Raadsinformatiebrief 19 mei 2026 Participatiewet in Balans 2026

gemeente Schiedam

Welzijn, Sport & Participatie Stadskantoor, Stadserf 1 Postbus 1501

Aan de gemeenteraad van Schiedam

3100 EA Schiedam 14 010 schiedam.nl

uw kenmerk

uw brief van

ons kenmerk

datum

26UIT02169

19 mei 2026

doorkiesnummer

e-mail

contact@schiedam.nl onderwerp

Stand van zaken invoering Participatiewet in Balans 2026

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze raadsinformatiebrief informeren wij u graag over de “Participatiewet in Balans” (hierna PwiB) en de stand van zaken. De informatie uit de eerste raadsinformatiebrief van eind 2025 is verwerkt in deze raadsinformatiebrief. Aanleiding Participatiewet in Balans In de afgelopen jaren is het vertrouwen in de overheid geleidelijk afgenomen door zogenoemde ‘hardheden’ in de Participatiewet. Inwoners en professionals ervaarden de regels vaak als ingewikkeld en streng. Daardoor was er te weinig ruimte om rekening te houden met iemands persoonlijke situatie. Dat zorgde in de praktijk voor knelpunten, zoals ook blijkt uit onderzoeken van onder andere het Sociaal en Cultureel Planbureau 1. Wij bieden al maatwerk waar dat kan, maar de vorige Participatiewet gaf daar nog weinig mogelijkheden voor. Daarom hebben wij, samen met andere gemeenten, het Rijk actief gevraagd om de wet aan te passen. We zijn dan ook blij met de invoering van de Participatiewet in Balans (PwiB) per 1 januari 2026. Het is een belangrijke stap naar een wet die uitgaat van vertrouwen, ruimte geeft voor maatwerk en beter aansluit bij wat onze inwoners nodig hebben. De wetswijzigingen voeren we gefaseerd in. Minstens zo belangrijk is echter het werken vanuit vertrouwen en het handelen met oog voor de menselijke maat.

Het gaat hier om een andere manier van werken en met oog voor een rechtmatige verstrekking. Vakmanschap van de professionals speelt hierin een centrale rol. Deze raadsinformatiebrief gaat over de drie sporen binnen het programmaplan. Daarna wordt de stand van zaken in de sporen 1 en 3 toegelicht. Drie sporen In 2023 presenteerde voormalig minister Schouten het programmaplan PwiB2. Dat plan kent drie sporen. In spoor 1 is de voormalige Participatiewet aangepast. Er zijn 23 wijzigingen die zowel inwoners als professionals meer ruimte voor vertrouwen en maatwerk bieden. Hiermee wordt de bestaanszekerheid van inwoners vergroot. Sommige wijzigingen zijn minder tijdrovend om in te voeren dan andere wijzigingen. En sommige wijzigingen zijn minder afhankelijk van externe factoren zoals andere wetgeving en ICT. We voeren deze 1 2

Een brede blik op bijstand | Sociaal en Cultureel Planbureau Programmaplan Participatiewet in Balans | Publicatie | Rijksoverheid.nl

