Raadsvoorstel Zienswijze op de ontwerp 1e begrotingswijziging 2026 en de ontwerpbegroting 2027 Stroomopwaarts

Raadsvoorstel

Aan:

De gemeenteraad van Schiedam

12 mei 2026

Registratienummer:

26VR009

Contact Steller:

contact@schiedam.nl

Telefoonnummer steller:

010 2191111

Portefeuillehouder:

wethouder P.M.E. Zwang en wethouder J.R.A. Lourens

Publicatie :

Openbaar

Onderwerp:

Zienswijze op de ontwerp 1e begrotingswijziging 2026 en de ontwerpbegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 Stroomopwaarts

A. Voorgesteld besluit:

1. De zienswijze op de ontwerp 1e begrotingswijzing 2026 vast te stellen; 2. Het financieel effect van de 1e begrotingswijziging 2026, na vaststelling in het AB SOW, te verwerken in de gemeentelijke begroting 2026 door de lasten en baten van het programma Mens en Stad in Beweging te verlagen met respectievelijk € 1.354.586 en € 89.547 en het financieel effect ad € 1.265.039 ten gunste te brengen van het begrotingssaldo 2026; 3. De zienswijze op de ontwerpbegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 Stroomopwaarts vast te stellen; 4. Kennis te nemen van de voorlopige jaarstukken 2025 Stroomopwaarts. B. Aanleiding:

Op 16 april 2026 heeft het dagelijks bestuur van Stroomopwaarts de ontwerp 1e begrotingswijziging 2026, de ontwerpbegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 en de concept jaarstukken 2025 vastgesteld. Het is een formeel vereiste om de ontwerp 1e begrotingswijziging 2026 en de ontwerpbegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030, middels een zienswijzeprocedure, voor te leggen aan de gemeenteraad. Een concept voor deze zienswijze is bijgevoegd. Op de jaarstukken 2025 is geen zienswijzeprocedure van toepassing. Deze worden alleen ter kennisname aangeboden. C. Maatschappelijk doel:

Stroomopwaarts ondersteunt inwoners van Schiedam die (tijdelijk) niet in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Daarbij staan eigen kracht en deelname aan de samenleving voorop en is het vinden van betaald werk een belangrijk doel. Is dat niet haalbaar, dan worden inwoners ondersteund met inkomen en zorg. Ondernemers worden door Stroomopwaarts gestimuleerd om maatschappelijk verantwoord te ondernemen. D. Argumenten:

1.1 Minder uitkeringen en meer landelijk toegekende middelen compenseren de voorgestelde extra activiteiten in de ontwerp 1e begrotingswijziging 2026

De totale lasten voor Stroomopwaarts stijgen met deze begrotingswijziging met € 1,6 mln van € 216,7 mln naar € 218,3 mln. De gemeentelijke bijdrage wordt wel naar beneden bijgesteld. De lastentoename van 0,7% is mogelijk omdat de voorgestelde extra activiteiten worden gedekt door een lagere inschatting van het aantal uitkeringen (5.356 in plaats van 5.658 MVS-breed en 2.154 in plaats van 2.346 Schiedam) en extra financiële middelen van het Rijk. Een kleiner deel van de dekking komt door een lagere prognose op het aantal banen met loonkostensubsidie en lagere uitvoeringskosten voor inburgering. Hierdoor blijft er als het ware geld ‘over’ om op een andere manier te investeren. Dit betreffen ook enkele vervangingsinvesteringen en een noodzakelijke modernisering van de werkontwikkelbedrijven. Uiteindelijk blijft de uitvoeringsagenda in 2026 voor de gemeente kostenneutraal. Ondanks dat de uitvoeringsagenda voor de gemeente nu kostenneutraal is, wordt in de zienswijze aangegeven dat de afgelopen jaren door Stroomopwaarts te ruim is begroot, dat doelstellingen niet worden behaald en dat er daardoor als het ware steeds geld ‘over is’ om op een andere manier te investeren. Op deze manier wordt het beschikbare budget onvoldoende benut voor kerntaken.

