Rapport Huislijk geweld

Kijk niet weg Uitnodiging Duurzaamheidsmarkt De A bij huiselijk geweld De Werf Kethel – Kerkweg 46 C – Schiedam

Rapport opbrengsten benen-op-tafel gesprekken beschermpartners aanpak huiselijk geweld De gemeente Schiedam wenst u een gelukkig en b

Heeft u nog goede voornemens? Op onze duurzaa kunt u heel veel inspiratie opdoen. En: er zijn prijze

eerder op deze manier vorm heeft gekregen in de lokale politiek. Raadsleden, College en het werkveld stonden schouder aan schouder voor deze problematiek. Dan blijkt ineens dat politieke kleur, rol of positie niet in de weg hoeft te staan om samen verschil te kunnen maken. Daarnaast willen wij de griffie van Schiedam bedanken voor de ondersteuning. Namens de griffie heeft met name Mieke Peters maandenlang klaar gestaan voor

Voorwoord

onze werkgroep met advies en ondersteuning. Dank voor je betrokkenheid en bevlogenheid. Ook willen wij Frans Hamerslag danken voor alle benen-op-tafel sessies die hij heeft gepresenteerd. Je deed dit op je eigen wijze, integere en empathische manier. Grote dank hiervoor! Natuurlijk ook veel dank aan Bianca Berends die als inhoudelijk ambtenaar met ons mee in het diepe sprong om dit traject tot een succes te maken. We hebben er alle

Met trots bieden wij dit magazine aan. Raadsbreed en in nauwe samenwer-

vertrouwen in dat jij hier inhoudelijk verder mee aan de slag gaat.

king met het college is onze werkgroep het gesprek aangegaan met mensen uit de stad die in aanraking komen met huiselijk geweld. Als professional,

Dank ook aan de werkgroep van Rotterdam voor hun voortrekkersrol in de aanpak

als vrijwilliger, als Schiedammer. Want Schiedam is een stad waar mensen

van huiselijk geweld. Geïnspireerd door het werk van Tanya Hoogwerf, Jimmy Smet,

voor elkaar klaar staan, maar Schiedam kent ook de rafelranden en de diepe

Christine Eskes en Tjalling Vonk hebben wij in Schiedam ook een raadswerkgroep

ellende die gepaard gaat met huiselijk geweld. Tijdens de gesprekken heeft

opgericht om zelf de mouwen op te stropen en aan de slag te gaan.

iedereen zich open opgesteld. Het waren bijzondere bijeenkomsten. Daarom willen wij de stad graag de resultaten van ons raadsinitiatief aanbieden, zodat

De griffie van Rotterdam heeft ons in het begintraject geadviseerd over de aanpak

er vervolgstappen kunnen worden gezet op weg naar een Schiedam waar voor

in Schiedam. Hierdoor hebben we een prachtige webinar kunnen organiseren voor

geweld geen plek meer is. Geweld hoort immers nergens thuis!

raadsleden uit heel het Rijnmondgebied. Dank daarvoor aan Arina de Waal en Ton van Bree.

Aan het College richten we hierbij het verzoek om deze kennis duurzaam te verweven in een nog verder uit te werken uitvoeringsplan. Wij hopen het

Als laatste danken wij alle beschermpartners van de benen-op-tafel gesprekken

daarin terug te zien en zo een voorzet te kunnen meegeven aan de nieuwe

hartelijk voor jullie inbreng. Opvallend tijdens de bijeenkomsten was jullie

Raad. Tevens richten wij het verzoek aan alle beschermpartners om de

persoonlijke passie en de betrokkenheid voor het werk. Het was heel bijzonder om dit

aanbevelingen waar mogelijk en nodig door te voeren en toe te passen binnen

van zo dichtbij mee te maken.

uw organisatie/instelling. Dit is de start om met elkaar een vuist tegen huiselijk geweld te maken. Wij willen het College, in het bijzonder burgemeester Cor Lamers en

Want er is niets huiselijks aan geweld!

wethouder Patricia van Aaken, bedanken dat zij ons de ruimte en het vertrouwen heeft gegeven om deze gesprekken samen aan te gaan en een

Namens de raadswerkgroep,

prachtige bewustwordingscampagne neer te zetten. Het was een traject dat

Sandra Beenhakker, Gurcu Polat, Petra Zwang, Christien Bruggeman,

voor iedereen ook een tikje spannend was, omdat een raadsinitiatief nog niet

Anouschka Biekman en Sun van Dijk

Initiatief vanuit de Raad Vanuit de gemeenteraad in Schiedam is unaniem aangegeven dat

Geweld hoort nergens thuis, zeker niet in Schiedam!

dit onderwerp hoog op de agenda moet komen en dat dit onderwerp topprioriteit verdient. Met dit uitgangspunt zijn er zes bijeenkomsten georganiseerd. Het gaat om de volgende thema’s. 1.

Ouderenmishandeling

2.

Vrouwenbesnijdenis, huwelijksdwang en kind achterlating

3.

Gedwongen prostitutie en loverboys

4.

Kindermishandeling

5.

Psychische mishandeling

6.

Ex-partner geweld en stalking

De werkgroep biedt de Raad, het College en de beschermpartners hierbij de uitkomsten van die bijeenkomsten aan. Het betreft een beknopte samenvatting van de zes themabijeenkomsten. De verwachting is dat de gemeente Schiedam de vervolgstap zal zetten op de aanbevelingen die gericht zijn aan de gemeente en zal kijken welke opbrengst een plek kan krijgen in het uitvoeringsprogramma van Zorg & Veiligheid. De verwachting is dat deze specifieke thema’s daarbinnen een plek zullen krijgen. De aanbevelingen zijn gericht aan alle beschermpartners. Dat betekent dat sommige specifiek aan de gemeente gericht zijn, maar andere juist specifiek voor het werkveld. Per hoofdstuk worden ook diverse tips gegeven. Deze zijn door de werkgroep niet allemaal opgenomen als aanbeveling, maar voor alle beschermpartners interessant om over te nemen waar mogelijk en nodig.

Niemand wil een nieuwe Humeyra of een nieuw Maasmeisje. Maar huiselijk geweld is voor een deel van onze inwoners wel dagelijkse realiteit. En dat uit zich niet alleen in de vorm van fysiek geweld maar gaat vaak gepaard met psychisch geweld: het hebben van controle en macht over de ander. Dag in dag uit. In de ‘echte wereld’ en op social media. Huiselijk geweld gaat ook over gebrek aan aandacht, onvoldoende zorg of dagelijks te weinig gezond voedsel krijgen van je ouders. Het gaat over gedwongen worden tot seksuele handelingen die je absoluut niet wilt. En dat geldt voor zowel jongens/mannen als voor meisjes/vrouwen. Het is ook door je kinderen worden opgesloten en beroofd worden van je pensioentje. Zoiets heeft altijd giga-impact voor de rest van je leven. Hier iets aan doen door bewustwording aan de ene kant en het bevorderen van verbinding en samenwerking tussen zorg, welzijn en veiligheid aan de andere kant, kan bijdragen aan een vermindering van het aantal (ernstige) gevallen van geweld achter de voordeur. Want niet alleen het aantal gevallen baart zorgen, (vooral) ook de ernst van de geweldpleging. Geweld achter de voordeur is helaas van alle tijden en zullen we niet volledig uit kunnen bannen. Huiselijk geweld uit de taboesfeer halen is al een belangrijk doel: het kan iedereen overkomen en het is juist goed om erover te praten.

Tips Omgaan met geld en dat vervolgens ook nog uit handen moeten geven, brengt in elk geval een verhoogd risico met zich mee. Enkele tips hierover:

Ouderenmishandeling

•

Een aantal organisaties waaronder ABN Amro, Rabobank en de ING heeft de handen ineen geslagen en samen met het ministerie van VWS de informatiebox Financieel Veilig Ouder Worden samengesteld. Deze informatiebox kun je aanvragen via de site www.ikvermoedhuiselijkgeweld.nl.

•

De ING verstrekt een tweede pas met een beperkt budget. Deze kun je dan meegeven aan degene die je boodschappen gaat doen. Op deze manier kunnen ze niet je hele rekening leegtrekken. Ook Albert Heijn hanteert een dergelijk systeem: een speciale boodschappenpas biedt ruimte voor een beperkt budget en is daarmee veilig in handen van de mantelzorger.

