 2025 2025 was op meerdere fronten een bijzonder jaar. Niet alleen vierden we het 100-jarige jubileum van de adviescommissie, ook vond er een wisseling plaats van de secretaris-directeur en ligt er een mooi advies voor een nog bredere borging van de omgevingskwaliteit voor ons moaie Fryslân. Veel om op terug te kijken en een sterke basis voor de blik vooruit' ¿{\NGS/fr,'or.^
*\o"
o'
îtoo i toþ ^d \
stNoe
Jubileumjaar ln 2O25 vierden we een bijzondere mijlpaal: L00 jaar advisering over de schoonheid van Fryslân. ln 1925 werd de'Provinciale Friesche Adviescommissie ter wering van inbreuk op de schoonheid von stad en land' opgericht. Nu, een eeuw later, is de commissie nog steeds van belang. lnmiddels in een meer uitgebreide adviestaak waarbij gemeenten niet alleen op gebouwniveau advies kunnen vragen, maar op de bredere omgeving en steeds meer aan de voorkant van planvorming, zoals bij het vormen van kaders voor nieuwe ontwikkelingen. L00 jaar advisering over de schoonheid van Fryslân is een feest waard. En dat is precies waar we in 2O25 voor hebben gezorgd. Speciale zitting van de Adviescommissie Omgevingskwaliteit Op 6 oktober 2025,tijdens een feestelijke zitting in de Statenzaalvan het Provinciehuis in Leeuwarden, stonden we stil bij een eeuw onafhankelijk advies over de schoonheid van Fryslân. ln
oktober 1925 vond ooit de eerste zitting plaats van de voorloper van de huidige Adviescommissie Omgevingskwaliteit. De speciale zitting werd voorgezeten door commissaris van de koning Arno Brok. We zijn hem zeer erkentelijk voor het leiden van de vergadering en het beschikbaar stellen van de Statenzaal op deze historische dag. Naast de huidige leden van de Adviescommissie waren ook oud-commissieleden en de leden van het Algemeen Bestuur van hûs en hiem aanwezig. Commissievoorzitter Marc A. Visser riep in zijn toespraak op om het weer nadrukkelijker over schoonheid te hebben: 'Wy sille praete oer skjintme', Frank Reitsma, Marloes Eskens en Gertjan Timmer gaven toelichting op de illustraties van omgevingskwaliteit, die waren ingediend door commissieleden en bestuurders. Vervolgens werd onder leiding van Arno Brok gestemd over de mooiste Friese projecten op het gebied van architectuur, monumenten en landschap. De vijftien geselecteerde projecten werden tijdens het jubileumsymposium op 30 oktober voor het eerste vertoond. ln 2026 gaan ze als reizende tentoonstelling langs de Friese gemeenten' Tijdens de bijeenkomst nam Meindert Schroor ons mee in een historische reflectie met zijn bijdrage 'Van object naar omgeving'. Dit is ook de titel van de jubileumpublicatie waarvan Hein de Haan (voorzitter bestuur hûs en hiem) het eerste exemplaar overhandigde aan Arno Brok.
Het was een historische middag vol ontmoetingen, verhalen en inspiratie op een unieke locatie. De speciale zitting werd afgesloten met een prachtige groepsfoto als herinnering aan een feestelijke bijeenkomst waarop verleden, heden en toekomst samenkwamen in het culturele hart van Fryslân.
6
€
diÉÈ'
¡"
'{fl t.
t-
{ ¡
-'h 'iç:<;
Svmposium in De Tiid Op 30 oktob er 2025 vond in Cultuur Historisch Centrum De Tiid in Bolsward het symposium plaats ter viering van het 100-jarig jubileum van de Friese Adviescommissie Omgevingskwaliteit. Voorafgaand aan het symposium werden diverse rondleidingen gegeven door het gebouw en de nabij gelegen Broerekerk. Hoofdthema van de lezingen was hoe de schoonheid van Fryslân behouden en versterkt kan worden onder het stelsel van de Omgevingswet. De gemeenschappelijke zorg voor een goede omgevingskwaliteit vereist nieuwe vormen van samenwerking tussen alle betrokken partijen.
Mooie bijdragen van Rijksbouwmeester Francesco Veenstra, historicus Meindert Schroor en de door de Friese overheden benoemde verkenners lngrid van de Vegte en Bas Schout. Zij presenteerden toekomstscenario's en benadrukten de urgentie voor het ontwikkelen van een gezamenlijke visie en deden aanbevelingen voor meer en betere samenwerking. Na deze inspirerende middag kunnen we op naar de volgende 100 jaarl
Communicatie Om zowel voor gemeenten als voor inwoners van de provincie Fryslân beter zichtbaar te maken wat hûs en hiem kan betekenen ten aanzien van de omgevingskwalíteit, is YFK in 2025 aangetrokken als marketing en communicatie adviseur. Aan het begin van het jaar is vooral ingezet op het heldervaststellen van de profileringvan hûs en hiem en een daarop aansluitend communicatieplan. De tweede helft van het jaar heeft met name in het teken gestaan van communicatie en evenementorgan¡satie rond de jubileumactiviteiten. Daaromheen zijn onder meer diverse nieuwsbrieven verspreid en is een blogreeks opgebouwd over'meesters in de ambacht'.
7
l
Excursie Een keer per jaar organiseert hûs en hiem een excursie met de leden van de Centrale De Adviescommissie Omgevingskwaliteit. Ook enkele leden van het Dagelijks Bestuur namen deel. Holwerd. eerste stop was bij het kunstwerk 'Wachten op hoog water' van Jan Ketelaar bij
Vervolgens bezochten we het Werelderfgoedcentrum Waddenzee (WEC) te Lauwersoog: een beleef- en onderzoekscentrum en het nieuwe thuis voor zeehondjes. We werden ook rondgeleid door de Waddenzee ExPerience. Hoogtepunt van de excursie was de bezichtiging van de Suvelfabryk in Lioessens, een project waarbij
industrieel erfgoed is getransformeerd tot een recreatieverblijf met een uitzonderlijk hoge belevingswaarde. De deelnemers waren vol lof over de initiatiefnemers en over architect Marije Talsma van TWA. Zij nam als
commissielid deel aan de excursie maar vertelde ook mooie verhalen over de totstandkoming van dit bijzondere
project.
8
F¡etstochten ln verschillende gemeenten is in 2025 een fietstocht met de raadsleden georganiseerd. Een goed gebruik van hûs en hiem om met elkaar van gedachten te wisselen over de omgevingskwaliteit in de betreffende gemeente en hoe we daar gezamenlijk zorg voor dragen. ln Smallingerland richtte de fietstocht zich dit jaar met name op het erfgoed binnen Drachten, waar de geschiedenis als industrieplaats nog altijd zichtbaar is in het straatbeeld. Met concrete voorbeelden in beeld komen waardevolle gesprekken op gang die de samenwerking aanscherpen tussen de gemeenteraad die beleid vaststelt en de adviescommissie die op basis van dat beleid adviseert. Ook op Ameland gaf de fietstocht aanleiding tot een sterke wisselwerking tussen raad en commissie.
9
Personeel
van hÛs
Het jubileumjaar viel samen met het laatste jaar van Marc A. Visser als secretaris-directeur en triem. Op 28 november namen collega's, bestuursleden, gemeente ambtenaren en andere
mooie
relaties afscheid op hoogte, in de panoramazaal van de iconische Achmeatoren. Naast prijs in ontvangst dankwoorden voor 14 jaar samenwerking, mocht Marc Visser ook de hûs en hiem nemen uit handen van bestuursvoorzitter Hein de Haan. De hûs en hiem prijs is bestemd voor een persoon die zich op bijzondere wijze heeft ingezet voor het behoud en de verbetering van de het ruimtelijke schoonheid in Fryslân. Het gaat daarbij niet om een éénmalig project, maar om ,oeuvre' van een persoon gedurende een langere periode. Marc Visser verdient de hÛs en hiem prijs omdat hij zich gedurende zijn hele loopbaan onvermoeibaar heeft ingezet voor de vormt architectuur, de laatste jaren in het bijzonder voor de schoonheid van Fryslân' Alles bij elkaar precies zijn werk een indrukwekkend oeuvre dat blijvende invloed heeft op onze leefomgeving, waar de hûs en hiem prijs voor is bedoeld.