In de zienswijze wordt Stroomopwaarts daarom opgeroepen om realistischer te begroten of anderzijds tijdig bij te sturen en de raad daar via de bestuursrapportages over te rapporteren. 1.2 Meer inzicht in het toekomstbestendig werkontwikkelbedrijf In de ontwerp 1e begrotingswijziging 2026 wordt voorgesteld om de rijksmiddelen van het impulsbudget sociale infrastructuur in te zetten voor de transitie naar een toekomstbestendig werkontwikkelbedrijf. Met de inzet wil Stroomopwaarts een optimale inzet van doelgroepmedewerkers bereiken en het financieel rendement van het werkontwikkelbedrijf optimaliseren. In de zienswijze wordt aangegeven dat het, wat betreft de inzet van deze middelen, ontbreekt aan een concreet en structureel plan van aanpak. In de zienswijze wordt daarom verzocht om een plan van aanpak met daarin een concrete doelstelling van de beoogde inzet, het tijdspad en de wijze van monitoren en de raad via de bestuursrapportages te informeren over de voortgang van de investeringen, de besteding van middelen en behaalde resultaten. Met betrekking tot de investering voor achterstallig onderhoud wordt in de zienswijze benadrukt dat deze, conform de demarcatielijst, voor rekening zijn van Stroomopwaarts.

1.3 Ambitie op de inzet loonkostensubsidie is onduidelijk De voorgestelde extra activiteiten worden deels gedekt door de ambitie voor het aantal externe banen met loonkostensubsidie, en daarmee de uitvoeringskosten, naar beneden bij te stellen. Hierin zit ook een deel van de mensen die bij een andere werkgever wordt geplaatst. In de zienswijze wordt gevraagd om een uitsplitsing van de MVS-cijfers per gemeente, omdat nu onduidelijk is wat het aandeel is van de gemeente Schiedam. Daarnaast de vraag wat binnen dit cijfer het deel van de mensen is, dat naar verwachting wordt herplaatst. Op basis van deze cijfers wordt een toename realistischer weergegeven en wordt controle door de raad van Schiedam op deze kritieke prestatie indicator (kpi) mogelijk. 1.4 Resultaat uit de jaarrekeningen anders met de gemeente verrekenen Van het positieve resultaat in de concept jaarrekening 2025 van Stroomopwaarts wordt voorgesteld het grootste deel in te zetten voor huisvesting (€ 1 miljoen) en voor schuldhulpverlening (€ 550.000). Het resterend bedrag van € 241.000 voor Schiedam wordt via de

ontwerp 1e begrotingswijziging toegevoegd aan het weerstandsvermogen. De wijze waarop het resultaat terugvloeit suggereert nu dat de bijdrage over 2026 lager is dan in werkelijkheid. Om de boekhouding zuiver te houden en daarmee de werkelijk gevraagde gemeentelijke bijdrage te laten zien, wordt in de zienswijze daarom verzocht om het resultaat van de jaarrekeningen apart te verrekenen en niet in de begrotingswijziging te verrekenen met de bijdrage van het volgende jaar. 3.1 Meer ambitie in de uitstroom naar werk In de ontwerpbegroting 2027 stijgt de deelnemersbijdrage. Een deel van de verhoging komt door een stijging van het maatwerk, een ander deel door de verwachte stijging van de uitkeringen. De stijging van de uitkeringen is berekend op basis van de voorlopige cijfers 2025 en de prognose van het ministerie van SZW. De raming voor Schiedam voor eind 2027 komt daarmee uit op gemiddeld 2.203 uitkeringen. In de zienswijze wordt aangegeven dat we, zoals in een eerdere zienswijze voorgesteld, content zijn met een prognose waarbij niet alleen de prognose van het ministerie als uitgangspunt dient maar ook de werkelijke realisatie in 2025. We verwachten hiermee dat te ruim budgetteren wordt voorkomen. Verder wordt in de zienswijze opgemerkt dat in 2025 de uitstroom naar werk sterk achterblijft bij de doelstelling (circa 14% gerealiseerd ten opzichte van 25% begroot).