*26UIT02169*

wetswijzigingen in drie fases in: per 1 januari 2026, gedurende het jaar 2026 en per 1 januari 2027. De Vereniging Nederlandse Gemeenten (hierna VNG) heeft een infographic gepubliceerd, die de fases visualiseert. U vindt de infografic in bijlage 1 van deze raadsinformatiebrief. Spoor 2 van het programmaplan gaat over een grote herziening van de wet. Daarbij is er ruimte voor een nieuw mensbeeld en ondersteuning die beter past bij wat mensen nodig hebben. Het kabinet heeft de Tweede Kamer op 4 juli 2025 geïnformeerd over de voortgang 3. In het commissiedebat Participatiewet van 24 maart 2026 4 gaf minister Aartsen aan dat hij vóór de zomer van 2026 de hoofdlijnen verwacht te schetsen. Daarna bespreekt hij dit met de Tweede Kamer. Spoor 3 gaat over de mensen in de uitvoering van de wet en het versterken van het vakmanschap van de professionals. Zo kunnen zij met vertrouwen in de inwoner, in zichzelf en elkaar werken. Dit spoor vraagt om een cultuurverandering waarin wordt gehandeld vanuit de menselijke maat, maar waarbij de toets op een rechtmatige verstrekking niet uit het oog raakt. Stand van zaken Spoor 1 (fase 1) De wijzigingen in fase 1 zijn door Stroomopwaarts MVS geïmplementeerd. Dit betreffen wijzigingen die per 1 januari 2026 direct uitvoerbaar zijn binnen de bestaande wet- en regelgeving.

Bijlage 2 geeft per wijziging weer wat deze inhoudt, wat dit voor de inwoner betekent en welke stappen zijn gezet voor de implementatie. Alle betrokken professionals volgden al in 2025 een cursus waarin de wijzigingen van de PwiB zijn toegelicht. In Q1 en Q2 van 2026 doen zij een herhalingscursus. Deze training gaat dieper in op de inhoud van de wijzigingen en het vastgestelde beleid. De trainingen bieden ruimte voor verdieping. Dit doen we door met elkaar te kijken naar hoe de wijzigingen er in de dagelijkse praktijk uit zien. De informatie over de wijzigingen die in fase 1 van spoor 1 zijn ingevoerd is in duidelijke en toegankelijke taal terug te vinden op de website van Stroomopwaarts MVS. Daarnaast hebben alle bijstandsgerechtigden in Q1 2026 een brief van Stroomopwaarts MVS ontvangen waarin een aantal wijzigingen zijn toegelicht. Deze brief ging in op de wijzigingen rondom de identificatieplicht, vereenvoudiging aanvraagprocedure, ontvangen van giften, de vermogenstoets en mantelzorg. Deze specifieke wijzigingen zijn voor iedere bijstandsgerechtigde relevant en hebben direct invloed op hun recht op bijstand Er is er bewust voor gekozen om alleen deze wijzigingen te communiceren. Op deze manier wordt voorkomen dat inwoners worden overladen met informatie en wordt geborgd dat de boodschap goed wordt begrepen.

Stroomopwaarts MVS bekijkt steeds waar er communicatiemogelijkheden richting de inwoners zijn. De Adviesgroep van Stroomopwaarts MVS ondersteunt daarbij. Vooruitblik fase 2 en 3 Fase 2 ziet op wijzigingen die gedurende een overgangsperiode worden gedoogd en fase 3 omvat wijzigingen die per 1 januari 2027 in werking treden omdat hiervoor nog acties vanuit het Rijk, VNG of systeemleveranciers benodigd zijn. Na afronding van de eerste fase in spoor 1 is Stroomopwaarts MVS gestart met de voorbereiding van de implementatie van fase 2 en fase 3. Voor het gedoogjaar 2026 verwachten wij echter nog niet zover te zijn dat de wijzigingen uit fase 2 zorgvuldig en verantwoord kunnen worden geïmplementeerd. Wij kiezen er daarom bewust voor om de focus te leggen op kwaliteit en zorgvuldigheid in de uitvoering. Dit betekent 3 4

Kamerbrief over voortgang fundamentele herziening Participatiewet spoor 2 | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl Participatiewet | Tweede Kamer der Staten-Generaal

