Verkenning naar een stabiel stadsbestuur voor Schiedam 2022-2026 dd 19 april 2022.docx

Verkenning naar een stabiel stadsbestuur voor Schiedam 2022-2026

Voorwoord Mogen bijdragen aan de democratie in deze tijd, ervaar ik als betekenisvol en eervol. Op verzoek van de VVD heb ik een verkenning gedaan naar de mogelijkheden van coalitievorming in Schiedam op basis van de nieuwe samenstelling van de gemeenteraad na de verkiezing van 16 maart 2022. Zoals ik van 2012 tot 2018 wethouder was voor niet één partij, maar voor alle fracties en alle Schiedammers, zo heb ik ook nu gekozen om er als verkenner open in te gaan. Ik heb deze verkenning geleid vanuit vertrouwen. Schiedam verdient een stabiel gemeentebestuur. Deze verkenning heeft plaats gevonden in de context van brede maatschappelijke ontwikkelingen. De oorlog in Oekraïne, de nasleep van de coronacrisis en de verharding in de landelijke politiek hebben als effect dat vertrouwen in de democratie onder druk staat, het publieke debat verhardt en opvattingen en voorkeuren polariseren. Dat heeft ook impact op Schiedam en de Schiedammers. De opkomst van deze gemeenteraadsverkiezingen was laag, het College van B&W heeft de afgelopen periode interne wisselingen en persoonlijke zorgen gekend, en in de Schiedamse raad leken de politieke tegenstellingen te groeien en menselijke relaties te verharden. Ook in dit verkenningsproces speelde deze dynamiek door.

Vertrouwen, openheid en collectieve afspraken over het proces zijn voor mij echter leidend geweest en gebleven! Met het belang van de stad voorop, heb ik de uitkomsten van de elf gesprekken geanalyseerd langs de lijn van mogelijkheid van inhoudelijke aansluiting en met aandacht voor samenwerking en stabiliteit van een college. De vraagstukken van deze tijd vragen om reflectie, samenwerking, diversiteit en synergie. In vertrouwen dat mijn advies daar een bijdrage aan levert, beschouw ik met dit rapport mijn opdracht als voltooid. Nathalie Gouweleeuw Schiedam, 19 april 2022

Het verkenningsproces Op 21 maart heeft de Kiesraad de definitieve uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen vastgesteld. De raadsfracties hebben 24 maart een eerste brief van de verkenner ontvangen waarin het proces werd geschetst. Daarnaast kregen zij per raadsfractie een individuele uitnodiging voor de verkenningsgesprekken. Nadat op 29 maart de installatie van de nieuwe gemeenteraad had plaatsgevonden, in aanwezigheid van de verkenner, hebben zij op 31 maart een mail van de verkenner gekregen met een korte toelichting op een startbijeenkomst. Deze collectieve start van de verkenning vond plaats op 4 april. Daar hadden de raadsfracties de gelegenheid om hun inbreng op het proces te geven en was er de mogelijkheid elkaar te bevragen over de duidingen van de verkiezingsuitslag, die in de installatieraad van 29 maart zijn gedeeld. Er zijn gezamenlijke afspraken gemaakt over de stappen in het proces, over communicatie en het adviesrapport. Alle raadsfracties waren op deze avond aanwezig. Het gesprek heeft geleid tot een aantal specifieke aanpassingen en afspraken: - De gesprekken vinden per fractie plaats met maximaal 3 personen. - Bij alle gesprekken worden dezelfde vragen gesteld (de vragen zijn door de verkenner gedeeld). - De verkenner zal tijdens het proces niet communiceren over de inhoud van de gesprekken.