Dit betekent dat minder mensen uit de bijstand stromen dan gewenst. Het verzoek is daarom om in alle P&Cdocumenten vanaf de begroting 2027 specifiek te vermelden in welke fase van de aanpak de Schiedamse cliënten zich bevinden en hoe er door Stroomopwaarts wordt gestuurd op uitstroom. Op deze wijze kan de raad inzicht krijgen en houden in het cliëntenbestand van Schiedam, en is de ambitie ten aanzien van de uitstroom van cliënten naar de reguliere arbeidsmarkt door de raad te monitoren. Dit stelt de raad tevens in staat om gefundeerde besluiten te nemen over beleid en budgettering. 3.2 Meer ambitie in de samenwerking met Schiedamse werkgevers Om de uitstroom naar werk te vergroten is het van belang dat het doorontwikkelen van de weg naar werk, niet alleen is gericht op de inzet aan de kant van de inwoner, maar ook op de aansluiting bij werkgevers. Voor duurzame plaatsingen is een samenhangende aanpak nodig waarin werkconsulenten, werkgeversdienstverlening en bemiddeling/matchmaking vakspecifiek en integraal worden ingezet.

In de zienswijze wordt Stroomopwaarts verzocht om de werkgeversgerichte benadering explicieter te positioneren binnen de voorgestelde extra activiteiten en om jaarlijks een concrete ambitie in de begroting op te nemen ten aanzien van het aantal actief samenwerkende ondernemers en organisaties in Schiedam en de raad in jaarstukken en bestuursrapportages te informeren over de wijze van samenwerking en behaalde resultaten, waaronder het aantal plaatsingen en de duurzaamheid hiervan. Met betrekking tot de productieprocessen is goed om terughoudend te zijn bij het onderbrengen van deze processen bij het werkleerbedrijf, maar meer de samenwerking met bedrijven te zoeken door mensen bij de bedrijven zelf te plaatsen. De verwachting is dat hiermee de uitstroom op een meer natuurlijke manier en meer duurzaam wordt bevorderd. 3.3 Extra inzet op vroegsignalering om het bereik en de hulpacceptatie te vergroten Uit regionale analyses blijkt dat het aandeel huishoudens met problematische schulden in Schiedam hoog is. Verder blijkt dat het percentage van de meldingen vroegsignalering dat leidt tot

succesvol contact met de inwoner slecht 24% is en dat de hulpacceptatie erg laag is (14% ten opzichte van 35% landelijk). In de ontwerpbegroting 2027 wordt daarom voorgesteld om vanuit landelijk beschikbaar gestelde middelen het bereik en de hulpacceptatie te vergroten. In de zienswijze wordt met betrekking tot de aanpak vroegsignalering gevraagd om hierbij vooral in te zetten op een kwaliteitsverbetering om daarmee een efficiëntere en effectievere inzet van de bestaande middelen te bereiken en de raad hierover via de bestuursrapportages te informeren. 3.4 Het stoppen van de Regeling opvang ontheemden Oekraïners betekent mogelijk een financieel risico voor de gemeente In de prognose vanaf 2027 en verder is nog geen rekening gehouden met Oekraïners die in 2027 mogelijk uitkeringsgerechtigd worden. De Regeling opvang ontheemden Oekraïners (RooO) stopt mogelijk in maart 2027. Hierdoor bestaat het risico dat een deel van deze groep instroomt in de bijstand. Voor Schiedam wordt een extra instroom ingeschat tussen de 25 (€ 500.000) en 40 personen (€ 800.000). De besluitvorming en financiële compensatie vanuit het Rijk zijn nog onzeker en om die reden niet opgenomen in de ontwerpbegroting 2027. Stroomopwaarts voert samen met de gemeente Vlaardingen regelmatig gesprekken met het Ministerie over de regeling en houdt de gemeente Schiedam hiervan op de hoogte.

