Participatiebeleid Samenwerken in Schiedam
Tekst van het document
Samenwerken in Schiedam
Participatiebeleid 2021
November 2021
Inhoudsopgave Inleiding
3
Hoofdstuk 1 - Het beleid
5
1.1 Waarom participatie?
5
1.2 Doel participatiebeleid
5
1.3 Wat is participatie?
5
1.4 Visie op participatie
5
1.4.1 Visie op overheidsparticipatie
5
1.4.2 Visie op inwonersparticipatie
6
1.4.3 Visie op structurele participatie
6
1.5 Zo ziet Schiedam eruit
9
1.5.1 Wat betekent dit voor het participatiebeleid?
10
1.5.2 Mee kunnen doen en mee willen doen
10
1.5.3 Wie doen er niet mee?
11
1.6 Samenwerken
Hoofdstuk 2 - De uitvoering
14
2.1 Uitgangspunten participatiebeleid
14
2.1.1 Uitgangspunten bij overheidsparticipatie
14
2.1.2 Uitgangspunten bij inwonersparticipatie
14
15
1.
2.2.1 Werkwijze
15
Het beleid
2.2.2 Participatie advies team
16
2.2.3 Meten is weten
16
2.2.4 We leggen verantwoording af
16
2.2 De aanpak
2.3 Participatiegidsen 2.3.1 Participatiegids Schiedamse samenleving
16
2.3.2 Participatiegids gemeente Schiedam
17
Hoofdstuk 3 - Kosten
2.
16
De uitvoering
18
12
1.6.1 Schiedamse samenleving
12
3.
1.6.2 Initiatiefnemers en projectontwikkelaars
12
Kosten
1.6.3 Gemeenteraad
12
1.6.4 College van B en W
12
1.6.5 Organisatie
13
1.7 Besluitvorming bij participatie
13
1.7.1 Bij overheidsparticipatie
13
1.7.2 Bij inwonersparticipatie
13
Samenwerken in Schiedam - Participatiebeleid 2021
2
Inleiding Voor u ligt het participatiebeleid van de gemeente Schiedam met als titel
participatiebeleid beschrijven we praktisch wat we van elkaar mogen verwachten
“Samenwerken in Schiedam”. De praktijk vormde de basis voor dit beleid en
als het om participatie gaat. Ook gaan we in op de impact van de veranderende
de uitvoering: gesprekken met en ervaringen van Schiedammers, evaluaties
bevolkingssamenstelling en wat dat betekent voor de te maken keuzes nu en in
van participatietrajecten, open gesprekken met raadsleden, collegeleden en
de toekomst.
ambtenaren. En onderzoeken en enquêtes onder Schiedammers. Belangrijke conclusie: er is werk aan de winkel voor de gemeente. Dat verklaart waarom
In Schiedam hebben participatietrajecten nog wel eens tot teleurstellingen bij
er in dit beleidsstuk veel aandacht is voor wat er in de gemeentelijke
inwoners geleid. Dit draagt bij aan een laag vertrouwen in de gemeente1. Veel
organisatie nodig is om te zorgen voor duidelijke en realistische participatie.
mensen zijn het ermee eens dat participatie niet ‘je zin krijgen is’. Mensen kunnen
1. Het beleid
het oneens zijn met het resultaat, maar wel tevreden zijn over de manier van Inwoners, ondernemers, raadsleden, collegeleden, partners en ambtenaren willen
samenwerken. Het gaat dan vooral om het tijdig meenemen van de betrokkenen, het
bijdragen aan een Schiedam waar het prettig wonen, werken en verblijven is.
oprecht en met wederzijds respect luisteren naar elkaar, het serieus in overweging
Hiervoor nemen zowel de samenleving als de gemeente diverse initiatieven. Vaak
nemen van de inbreng en eerlijk uitleggen wanneer iets niet mogelijk is.