per 1 novem ber 2025 is Wiepkjen Kingma benoemd tot secretaris-directeur van hûs en hiem, voorzitter adviseurs omgevingskwaliteit. Zij volgt Marc A. Visser op. Kingma neemt ook diens rol als architect van de Centrale Adviescommissie Omgevingskwaliteit over. lr. Wiepkjen Kingma is als ín diverse architectenbureaus bij meer onder daarna werkte en afgestudeerd aan de TU Eindhoven Zij advisering. en gebied ontwerp van het op ervaring Rolterdam. Kingma heeft brede kennis en
werkte sinds januari 2019 al b¡j hûs en hiem als adviseur omgevingskwaliteit' Erik Vellinga Als aanvulling op het team vaste adviseurs bij hûs en hiem zijn Douwe Douma en wisseling aangesteld en benoemd als adviseurs omgevingskwaliteit. Daarnaast is er de reguliere en hiem' van hûs Omgevingskwaliteit Adviescommissie Gemeentelijke de geweest van leden van
een termijn
voor Deze externe leden worden voor drie jaar benoemd en kunnen daarna van de De benoeming optreden. van drie jaar worden herbenoemd en als reserve-commissielid alle 17 van B&W van colleges en gemeenteraden leden van de adviescommissie geschiedt door de gedurende
gemeenten, die deelnemen aan de gemeenschappelijke regeling hûs en hiem' Voor 2026 traden de volgende leden toe: Harm Tigchelaar (architect), Arnold Venema (architect), Jan van der Grift (landschap), Joris van Loenhout (stedenbouwkundige), Kurt Boomgaard (restauratiedeskundige) en Durkje van der Wal (architectuurhistorica)'
10
TRKN
Het Team Ruimtelijke Kwaliteit Nederland (TRKN) is een samenwerkingsverband van 7 regionale advies organisaties en de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit. Naast de Federatie zijn aangesloten Libau (Groningen), Oversticht (Overijssel), Gelders Genootschap, Mooi Noord-Holland, Mooisticht (Utrecht), Dorp Stad en Land (Zuid-Holland en Zeeland) en hûs en hiem (Fryslân). Het voorzitterschap en secretariaat van TRKN rouleert onder de leden. ln 2024 vervulde hûs en hiem deze rol al en op verzoek van de andere organisaties is het voorzitterschap door hûs en hiem in 2025 voortgezet.
ln 2025 was hûs en hiem bovendien gastheer van de TRKN teamdag, waarop de medewerkers van alle aangesloten organisaties samenkomen. Niet alleen om een kijkje te nemen in elkaars werkomgeving, ook om op informele wijze ervaringen uit te wisselen over het werk. Wij nodigden de TRKN-collega's uit in Heeg. Samen stapten we op de fiets en aan boord van skÛtsjes om het Friese landschap te beleven.
Verder werd in 2025 in TRKN-verband doorgewerkt aan de ontwikkeling van de Bouwsteen Omgevingskwaliteit. De Bouwsteen is een model of format dat houvast moet bieden bij het opstellen van beleid voor omgevingskwaliteit onder de Omgevingswet. Daarbij gaat het niet alleen om het uiterlijk van bouwwerken, maar juist om het geheel van cultureel erfgoed, architectonische kwaliteit, landschapskwaliteit en de inrichting van de openbare ruimte. De kracht van de Bouwsteen zit in de structuur: het model laat zien hoe je gebiedsgericht kunt werken, hoe je ambities kunt vertalen naar werkbare beoordelingskaders, en hoe je beleidsregels en planregels logisch met elkaar kunt verbinden. De Bouwsteen sluit aan bij het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) en is inzetbaar binnen het gehele instrumentarium van de wet.
i,tr".+
tt
Advies 'Een moaier Fryslân voor en van iedereen'
voor
Al 100 jaar advisering over Friese schoonheid, maar hoe zorgen we ook in de toekomst samen goede omgevingskwaliteit? De Omgevingswet stimuleert ons anno 2025 om nog breder naar de ruimtelijke kwaliteit te kijken. Samenwerking zal daarvoor de sleutel zijn' Een integrale aanpak gemeenten, waarbij alle partijen in een vroege fase van ontwikkelingen betrokken zijn. Provincie, is omgevingskwaliteit want Fryslân. moai experts en initiatiefnemers; samen zorgen we voor een van en voor iedereen.
ln een gezamenlijke opdracht van hûs en hiem met de Provincie Fryslân, de Vereniging Friese Gemeenten (VFG) en De Friese Aanpak (DFA) is onderzocht hoe een kwaliteitscultuur in Fryslân verder ontwikkeld kan worden en hoe omgevingskwaliteit sterker kan worden geborgd én gestimuleerd. Het onderzoek heeft geleid tot een duidelijk advies: zorg voor een breed kennis- en in te adviescentrum in de provincie Fryslân. Het volledig advies is via de website van hûs en hiem de voor en strategie zien. De aanbevelingen zijn een mooi startpunt voor een gezamenlijke visie toekomst, waar de vier opdrachtgevers graag mee aan de slag gaan' lnmiddels zijn twee kwartiermakers aangesteld die samen met een kernteam verder gaan verkennen hoe dit er jaar advisering over concreet uit kan komen te zien. Een goede aftrap voor de volgende 100
omgevingskwaliteit van FrYslân.
72
Personele bezett¡ng
ln 2O25 hebben zich een aantal mutaties voorgedaan in het personeelsbestand. Vooruitlopend op de pensionering met ingang van januari 2026van de directeur Marc Visser is per 1 november 2025 Wiepkjen Kingma als directeur hûs en hiem benoemd, Daarnaast zal een medewerker vanaf L januari 2026 zijn resterende verlofdagen inzetten en uiteindelijk medio 2026 met pensioen gaan. Om te anticiperen op deze wijzigingen zijn per 1 oktober Douwe Douma en per 1 december Erik Vellinga aangenomen als adviseurs omgevingskwaliteit. De bezetting van hûs en hiem is in 2025 uitgekomen op een gemiddelde van 9,87 FTE. De lichte
stijging ten opzichte van het gemiddelde van 9,85 in2024 is toe te schrijven aan de korte tijdelijk overlappingen eind 2025. Eind 2025 waren 13 medewerkers in dienst bij hÛs en hiem (ten opzichte van L2 medewerkers ultimo 2024). Begin 2026 is de bezetting weer terug naar 12 medewerkers. Het ziekteverzuini over 2025 bedroegO,56Yo, berekend op basis van de totale gemiddelde ureninzet van de medewerkers.
Productiecijfers 2025
ln2025 zijn in totaal3.272 (eerste)adviesaanvragen behandeld. ln 2O24zijn dat er 3.062 geweest Daarmee is het aantal (eerste) adviesaanvragen ten opzichte van 2024 met 6,9Yo toegenomen. Omdat in veel gevallen na de (eerste) adviesaanvraag nog een vervolgaanvraag komt is het totale aantal planbehandelingen een veelvoud van het aantal (eerste) adviesaanvragen. Het totaal aantal planbehandelingen is gestegen:6.567 in 2025 ten opzichte van 6.265 in 2024, hetgeen een stijging van4,8/o betekent. ln2O25 zijn daarmee gemiddeld 2,01 behandelingen per aanvraag nodig geweest. ln de vergelijking met het gemiddelde van 2,05 in2024 betekent dit een lichte daling.
ln 2025 was van de eerste aanvragen 38,I%ovooroverleg (2024:37 ,3o/o). Van het totale aantal behandelingen in 2025 was 3I,9Yo vooroverleg (2024: 30,5%), Het voeren van vooroverleg alvorens over te gaan tot het aanvragen van een omgevingsvergunning blijft een veel gehanteerd instrument bij de aangesloten gemeenten.
Productieciifers Mutatie
Mutatie-7o
3.062
210
6,9%
1.142
103
9,0%
38,10/o
37,3%
0,8%
2,0%
6.567
6.265
302
4,8% 9,7%
4,6%
Betreft:
2025
2024
(eerste) adviesaanwagen
3.272
waanan aantal worowrleg
1.245
woror,erleq /( 1 e) adviesaanwagen aantal planbehandelingen waanan aantal worowrleg
2.096
1.911
'185
worouerleg /aantal planbehandelingen
31,9%
30,5%
1,4%
13
Opbrengsten reguliere advisering per gemeente 2025
2020
2021.