3.5 De verantwoording van de uitvoering Wet inburgering moet beter Met betrekking tot de verantwoording van de uitvoering is nog veel onduidelijkheid. Dit betreft met name de werkelijke aantallen inburgeraars in begeleiding, de geleverde prestaties (aantal en type trajecten), hoeveel inburgeraars hebben het traject succesvol afgerond en de financiën (blijven we binnen de gestelde normbedragen van het Rijk). In de zienswijze wordt daarom gevraagd om een volledige terugkoppeling van de resultaten en de voortgang op inburgering voor de gemeente Schiedam. Ter vergelijking ontvangen we ook graag de resultaten MVS-breed en landelijk. Met betrekking tot de overschrijding van de inburgeringstermijn wordt aan Stroomopwaarts gevraagd aan te geven wat daar de reden van is, welke gevolgen dit heeft en wat Stroomopwaarts gaat doen om de inburgering binnen de gestelde termijn af te ronden. 3.6 Werkelijke effecten op dienstverlening na bezuinigingsopgave onduidelijk Er heerst tevredenheid over het feit dat de implementatie voorspoedig verloopt en dat het er zelfs naar uitziet dat na afronding het resterende deel van het budget in 2027 wordt teruggestort naar de gemeente. Stroomopwaarts voert een bezuinigingsopgave door van 5% op de uitvoeringskosten (totaal €2,7 miljoen).

Een deel van deze besparing is al gerealiseerd in 2025 (circa €1,35 miljoen), onder andere door het niet invullen van vacatures. De overige maatregelen worden in 2026 verder uitgevoerd. De maatregelen hebben naar verwachting beperkte impact op de belangrijkste delen van de dienstverlening van Stroomopwaarts zodat waterbedeffecten kunnen worden voorkomen. Om deze verwachting te kunnen monitoren wordt in de zienswijze gevraagd om de klanttevredenheid over de dienstverlening te meten en de resultaten van dit onderzoek via de bestuursrapportages naar de raad te sturen. 3.7 Voorstel ten behoeve van uitoefening controlerende taak van de raad De ontwerp 1e begrotingswijziging 2026 en de ontwerpbegroting 2027 en meerjarenraming 20282030 geven inzicht in de uitvoeringsagenda van Stroomopwaarts voor 2026 en verder. Uit de stukken wordt duidelijk dat Stroomopwaarts te maken heeft met een complexe opgave en een

veelheid aan taken. De raad wil hierbij haar controlerende taak beter uitvoeren door actiever gebruik te maken van de beschikbare instrumenten, maar ook door informatie scherper te analyseren en een cultuur van kritische vragen te bevorderen. In de zienswijze wordt Stroomopwaarts daarom verzocht de raad dit jaar een voorstel te doen over de wijze van informeren en monitoren en daarover met raad in gesprek te gaan. 3.8 Aanvullende beheersmaatregelen gevraagd vanaf 2028 In lijn met de eerdere zienswijzen wordt aangegeven dat alle gemeenten in de regio Rijnmond forse bezuinigingen hebben moeten doorvoeren. Ook Stroomopwaarts heeft daarin een aanzienlijke bijdrage geleverd. Gemeenten houden echter nog steeds enorme financiële uitdagingen - vooral voor de jaren vanaf 2028 – en moeten daarom aanvullende bezuinigingsmogelijkheden in kaart brengen. In de zienswijze wordt daarom aangegeven dat de gemeente graag de komende periode (tot de kadernota’s begroting 2028 en/of ontwerpbegrotingen 2028 van de gemeenschappelijke regeling) met Stroomopwaarts in overleg wil om te onderzoeken op welke wijze aanvullende beheersmaatregelen mogelijk zijn. E. Duurzaamheid

Deze paragraaf is niet van toepassing. F. Kanttekening en risico’s:

Er zijn ten aanzien van de zienswijzeprocedure geen kanttekeningen en risico's. De kanttekeningen en risico's ten aanzien van de ontwerp 1e begrotingswijziging 2025 en de ontwerpbegroting 2026 zijn opgenomen onder voorgenoemde argumenten. G. Financiën:

Ontwerp 1e begrotingswijziging 2026 In de eerste begrotingswijziging 2026 wijzigt de gemeentelijke bijdrage van Schiedam van € 84,9 mln naar € 83,9 mln. Deze verlaging van circa € 1,0 mln is als volgt op te delen: Begrotingsonderdeel x €1.000.000 Verstrekkingen Uitvoeringskosten Maatwerk Totaal

53,1 29,9 1,9

Ontwerp 1e Financieel effect* begrotingswijziging 2026 51,0 -2,1 29,7 -0,2 3,2 1,3