•

Met ervaringsdeskundigen werken helpt prima. Die snappen immers precies waarop je vast kunt lopen. Ze zijn het levende bewijs dat je digitaal bankieren wel kunt leren.

•

In de bibliotheek worden goede cursussen gegeven aan ouderen waarbij ze stapsgewijs en doelgericht met de digitale wereld leren omgaan. Daarbij zou de bibliotheek nog met andere partners kunnen samenwerken, zodat er meer mensen gebruik maken van de cursus.

•

Bij het Zimmertje leren ze de ouderen spelenderwijs om Tikkies te sturen. Ze zitten bij elkaar en dan maak je om de beurt wat over naar iemand die dat vervolgens weer naar jou terug over maakt. Oefening baart kunst.

•

Als je de taal niet machtig bent, loop je ook tegen risico’s aan als het gaat om bijvoorbeeld digitaal bankieren. Goede voorlichting in de taal van herkomst zou hierbij kunnen helpen.

Financiële uitbuiting/mishandeling Vooral oudere mensen kunnen plotseling in een kwetsbare situatie terechtkomen. Van de ene dag op de andere word je afhankelijk van een mantelzorger. De kwetsbaarheid in zo’n situatie neemt dan toe. Veel privégegevens moeten worden gedeeld. Deze afhankelijkheidspositie kan een hoop schaamte meebrengen waardoor erover praten ingewikkeld kan zijn. Dat wordt nog minder makkelijk als vertrouwen in het geding komt. Daarbij komt dat in onze maatschappij tegenwoordig bijna alles digitaal moet worden aangevraagd en dat is voor veel ouderen vaak lastig. Het aanvragen van bijvoorbeeld een OV-pas of stadspas zou eigenlijk veel eenvoudiger moeten zijn. Van belang is om als mantelzorger en als (vrijwilligers-)organisatie niet te snel en te vaak dingen over te nemen; het is beter om even goed na te gaan wat iemand nog wel kan, zodat de persoon zoveel mogelijk in zijn eigen kracht blijft staan. Wanneer er vervolgens sprake is van financiële uitbuiting, komt er opnieuw schaamte om de hoek kijken. “Had je maar niet je pasje en je pin moeten geven” en daarnaast is het erg moeilijk om er voor uit te komen dat je bestolen wordt door je eigen naasten.

Fysieke mishandeling Tegenwoordig moeten mensen met dementie langer thuis blijven wonen. Dat geeft veel frictie tussen partners, ouders en/of kinderen. Want wat doe je met een partner die midden in de nacht naar buiten wil omdat het dagnachtritme verstoord is? Hoe houd je die tegen en wat doet dat slaaptekort

vervolgens met je. Het kan mensen tot irritatie en wanhoop drijven en dan ben je al heel snel dichtbij uitingen van fysieke mishandeling. De pleger handelt dus ook vaak uit ergernis, wanhoop en onmacht en reageert uit ongeduld en overbelasting. Bij fysieke mishandeling is het in elk geval van belang om de politie of veilig thuis in vroeg stadium in te schakelen om de – vaak heimelijke - vicieuze cirkel van geweld te doorbreken. Er zijn dan meerdere mogelijkheden, bijvoorbeeld een stop gesprek voeren met de pleger of in zwaardere situaties door een tijdelijk huisverbod in te stellen. Tips • In Nederland worden er relatief weinig meldingen gedaan. Er kan bij Veilig Thuis ook altijd een adviesvraag gesteld worden waardoor overbelasting kan worden besproken en daarmee geweld wordt voorkomen. Alle betrokkenen kunnen in principe anoniem blijven bij een adviesvraag. Bij een melding worden de namen van de melder, slachtoffer en (voor zover bekend) dader wel geregistreerd. •

Werkgevers moeten zich meer inzetten om te voorkomen dat de mantelzorgers die ze in dienst hebben overbelast raken. Je hebt recht op mantelzorgondersteuning; dit zou meer bekendheid moeten krijgen.

•

Ook respijtzorg is nog behoorlijk onbekend. Daarbij neemt iemand tijdelijk de zorg van de mantelzorger over. Voor een vast moment in de week zodat de mantelzorger naar een cursus of hobby kan, of voor een weekend om de mantelzorger een korte break te gunnen. Bij deze respijtzorg, die geleverd wordt door bijv. Minters of geregeld wordt via een mantelzorgmakelaar, wordt altijd gekeken naar een zo goed mogelijke match tussen inval-mantelzorger en patiënt.

•

Een blinde vlek is agressie van verstandelijk beperkte kinderen naar ouders en/of hulpverleners toe. Vooral ouders melden dit vaak niet. Een goede training voor vrijwilligers van “klik aan” helpt prima voor dit soort situaties.

•

•

Van belang is dat er dan een goede link wordt gelegd met de reguliere zorg. •

De AVG is vaak een obstakel waardoor mensen niet goed doorverwezen worden of er wordt geen terugkoppeling gegeven.

•

Dagbesteding kan ook respijt geven. Geef bij de aanvraag voor dagbesteding aan wanneer er sprake is van (dreigende) escalatie door overbelasting van de mantelzorger. Dan kan de aanvraag met extra spoed opgepakt worden.

Mishandeling door een professional Mishandeling door bijvoorbeeld een taxichauffeur of huishoudelijke hulp komt helaas ook voor. Mensen worden onjuist bejegend, te ruw behandeld en soms ook door hun hulp bestolen. Rotte appels zijn helaas in elke beroepsgroep te vinden en vooral dementerende ouderen kunnen zich moeilijk verweren. Maar vaak komt een ruwe behandeling ook voort uit het feit dat deze beroepen relatief zwaar zijn. Er wordt onder tijdsdruk gewerkt waardoor tijd ontbreekt voor persoonlijke aandacht of begrip. Door vileine aanbestedingstrajecten en doorgeschoten marktwerking worden budgetten zo scherp neergezet dat er geen ruimte meer is voor persoonlijke aandacht. Dit valt officieel niet onder huiselijk geweld, maar het raakt er wel aan. De relatie tussen pleger en slachtoffer is een zakelijke i.p.v. een persoonlijke. Bij Veilig Thuis kan hiervoor niet worden gemeld, maar advies vragen kan wel. Tips • Ga het gesprek aan. •

Gaat het om een collega en is er sprake van mishandeling of financieel misbruik? Maak gebruik van de vertrouwenspersoon of meldpunt bij de instelling waar je werkt en kaart het probleem aan.

•

Ook bij mensen met een migratieachtergrond is het goed om dit thema onder de aandacht te brengen, bijvoorbeeld in het Turkse centrum. Zeker voor mensen uit de eerste generatie.

Maak gebruik van de klachtenregeling van het bedrijf of de organisatie waar de hulp of chauffeur in dienst is. Vaak zijn deze in dienst bij organisaties die worden aangestuurd door ROGplus. Ook daar kunnen misstanden worden gemeld.

Bij laagdrempelige voorzieningen, zoals Buurtvrouw en bij het Wijkondersteuningsteam (WOT), komen makkelijker gesprekken op gang en daaruit blijkt dan vaak een overbelasting van de mantelzorger.

Lukt het niet om er in gesprek met elkaar uit te komen, dan kan de wijkagent hierin eventueel alsnog een (bemiddelende) rol spelen.

Aanbevelingen bij ouderenmishandeling •

Richt in Schiedam, net zoals in diverse andere gemeenten, een “Lokale Alliantie” op. In deze alliantie werken professionals zoals politie, notarissen, banken, de thuiszorg en de gemeente samen tegen financieel ouderenmisbruik. Misbruik van pinpassen, volmachten of plotselinge testament wijzigingen wordt zo eerder gesignaleerd en opgepakt.