2022
2023
2024
Achtkarspelen
€41.r99
€49.578
€4r.737
€ 52.708
€ 62.553
€ 41.079
Ameland
€39.762
€M.828
€38.71L
€ 41.988
€4t.o24
€ 50.699
€ 10.126
€ 17.551
€7.277
€ 18.708
€,14.924
€ 85.814
€ 151.184
€.242.993
€38.947
€45.657
€ 48.394
c74.381
Dantumadiel De Fryske Marren
€ 10.768 € 55.416
€78.975
€ 80.654
Harli ngen
€27.15L
€ 36.304
€46.U4
€ 39.908
Heerenveen
€ 39.596
€41.041
€ 48.160
€ 40.390
€142.553
€ 250.170
€.247.515
€ 99.945
€134.265
€.124.205
€54.572
€M.760
€57.867
€ 79.836
€ 93.406
€ 81.148
€ 11.820
€ 10.105
Leeuwarden
€194.714
€218.416
€ 185.984
Noardeast-Frysl ân
€123.432
€t26.244
€ 96.391
€ 54.898
€4r.445
Ooststellingwe rf
€ 67.040
€ 65.236
€ 53.558
€72.247
€6.t14
€8.&2
€ 8.894
€9.702
Smallingerland
€ 62.999
€ 105.975
€t@.242
€ 99.007
€ 109.736
€ 130.875
Súdwest-Fryslân
€ 145.880
€ 196.698
€170.552
€ 206.039
€20r.626 €29.444
€ 183.069
€ 20.854
€14.252
€ 10.451
€.2'1.942
€93.667
€.t24.995
c 112.490
€ 68.823
€ 90.983
€ 8r.997
Opsterland Schiermonni koog
Terschell i ng
€20.394
€ 30.139
€ 16.735
Vlieland
€ 10.057
€L5.257
€ 13.062
Waadhoeke
€82.928
€ro7.607
Westste llingwerf
€ 63.355
€ 68.149
7
€ 1.038.562/ €
€85.752 €52.768
€ 20.326
1.256.668 € 1.10f,.1(ts7 €t.t4g.7437 €t.q4.27g7 € L565.978
lnkomsten regul¡ere advisering per kwartaal + totale iaarinkomsten 1.800.000 1.s65.978 1.600.000 L.445.319 1.400.000 7.252.740 1.200.000
1.r22.803 1.048.259 319
1.000.000
800.000
1.044.260 1.090.395
812.493
801.941 772.270 666.766
600.000
400.000
200.000
nn ilil llll iln llll llll illl llll lllltlnilillll|ill lh 2018 20rg 2070 202L 2022 202f 20?4 201s 20L6 2012 20!3 2025
ZOLT
20L4
13
fI -2
14 -iot
74
Ontwikkeling eigen vermogen hûs en hiem 2OOt-2025 600.000
49'-.4L6 500.000
4oo'ooo
454.558 382.955
ar"-gze
33a.222
300.000
256.743
200.000
lll
100.000
o
t6.407
t
,illll
2oo1 2oo2 2003 2oo4 2oo5 2006 2007 200a 2oo9 2o1o 207L 20L2 2013 2oL4 20L5 2016 20L7 20ta 2079 2020 2021 2022 2023 2024 2025
ln 2O25 is de gemiddelde opbrengst per aanvraag (dossier) uitgekomen op € 478,60. ln 2024 was dit nog € 472,02. De stijging van de gemiddelde opbrengst ten opzichte van 2O24 bedraagt L,4%. De verklaring van de forse stijging vanaf het boekjaar 2024ligt in de doorgevoerde ta riefsverhoging.
Gemiddelde opbrengst per dossier per¡aar vanaf 2O2O tlm 2O25 600,00
472,02 478,60
500,00 400,00 294,99 300,00 200,00 1.00,00
2020
327,13 3L3,42
340,t4
202t
2023
lt I 2022
15
2024
2025
tn
kom sten-u itgaven-resultaat 201 5-2025
1.800.000 1.600.000 1.400.000
1.200.000 1.000.000 slen
800.000
---*- uitgav
600.000 400.000 200.000
200.000400.000-
Aantal dossiers/behandelingen 2015-2025 8000 7000 6000 5000
4000 3000
+-aanlal behandelingen
2000
-+aanlaì do€siers
1000
0
2o1s 20t6 2017 2018 20L9 2020 202L 2022 2023 ZO24 2025
16
17
ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN
Met ingang van 2018 is gestart met het vormen van een bestemmingsreserve'
het te De belangrijkste toepassing van deze bestemmingsreserve (onderhoudsreserve) is
verwachten onderhoud aan het pand. De te verwachten piek in bedoelde uitgaven kan aldus worden gespreid over een aantal jaren' FINANCIERING
lnzake de realisatie van beleidsvoornemens ten aanzien van het risicobeheer van de
financieringsportefeuille (art. L3 BBV), kan worden opgemerkt dat het 'Treasurystatuut aan de Wet Hûs en Hiem' dd 24-L1,-2006 van toepassing is. Hûs en hiem is tevens onderworpen (verplicht) Schatkistbankieren. Financiering Decentrale Overheden (FIDO) en de regeling BEDRIJFSVOERING
Hûs en hiem heeft met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per l
januari 2024 de advisering
voor de sterker gericht op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit gemeenten aan gemeenten. Ook biedt hûs en hiem diensten aan de deelnemende
deelnemende gebied van voor Nije pleats, neemt deel aan kwaliteitsteams en biedt ondersteuning op het (gemeentelijke) monumentenzorg en de actualisering van beeldkwaliteitsplannen. Daarnaast en hiem incidenteel opdrachten voor derden in het kadervan second opinions en als
verricht hûs
secretariaat van a rch itectuu rprijsvragen. gemeenten. De dienstverlening wordt afgestemd op de adviesbehoefte van de deelnemende immers, exploitatie, De tarifering voor de dienstverlening is gebaseerd op een kostendekkende (op van CBSbasis hûs en hiem is een non-profit organisatie. Gewoonlijk worden de tarieven inflatie-indexen) eens per drie jaar herzien. De jongste herziening is sinds I-L-2026 van kracht. Om verantwoording af te leggen aan de deelnemende gemeenten inzake het functioneren
van de
jaarverslagen gemaakt. Tevens vinden lokale commissies worden voor elke gemeente inhoudelijke jaarlijkse evaluatie-gesprekken plaats met de verantwoordelijke gemeentelijke portefeuillehouders.
2025:9,87]' Het aantal fte's per 31 decembe r 2O25 bij hûs en hiem bedraagt 11,38 (gemiddeld over Gemeentelijke de van bezetting Voor de 10,52. fte: het aantal Vanaf l januari 2O26isde stand van Adviescommissie Omgevingskwaliteit beschikt hûs en hiem over een poule van circa 25 externe deskundigen. WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING
Hierbij gaat het om het vermogen om substantiële tegenvallers op te vangen, zonder dat beleid om het moet worden aangepast. Het gaat dus om de robuustheid van de begroting' Het vermogen weerstandscapaciteit De beleid door te kunnen zetten is afhankelijk van de weerstandscapaciteit. omvat de middelen en mogelijkheden van de organisatie om niet-begrote kosten te dekken. het begrote De weerstandscapaciteit van hûs en hiem bestaat naast het eigen vermogen uit (Johan Willem Frisostraat resultaat uit de bedrijfsvoering. Tevens is het bezit van het kantoorpand Het l- in Leeuwarden) als stil vermogen een belangrijk onderdeel van de weerstands-capaciteit. pand is onbelast met hyPotheek.
18
De WOZ-waarde is per t-L-2024 vastgesteld op een bedrag van € 436.000 (dit was € 423.000). De waarde voor de opstalverzekering (op basis van herbouwwaarde) is, na een taxatie in 2O25,
gesteld op € 1.210.000. Voordat de verduurzamingsoperatie van het pand was uitgevoerd werd in 2O22 door Hoekstra Taxaties de marktwaarde van het pand getaxeerd op € 650.000. Hoekstra Taxaties schatte daarbij de marktwaarde als woonhuis na de doorgevoerde verduurzaming op een bedrag van circa € 800.000. Het eigen vermogen (exclusief de waarde van het pand), inclusief bestemmingsreserves per 3L-L2-2025 bedraagt voor de resultaatbestemming over het boekjaar 2025 € 382.955. Van het resultaat over 2025 ad € 108.462 wordt voorgesteld om € 4.000 toe te voegen aan de 'Bestemmingsreserve onderhoud pand' en vervolgens € 15.000 te onttrekken aan de 'Bestemmingsreserve onderhoud pand' en het saldo van € LL9.462 toe te voegen aan de algemene reserve. De onttrekking aan de bestemmingsreserve van € 15.000 is bedoeld om de uitgevoerde kelderrenovatie (kelderafdichting Koekoek, technische bergingsruimte en het aanbrengen van een ventilatiesysteem) te dekken. ln de jaarrekening2O24 is deze onttrekking reeds aangekondigd onder "Niet in balans opgenomen activa en verplichtingen". De weerstandscapaciteit is bij hûs en hiem dynamisch, dat wil zeggen dat het eigen vermogen
beinvloedbaar is. lmmers, ook de tarifering voor de dienstverlening kan bij een dreigend tekort in de dekking van de vaste lasten redelijk snel worden aangepast. De bedrijfsvoering is er echter op gericht om een verhoging van de tarieven zoveel mogelijk te beperken. De meerjarenraming (2027 - 2029) is gebaseerd op een stabiel aantal adviesaanvragen. De verwachting is dat in elk geval in zowel 2O26 als in 2027 de rol van hûs en hiem binnen de in de GR deelnemende gemeenten niet anders zal zijn dan in 2025.