84,9

83,9

Primaire begroting

-1,0

Negatieve bedragen worden als positief effect (+) weergegeven en positieve bedragen als negatief effect (-/-)

Het maatwerk bestaat voornamelijk uit incidentele rijksmiddelen die de gemeente heeft ontvangen voor extra taken: 1) Meldpunt toeslagen 2) Toeslag Alleenverdieners 3) Implementatie P-wet in Balans 4) Intensivering vroegsignalering 5) Nieuwkomers aan het Werk

De overige bedragen zijn geactualiseerd op basis van de realisatie 2025. In de 1e ontwerpbegrotingswijziging is een neerwaartse bijstelling van het budget voor inburgering verwerkt. Deze aanpassing werkt overeenkomstig door in de hoogte van de te ontvangen SPUKmiddelen van het Rijk. Het betreft een technische mutatie met een financieel effect van € 521.668 negatief. De verhoging van het maatwerkbudget door Stroomopwaarts wordt grotendeels gedekt door door het Rijk beschikbaar gestelde middelen. Via de algemene uitkering zijn middelen ontvangen voor de uitvoering van deze taken, met een totaalbedrag van € 991.424. Van dit bedrag heeft Stroomopwaarts bij de jaarrekening 2025 reeds € 557.739 gedeclareerd voor de compensatie van medewerkers van het sociaal ontwikkelbedrijf. De hiervoor benodigde middelen zijn beschikbaar gesteld via de decembercirculaire 2025. Per 1 januari 2026 is de inkomenstoets en verstrekkingen voor gratis OV 67+ naar de gemeente teruggehaald en ondergebracht bij het lokaal armoedebeleid. Dit geldt zowel voor de uitvoeringskosten alsmede de verstrekking daarvan. In totaal bedraagt dit € 160.000 voor 2026. Het financieel effect van de ontwerp 1e begrotingswijziging 2026 Stroomopwaarts bedraagt € 1.265.039 en heeft een positief effect op het begrotingssaldo 2026.

Ontwerpbegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 Als gevolg van de stijging van het aantal uitkeringen, de positieve resultaten van het werkleerbedrijf, de gestegen kosten voor maatwerk (onder andere de alleenverdienersproblematiek) en hogere uitvoeringskosten stijgt de bijdrage van gemeente Schiedam van € 83,1 naar € 87,0 mln (+3,9 mln). De stijging van deze deelnemersbijdrage aan Stroomopwaarts wordt in de gemeente Schiedam meegenomen bij de behandeling van de Zomernota 2027. Hierbij zal het nadeel als gevolg van de volume effecten naar verwachting worden gedekt middels de stijging van de landelijke BUIG-middelen. De lonen en prijzen zijn geïndexeerd op basis van de gegevens uit de Macro-economische verkenningen van het Centraal Planbureau. Deze komen overeen met de aankondiging van de percentages voor indexering voor MVS GR’en vanuit de MVS-gemeenten. Het meerjarig financieel effect op de gemeentelijke begroting is als onderstaand: Bedragen x €1.000.000

2027

2028

2030

2029

Meerjarenbegroting Schiedam

83,1

83,1

83,1

83,1

Concept ontwerpbegroting Stroomopwaarts

87,0

84,8

85,1

85,5

Verschil

3,9

1,7

2,0

2,4

Dekking algemene uitkering

-1,5

0,0

0,0

0,0

Dekking voorlopige BUIG

-2,1

-2,1

-2,1

-2,1

Dekking SPUK Kinderopvangtoeslagaffaire & inburgering

-1,1

-1,0

-1,0

-1,0

Financieel effect*

-0,8

-1,5

-1,1

-0,8

* Negatieve bedragen worden als positief effect (+) weergegeven en positieve bedragen als negatief effect (-/-)