•

Zorg voor meer aandacht voor ruimte/lucht voor mantelzorgers. Veel van de fysieke en psychische mishandeling bij ouderen komt voort uit onmacht van mantelzorgers die overlopen. Er moet meer mantelzorgondersteuning komen in de vorm van respijtzorg, dagbehandeling voor ouderen of lotgenoten contacten

Donderdag 17 juni organiseerden Schiedamse raadsleden een gesprek met partners in de stad rondom ouderenmishandeling. Samen werd gekeken naar wat je tegen komt en hoe je elkaar daarmee kunt ondersteunen. Want dit moet je samen aanpakken, dat werd wel duidelijk. Door bijvoorbeeld te zorgen voor wat lucht en afstand in een moeilijke situatie. Gewoon gaan wandelen met bewoners die het even niet meer zien zitten. Of gebruik maken van de adviesfunctie van Veilig Thuis als een melding je te ver gaat. Dat kan gewoon anoniem. Ook voor financiële uitbuiting werden er tips uitgewisseld zoals bijvoorbeeld een extra bankpas met een beperkt weekbudget erop. Het was een waardevolle bijeenkomst waar wij veel van hebben opgestoken. Wij zijn benieuwd naar het vervolg. Binnenkort volgt een bijeenkomst over gedwongen huwelijken en vrouwenbesnijdenis en na de zomer o.a. kindermishandeling en (ex) partnergeweld. We moeten niet wegkijken van de lelijke kanten. Juist door die onder ogen te zien en samen actie te ondernemen herstellen we het mooie gezicht van

“Ouderenmishandeling, we kunnen niet wegkijken”

Schiedam!

- Column Mieke Wigmans

Schiedam is een stad om trots op te zijn en een stad met vele gezichten. Schiedam is ook een stad met armoede en veel mensen met onderliggende problemen. Wanneer mensen stress hebben van diverse problemen kunnen ze de frustraties afreageren op mensen in hun directe omgeving. Dan kunnen ze harde dingen zeggen en valt er soms een klap. Of “lenen” ze even geld van de rekening van hun bejaarde moeder die dat toch niet merkt. Het kan van kwaad tot erger gaan en voor je het weet zie je geen uitweg, zowel als slachtoffer en dader. Organisaties die makkelijk bij de mensen binnenkomen en waar de deur openstaat voor een praatje en een prakkie zien de vele gezichten van Schiedam. Ze zien de hartverwarmende kameraadschap maar ook de rauwe ellende, schaamte en wanhoop die te maken hebben met huiselijk geweld.

Maakt u zich zorgen over iemand die mogelijk mishandeld wordt? Maak het bespreekbaar! Praat erover met iemand die u vertrouwt en/of vraag advies bij Veilig Thuis: www.veiligthuisrr.nl Dat kan ook via de chat of bel gratis op 0800 2000. Bij direct gevaar, bel 112.

op een vorm van zeer ernstige kindermishandeling, een plek te kunnen geven. Daarnaast is het voorkomen dat jonge meisjes op vakantie (dat kan ook in landen in Europa zijn!) worden besneden een punt van aandacht.

Vrouwenbesnijdenis, huwelijksdwang en kind achterlating

Vrouwenbesnijdenis In Nederland wonen 40.000 vrouwen die met besnijdenis te maken hebben of hebben gehad. Deze vrouwen komen voornamelijk uit Somalië, Eritrea en Egypte. Er zijn drie vormen van besnijdenis. Het weghalen van de clitoris, het dichtnaaien maar alles verder wel intact laten en tot slot het wegschrapen van alles, verwijderen van de schaamlippen en dichtnaaien waarbij alleen een klein gaatje ter grootte van een lucifer open blijft voor urine en menstruatie. Als reden wordt opgegeven dat meisjes daarmee bevrijd worden, maar de werkelijke reden is dat meisjes daarmee een goede huwelijkskandidaat zijn. Het betreft een cultuuruiting en wordt niet ontleend aan de Koran of de Bijbel. Vrouwenbesnijdenis is in Nederland sinds 1993 verboden. Besnijdenissen zorgen ook voor een hoog gezondheidsrisico. Denk daarbij aan problemen met menstrueren en rond de bevalling. Kennis en voorlichting is een belangrijk instrument. Het thema direct aansnijden blijft daarbij lastig, het is een groot taboe. Het is dus van belang een breder thema te bespreken en vrouwenbesnijdenis als onderwerp erin te verwerken. Er is behoefte aan traumaverwerking om de verminking, die neerkomt

Tips • Bij het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG), huisartsen, wijkteams en scholen moet hier meer aandacht voor zijn. Er is een kennisachterstand op dit onderwerp bij die instellingen. •

Ook over de manier waarop het onderwerp ‘vrouwenbesnijdenis’ ter sprake kan worden gebracht, zouden de hulpverleners meer moeten leren, bijvoorbeeld met gesprekstechnieken.

•

Maak gebruik van ervaringsdeskundigen en sleutelfiguren. Zowel voor voorlichting aan de potentiële slachtoffers als voor voorlichting aan professionals.

•

Voordat je over zo’n onderwerp spreekt, is er een vertrouwensband nodig waarbij je elkaar over en weer leert kennen. Juist bij laagdrempelige maatschappelijke initiatieven zijn de voorwaarden om over dit soort onderwerpen te spreken aanwezig. De professionele organisaties en de maatschappelijke initiatieven kunnen elkaar hierbij aanvullen.

Gedwongen huwelijk en kindachterlating Huwelijksdwang is echt een woord uit het “Westen”. Hiervan is sprake wanneer één van de partners wordt gedwongen met iemand te trouwen waarmee hij/zij dat echt niet wil. We hebben het in deze context vooral over eer en traditie. Om tot een huwelijk te komen is er vaak sprake van twee families die met elkaar een verbond aangaan. In eergemeenschappen is een individu ondergeschikt aan de families. Er wordt vaak lang voorbereid. Eigenlijk trouwen twee families d.m.v. de individuen. Voorlichting kan helpen bij gedwongen huwelijken waar een van de partners onderuit wil. Op de site staat waar informatie te vinden is. Daar staan ook tips als ‘zorg dat je weet waar de Nederlandse ambassade zit’, ‘leer het telefoonnummer uit je hoofd’ en ‘zorg dat je kunt bellen’. Vraag om hulp wanneer je vermoedt dat je tegen je wil uitgehuwelijkt gaat worden. Naast gedwongen huwelijk is kind achterlating ook een probleem waar niet veel bekendheid over is. Een kind dat ineens uit beeld verdwijnt, baby’s die

niet ingeschreven worden of scholen die kinderen na de vakantie niet meer terugzien na een reis naar het land van herkomst. De vraag hierbij is of het schadelijk is voor het kind. Een jong kind dat bij opa en oma in het land van herkomst alle liefde en aandacht krijgt, terwijl de ouders hier constant aan het werk zijn is niet per definitie slechter af. Maar pubers wegsturen omdat de Nederlandse maatschappij te vrij is, is al een ander verhaal. Een factor die de problematiek lastiger maakt is de angst voor jeugdzorg. Dat die je kind bij je weg haalt. Dat is soms een reden om een kind dan maar naar opa en oma te sturen. Maar de kinderen komen vaak alsnog terug en dan is het lastig om hun draai in Nederland opnieuw te vinden Tips • In de gemeente Schiedam zou op dit thema beleid gevoerd moeten worden. Denk hierbij aan voorlichting voor docenten (hier bestaan pakketten voor) en bewustwordingscampagnes in de periode voor de zomervakantie. •

Leerplicht zou na de vakantieperiode actie kunnen uitvoeren door na te gaan of de kinderen daadwerkelijk op school aanwezig zijn.

•

Oog hebben voor de hechtingsproblematiek bij terugkomst.

Aanbevelingen bij vrouwenbesnijdenis, huwelijksdwang en achterlating van kinderen •

Zorg voor goede en gerichte voorlichting voor scholen en organisaties. De professionals en vrijwilligers bij de buurtinitiatieven hebben hier grote behoefte aan. Te denken valt aan de voorlichtingen van de GGD die bijvoorbeeld ook aan het CJG wordt gegeven.