- Het adviesrapport komt tot stand op basis van de uitkomst van verkenningsgesprekken en de zetelverdeling in de raad. Informatie uit andere bronnen wordt niet meegewogen. Denk hierbij aan o.a. verkiezingsprogramma’s, informatie in de media of andere informatie van derden. - De raadsfracties ontvangen op 19 april het adviesrapport. Het adviesrapport wordt op 21 april openbaar gemaakt en met de pers gedeeld. - Het verslag van de verkenningsgesprekken wordt als vertrouwelijke bijlage meegestuurd met het adviesrapport. - De wethouderskandidaten wegen mee in het advies, maar namen zullen uit privacyoverwegingen in dit stadium niet in de verslagen worden genoemd. - Op 21 april wordt het advies van de verkenner besproken in een bijzondere raadsvergadering. De elf raadsfracties hebben een persoonlijke uitnodiging ontvangen voor een gesprek met de verkenner op 6, 8, 11 of 13 april. Deze spreiding en extra ‘reserveruimte’ in het schema was gekozen met het oog op de mogelijkheid van coronabesmettingen. De volgorde van planning van de gesprekken was gebaseerd op grootte van de verkiezingsuitslag. Op verzoek en in samenspraak met de betreffende raadsfracties is er een verschuiving geweest in het gespreksschema. Het gewijzigde schema is op 8 april gedeeld met alle raadsfracties.

In elk gesprek zijn de volgende vragen gesteld:  Wilt u deelnemen aan een coalitie? En aan een college?  Wat zijn uw inhoudelijke ‘must haves’ die u aan de onderhandelingen mee wilt geven?  Hoe ziet u de samenwerking in de komende periode? In en tussen de raad, het college, de stad? Zijn er blokkades?  Wie is uw wethouderskandidaat?  Zijn er nog zaken onbesproken gebleven? Is alles gezegd? Tijdens de gesprekken is de verslaglegging regelmatig getoetst. Ook is er nog telefonisch contact geweest met enkele betrokkenen om aanvullende informatie te verkrijgen of te verifiëren. In het verslag van de verkenningsgesprekken is de oorspronkelijke volgorde op grootte van de verkiezingsuitslag aangehouden. Dit verslag is als vertrouwelijke bijlage bij dit rapport gevoegd. 2

Bevindingen De uitkomst van de gesprekken diende als basis voor het leggen van de ‘puzzel’. Uitgangspunt is een stabiel gemeentebestuur dat het beste doet voor de stad. Op basis van de criteria met betrekking tot inhoud, representatie, stabiliteit en meerderheid is het advies om de formatieonderhandelingen te starten met VVD, DENK, D66, PS en AvS. Er is een analyse gemaakt van de belangrijkste beleidsprioriteiten voor de coalitieonderhandeling, de aandachtspunten voor samenwerking en de huidige zetelverdeling in de raad. 1. Er zijn diverse inhoudelijke thema’s aangereikt als basis voor de coalitieonderhandelingen. Zeven beleidsprioriteiten zijn unaniem of door een meerderheid benoemd: - Woningbouw werd door alle raadsfracties benoemd, in het kader van meer bouwen en doorstroming, balans sociaal-midden-hoog, kwaliteit en diversiteit. - Zeven van de raadsfracties benoemden armoede als thema in het kader van het huidige beleid, zij het vanuit verschil in perspectief over de mate van effectiviteit ervan. - Zes fracties benoemden financiën als thema in het kader van begrotingsdiscipline, uitgaven met betrekking tot de gemeentelijke taken, bezuinigingen en lasten. Ook financieeltechnische elementen van de begroting werden een aantal keer genoemd.

- Zes van de raadsfracties benoemden het thema duurzaamheid in het kader van realisatie en betaalbaarheid en aanpak, zij het vanuit verschillend standpunt. - Zes fracties benoemden veiligheid in het kader van veiligheidsgevoel, ondermijning en wijze van aanpak van overlast en criminaliteit. - Zes fracties benoemden leefbaarheid als thema in het kader van straatbeeld en afval, openbare ruimte en aanpak van kwetsbare wijken. - Zes fracties benoemden het onderwerp zwemwater in het kader van beschikbaarheid.

-

Daarnaast zijn de volgende thema’s ook genoemd: Vijf fracties benoemden het thema mobiliteit in het kader van de uitvoering van de visie en openbaar vervoer. Inclusiviteit werd door vier partijen genoemd in het kader van visie, aannamebeleid, gelijkheid en kinderen. Binnenstad, statushouders en thema’s in het sociaal domein (zorg, ouderen, dierenwelzijn, onderwijs) zijn een enkele keer aan de orde gekomen.