Algemene reserve ln 2018 heeft het Algemeen Bestuur besloten dat, gelet op de risico's die zijn verbonden aan de aard van de werkzaamheden, gestreefd moet worden naar een algemene reserve van hûs en hiem van € 900.000. ln dit bedrag ligt besloten de waarde van het pand (stille reserve) Aanwezige stille reserve De waarde van het pand, Johan Willem Frisostraat 1 te Leeuwarden, is door de gemeente Leeuwarden voor de WOZ vastgesteld per 1-7-2024 op € 436.000. Deze waardepeildatum is de basis voor het belastingjaar 2O25 geweest. Het pand is onbelast met hypotheek. Lening
Voor het kunnen uitvoeren van de verduurzamingswerkzaamheden van het eigen pand heeft hûs en hiem in 2022 een geldlening van € 330.000 afgesloten met BNG Bank B.V. De geldlening heeft een looptijd van L5 jaar vanaf 1- september 2022tot L september 2037 tegen een rentepercentage van 2,99Yo per jaar. Op deze lening wordt jaarlijks een bedrag van € 22.000, voor het eerst op 1 september 2023, afgelost en de verschuldigde rente betaald. Het huidige saldo van deze lening bedraagt € 264.000.
19
Samenvatting vermogenspositie, resultaten en financiële kengetallen Aûüus alr p¡.dn, Rôr¡¡trrt voor ôe*mmlng
2021
2023 256.743
2022 338.222
808.403
709.680
821.521
108.462
126.2',t2
81.479-
1 16.336-
104.369
Vlottende actira + Liquide middelen
557.571
439.264
320.170
473.419
529.761
Vaste passi\ã (langlopende schulden)
264.000
286.000
308.000
330.000
Vlottende passi\a (kortlopende schulden)
147.761
135.M8
1M.937
153.299
136.383
Aanwezige stille resenæ (o.b.v. de WOzwaarde pe|l/1) Weerstandsrermogen (o.b.v eigen rærmogen + stille resen€s)
436.000 s27.417
423.000 805.955
403.000 659.743
403.000 741.222
403.000 857.558
2025
2024
2023
uok
47o/o
360/o
2022 41%
2021 77%
25%
39v,
-27%
-29%
26%
3,78
3,'15
2,21
3,09
3,88
160/"
19%
25%
28%
n.vt.
2025 491.417
Eigen \Ermogen (na resultaatbestemming)
903.178
Balânstotaal (totaal \Ermogen) Resultaat \ilor bestemming
Flmnclåb þngoblÌin Solvabillteit:
2024 382.955
Eigen wmogen / totaal wmogen ' 10096
Rentabiliteit van het eigen vermogen: Resultaat voor bestemm¡ng / gem¡ddetd eigen wmogen '
Current ratio:
1
590.941
00yo
(Vtottendê act¡w + L¡quide m¡ddelen)/ vloftende passivâ
Netto schuldquote:
4il.558
Totaat geleende gelden / lotale baten
Voor een volledig inzicht in de vermogenspositie en de resultaten wordt van de jaarrekening van hûs en hiem'
2A
verwezen naar de cijfers
VERBONDEN PARTIJEN
Voor het jaarverslag 2025 wordt uitgegaan van de voor 2025 geldende Gemeenschappelijke regeling en onderstaande artikelen verwijzen hiernaar. ln deze Gemeenschappelijke Regeling hûs en hiem hebben in2O25 alle gemeenten in Fryslân met uitzondering van Tytsjerksteradiel deelgenomen. Conform artikel 34 lid l van de GR hûs en hiem draagt elke deelnemende gemeente in de kosten van het lichaam bij naar rato van de dienstverlening op basis van tarieven die door het Algemeen Bestuur worden vastgesteld en meegedeeld aan de gemeenten. Conform artikel 34lid 2 van de GR hûs en hiem kan een nadelig saldo van de vastgestelde rekening, na in achtneming van het door het Algemeen Bestuur vastgestelde reserveringsbeleid, door de gemeenten worden gedragen in verhouding tot het aantal ingezetenen op 1 januari van het
betreffende kalenderjaar. Conform artikel 34 lid 3 van de GR hûs en hiem kan een batig saldo van de vastgestelde rekening, na in achtneming van het door het Algemeen Bestuur vastgestelde reserveringsbeleid, naar rato van de gemeentelijke bijdragen op basis van de tarieven in het betreffende kalenderjaar, aan de
deelnemende gemeenten worden uitbetaald.
2t
JAARREKENING ZO25 GEMEENSCHAPPETIJKE REGELING hûS EN hiEM
tsl¡æ
:u..i!.æ5
:rilJ:I"¡øn
345.2{t7
369.139
Activa vaste activa
materiËle vaste actiue lnvesteringen met een eænsmiech n¡it
vlottendeactiva Vorderingen op oPenbane lichamen Depot PostNL Overige vorderingen Ovenlopende activa
zM.6LO
r_16.5€4
æû
290
1.31_2
5.219
2.130
5.S35
Liquide middelen
2Æ.342
LZ7.9û8
309.629
3t1.356
qt3.17A
8{8.¡[{13
Passiva
eigen vermogen Algernene reserve Bestemm ingsrÊserve ondenhoud pand Bestemmingsreserve enengielahel C
Resultaat lopend boekjaar
364.955
z4'..V43
7.ffX]
1S.(ruo
o
0
119.462
L23.ZLT
vaste passiva
vlottende passiva Schulden aan kredietinstellingen Schulden aan openbane lidrarnen Over¡ge schulden Overlopende passiva
491.¿lI-7
3S2-955
zffi.w
u86.{m0
0
CI
34.856
40.844
39.065
34.LZV
73.84{1
@.4Tr
Iotaal
22
t47.76L
L39.¿148
fl13.17S
flE.¡[{r3
oserrfohtrpnhúcnsnHen
fiekening
Be6roling
Relenirg
?:0.25
zçE;5
aOTT
1.56s.97S
1.408,m0
1.478.1ß
13.136
95.Un
10.296
45.575
0 0
30.643
1.6I4.68!t
15{}3.{AO
1.511t.05ít
45.028
50.üxl 1.180.ffi]
55.3S2 1.1,35.558
4¿1.938
20.un 40.m)
41.924
37.552
e4.mû
18.¡S29
Bãten
Adviesgeld Opbrengsten Nije Fleatr, ABF Overige projecten
0
Eu itengewon,e baten/renþ
totaal baten
(¡
L¡sten Kapitaallasten Di recte pemoneelskosten lndi rects person eelskosten Externe pe rson eel skosten Hu isvesting
1.17r.443 27.303
24.24)
Kantoorkosten
5S.798
63.ffi)
53"655
0ngan isatiekosten
Æ.727
¿ß3.ffil
54,786
ln koop pnojecten {f.¿ F, AtsPl
9.956
ú.m0
?"ffi
Diverse lasten {rente, Vp,b,} Communicatie Jubileurn - tüÞjaar hÛs en hiEm
4.672
9.fi)t]
6.25S
41.196
35.ilþ
CI
77.7t4
25.üX)
CI
t.5tß.2?,7
149!1.üXl
L394.8¡[t
resultaat voor heste mmí ng n aar bestemm ingsreserve onderhoud n aar beste rnm i n gsreseme energi el abel C
1{8.462 4.(X]0 0
4.fm
126.212
-4.fxx) o
-3 .ûm
o n ttrekki ng bestem mÍn gsÍEss rve ond e nhou d
15.ofr¡
f)
0
0
f)
CI
tllrt 62
ø
723"2t;¿
totaal lasten
o nttrekki ng bestem rni n g5rcse rue energiel ahe I {
resultaat na bestem mi ng
23
0
G RON DSTAG EN VOOR WAARDERI
NG EN RESULTAATBEPATI NG
lnleiding die het Besluit begroting en De jaarrekening is opgemaakt met inachtneming van de voorschriften geeft' verantwoording provincies en gemeenten daarvoor jaarrekening
Algemene grondslagen voor het opstellen van de plaats op basisvan oewaardei¡ngvan de activa en passiva en de bepalingvan het resultaatvindt vermeld, worden de activa historische kosten. Tenzij bij het desbetreffende balanshoofd anders is en passiva opgenomen tegen nominale waarden' jaar waarop zij betrekking hebben' Baten en De baten en lasten worden toegerekend aan het gerealiseerd' Verliezen winsten worden slechts opgenomen voor zover zij op balansdatum zijn
worden in acht
en risico's die hun oorrproÀg vinden voor het einde van het begrotingsjaar, genomen indien zij voor het opmaken van de jaarrekening bekend zijn geworden.