•

De gemeente zou scholen beter moeten begeleiden in de pakketten met voorlichtingen die scholen aangeboden krijgen. Dit zijn er zo veel dat scholen zelf niet meer goed kunnen beoordelen welke pakketten effectief zijn. Daarnaast is het aan te bevelen om elk jaar voor de zomervakantie een bewustwordingscampagne te houden over besnijdenis, huwelijksdwang en achterlating van kinderen. Daders zijn vaak ook slachtoffer in de situatie. Probeer vroeg in het traject in te grijpen door de signalen op te pakken en door te geven aan politie of Veilig Thuis.

zijn. In Nederland wonen 41.000 vrouwen en meisjes die dit hebben ondergaan. Ook lopen elk jaar 50 meisjes tussen de 5 en 6 jaar oud de kans op vakantie besneden te worden. In het thuisland of in een privékliniek in Duitsland, Italië of Engeland. Deze moeders hebben onze steun nodig om tegen de groepsdruk in te gaan en hun dochter niet te laten besnijden. Een huisarts kan in dit soort situaties goede hulp bieden of vertrouwenspersoon zijn. Sahra Muse vertelde ons haar verhaal. Zij is een Somalische vrouw en strijdt al 30 jaar tegen vrouwenbesnijdenis. Zij geeft voorlichting aan vrouwen, jongeren en priesters en imams. Ze geeft ook training en voorlichting aan hulpverleners over hoe zij het gesprek aan kunnen gaan met deze vrouwen. Met folders en gesprekken en zelfs met een theatervoorstelling. Wat een geweldige vrouw. Zij vond dat er iets moest gebeuren en ging het gewoon doen. Daar hou ik van. Zo ben ik ook. Wel heb ik nog mijn zorgen over de kinderen vanaf een jaar of twaalf, controle mist vanaf dat

Vrouwenbesnijdenis - Column Willy Heikamp, Schiedam aan de slag

moment. Des te belangrijker is het om te luisteren naar de signalen en de verhalen. We hebben ook gesproken over gedwongen huwelijken en kind achterlating, verhalen uit Nieuwland maar ook uit Schiedam Oost zijn schrijnend. Jongeren uit Roemenië en Bulgarije die bang zijn bij opa en oma achter te worden gelaten. Niet de landen waar je misschien als eerste aan denkt maar dat gebeurt dus echt. Het zou goed zijn als Schiedam hier mee aan de slag gaat. De bijeenkomst was voor mij heel waarde-

“Vrouwenbesnijdenis? Dat komt hier gelukkig niet voor.” Het lijkt inderdaad een Ver-van-mijn-bed show. Maar ook hier in Schiedam

vol, het is duidelijk dat we in kennis en samenwerking nog grote stappen kunnen zetten.

wonen vrouwen en meisjes die besneden zijn. Ik heb sommigen ontmoet. Het is niet een onderwerp waar je zomaar met iedereen over praat. Pas als ze je kennen en er vertrouwen is kun je over dit soort dingen met elkaar praten. In Nieuwland tijdens de taalles praten we over van alles en komen ook dit soort onderwerpen op tafel. Maandagavond bij de bijeenkomst over Huwelijksdwang, kind achterlating en vrouwenbesnijdenis hoorden we over wat het betekent als je wordt besneden. Het is echt traumatisch. Dichtgenaaid zijn geeft ook nog veel pijn en klachten. Zo kan menstruatiebloed er niet goed uit en kan het zich ophopen. Soms is plassen niet goed meer mogelijk. Het is dus ook slecht voor je gezondheid. In het ziekenhuis kun je worden

Maak jij je zorgen over iemand die risico loopt om besneden te worden of is er sprake van

opengemaakt en een hersteloperatie krijgen. Als je dit hoort snap je

huwelijksdwang? Praat erover met iemand die je vertrouwt of vraag advies bij het CJG

meteen waarom meisjes uit die culturen elke maand een week ziek

Centrum voor jeugd en gezin of Veilig thuis: www.veiligthuisrr.nl

onder professionals is erg jammer en mag er eigenlijk niet zijn. Bij de niet-professionals is vaak niet bekend dat deze problematiek ook gewoon in Schiedam speelt en wat de signalen zijn. Het is belangrijk om jongeren weerbaar te maken en voorlichting te geven over wat een gezonde seksuele relatie is. Grenzen herkennen en respecteren.

Gedwongen prostitutie, mensenhandel en loverboys Loverboys Helaas gaat ook de loverboy met zijn tijd mee. Tegenwoordig ligt de nadruk meer op chantage of gedwongen prostitutie dan op loverboys. We spreken daarom liever over uitbuiting of mensenhandel. Waar het eerst nog echt om een proces van verleiden en losweken ging voordat er druk op het slachtoffer werd gezet, wordt er nu al snel overgegaan op chantage met filmpjes en grof geweld. De prostitutie gaat nu ook snel een digitale kant op, in een domein waar alles heel vluchtig kan zijn. Helaas speelt er ook op het thema seksueel misbruik nog veel schaamte mee. Vaak komt een dader ook uit dezelfde wijk waardoor erover praten lastig is. Daarnaast zullen slachtoffers zichzelf ook niet snel melden. Daarom is het zo verschrikkelijk belangrijk dat de omgeving de signalen oppakt en een melding doet. Een loverboy/girl is vaak zelf ook slachtoffer geweest van huiselijk geweld en verandert dan vervolgens in dader. Voor de daders is het lastig hierover te praten omdat ze angst hebben voor de gevolgen. Bij de slachtoffers is er veel angst en schaamte. Daarbij zie je soms dat een jongere wel aangifte wil doen, maar de ouders niet uit schaamte voor hun omgeving. Scholen zijn vaak het eerste aanspreekpunt om de problematiek te signaleren maar ook om alles in werking te zetten. Daarbij wordt een terughoudendheid geconstateerd in de meldingen.

Die verlegenheid

Tips • Scholen hebben een belangrijke signalerende functie. Zij zouden meer meegenomen moeten worden op dit thema. Als een school er onvoldoende op inzet zou een samenwerkingsverband in moeten grijpen. •

Ook maatschappelijke initiatieven kunnen een goede signalerende functie vervullen. Zeker als zij naast de slachtoffers blijven staan en meegaan naar de hulpverleners kunnen zij net dat beetje vertrouwen geven dat nodig is om de stap naar hulp te zetten.

•

Aandacht voor de nazorg aan zowel slachtoffer als dader is belangrijk.

•

Humanitas heeft een meldpunt waar nu nog onvoldoende gebruik van wordt gemaakt.

•

Kennis van de sociale kaart is van belang om een goede doorverwijzing tot stand te brengen.

Gedwongen prostitutie en mensenhandel Mensen die de taal niet spreken zijn extra kwetsbaar, zeker als ze niet gewend zijn de politie als hulpverlener te zien. Maar de helft van de slachtoffers is toch echt gewoon Nederlands. De volgende grote groep komt uit Oost Europa. Per jaar is er sprake van 6000 slachtoffers, voornamelijk in de leeftijdsgroep van 15 tot 22 jaar. Veel van hen blijven onder de radar. Tips • Laat de gemeente als aanjager actief interventies inzetten. Denk daarbij aan ambulante trajecten, maar vergeet hier vooral de uitstapprogramma’s niet in. Heb oog voor het gegeven dat de helft van de slachtoffers van mensenhandel Nederlandse slachtoffers zijn en dus vaak niet bij de reguliere interventies naar boven komen. •

Investeer in voorlichting over gezonde relaties en maak jongeren

weerbaar door ze zelfvertrouwen en veerkracht te geven. Daar kunnen maatschappelijke organisaties als Yets Foundation samen met Dock en de scholen een goede rol in spelen. •

Leer wat de signalen zijn en grijp op tijd in voordat een slachtoffer verhardt en het moeilijker wordt om hulp te accepteren.

•

Heb niet alleen oog voor het slachtoffer maar ook voor de potentiële dader.

•

Maak de onderwerpen beter bespreekbaar en zorg dat signalen daadwerkelijk worden opgepakt.

•

Pak mensenhandel door criminele organisaties voortvarend aan.

Aanbevelingen bij loverboys en gedwongen prostitutie •

Pak mensenhandel door criminele organisaties voortvarend aan. Zorg voor een duidelijke en actuele sociale kaart. Gebleken is dat verschillende hulp opties niet bekend zijn onder de beschermpartners zoals het meldpunt van Humanitas. Zorg dat er duidelijkheid is en alle beschermpartners op de hoogte zijn van waar je terecht kan.

•

Investeer in voorlichting over gezonde relaties en maak jongeren weerbaar door zelfvertrouwen te ontwikkelen en hen te leren met veerkracht en met respect met elkaar om te gaan.

•

Laat de gemeente als aanjager actief interventies inzetten. Denk daarbij aan ambulante trajecten, maar vergeet hier vooral de uitstapprogramma’s niet in. Heb oog voor het gegeven dat de helft van de slachtoffers van mensenhandel Nederlandse slachtoffers zijn en dus vaak niet bij de reguliere interventies naar boven komen.