2. Voor vertrouwen in de politiek en ‘doen wat nodig is voor Schiedam’, zijn er aandachtspunten aangereikt voor verbetering van de samenwerking. Het betreft de samenwerking met de stad, in de raad en tussen raad en college en de ambtelijke organisatie, in de coalitie en binnen het college. - Voor betere samenwerking met de stad is er aandacht gewenst voor de volksvertegenwoordigende rol van de raadsleden, zoals zichtbaarheid en meer connectie door vaker als raad op pad te gaan. Daarnaast is participatie een aandachtspunt, zoals wijkgerichte participatie, bewoners op tijd meenemen, helderheid aan de voorkant van het proces en betrekken bij uitvoering. - Binnen de raad is er behoefte aan meer samenwerking en integraliteit, zoals bij het initiatiefvoorstel Stop huiselijk geweld. Een aandachtspunt is debatteren op inhoud en minder op de persoon, aandacht voor fatsoen en omgangvormen (ook richting collegeleden, griffie en organisatie). Ook het houden aan het afgesproken proces (transparantie) en elkaar dingen gunnen maakt hier onderdeel van uit. De samenwerking met het college mag meer in de geest van het dualisme, enerzijds door wethouders aan te spreken in plaats van ambtelijke organisatie, anderzijds door vanuit het college ruimte te gunnen voor de kaderstellende rol van de raad (al in de beeldvormende 3

-

-

fase). Bereikbaarheid van collegeleden, investeren in een relatie met raadsleden en goede informatievoorziening naar coalitie- en oppositiepartijen zijn een voorwaarde voor die samenwerking. Samenwerking binnen de coalitie vraagt een gezamenlijke verantwoordelijkheid om zaken in goede sfeer te laten verlopen. Genoemde aandachtspunten zijn betrouwbaarheid over gemaakte afspraken en ruimte voor verschillen en voor bredere samenwerking in de raad. Het wordt als wenselijk gezien om aan de voorkant af te spreken hoe om te gaan met onverwachte situaties. Er is behoefte om inbreng van de oppositie te organiseren op het nieuwe coalitieakkoord (en er ook iets mee doen of uitleggen waarom niet). Over samenwerking binnen het college wordt stabiliteit als noodzakelijk gezien. Het college moet eenheid en teamspirit uitstralen. Enerzijds door gezamenlijke verantwoordelijkheid te nemen voor het geheel (o.a. door meer samenwerking tussen portefeuilles), anderzijds door elkaar iets te gunnen. Ook hier wordt aan de voorkant afspreken hoe je omgaat met onverwachte situaties genoemd als voorwaarde, waarbij reflectie op en uitspreken van twijfels en pijnpunten uit het verleden belangrijk worden geacht.

3. De huidige zetelverdeling in de raad geeft een gebalanceerd beeld. De huidige raad bestaat uit elf fracties, waarvan vijf lokale partijen (een derde van de zetels) en zes landelijke partijen (twee derde van de zetels). Daarnaast is er een gelijke verdeling tussen partijen met een links (van het midden) signatuur en partijen die zichzelf als rechts (van het midden) beschouwen. Op basis van deze analyse zijn de elf ‘puzzelstukken’ op zichzelf en in samenhang gewogen. Met als uitgangspunt een stabiel gemeentebestuur dat het beste doet voor de stad, zijn de volgende criteria zijn gebruikt om met de uitkomsten van de verkenningsgesprekken de samenstelling van een nieuwe coalitie af te wegen. - Inhoudelijke aansluiting (mogelijk). - Representatie van de zetelverdeling over het politieke spectrum. - Stabiliteit van het college. - Meerderheidscoalitie. Het advies is om de formatieonderhandelingen te starten met VVD, DENK, D66, PS en AvS. Deze coalitie representeert de ‘links-midden-rechts’ en de ‘lokaal-landelijke’ balans in de raad. Ook heeft deze coalitie een meerderheid. De progressieve-sociale-liberale diversiteit in de groep kan bijdragen aan groei en beweging. Op inhoudelijke beleidsprioriteiten, zoals doorstroming en kwaliteit woningbouw, duurzaamheid, leefbaarheid, financiën, inclusie en armoede, sluiten ze aan en sluiten ze niet uit.

De in de gesprekken genoemde wethouderskandidaten zijn personen die een team kunnen vormen op basis van bestuurlijke ervaring en vernieuwing, innovatie en stevigheid met verbinding binnen het college, met de raad en met de stad.

4