jaar waarop ze betrekking hebben' Als Personeelslasten worden in principe toegerekend aan het uit hoofde van gevolg van het formele verbod op het opnemen van voorzieningen c'q' schulden volume, worden vergelijkbaar van verplichtingen Iarli¡ks terugkerende arbeidskostengerelateerde plaatsvindt' uitbetaling periode waarop sommige peisonele lasten echter toegerekend aan de Balans
Vaste Activa
Moteriële voste activa met economisch nut Overige investeringen met economisch nut vervaardigingsprijs. Slijtende Deze materiële vaste activa zijn gewaardeerd tegen verkrijgings- of afgeschreven in de lineair investeringen worden vanaf het moment van ingebruikneming restwaarde' eventuele verwachte gebruiksduur, waarbij rekening wordt gehouden met een De geha nteerde afschrijvingstermijnen bed ragen in
jaren :
terreinen 15 Bedrijfsgebouwen 3-10 activa vaste materiële Overige
Gronden en
n.v.t'
Vorderingen en overlopende activa verwachte oninbaarheid kan De vordeiingen worden gewaardeerd tegen nominale waarde' Voor statisch bepaald op basis van een voorziening in mindering gebracht worden. De voorziening wordt de geschatte inningskansen'
Liquide middelen en overlopende posten Deze activa worden tegen nominale waarde opgenomen
24
Voorzieningen Voorzieningen worden gewaardeerd op het nominale bedrag van de betrokken verplichtingen c.q. het voorzienbare verlies. De onderhoudsegalisatievoorzieningen stoelen op een meerjarenraming van het uit te voeren groot onderhoud aan (en deels van) de kapitaalgoederen, waarin rekening is gehouden met de kwaliteitseisen die ter zake geformuleerd zijn. ln de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen die is opgenomen in het jaarverslag is het beleid terzake nader uiteengezet. Lønglopende schulden
tangloþende schulden worden bij de eerste verwerking gewaardeerd tegen de nominale waarde. Vlottende passiva De vlottende passiva worden gewaardeerd tegen de nominale waarde.
25
Rechtmatisheid ziinde ospecten
Deze verantwoording hanteert een grensbedrag omdat olleen de von belong totale in de verantwoording hoeven te worden betrokken. Deze grens bedraagt 2 % van de De € 30.325' op losten exclusief toevoegingen oan de reserves en is daarmee vostgesteld grondslog voor deze verantwoording is de Kodernoto Rechtmotigheid 2025 vøn de
Commissie BBV van oktober 2025. jaarrekening worden
De baten en lasten alsmede de balansmutaties moeten getrouw in de jaarrekening verantwoorde opgenomen. Het Dagelijks Bestuur is van mening dat de in deze lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de
baten en daarvoor gestelde grens.
van
Tegenover het totaal van€17.227 aan hogere lasten staat een totaal aan hogere baten van de €I21,.689.De geconstateerde (grotere) afwijkingen in de realisatie van 2025 ten opzichte begroting 2025 betreffen :
a. Personeelskosten (overall) b. Huisvesting c. Organisatiekosten d. Communicatie en Jubileumkosten maar kan Ad a. Deper saldo licht hogere Overall Personeelskosten is een combinatie van factoren Visser per M'A' directeur de van pensionering voor een deel worden toegewezen aan de vervroegde 1 januari 2026. van de kelder Ad b. Deoverschrijding bij Huisvestine over 2025 wordt veroorzaakt door de renovatie (o.a. ventilatie en afdichting) ter waarde van € 15.000. Voor deze kosten was geen budget gereserveerd. Er wordt voorgesteld dit bedrag te onttrekken aan de bestemmingsreserve onderhoud, in lijn met de eerdere aankondiging in het jaarverslag van 2024. het Ad c. De post Organisatiekosten sluit 2025 af met een overschrijding van € 5.t27 bovenop van de budget van € 43.000. De belangrijkste oorzaken zijn de kosten voor het organiseren (accountant indexatie door lasten vaste de van stijging tanOeti.¡te TRKN-teamdag en een algemene bij abonnement nieuw een door toegenomen en contributies). Daarnaãst zijn de contributiekosten WTA. hûs en hiem Ad d. zowelde post communicatie als het budget voor het 100-iarig iubileum van algemene vertonen een overschrijding. Dit is deels te verklaren door de inzet van YFK, die naast de jubileumkosten uit op kwamen jubileum De verzorgde.
het profilering ook de communicatie rondom veroorzaakt werd name met € 2.200 ruim van een bedrag van €27 .2L4, waarbij de overschrijding van door extra videovastleggingen van de Speciale zitting van de Adviescommissie in de Statenzaal provincie Fryslân en van het Symposium in Bolsward.
26
TOELICHTING OP DE BALANS Materiële vaste activa Het onderstaand overzicht geeft het verloop van de boekwaarde van de overige investeringen met 2024 economisch nut 389.510 369.L39 Boekwaarde per L
weer:
januari lnvestering-2I.096-35.01L Afschrijvingen-45.028-55.382
2025
€
€
0
0
Desinvesteringen Boekwaarde 31 december
€, ?45.207 € 369.139
Staat van acl¡va rekênlng hts en h¡em mlv 2025 (l¡n6ãlre afschrllv¡ng)
2025
2023 2023 2024 2024 2024 2024 2024 2024 2025 2025 2025
l¡oe¡waa,¿" I
lh3úillvhs
lomschilrvhs 2017 2017 2020 2021 2022 2022 2022 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023
rcatorende lÞorænlase llnvest€rhs lbo6kwaard€ Jalschtlvlng jaren I arsclr¡jv¡ng I lteg¡n ¡oeklaa¡ lboakjaa¡
loopttd
grb rêk
¡årr
Remeha (markiezon) ViwB@k laptop 27"(9x) Pixel 7 Galaxy S20 pand pand
pand axtra Habéé Bureau's + tafels Habéé 2e etage
0001 0001
0003 0003
00M 0004 0001 0001 0001
0002 0002 0002
Laadpaal
0001
Koffemachine Mob¡ele telefoons (3x) Sofrware Portal Sofrware Portal - lnnoEtie Sofrware Podal - instapfee-ll - €mieuwde huisstijl
0002 0004 0007 0007 0007 0007
lnbÞaksignalerings¡nstallatie Mobiele telefoons (2x) lnEntaris (stoel adm) Portal - instapfeeJll Portâl - lnnoEl¡e telefoons (2x)
0001 0001
0004 0002
10
HuisEsting HuisÞsting
10
CÆmputeEpparatuur
ComputeEpparatuur TôlecomappaEtuu. Telecomapparatuur HuisËsting Huiswsting HuÌsEsting lnwntaris lnEntâris lnEntaris HuisEst¡ng lnEntaris Telecomapparatuur Sofiware Sofrware Sofrware Sofrware
HuisEsting HuisËsting Telecomapparatuur lnwntaris
5 3 15 15 15 10
20,oook
1
20,ooo/o
0 0
33,33% 33,33%
12
a,670/.
12 12
6,670/o
7 7
't0
l0 't5
12,5 2,5 0,5
5
3 5 5
10,00% 10,00%
2 2 0
6,67% 10,oo%
10,00% 10,00% 6,670/o
20,o0% 33,3370 20,OOo/o
3
20,oo%
5
4
20,000/0
5 10 10
4
20,oo% 10,00% 't0,00%
3
2
33,33% '!0,00%
I
l0
I
€ 3.750,00 € 8.263,46 € 915,70 ê 2.223,97 € 400,00 € 354.55 € 305.281,88 € 20.000,00 €.11.598,77 € 4.194,00 € 2.100,00 € 2.457,35 € 2.670,00 €'1.098,35 € 1.062,34 € 35.500,00 € 7.608,00 € 15.000,00 € 8.370,00 € 8.100,00 € 2.601,18 €.565,21
I
€'t.125,00
€ 889,59
€ 375,00 € 826,35 € 183,14 € 444,79
€ 111,14
ê111,14
e2.479,O2
€ 183,14
€ 98,51 € 98,51 €264.577,63 € 20.352,13 € 17.333,33 €'1.333,33 €773,25 € 10.052,27 € 4'19,40 € 3.355,20 € 210,00 €'1.680,00
c2.088,75
c245,74
€ 2.403,00 € 768,85
€ 178,00 €.219,67 € 354,08 € 7.100,00 € 1.521,60 € 3.000,00
€ 531,22 € 24.850,00 € 6.086,40 € 12.000,00 € 7.533,00 € 7.695,00
Sofrware Sofrware
Telecomapparâtuur
3
5
20,00%
5 3
2O,00o/o
33,33%
€2.225,00 € 549,18 e 177,15 € r7.750,00 € 4_564,80
€2.471,12
c260,12
€ 9.000,00 € 5.859,00 € 6.885,00 €.2.211,00
c 471,02
€ 188,38
€282,63
€'f.674,00 € 810,00
€ 10.