•

Inzet tussen veiligheid en zorg bij de aanpak van gedwongen prostitutie en loverboys moet meer tot zijn recht komen. Als er sprake is van een slachtoffer situatie (gedwongen prostitutie, mensenhandel of wanneer iemand uit zijn woning wordt gezet) zou het inzetten van een zorgcoördinator een meerwaarde hebben

zelf. De verhalen die we maandagavond hebben gehoord waren intens. We hadden het ook over het verhaal op TV bij ‘Five days inside” van dat meisje die seks moest hebben met groepen jongens. Onvoorstelbaar. Jongeren weerbaar maken is belangrijk. Voorlichting via scholen ook maar je moet niet als professional “even” je verhaal doen en weer weg gaan. Je moet laten zien dat je blijft en dat je er echt voor hun bent. Elke stap met hun afgaan. Onafhankelijk van school, maar wel samenwerken met school. Dat is natuurlijk best ingewikkeld. Jongeren krijgen vaak mee, om hun problemen niet met school te delen. Daarom is het belangrijk voor externe partijen om de afstand en nabijheid goed te bewaken. Het is belangrijk om aanwezig te zijn in de wijken en signalen op te pikken. Vanuit het team dat illegale prostitutie opspoort hoorden we dat hoe eerder je erbij bent, hoe groter de kans is dat je iemand eruit kunt halen en diegene zijn of haar leven weer op

Vertrouwensband erg belangrijk bij hulp aan slachtoffers seksueel geweld - Column YETS Foundation

kan pakken. Voordat ze te veel littekens hebben en verharden. Dan wordt het moeilijker. Slachtoffers zoeken haast nooit zelf hulp. De melding komt bijna altijd van iemand anders. Let op mannen die bij een adres af en aan komen voor een half uurtje. Het viel mij op dat de grootste groep slachtoffers gewoon een Nederlandse achtergrond heeft. Je denkt vaak aan meisjes uit het buitenland, maar dat is dus niet zo. Het kunnen trouwens ook jongens zijn. De slachtoffers zijn meestal tussen de 15 en 22 jaar oud. Het was goed om bij deze bijeenkomst te zijn, dat je weet dat dit soort dingen gebeuren.

Maandag 13 september was de derde bijeenkomst waarbij raadsleden

Dat het niet jouw schuld is als het gebeurt. Als zo’n dader jou op het oog heeft, is het

in gesprek gingen met organisaties uit de stad over huiselijk geweld.

heel moeilijk om te ontsnappen. Dan ben je niet zwak. Je bent juist enorm sterk als je

Dit keer over gedwongen prostitutie en loverboys. Coach Shay, coach

er uit weet te komen en als je hulp durft aan te nemen. Iedereen heeft de focus nu op

Mayada en coach Calvin van de YETS foundation waren hierbij aanwe-

messen, wat ook een heel heftig probleem is. Maar het is belangrijk om een bredere

zig en schreven er een column over. Die kun je hieronder lezen.

blik op spelende problematieken vast te houden. We moeten er ook over blijven praten, zodat als we de signalen zien, we ook weten hoe we kunnen handelen. Goed dat hier in

Als YETS coaches staan wij naast onze jongeren. Als je onderdeel bent

Schiedam aandacht voor is. En dat wij als jongerenorganisatie gezien worden als een

van YETS hoor je bij de “YETS Family”. Door een vertrouwensband

van de organisaties die kunnen helpen.

leren wij onze jongeren goed kennen, maar wat nog belangrijker is dat zij ons ook goed leren kennen. Wij gaan “voor” in het delen van persoonlijke gebeurtenissen en ervaringen. Zo durven de jongeren ook hun zorgen, persoonlijke gebeurtenissen en ervaringen op tafel te leggen.

Maakt u zich zorgen over iemand die mogelijk slachtoffer is van seksuele uitbuiting?

Het kunnen dingen zijn waar ze zich voor schamen of mogelijk bang zijn

Bij Humanitas Prostitutie Maatschappelijk Werk www.humanitasexpertisecenrtum.nl

voor de gevolgen. Echter weten zij dat wij onvoorwaardelijk naast hen

kun je terecht voor advies en hulp. Bij www.chatmetfier.nl kun je heel laagdrempelig je

staan en aanwezig zijn bij de gevolgen, denk aan afspraken met andere

verhaal delen en informatie krijgen. Als je (kortgeleden) een nare seksuele ervaring hebt

partijen. Dit kunnen bijvoorbeeld scholen, huisartsen en hulpverleners

meegemaakt kunt u 24/7 bellen oo 0800-0188 met het Centrum Seksueel Geweld. Veilig

zijn. We onderhouden ook contact met ouders, voogden en de school

Thuis is te bereiken op 0800-2000.

Dit zorgt ervoor dat het niet duidelijk is of de problemen zijn opgepakt. Hierdoor is niet iedereen op de hoogte van de actuele situatie, waardoor geen actie ondernomen wordt. Maar realiseer je: niks doen is géén optie.

Kindermishandeling

Het meemaken van huiselijk geweld heeft op een kind erg veel impact. Huiselijk geweld gaat vaak gepaard met schuldenproblematiek en armoede. Ouders zijn vaak bang dat kinderen uit huis zullen worden geplaatst en de loyaliteit van kinderen naar de ouders toe is enorm groot. In die context is het ook altijd van belang om het verhaal van de pleger te horen. In een vechtscheiding kunnen ouders elkaar van van alles beschuldigen en daar hoeft niet altijd een kern van waarheid in te zitten. En de plegers hebben vaak zelf ook een verhaal. Ze doen het vaak uit onmacht of omdat ze geen uitweg meer zien. Hoe kun je signalen herkennen van kinderen dat er iets niet goed gaat in de thuissituatie? Daarbij hoort dan ook de vervolgvraag: welke stappen kunnen er ondernomen worden. Kijkend naar school, familie/ vrienden, wijkteams, veilig thuis en sleutelfiguren in de wijk. Er is een aantal obstakels waardoor signalen soms niet goed opgepakt worden in de zorgketen. Je ziet dat organisaties toch nog steeds langs elkaar heen werken en allemaal een stukje weten van een gezin. Zo wordt ook niet door iedereen Sisa gebruikt. Juist bij complexe problemen gaat het vaak fout. Iedereen vindt dat het de eigen expertise overstijgt en uiteindelijk neemt niemand de verantwoordelijkheid. De AVG speelt hierin een nadelige rol.

Zo krijgt bijvoorbeeld ook de politie geen terugkoppeling wat er verder gebeurt met een gezin.

Een ander probleem gaat schuil in de administratieve rompslomp. Ook dit kan verlammend werken om de formele procedure in gang te zetten. De tussenschotten tussen bijvoorbeeld volwassenenzorg en jeugdzorg kan hierbij als complicerende factor werken. Tot slot zien we de oplopende wachtlijsten, waardoor je niet direct kunt handelen in een bepaalde situatie. Voor een school is het dan moeilijk om aan te zien dat een kind in die onhoudbare situatie moet blijven zitten, omdat er nergens plek is. Dit kan zelfs een half jaar duren en als docent kan dat je opbreken om dat aan te moeten zien. Voor scholen is het sowieso lastig om een goed beeld te hebben welke hulpverleningsinstantie of welk wijkteam je moet hebben voor het kind. Op één school zitten kinderen uit meerdere gemeenten, die het allemaal net anders hebben ingericht. In deze zoektocht gaat (te) veel energie zitten. Ook de informele zorg (denk aan buren, wijkcentra of activiteiten in de wijk) komen situaties tegen. Zij krijgen veel te horen omdat de gesprekken op een informele manier plaatsvinden, bijvoorbeeld tijdens een sportactiviteit. Vervolgens is het lastig om stappen te zetten naar de formele zorg. Niet alleen omdat het vertrouwen dan aangetast wordt, maar ook omdat de weg naar de (juiste) hulpverlening zeer moeilijk te vinden is. En omdat zij geen terugkoppeling (mogen) krijgen vanwege de AVG.

Voor mensen die te maken krijgen met huiselijk geweld kan de impact groot zijn. Zowel voor de formele als informele zorg is het zeer intens om zulke situaties mee te maken. Je hebt daarbij ook te maken met veel calamiteiten die plaats vinden, want niet alles is te voorkomen. Als het mis gaat ligt het vaak niet aan één persoon, maar is er iets mis gegaan op meerdere plekken in de keten. Na een calamiteit zie je dat er iemand “gestraft” moet worden en worden regels aangescherpt. Maar het zou meer opleveren als we met elkaar die casus analyseren en kijken hoe de keten verbeterd kan worden. Bij scholen en bij maatschappelijke initiatieven is er vaak geen ondersteuning na het meemaken van schrijnende of heftige incidenten. Je gaat gewoon door. Terwijl erover praten oplucht en ter lering kan dienen.