dat wij de ingangsdatum van fase 3, 1 januari 2027, als uitgangspunt hanteren. Deze keuze biedt ruimte om professionals goed te trainen en werkinstructies en systemen in te richten. Voor de wijzigingen in het kader van een stabiel inkomen, die onderdeel uitmaken van fase 2 en fase 3 van spoor 1, is Stroomopwaarts MVS actief in gesprek met VNG en met PinkRoccade, de systeemleverancier. Zo maakt zij onderdeel uit van een landelijke werkgroep van de VNG waarin gezamenlijk wordt gewerkt aan de verdere vormgeving van onder andere het bufferbudget, de verruiming van de bijverdiengrenzen en de ambtshalve toekennen van de individuele inkomenstoeslag. Daarnaast onderzoekt Stroomopwaarts MVS samen met de systeemleverancier en andere gemeenten of het uniform verrekenen van inkomsten in de toekomst ook automatisch kan. Met deze actieve rol behoort Stroomopwaarts MVS tot de voorlopers. De opgedane ervaringen worden gebruikt voor de ontwikkeling van een werkwijze die toepasbaar is voor meerdere gemeenten. Door deze intensieve samenwerking blijft Stroomopwaarts MVS nadrukkelijk ‘dichtbij het vuur zitten’ en levert zij een actieve bijdrage aan de co-creatie van uitvoerbare, toekomstbestendige oplossingen. Deze inzet ondersteunt een zorgvuldige voorbereiding op de implementatie van fase 2 en 3 en draagt bij aan meer voorspelbaarheid en inkomenszekerheid voor inwoners.

Spoor 3: een andere manier van werken De invoering van de PwiB vraagt niet alleen om inhoudelijke wetswijzigingen, maar juist ook om een andere manier van werken. In spoor 3 staat het werken vanuit vertrouwen, de menselijke maat en professionele ruimte centraal. Spoor 3 wordt op verschillende manieren vormgegeven binnen Stroomopwaarts MVS. Zo is dit onderwerp verwerkt in de training van professionals. Er wordt aandacht besteed aan vakmanschap, reflectie en het toepassen van maatwerk in de dagelijkse praktijk. Daarnaast wordt interactie hierover binnen Stroomopwaarts MVS gestimuleerd. Dit doen we onder andere door middel van een doorlopende reeks blogs. Hierin worden professionals uitgenodigd om ervaringen te delen en met elkaar in gesprek te gaan over de menselijke maat. Om de bedoeling van spoor 3 verder vorm te geven, organiseert Stroomopwaarts MVS binnenkort een congres voor alle medewerkers. Het congres heeft als doel het gesprek aan te gaan over de andere manier van werken en de betekenis daarvan voor inwoners én professionals. Bij de organisatie en inhoudelijke invulling van dit congres wordt samengewerkt met Divosa en Stimulansz. Kennis en ervaringen vanuit het landelijke netwerk worden verbonden aan de lokale praktijk.

Met spoor 3 wordt geïnvesteerd in een duurzame cultuurverandering, die professionals ondersteunt in het werken vanuit vertrouwen en bijdraagt aan betere ondersteuning van inwoners. Deze manier van werken levert veel werkplezier op. Financiën In de Septembercirculaire 20255 maakte het Rijk bekend dat de gemeente in 2025 budget ontvangt voor de implementatie van de PwiB. Op 14 oktober 2025 presenteerde het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid via het Gemeentenieuws het daadwerkelijke implementatiebudget van 2025. Het gaat voor 2026 om € 197.602 euro voor de gemeente Schiedam. Het budget is nodig voor onder andere het aanpassen van systemen, de opleiding van professionals en voor communicatie uitingen richting onze inwoners. Het budget is verwerkt in de ontwerp 1e begrotingswijziging 2026, welke binnenkort voor zienswijze voorligt.

5 Septembercirculaire gemeentefonds 2025 | Circulaire | Rijksoverheid.nl

Wij vertrouwen erop u zo voldoende te hebben geïnformeerd.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Schiedam, de secretaris,

de burgemeester,

C.E. Bos

mr. H.M. Bergmann

Bijlage 1: Infographic VNG PwiB, 23 wijzigingen (26BIJ00985) Bijlage 2: Overzicht 11 wijzigingen Participatiewet in Balans spoor 1, fase 1 (26BIJ00986)