0007 0007 0004
€ 750,00 e 1.652,67 € 0,00 c 444,79 € 0,00 € 0,00 244.225,50 c € 16.000,00 e 9.279,02 € 2.935,80 € 1.470,00 € 1.843,01
€'15.000,00 € 5.398,00
l3
€ 0,00 € 3.000,00 € 0,00 € 1.079,60
€ 12.000,00 € 4.318,40
€
Vlottende activa Liquide middelen Het saldo van de rekening-courant bij de BNG Bank op 31 december bedraagt € 309.629. Het saldo van de schatkistbankierenrekening bedraagt op 31 december € 0' De kredietfaciliteit die hûs en hiem bij de BNG Bank geniet, betreft een bedrag van € 500.000 Schatkistbankieren Berekening benutting drempebedrag schatkistbankieren Begrotingsbedrag rærs lagjaar Drempelbedra g 2To wn begrotings bedrag
€ €
1.503.000
Minimaal drem
€
1.000.000
Kwartaal I Kwartaalcijfers op dagbasis buiten 's Riiks schatkist aangehouden Ruimte onder het drempelbedrag
€ €
30.060 Kwartaal 2
Kwartaal 4
Kwartaal 3
€
349.503
€. 407.225
€
4'19.539
6U.427 €
650.497
€ 592.775 €
580.461
335.573
* De regeling Schatkistbonkieren is per L-7-202L gewijzigd: per die datum is de drempel voor hetverplicht schatkistbønkieren verhoogd naar 2% van het begrot¡ngstotaol met een minimum van € 1 milioen. Het drempelbedrag is nooit loger dan € L mitjoen, wot betekent dot een decentrale overheid altiid gemiddeld € 1 milioen buíten de schotkist mag houden.
27
Verloop eigen vermogen Algemene resen e saldo per L januari
2025
2024
€ 24r.743
€ 326.222
2025 € L23.2I2+
2024 € 84.479- L26.2I2+
2025
2024
2025
2024
- L23.212+ - 84.479€ 364.955 € 24t.741
resultaat voorgaand boekjaar saldo per 31 december Gerealiseerd resultaat saldo per l januari resultaat huidig jaar resultaat voorgaand jaar naar bestemm ingsreserve onttrekki ng bestem mingsreserve saldo per 31 december
- 1O8.462+ - L23.2t2- - 84.479+ - 4.000- - 3.000- 15.000+ -0+ € t19.462+ € 84.479-
Bestemmingsreserve saldo per l januari naa r bestem m ingsreserve onttrekki ng bestemm ingsreserve saldo per 31 december
€ 18.000 € 15.000 - 3.000 - 4.000 - 15.000+ -0 € 7.000 € 18.000
Resultaatverdeling resultaat voor bestemming
€ 108.462+ € I26.2L2+ - 4.000- - 3.000- 15.000+ -0 € t19.462+ € t23.212+
naar bestemm i ngsreserve onttrekki ng bestemmingsreserve
resultaat na bestemming
Vaste passiva Om het pand aan de J.W. Frisostraat per l januari 2023 minimaal aan label C te laten voldoen heeft hûs en hiem voor de benodigde verduurzaming van het pand een geldlening afgesloten met BNG Bank N.V, voor een bedrag van € 330.000. De geldlening heeft een looptijd van 15 jaar vanaf L september 2O22lot L september 2037 tegen een rentepercentage van 2,99o/o per jaar. Op deze lening wordt jaarlijks, voor het eerst op 1 september 2023, afgelost en de verschuldigde rente betaald. Langlopende deel van de geldlening zijnde > 5 jaar bedraagt: € 154'000 Kortlopende deel van de geldlening zijnde < 5 jaar bedraagt: € 110'000
Niet in balans opgenomen activa en verplichtingen Bij het opstellen van de jaarrekening over 2025 is geen sprake van Niet in de bolons opgenomen activo e n ve rp lichti n ge n.
28
TOETICHTING OP HET OVERZICHT VAN BATEN EN TASTEN
Adviesgelden en overige inkomsten Aan inkomsten uit reguliere advisering aan gemeenten is in 2025 een bedrag van € 1.565.978 geboekt (hierin begrepen is een bedrag van € 200.411 uit vooroverlegadviseringl.ln 2024 was dit nog€ L.478.L13 (waarvan € 171.656 uit vooroverleg). De stijging van de adviesgelden kan, naast de stijging van het aantal plannen, voor een deel worden toegeschreven aan de per t/1/2O25 doorgevoerde tariefsverhoging. Daarnaast is uit Overige projecten en de organisatie van de Abe Bonnema Prijs aan baten een bedrag van in totaal € 58.7LL geboekt (tegenover € 40.939 in 2O24). 1n2025 zijn aan (eerste) adviesaanvragen aangaande omgevingskwaliteit 2.929 (2024:2.759l' behandeld en aan (eerste) monumentenadviesaanvragen 343 (2O24:303) ontvangen. Dit is voor de eerste aanvragen ten opzichte van2O24 een stijging van 6,2%o bij de adviesaanvragen m.b.t. omgevingskwaliteit en een stijging van 13,2Yo bij de monumentenadviesaanvragen. Het totale aantal behandelingen voor omgevingskwaliteit betrof 5.895 en voor monumenten 672. Voor omgevingskwaliteit gerelateerde adviezen is in 2025 het gemiddeld aantal behandelingen per aanvraag 2,0L geweest en daarmee in lijn met voorgaand jaar (in 2024:2.02). Voor monumenten was in 2025 het aantal behandelingen 1-,96 per dossier, dit betreft een daling ten opzichte van 2024 (2,26).
Voor'second opinions' is in 2025 aan verkopen een bedrag van € 3.562 geboekt (2024: € 3.834). Second opinions worden veelal aangevraagd door rechtsbijstandsverzekeraars. Voor deelname aan Nije Pleats-sessies zijn in 2025 voor een bedrag van € 3.546 aan opbrengsten geboekt (2024: € Ol. Verder is in 2025 weer de Abe Bonnema Architectuurprijs uitgereikt. De organisatie hiervan lag deels bij hûs en hiem. Aan verkopen (uren en doorbelaste kosten) kon in het boekjaar 2025 een bedrag ad € 9.590 worden geboekt. Overige projecten
Verder zíjnin2O25 onder de noemer Overige projecten de opbrengsten voor de ondersteuning en advisering bij het opstellen van beeldkwaliteitsplannen, deelname aan Q-teams en deelname aan het Koepeloverleg Omgevingskwaliteit Afsluitdijk (KBO) geboekt voor een totaalbedrag van € 45.575 (2024: € 30.643). De stijging ligt vooral bij de extra commissies inzake de aanwijzing van monumenten binnen de gemeente Leeuwarden en Opsterland (€ 20'002). Personeelslasten
Voor 2025 is vooral de nieuwe cao ingaand op l april 2O25 en eindigend op 31 maart 2027 dus met een looptijd van twee jaar van toepassing. De cao kende voor 2025 een tweetal verhogingen, de eerste van2%o per l april en de tweedevanL,SSYo per 1oktober2O25. Het aantal FTE's bedraagt in 2025 gemiddeld 9,87 (waarvan 0,22 tijdelijk) ten opzichte van een gemiddelde van 9,85 in 2O24 (waarvan 0,22 tijdelijk). Deze hele lichte stijging is mede het gevolg van een tijdelijke overlapping in 2025 met het oog op de pensionering van de directeur per 1 januari 2026 en van een medewerker medio 2026. De post Netto salarissen komt met € 61.4.790 in 2025 hoger uit danin2O24 (€ 588.285). De post Loonheffingen is met €373.L61in2025 ook hoger dan in 2024 (€ 354.522). De post Pensioenen is in 2025 met € L90.836 lager dan in 2O24 (€ 192.75I).