Tips • Schotten weghalen tussen jeugd en volwassenenzorg •

Administratieve rompslomp verminderen

•

AVG regels in deze situaties vergemakkelijken

•

Informele zorg moet meer zichtbaar zijn voor de formele zorg

•

Verkorten van de wachtlijsten

•

Scholen ontlasten in het zoeken naar de juiste hulpverleningsinstantie.

•

Geef de pleger ook een stem

•

Met alle instellingen één keer per jaar een casus bespreken waarbij de ketenzorg mis is gegaan. Niet om een schuldige aan te wijzen, maar om de vinger op de zere plek te leggen

•

Zorg voor goede ondersteuning/nazorg binnen de (professionele) organisaties voor de medewerkers.

Aanbevelingen bij kindermishandeling •

Scholen moeten een goede werkwijze ontwikkelen en vormgeven voor hoe te handelen tijdens heftige incidenten op het gebied van huiselijk geweld. Maar er moet ook ondersteuning zijn van de professionals die een kind begeleiden. Zorg voor een goede achtervang zodat deze professionals op de scholen hierin goed begeleid worden want soms hebben deze casus erg veel impact.

•

Kom als beschermpartners van kindermishandeling eens per jaar samen. Kindermishandeling is een vorm van huiselijk geweld waarbij ontzettend veel partners betrokken zijn. Van scholen tot zorg tot welzijn, bij geen andere vorm van huiselijk geweld zijn zoveel verschillende lagen betrokken bij de leefomgeving van een kind. Bespreek tijdens de jaarlijkse bijeenkomst een casus waarbij de ketenzorg mis is gegaan. Niet om een schuldige aan te wijzen, maar om de vinger op de zere plek te leggen en op die manier te leren van elkaar en sneller en gerichter te kunnen handelen in de toekomst.

•

Scholen moeten worden ontlast in het zoeken naar de juiste hulpverleningsinstantie. De zorgketen is complex geworden door de regelgeving, wachtlijsten en de schotten tussen volwassenen en jongeren. Het doorbreken van deze complexiteit zou de oplossing zijn.

Het was fijn om met elkaar te praten over wat we tegen komen en waar dingen beter kunnen. Want wat er met Danny is gebeurd is natuurlijk heel erg heftig, maar leerlingen die zo vast zijn gelopen dat er geen ruimte meer in hun hoofd is voor onderwijs, is mijn dagelijkse realiteit. Je gaat het onderwijs in om les te geven, om kinderen dingen te leren zodat ze goed hun toekomst tegemoet kunnen gaan. Maar ook afgelopen weken was ik weer zo druk met leerlingen die in de knel zitten, dat ik amper toe kwam aan mijn gewone werk en eigenlijk ook geen tijd had voor deze column. Terwijl ik graag aandacht vraag voor dit onderwerp.

Column Kindermishandeling

- Column Diane Voskamp & Inge van Wingerden ‘De Internationale Vos’

“Drie mensen hebben het verschil gemaakt in mijn leven.” Zo vertelde Danny Dijkhuizen. Danny was landelijk nieuws toen de toenmalige vriend van zijn moeder in een tornado van razernij zijn moeder en broertjes om het leven bracht in de Schiedamse wijk Nieuwland. Hij was 11 jaar oud. Maar nu stond hij voor ons, al 29 jarige boom van een vent, te vertellen hoe drie mensen hem echt gezien en gehoord hebben en dat jochie weer vertrouwen hebben gegeven. Een verhaal van hoop en veerkracht. En een van die drie mensen was zijn leraar van groep 8. Die zag dat hij niet dat vreselijke verhaal was, maar Danny. Natuurlijk met die vreselijke ervaring en dat gemis, maar ook met alles wat hij te bieden heeft. Dat het in dit geval gaat om mijn collega Taco die nog steeds, elke dag weer, zijn leerlingen echt wil zien en horen maakte het extra bijzonder. Een echt Schiedams verhaal bij een bijeenkomst over kindermishandeling. Het raakte ons allemaal. Op 4 oktober organiseerde de gemeenteraad van Schiedam voor mensen uit het onderwijs, de hulpverlening, politie, WOT’s en bewonderinitiatieven een bijeenkomst over kindermishandeling. Er waren gelukkig veel vertegenwoordigers van scholen.

Want als er constant ruzie is thuis en een leerling met haar moeder het huis uit wordt gezet, dan moet er iets gebeuren. Natuurlijk kan mijn leerling dan niet aan school denken. En als je dan hoort hoe lang de situatie thuis al zo explosief was, dan doet dat wat met je. Een heerlijk kind, dat denkt dat zij de oorzaak is van alle problemen thuis. Dat denkt dat niemand er voor haar is. Dat op school blij was in een veilige haven te zijn. En dat zijn we vaak. Dat is ook belangrijk, maar soms maak je je echt grote zorgen. En dan is er professionele hulp nodig. Dan moet je snel kunnen schakelen en moet er voldoende plek zijn waar kinderen en gezinnen op kunnen worden gevangen. Als scholen kunnen we een vertrouwensband opbouwen met de kinderen, maar we moeten het echt samen met de professionals doen. We hebben daarbij allemaal last van de strenge regels rondom privacy en de wachtlijsten bij zorg. Maar het zou ons als school al helpen als we bijvoorbeeld meer gebruik kunnen maken van gezinsspecialisten. Het is belangrijk dat de verschillende werelden van thuis, vrijwilligersclubs, scholen en hulpverlening goed op elkaar aansluiten. Hulpverlening is vaak onder kantooruren, maar de problemen houden dan niet op. Dat hoorden we ook van de maatschappelijke initiatieven zoals J&S. Maar ook de professionals lopen vast door de wachtlijsten voor trajecten.

En ze liggen daarbij enorm onder een vergrootglas. Hebben het gevoel het nooit goed te doen. Een van de raadsleden vroeg of er voor ons ook begeleiding is en of wij ergens terecht kunnen als we heftige dingen zien en meemaken. Een mooie vraag. Leraren gaan eigenlijk vaak gewoon door. Helaas zijn er soms incidenten, maar soms kan er daarna pas hulp worden geboden omdat die hulp dan pas geaccepteerd wordt. Want een leerling en de ouders moeten er ook voor open staan. Ook daar liep ik verleden week weer tegenaan. Bij ons op de Internationale VOS moeten we leerlingen in twee jaar tijd voldoende klaarstomen voor het “gewone” onderwijs. Maar we zijn met zoveel meer bezig dan alleen maar taal en onderwijs. Je durft vaak toch pas iemand “los” te laten als je zeker weet dat diegene de juiste hulp gaat krijgen. Daar zou de gemeente misschien best bij kunnen helpen.

Heb jij te maken met huiselijk geweld of maak jij je zorgen om iemand? Bij direct gevaar bel 112. Voor advies en hulp bel Veilig Thuis: www.veiligthuisrr.nl en 0800 2000 of kijk voor informatie op de website van de gemeente: www.schiedam.nl/huiselijk-geweld

Psychisch geweld is echter niet expliciet strafbaar als geweldsvorm op zich. Vaak wel in combinatie met fysieke, seksuele of kindermishandeling, maar niet op zichzelf. Terwijl het ver kan gaan: bijvoorbeeld door camera’s in huis en trackers in de auto. Het zou goed zijn als dit strafbaar wordt. Dit is in andere landen -zoals Engeland- al wel het geval.

Psychische mishandeling

Psychische mishandeling is emotionele terreur. Het hersenspoelen van een slachtoffer totdat die er van overtuigd is niets waard te zijn en denkt kleinering en vernedering te verdienen. Ook manipulatie, dwang en controle zijn vormen van psychische mishandeling. Wanneer dit plaatsvindt door een partner, kind of een ouder valt het onder de noemer huiselijk geweld. Gebeurt het door een kennis of een collega, dan is het wel psychisch geweld, maar is het geen huiselijk geweld. De gevolgen van psychisch geweld zijn vergelijkbaar met die van lichamelijk en seksueel geweld. Het geeft dezelfde fysieke en psychische klachten. Psychisch geweld kan uitmonden in daadwerkelijk lichamelijk en seksueel geweld, stalking en femicide, maar psychisch geweld op zich is al verwoestend genoeg. En helaas worden kinderen soms ook slachtoffer van psychische mishandeling. Of ze worden als pion ingezet door een ouder die de andere ouder psychisch mishandeld. Bij kinderen uit psychische mishandeling zich vaak in gedragsproblemen. Psychisch geweld komt in alle lagen van de bevolking voor. Driekwart van de daders is man, maar er zijn ook vrouwelijke daders. Het frustrerende is dat er aan de buitenkant bij de slachtoffers niets te zien is.