Het maatwerk wordt op basis van de realisatie apart met de gemeenten verrekend. Het maatwerk voor de gemeente Schiedam heeft betrekking op armoedemiddelen (peuterspeelzaalregeling, vrijwilligerspremie, kindtoeslag Individuele Inkomenstoeslag, de garantie arbeidsvoorwaarden, de

sociale kredieten en de ID-banen). Omdat per 1 januari 2026 de inkomenstoets voor gratis OV 67+ naar de gemeente is overgeheveld, zijn de uitvoeringskosten ‘extra inzet armoedebeleid’ in de ontwerp 1e begrotingswijziging 2026 met €10.000 verlaagd. Op basis van de huidige ramingen voor de algemene uitkering van het gemeentefonds is de dekking voldoende. Overig maatwerk zijn de landelijke specifieke uitkeringen zoals de kinderopvangtoeslag, leefgeld Oekraïners, de TOZO en inburgering. Deze kosten worden op basis van de realisatie volledig gecompenseerd door het Rijk. Voor de kosten van de inburgering nog wel de aantekening dat de kosten voor inburgeringstrajecten moeten passen binnen de door het Rijk gestelde normbedragen. Stroomopwaarts inventariseert en kwantificeert de risico’s zelf. Het totaal aan risico’s wordt in de ontwerpbegroting 2027 wordt geschat tussen de €2,05 en €2,87 miljoen. Het aandeel van Schiedam in het risico van Stroomopwaarts bedraagt daarmee minimaal €0,865 miljoen (42%). De grootste risico’s zijn de kosten voor bedrijfsvoeringstaken (met name hoge kosten voor externe inhuur), de kostendekkendheid van de werkleerbedrijven, de groeiende wachtlijst nieuw beschut, de stagnerende uitstroom op loonkostensubsidie- en detacheringsbanen, de achterblijvende uitstroom en het beperkte weerstandsvermogen.

De ontvangen ontwerpbegroting 2027 geeft geen aanleiding tot wijziging van het risicoprofiel. Deze blijft hoog. H. Uitvoering (TA-tekst, planning, communicatie, publicatie, evaluatie/controle etc.):

De begroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 van de gemeenschappelijke regeling Stroomopwaarts dient voor 15 juli 2026 door de Provincie Zuid-Holland te zijn ontvangen. Dit tijdspad maakt het noodzakelijk dat de stukken tijdens de raadscyclus van 26 mei 2026 worden behandeld. Deze stukken worden nu voor zienswijze aangeboden. Op 25 juni 2026 staat de tweede behandeling van de stukken door het dagelijks bestuur Stroomopwaarts, inclusief een reactie op de door MVS-gemeenten ingebrachte zienswijzen, gepland. Daarna wordt aan het algemeen bestuur Stroomopwaarts van 9 juli voorgesteld de ontwerp 1e begrotingswijziging 2026 en de ontwerpbegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 vast te stellen. De definitieve 1e begrotingswijziging 2026, de begroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 en de jaarstukken 2025 worden na vaststelling in het algemeen bestuur ter informatie naar de raad gestuurd. Bijlage(n):

-

Ontwerp 1° Begrotingswijzing 2026 Stroomopwaarts (26BIJ00914) Ontwerpbegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 Stroomopwaarts (26BIJ00915) Brief DB Stroomopwaarts zienswijze op ontwerp 1e begrotingswijziging 2026 en de ontwerpbegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 Stroomopwaarts (26UIT01848) Concept jaarstukken 2025 Stroomopwaarts (26BIJ00916)

burgemeester en wethouders van Schiedam, de secretaris, de burgemeester,

C.E. Bos

mr. H.M. Bergmann

De raad van de gemeente Schiedam; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 12 mei 2026 ( 26VR009)

Besluit: 1. De zienswijze op de ontwerp 1e begrotingswijzing 2026 vast te stellen; 2. Het financieel effect van de 1e begrotingswijziging 2026, na vaststelling in het AB SOW, te verwerken in de gemeentelijke begroting 2026 door de lasten en baten van het programma Mens en Stad in Beweging te verlagen met respectievelijk € 1.354.586 en € 89.547 en het financieel effect ad € 1.265.039 ten gunste te brengen van het begrotingssaldo 2026; 3. De zienswijze op de ontwerpbegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 Stroomopwaarts vast te stellen; 4. Kennis te nemen van de jaarstukken 2025 Stroomopwaarts. Aldus vastgesteld door de raad van de gemeente Schiedam in zijn openbare vergadering van 26 mei 2026.

de griffier,

de voorzitter,

mr. M. Pe MEC

mr. H.M. Bergmann