29
De totale directe salarislast in 2025 is uitgekomen op € 1.171.443 en dat is
€ 35'885 hoger dan in
aan de cao2024 (€L.L35.55g). De hogere salarislasten kunnen grotendeels worden toegeschreven naderende de i'v'm' bezetting in de overlapping verhogingen en gedeeltelijk aan een tijdelijke pensionering van de directeur en van één van de adviseurs binnen hûs en hiem. daarmee licht hoger voor het dan in 2024 (€24.240). Onder deze noemer vallen o.a. cursuskosten en kosten last voor éénmalige een vooral betreft in 2025 stijging De uitbesteden van de salarisadministratie. (presentievergoeding personeelskosten post Externe het afscheid van M.A. Visser, De dan vorig jaar commissieleden en invalkrachten) is in 2025 uitgekomen op € 44.938 en is hoger (2024: € 41.924). De post lndirecte personeelskosten is in2025 uitgekomen op€273O3 en is
Rekening
2025
nd i recte personeelskosten
r.171.443 27.303
Externe personeelskosten
44.938
Di recte personeelskosten I
t.243.684
Totaal
Begroting 2025
Rekening
1.180.000 20.000 40.000
L.135.558
2024
24.240 4L.924
1.240.000 t.20t.722
Wet WNT (Wet normering topinkomens) en Het normenkader rondom de 'wet Normering bezoldiging Topfunctionarissen Publieke Binnenlandse van Semipublieke Sector (hierna: WNT) is bekrachtigd in het Besluit van de Minister Regeling van de Zaken en Koninkrijksrelaties van 26 februari 2oL4, nr.2014-0000106049 en de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 26 februari 2014, nr.2014-0000 104920. De WNT is per l januari 2013 in werking getreden. Beloningen van bestuurders
en overige
topfunctionarissen in de (semi)publieke sector dienen wettelijk genormeerd, respectievelijk gemaximeerd te worden, Dit heeft geresulteerd in de wet normering bezoldiging ingetrokken' De iopfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT)' Hiermee wordt WOPT wNT voorziet in een democratisch gelegitimeerd instrument waarmee normen en verplichtingen in de kunnen worden opgelegd voor de bezoldiging van bestuurders en andere topfunctionarissen jaarlijks de in om is verplicht regeling publieke en semipublieke sector. De gemeenschappelijke jaarrekening de bezoldiging van iedere topfunctionaris en gewezen topfunctionaris op persoonsnaam op te nemen voor zover deze een drempelbedrag van € 2'L00 overschrijden, ongeacht een eventuele overschrijding van het bezoldigingsmaximum' gebruik gemaakt Ten aanzien van interim-functionarissen die geen topfunctie vervullen hebben wij de volledige inzake biedt WNT toepassing van de mogelijkheid die paragraaf 6 van de Beleidsregels (inclusief WNT toepassing openbaarmaking van deze functionarissen.
Op basis van de Beleidsregels en Zaken de wijziging van paragraaf 6 volgens besluit van de Minister van Binnenlandse wij niet volledig te Koninkrijksrelaties van L2 maart 2O!4, nr.2014-0000142706 kunnen en hoeven zoals voldoen aan de verplichting voor openbaarmaking van deze interim-functionarissen WNT)' Aanpassingswet (inclusief verwerking WNT van de voorgeschreven in artike I 4.2lid 2c en onkostenvergoedingen belaste inclusief Voor 2025 geldt als maximumbedrag € 246.0OO,pensioenbijdrage. 30
ln2025 hebben geen bezoldigingen boven deze bezoldigingsnorm plaatsgevonden. Zowel bijvast als bij tijdelijk personeel. De WNT geeft aan dat de gemeenschappelijke regeling verplicht is om jaarlijks in het financieel jaarverslag de bezoldiging van iedere topfunctionaris en gewezen topfunctionaris op persoonsnaam op te nemen voor zover deze een drempelbedrag van € 2.L00 overschrijden,
ongeacht een eventuele overschrijding van het bezoldigingsmaximum.
Dit houdt in dat de directeur mét financiële gegevens en de leden van het algemeen bestuur en het dagelijks bestuur van de gemeenschappelijke regeling hûs en hiem zónder financiële gegevens opgenomen moeten worden in de jaarrekening. ln 2025 betreft dit alsdan de volgende personen: Marc A. Visser Functiegegevens van - tot
d irecteu r/secreta ris
deeltijdfactor
0,8 FTE
dienstbetrekki ng?
Ja
Bezoldiging Beloning plus belastbare onkostenvergoeding Beloningen betaalbaar op termijn
€ 107.792
Totale bezoldiging lndividueel toepasselijk bezoldigingsmaximum
€ 126.340 € L96.800 (80% van €246n00l
L-1-2025 /3L-L2-2O25
€ L8.548
Per 1 november 2025 is Wiepkjen Kingma benoemd tot secretaris-directeur van hûs en hiem, adviseurs omgevingskwal¡teit. Zij volgt Marc A. Visser op, die per 1. januari 2026 met pensioen gaat.
Kingma neemt ook diens rol als voorzitter van de Centrale Adviescommissie Omgevingskwaliteit over.
Functiegegevens van - tot
Wiepkjen Kingma di recteur/secretaris L-tL-2025 /3t-72-2025
deeltijdfactor dienstbetrekking?
Ja
0,94 FTE
Bezoldiging Beloning plus belastbare onkostenvergoeding Beloningen betaalbaar op termijn
€ L6.833
Totale bezoldiging lndividueel toepasselijk bezoldigingsmaximum
€ 18,870 € 38.700 (94%van € 246.000 voor 2 maanden)
€ 2.037
31
Iln2024 betreft dit alsdan de volgende personen:
Marc A. Visser directeur/secretaris t-L-2024 /3L-72-2024
Functiegegevens van - tot
0,8 FTE € 104.925 18.403 € 123.328
deelt¡jdfactor Beloning plus belastbare onkostenvergoeding Beloningen betaalbaar oP termijn
€
Totale bezoldiging
Aan de hierondervermelde functionarissen zijn in2O25 (evenals in2O24l geen vergoedingen betaald. Leden van het DB:
o
H. de Haan, E. de Groot (tot ZS september 2025]l, B. Dam, B. Koonstra
(vanaf 27 iuni 2025),,
L. van der Tuin-Kuipers (tot 1 augustus 2025), M. van Opzeeland (vanaf 28 november
2O251,
H. Zonderland, N. Linthorst en B. Zantman
Leden van het AB:
o
Th.
L. van der Tuin-Kuipers (tot 1 augustus 2025), E. van Esch ( vanaf 1 augustus 2025), (tot Faber, G. Wiersma (tot 28 april 2025), K. Wielstra (vanaf 28 april 20251, C. van Hes, E' de Groot
25 septembe r 20251, R. de Jong (vanaf 25 septembe r 2O251, R. Tromp, H. de Haan, B' Koonstra, Nijboer, M. van opzeeland, J. Hagen, M. le Roy, B. Dam, D. Ruige, T. van Mourik (vanaf 28 april 20251, K. Arendz, H. Zonderland
32
J'
H uisvesti ngs-/Apparaatskosten
Het totaal van de huisvestings-, kantoor- en organisatiekosten is in 2025 hoger uitgevallen dan begroot. De verklaring voor deze overschrijding ligt vooral binnen de post Huisvesting (zie
hieronder). Huisvesting: De in 2025 onder Huisvestrng geboekte kosten zijn per saldo € 13.552 hoger dan de begrote kosten, dit is de resultante van € 37.552 aan gemaakte kosten ten opzichte van € 24.000 qua begroting. De kanttekening is dat in deze cijfers een -niet begroot- bedrag van € L5.000 is meegenomen voor de kelderrenovatie (kelderafdichting Koekoek, technische bergingsruimte en het aanbrengen van een ventilatiesysteem). Voorgesteld wordt om deze last te dekken vanuit de bestemmingsreserve onderhoud. ln de jaarrekening2024 is deze onttrekking reeds aangekondigd onder "Niet in balans
opgenomen activa en verplichtingen". Kantoorkosten: De post Kontoorkasten komt in2025 € 4.2OZ lager uit dan de begroting (€ 58.798 ten opzichte van € 63.000). Binnen de Kantoorkosten zijn bij verschillende rubrieken onderschrijdingen waar te nemen, deels door het verder digitaliseren van kantoorprocessen in combinatie met kritisch blijven beoordelen van de uitgaven. Orga n isatiekosten:
ln 2025 zijn de totale organisatiekosten uitgekomen op € 48.127 ten opzichte van een begroting van € 43.000. De post Orgonisotiekosfen kende daarmee in2O25 een overschrijding van €5.727 van de begrote kosten. Een deel van de verklaring ligt in de (hogere) kosten voor het organiseren van de landelijke TRKN-teamdag door hûs en hiem. Daarnaast zijn de hogere Contributies toe te schrijven aan het afsluiten van een abonnement bij WTA en vooral aan de indexatie van de contributiekosten. lndexatie is ook de verklaring voor de verhoogde accountantskosten. Diverse lasten
lnkoop proiecten Aan inkoopkosten voor Nije Pleats-sessies en de extra commissies inzake de aanwijzingen van monumenten is in 2025 een bedrag van € 9.956 geboekt. Deze post bestaat uit kosten van ingehuurde externe projectmedewerkers. Communicatiekosten Voor de communicatie en het profileren van hûs en hiem als kenniscentrum, als adviesorgaan en sparringpartner bij het ontwikkelen van plannen bij verschillende gemeenten is YFK ingehuurd. Aangezien YFK ook een rol heeft gespeeld in de communicatie m.b.t. het L00-jarig jubileum van hûs en hiem zijn de communicatiekosten hoger uitgevallen dan begroot. Jubileum 100-iaar hûs en hiem Voor het jubileumjaar van hûs en hiem was een bedrag begroot van € 25.000. Uiteindelijk zijn de kosten voor het jubileum uitgekomen op een bedrag van €27.2L4. De overschrijding kan met name worden toegeschreven aan de niet-begrote video-vastleggingen van de Speciale zitting van de Adviescommissie in de Statenzaal van provincie Fryslân en van het Symposium in Bolsward.