Kenmerkend aan een dader is dat hij/zij controle wil hebben. Hij heeft het vermogen om iemand te bespelen en te vleien, vaak met een enorme charme. Maar bij tegenspraak slaat de stemming ineens om. Er wordt heftige druk toegepast bij de geringste vorm van een weerwoord. Op deze manier probeert een dader de persoon op afstand te besturen. De kans dat een dader het in een volgende relatie weer gaat doen is erg groot, vooral als deze narcistische trekken heeft. Ook binnen die context moet er oog zijn voor de daders. Daders blijken niet zelden ook slachtoffer geweest te zijn in het verleden. Die hebben vaak te maken met een verkeerd aangeleerde ‘coping’. Als je vermoedt dat er sprake is van een situatie van psychische mishandeling, wees dan niet terughoudend om dit aan te kaarten. Als je bang bent om een vriend(in) kwijt te raken als je ernaar vraagt moet je je bedenken dat een vraag stellen omdat je je zorgen maakt altijd goed is. “Ik maak me zorgen. Je komt bijna nooit meer, is er iets aan de hand?” En vooral: “Ik wil er voor je zijn”. Werp geen drempel op om contact met jou op te nemen. Je kunt ook een melding doen bij de politie. Let op: een melding is iets anders dan aangifte. Bij een melding kan de politie de locatie al in het systeem zetten.

Dan weten de collega’s dat als er wederom een melding komt dat er wat aan de hand is op dat adres, dat er sprake is van een onveilige situatie waar snel op gereageerd moet worden. Dat noemen ze bij de politie “afspraak op locatie”. Je kunt ook een “afspraak op persoon” maken. Dan sta je als persoon in het systeem. Samen wordt er gekeken wat er mogelijk is voor slachtoffers en misschien is er ook behandeling en begeleiding mogelijk bij daders. Zo kunnen slachtoffers geholpen worden om weer weerbaarder te worden. Het is lastig precies aan te geven wanneer een relatie feitelijk ongezond is. Het is heel ingewikkeld en frustrerend wanneer mensen ervoor kiezen om in een relatie te blijven. Je kunt het gesprek aangaan over waar je je zorgen

over maakt en wat je de ander gunt. Blijf vertellen dat je er voor ze bent en geef aan wat de hulp opties zijn. Dat is een oproep aan ons allemaal Filomena is een nieuw centrum waarbij je ook terecht kan voor voorlichting en advies vragen. Slachtoffers kunnen vaak heel goed toneel spelen. Een veilige haven zijn voor een slachtoffer is belangrijk, maar als je de afweging maakt dat iemand niet veilig is, moet je wel iets doen. Hoe lastig het ook is om de geweldspiraal te doorbreken en om fysiek en/of seksueel geweld te voorkomen. Neem contact op met de professionals of doe een melding. Het is niet altijd duidelijk waar je terecht kunt voor deze vorm van geweld. Er is immers geen zichtbaar letsel en het is op zichzelf niet strafbaar. Tips • Spreek uit dat jij je zorgen maakt over de situatie. •

Maak een melding van de situatie bij de politie (een melding is geen aangifte)

•

Kijk op www.schiedam.nl/huiselijk-geweld voor informatie en doorverwijzing (o.a. naar Filomena).

•

Blijf oog houden voor de dader, deze is vaak ook slachtoffer geweest. Hier zijn ook praatgroepen voor mogelijk en/of ervaringsdeskundigen.

•

Ambulante trajecten zouden ingezet moeten worden.

•

Er is nog maar weinig oog voor psychische mishandeling maar dat is onterecht. Psychische mishandeling kent dezelfde gevolgen als lichamelijke mishandeling en daar zou meer hulpverlening op gericht moeten zijn.

•

Hulpverleners zouden training moeten krijgen in het herkennen van psychisch geweld

Aanbevelingen bij psychisch geweld •

Creëer meer bewustwording voor psychische mishandeling. Professionals moeten daarnaast eerder de signalen van psychisch geweld herkennen zodat er ook sneller de passende zorg geboden kan worden.

•

Het recidive risico bij plegers van psychisch geweld is ontzettend hoog. Houd oog voor de plegers. Zij moeten de cirkel van geweld doorbreken. Zij zijn vaak zelf ook slachtoffer geweest of hebben nooit een gezonde coping strategie aangeleerd. Hiervoor zijn praatgroepen en lotgenotengroepen van groot belang.

•

Pleit als politiek voor het expliciet strafbaar stellen van psychisch geweld. Op dit moment is psychisch geweld niet expliciet opgenomen in het wetboek van strafrecht. In landen als Engeland is dit wel al ingevoerd en is er een grote bewustwordingscampagne gestarten heeft dit geleidt tot dubbel zoveel aangiften en veroordelingen.

“Je wordt toch niet geslagen? In iedere relatie is wel eens ruzie.” Maar het is erg belangrijk om er tóch met iemand over te praten. Als je gekleineerd, gemanipuleerd of bedreigd wordt, veroorzaakt dit net zoveel trauma en stress als lichamelijke of seksuele mishandeling. Bovendien kan het hier een voorbode van zijn. Op donderdag 14 oktober was de vijfde benen-op-tafel bijeenkomst over huiselijk geweld van de gemeenteraad van Schiedam met partnerorganisaties in de stad. Christine Clement vertelde daar over wat het nieuw opgerichte Centrum Huiselijk Geweld en Kindermishandeling, Filomena, kan doen voor slachtoffers van dreigende situaties met psychische terreur. Filomena is er voor alle slachtoffers en zijn of haar kinderen uit de regio Rotterdam Rijnmond. Iedereen is welkom, voor mannen, vrouwen en kinderen. Je kunt ook zonder doorverwijzing bij Filomena binnenlopen als je hulp of informatie nodig hebt. Dat kan op de dinsdag en de donderdag tussen 9:00 uur en 12:30 uur. Op andere dagen kun je contact opnemen via 010-6681996 of via het contactformulier.

Psychische mishandeling net zo schadelijk - Column Christine Clement Centrum huiselijk geweld en kindermishandelin

“Je bent dom, lelijk en ik schaam me voor je. Je boft maar dat ik nog naar je omkijk. Want niemand wil nog wat met jou te maken hebben.” Als je dit elke dag te horen krijgt van je partner ga je het na verloop van tijd geloven. Daardoor hebben mensen niet altijd door dat ze psychisch worden mishandeld. De relatie begint vaak goed. Je nieuwe vriend(in) lijkt een lot uit de loterij. Misschien valt je op dat hij of zij een beetje jaloers is? Dat is misschien ook wel leuk, je merkt op die manier dat hij of zij van je houdt. Maar geleidelijk aan wordt het minder fijn. Je mag niet meer zelf weten met wie je omgaat, wat je eet, hoe je je kleedt of waar je je geld aan uitgeeft. Misschien mag je niet meer met je familie of vrienden afspreken zonder zijn of haar toestemming. Je vriend of vriendin wil steeds weten waar je bent en wat je doet. Je moet dit vertellen of je wordt gevolgd via je mobiel of camera’s. Je zelfvertrouwen wordt steeds kleiner door nare opmerkingen. Je durft niet meer te zeggen dat je het gedrag van je partner niet fijn vindt. Je bent zelfs bang geworden voor je eigen partner. Jouw eigen thuis voelt niet meer veilig. Door de omgeving wordt psychisch geweld niet altijd als ernstig gezien.

Als je bij Filomena binnenkomt hoef je bij de deur alleen te zeggen dat je voor Filomena komt. Je wordt dan ontvangen door een van de gastvrouwen voor een kop koffie en een luisterend oor. Vervolgens kijken de medewerkers -met jou samen- welke hulp er moet worden ingeschakeld om ervoor te zorgen je jij veilig bent en wat er verder nodig is. Je kunt bijvoorbeeld met een hulpverlener praten, of een arts kan je onderzoeken. Er zijn ook speciale onderzoeksruimten voor slachtoffers met letsel en er wordt op dezelfde locatie samengewerkt met het centrum seksueel geweld. De politie kan bijvoorbeeld ook zorgen dat jouw naam in het landelijke politiesysteem wordt opgenomen zodat de politie meteen weet wat er aan de hand is als je hen belt Als jij zelf niet wordt mishandeld, maar je je zorgen over iemand maakt, kun je met die persoon meegaan naar Filomena. Wil je meer weten over Filomena, kijk dan op de website: www.ikzoekfilomena.nl Als professionals denken aan Filomena voor hun cliënt, kunnen ze contact opnemen met Veilig Thuis om samen te wegen of dit een passende stap is. Het is goed dat er zoveel aandacht in de gemeente Schiedam is voor psychisch geweld én andere vormen van huiselijk geweld en kindermishandeling. Zo is er in oktober een bewustwordingscampagne gestart.

Op www.schiedam.nl/huiselijk-geweld is er veel informatie te vinden is voor slachtoffers maar ook voor plegers van huiselijk geweld om de cirkel van geweld te doorbreken. Het is belangrijk dat het onderwerp geen taboe blijft, maar dat we er met elkaar over praten. Ook is het belangrijk dat we er zijn voor mensen die in zo’n situatie zitten. Eens vragen hoe het thuis gaat kan een belangrijke eerste stap zijn bij het doorbreken van het geweld.

Heb jij te maken met huiselijk geweld of maak jij je zorgen om iemand? Bij direct gevaar bel 112. Voor advies en hulp bel Veilig Thuis: www.veiligthuisrr.nl en 0800 2000 of kijk voor informatie op de website van de gemeente: www.schiedam.nl/huiselijk-geweld

Veiligheidsmaatregelen kunnen zijn: • iemand kan een gedragsaanwijzing krijgen in de vorm van een contactverbod of een locatie restrictie;

(Ex-)partnergeweld en stalking

Stalking is het stelselmatig inbreuk doen op de persoonlijke levenssituatie. Dit bestaat uit overlast waardoor je je gedrag en levenswijze aanpast. Van stalking spreek je als het een serie aan incidenten is. Voor de persoon die wordt gestalkt, is het heel intens en beangstigend. Het is van groot belang dat de situatie zo snel mogelijk stopt. Het is natuurlijk de taak van het politiekorps om daders op te sporen. Maar in een situatie van stalking moet er eerst gekeken worden naar de veiligheid van het slachtoffer; veiligheid staat bij stalking voorop. Door de politie zijn er protocollen en werkwijzen ontwikkeld zodat in een vroeg stadium herkend wordt dat het hier om een steeds terugkerend patroon gaat. Via een risicoanalyse (SASH) wordt er een inschatting gemaakt van de situatie en gekeken welke acties erop moeten volgen. Als het gaat om een acute situatie zullen het Openbaar Ministerie en Veilig Thuis direct ingeschakeld worden. De veiligheidsmaatregelen zijn per situatie verschillend en zoveel mogelijk afgestemd op het specifieke geval. Daarbij wordt niet alleen ingezet op het slachtoffer maar ook op de pleger, het liefst nog in een vroeg stadium en een vrijwillig kader. Met Veilig Thuis wordt er een code aan de situatie gegeven in de vorm van de kleuren groen, oranje en rood. Bij rood is het urgent en betreft het een acute en gevaarlijke situatie.

•

iemand kan opgenomen worden in de crisisopvang;

•

er kan ook voor gekozen worden om een empowerment-traject in te zetten waarbij bijvoorbeeld het gebruik van een noodknop voor het slachtoffer bij een onveilige situatie (AWARE) een mogelijkheid kan zijn.

Als we de crisisopvang onder de loep nemen, blijkt dat daar (voornamelijk bij code oranje) een tekort is aan opvangmogelijkheden. Mensen kunnen er slechts een beperkte tijd verblijven en daarna is het vervolgtraject erg lastig. Binnen die context is het ook van belang om goed te kijken wie er uit huis geplaatst dient te worden. Soms moet je ervoor kiezen de dader in de woning te laten en de kinderen en het slachtoffer ergens anders te plaatsen. Maar in principe heeft het toch de voorkeur om de dader uit huis te plaatsen. AWARE trajecten worden door de MVS-gemeenten gezamenlijk ingekocht. Maar de afgelopen tijd is er een enorme vraag naar deze vorm van veiligheidsmaatregel geweest. Daarbij speelt de vraag hoe deze stijging komt en welke factoren daarbij een rol spelen. Maar ook als de AWARE trajecten “op” zijn, wordt er door de gemeente wel AWARE ingezet als dat noodzakelijk blijkt te zijn. De rechtbank organiseert tegenwoordig regiezittingen en neemt daarmee meer zittingstijd voor de problematiek rondom stalking en huiselijk geweld. Dit zijn combizittingen die zowel strafrechtelijk als civiel van aard zijn. Het is dan steeds dezelfde rechter die met de zaak aan de slag gaat. Er loopt nu een pilot via de reclassering in Rotterdam waarbij AWARE ook gekoppeld wordt aan de enkelbandverplichting van daders.

Als slachtoffer en dader dan te dicht bij elkaar komen, wordt er automatisch een connectie gemaakt dat resulteert in een signaal voor de meldkamer. Bij het tegengaan van (ex) partnergeweld en stalking is de wijkagent een belangrijke partner. Door de onderbezetting bij de politie worden de wijkagenten ook regelmatig op andere diensten ingezet, zoals de bus die op noodoproepen af gaat. Dit gaat ten koste van het werk in de wijken. Wijkagenten zijn daardoor ook niet altijd goed te bereiken.

Veilig Thuis wil de invloed van slachtoffers en plegers meenemen in de aanpak voor de gehele keten van zorg, dus zowel bij beleidsvorming als het begeleiden van slachtoffers en plegers. Daarom zijn ze in Rotterdam gestart met een pool van ervaringsdeskundigen (ex plegers en ex slachtoffers). Veilig Thuis heeft dit project aanvankelijk gefaciliteerd maar het is opgezet door verschillende partijen. Door de ervaringsdeskundige in te schakelen, kun je eerder in het traject sturen om de cirkel van geweld te doorbreken. Stichting Elckerlyc geeft aan dat -hoewel zij hier geen direct onderdeel van uitmaken- zij binnen hun organisatie ook met ervaringsdeskundigen werken en daarbij goede ervaring opdoen. Vanuit de ervaringsdeskundige wordt de nadruk gelegd op het feit dat je als slachtoffer moet blijven werken aan het beeld van eigenwaarde zodat je rechtop kunt blijven staan. Gezien en gehoord voelen door je omgeving en de betrokken instellingen is daarbij de kern. Wel moet je een lange adem hebben om het gehele traject te doorlopen; je hebt immers met zoveel verschillende organisaties te maken. Dat maakt het traject taai en complex en dus heel belastend voor een slachtoffer. Er komt vaak veel op een kwetsbaar slachtoffer af. Die emotionele belasting vraagt ook nazorg. Maar ook de hulpverleners moeten geduld hebben.

Soms gaat iemand een paar keer terug naar de gewelddadige situatie voordat iemand klaar is om de stap te nemen om echt weg te gaan. Veroordeel dat dan niet. Blijf die hand uitsteken en laat zien wat de stappen zijn die ondernomen kunnen worden. Tips • Het koppelen van de enkelband en de noodknop zou, na de pilot in Rotterdam, ook in Schiedam een effectief middel kunnen zijn. •

Laat professionals van de verschillende organisaties een paar weken op de locatie van een ketenpartner werken als werkplek. Ze blijven hun eigen werk doen, maar zitten bij de andere organisatie “in de keuken” bij wijze van spreken. Dat is goed voor het onderlinge begrip en de korte lijnen.

•

De vraag kwam naar voren of de wijkteams wel voldoende toegerust zijn op zulke heftige problemen. Het antwoord was niet eenduidig. Het is goed om nader helder te krijgen of de wijkteams deze problemen wel aan kunnen, zeker als het gaat om volwassenen met meervoudige en vaak complexe problemen.

•

De empowerment-trajecten zijn van groot belang om verder afglijden te voorkomen. De gemeente krijgt nu individuele aanvragen om dit in te kopen. Zouden deze trajecten niet beter structureel ingezet kunnen worden?