33
De opstelling van de Huisvesting/Apparaatskosten
Rekening
2025
Begroting 2025
Rekening
6L8
2024
Huisvesting
Water
LO7
Huisvuilkosten Overige huisvestingskosten Kelderrenovatie
613
3.090 15.000
2.000 1.150 11.000 7.300 150 400 2.000 0
Totaal huisvesting
37.5s2
24.OOO
18.428
Kantoorkosten Ka ntoorartikelen
635
722
Kantine
592
Drukwerk Kosten website/ju bileum
280 5.495 51.703 93 58.798
1.250 500 1.500 5.000
52.750
47.6L3
2.000 63.000
68
2.829
L26.870
Onderhoudskosten gebouw Onderhoudskosten tuin Schoonmaakkosten Gas en elektrisch
Kosten beheer lT Overige kantoorkosten
Totaal kantoorkosten
1.408
976
t2.869 3.489
Organisatiekosten
Accou ntantskosten
4.617 10.050
Diverse organisatiekosten
7.4t7
Totaal organisatiekosten
48.127
3.250 16.000 1.000 1.000 2.000 4.500 9.000 6.250 43.000
Totaal
144.477
130.000
Verzekeringen
2.861
Contributies Abonnementen/boeken
18.927
t.227 762 2.266
Porti
Telefonie Belastingen divers
t.t97 tt.!9L 3.109 44 579 1.691 0
294 600 4.358
53.6s5
L7.764 1..297
742 2.O45
4.353
9.325 L6.449
54.786
Aldus vastgesteld in de vergadering van het Algemeen Bestuur als bedoeld in art. 33 van de Gemeenschappelijke Regeling'hûs en hiem'' d.d. 26 juni 2026
H. Zonderland, vervangend voorzitter
W. Kingma, secretaris
34
(o) benlqcerq Aon: het olgemene besiuur von gemeenschoppelijke regeling hÛs en hiem odviseurs omgevingskwoliteit CONTROTEVERKTARING VAN DE ONATHANKETIJKE ACCOUNÏANT
A. Verklqring over de in joorslukken opgenomen joorrekening 2O25 Ons oordeel Wij hebben de joorrekening 2025 von de gemeenschoppelijke regeling hÛs en hiem odviseurs
omgevingskwoliteit te Leeuworden gecontroleerd. Noor ons oordeel geeft de in de joorstukken opgenomen joorrekening een getrouw beeld von zowel de groolte en de somenstelling von de boten en losten over 2025 olsmede von het vermogen von hûs en hiem odviseurs omgevingskwoliteit op 31 december 2025 in overeenslemming met het Besluil begroting en verontwoording provincies en gemeenten (BBV) De joonekening bestoot uit:
l. het oveaicht von boten en loslen 2025; 2. de bolons per3l december2O2S: 3. de toelichling met een oveaicht von de gehonleerde grondslogen voor finonciële versloggeving en ondere toelichtingen, wooronder de rechtmotigheidsverontwoording von het dogelijks bestuur over de finonciële rechtmotigheid von boten, losten en bolonsmutoties over 2025. De bosis voor ons oordeel Wij hebben onze controle uitgevoerd volgens het Nederlonds recht, wooronder ook
de Nederlondse controlestondoorden, het Besluit occounlontscontrole decentrole overheden (BADO), de door het olgemeen bestuur op 29 november 2024 vostgeslelde normenkoder en het Controleprotocol Wet Normering Topinkomens (WNT) 2025 vollen. Onze verontwoordelijkheden op grond hiervon z'tjn beschreven in de sectie 'Onze verontwoordel'rjkheden voor de controle von de joorrekening'. W'lj zijn onofhonkelijk von Hûs en hiem welstondsodvisering en monumentenzorg zools vereist in
de Verordening inzoke de onofhonkelijkheid von occountonts bijossuronce-opdrochten (ViO) en ondere voor de opdrocht relevonte onofhonkelijkheidsregels in Nederlond. Verder hebben wijvoldoon oon de Verordening gedrogs- en beroepsregels occountonls (VGBA). Wij vinden dot de door ons verkregen controle-informotie voldoende en geschikt is ols bosis voor
ons oordeel.
lnformolie ler ondersteuning von ons oordeel Wij hebben onze controlewerkzoomheden bepoold in het koder von de controle von de joorrekening ols geheel en b'rj het vormen von ons oordeel hierover. Onderstoonde informolie ter ondersteuning von ons oordeel en onze bevindingen moeten in dot koder worden bezien en niet ols ofzonderlijke oordelen of conclusies.
Bentacera Registeraccountants B.V Postbus rz9 gzoo AC Drachten KvK 011oo531
bentacera.nl
@ Moterioliteil conlrole Op bosis von onze professionele oordeelsvorming hebben wijde moterioliteil voor de von de joorrekening ols geheel bepoold op € 30.000. De bij onze controle toegeposte goedkeuringstoleronties bedroogt 2Tovoor fouten en onzekerheden2%von de tolole losten' exclusief toevoegingen oon reserves, zools voorgeschreven in ortikel 2lid I Bodo' Doorb'rj zijn voor de controle von de in de joorrekening opgenomen wNT-informotie 2025' de molerioliteitsvoorschriften gehonteerd zools vostgelegd in het ControleprolocolWNT
onze mening de gebruikers von de joorrekening om kwolitotieve redenen moterieelz'tjn, zools ook
Wij houden ook rekening met ofwijkingen en/of mogelijke ofw'rjkingen die noor
voor
bedoeld in orlikel3 Bodo. Wijzijn met het olgemeen bestuur overeengekomen doi wij oon hen tijdens onze controle geconstoleerde ofwijkingen boven € 1.000 ropporleren olsmede kleinere ofwijkingen die noor onze mening om kwolitotieve of WNT-redenen relevont zijn'
Noleving onlicumulotiebepoling WNT niet geconlroleerd ln overeenstemming met het conlroleprotocolwNT 2025 hebben wijde onticumulotiebepoling, bedoeld in ortikel ì.óo WNT en ortikel 5, lid l, sub n en o Uitvoeringsregeling WNT, niel gecontroleerd. Dit betekent dol w'rj niet hebben gecontroleerd of er wel of niet sproke is von een normoverschr'liding door een leidinggevende topfunctionoris vonwege evenluele instellingen, dienslbetrekkingen ols leidinggevende topfunctionoris bij ondere WNT-plichtige otsmede of de in dit koder vereiste toelichting juist en volledig is. B. Verkloring over de in hel joorverslog opgenomen ondere informolie
Noost de joorrekening en onze controleverkloring doorbij, omvol het
joorverslog ondere
informotie, die beslooÌ uit: - het joorverslog, wooronder de progrommoverontwoording en de porogrofen; - oveaicht verschillenonolyse lncidenteel-Structureel' Op grond von onderstoonde werkzoomheden z'tjn wijvon mening dot de ondere - met de joorrekening verenigboor is en geen moleriële ofwijkingen bevot; - olle informotie bevot die op grond von BBV is vereist' Wij hebben de ondere informotie gelezen en hebben op bosis von onze kennis
informotie
en ons begrip'
verkregen vonuit de joorrekeningcontrole of onderszins, overvvogen of de ondere informolie vereisten in moteriële ofw'rjkingen bevot. Met onze werkzoomheden hebben wijvoldoon oon de ingevolge ortikel 213 lid 3 onder d von de Gemeentewet en de Nederlondse Stondoord 720. bij Deze werkzoomheden hebben niet dezelfde diepgong ols onze controlewerkzoomheden de joorrekening.
wooronder
Het dogelijks bestuur is verontwoordelijk voor het opstellen von de ondere informotie, met het joorverslog en ovezicht verschillenonolyse lncidenteel-Structureel in overeenstemming
hel BBV.
Pagina z van 4
bentacera.nl
(c) C. Beschrijving von verontwoordelijkheden mel belrekking tot de ioorrekening
Verontwoordelijkheden von hel bestuur voor de joorrekening Het dogel'rjks bestuur is verontwoordelijk voor het opmoken en gelrouw weergeven von de joorrekening in overeenstemming met het BBV. Het dogelijks bestuur is ook verontwoordel'tjk voor de finonciële rechtmotigheid von de in de joorrekening veronlwoorde boten en losten olsmede de bolonsmutoties, in overeenstemming mel de begroting en met de in de relevonte wet- en regelgeving opgenomen bepolingen, wooronder de verordening von de hÛs en hiem odviseurs omgevingskwoliteit, en voor het getrouw toelichten von de finonciële rechtmotigheid in de joorrekening. ln dit koder ís hel dogelijks bestuur verontwoordelijk voor een zodonige interne beheersing die het bestuur noodzokelijk ocht om het opmoken von de joorrekening en de noleving von