2.
draagt het positief bij aan het resultaat als we hierin samenwerken. In dit
De uitvoering
3. Kosten
1
Samenwerken in Schiedam - Participatiebeleid 2021
Rapport Imago-onderzoek 2017
3
Mensen zijn kritisch en willen zeggenschap over hun eigen leefomgeving. In veel gevallen zijn ze in staat om plannen voor hun eigen buurt zelf uit te voeren. De
Bestaand beleid
gemeente ondersteunt dit van harte en wil het de inwoners zo gemakkelijk mogelijk
Dit participatiebeleid bouwt voort op bestaand beleid van de
maken. We helpen waar nodig met geld, kennis en expertise. Hiervoor is een heldere
gemeente Schiedam:
en eenvoudige procedure nodig. We willen het kastje en de muur op dezelfde plek
•
Visienota Open Schiedam 2017
zetten, met één vast aanspreekpunt voor initiatiefnemers, één procedure en
•
Deelnota ‘Een wijk vol initiatieven’ 2018
duidelijke regels.
•
Nota ‘Bewonersondersteuning’ 2020
•
Visienota Communicatie 2017
1. Het beleid
Aan de andere kant moet de gemeente duidelijk zijn in waar wel en waar geen invloed op mogelijk is. Dat vereist huiswerk aan de voorkant. We willen de drempel voor inwoners om mee te doen aan participatietrajecten zo laag mogelijk maken. Door goed na te denken over welke middelen we bijvoorbeeld het beste kunnen
2.
inzetten. Maar ook door in eenvoudig Nederlands te communiceren of beelden te gebruiken in plaats van tekst.
De uitvoering
Inwoners mogen van de gemeente verwachten dat zij in een participatietraject zoveel mogelijk alle belangen in beeld heeft, óók van de minder vertegenwoordigde groepen. Dit betekent dat ambtenaren inwoners opzoeken op de plekken waar ze zijn, weten wat er in de wijken leeft en vooral heel goed moeten luisteren. Dit participatiebeleid bestaat uit een visiedeel,
3.
een uitvoeringsdeel, met als
Kosten
concrete uitwerking een participatiegids voor de samenleving en een participatiegids voor de gemeente.
Samenwerken in Schiedam - Participatiebeleid 2021
4
Hoofdstuk 1 - Het beleid Inwoners of ondernemers voelen zich serieus genomen als zij mee mogen
alle partijen en komt er geleidelijk meer expertise op dit terrein, zowel binnen de
denken over of mee mogen werken aan beleid. Hetzelfde geldt voor als ze het
gemeente als in de stad.
beleid mogen helpen maken en/of uitvoeren. Het is dan duidelijk dat zij hun kennis en ideeën kunnen inbrengen in een gelijkwaardige samenwerking.
1.3
Als de gemeente haar huiswerk vooraf goed doet, is het fijner samenwerken.
Participatie gaat over het betrekken van inwoners, ondernemers en andere belang
Wat is participatie?
Daarbij is dan ook duidelijk wat de gemeente precies met de inbreng
hebbenden bij werkzaamheden van de gemeente. En het gaat over het faciliteren van
van inwoners gaat doen en hoe het verder gaat met de besluitvorming.
initiatieven uit de Schiedamse samenleving. Hierbij participeert de gemeente in
Schiedammers en Schiedamse ondernemers komen hierdoor graag ook zelf
plannen van inwoners. Wij onderscheiden daarom drie vormen van participatie:
met ideeën en plannen omdat hun gemeente daarvoor openstaat. Zij ervaren
1. Overheidsparticipatie – het initiatief komt vanuit de samenleving, maar er is
de gemeente als een betrouwbare partner, die afspraken nakomt, flexibel en
ondersteuning of goedkeuring vanuit de gemeente nodig. Dit gaat bijvoorbeeld
daadkrachtig is.
om bewonersinitiatieven, maar ook om aanvragen op grond van de
1. Het beleid
Omgevingswet. Met andere woorden ‘de overheid’ doet mee met plannen
1.1
Waarom participatie?
Met participatie willen we ervoor zorgen dat de gemeente het beleid goed afstemt op
2. Inwonersparticipatie – de gemeente nodigt inwoners, partners en
de behoeften van de Schiedamse samenleving. Hierdoor ontstaan er betere plannen
ondernemers uit om een bijdrage te leveren aan het opstellen
en maken we uitvoerbaar beleid. Door samen te werken aan een mooier en leef
of uitvoeren van beleid en gemeentelijke projecten. Oftewel
baarder Schiedam vergroot ook de kans op wederzijds begrip en overeenstemming.
‘de inwoners’ doen mee met plannen vanuit de gemeente.
Dit heeft tot gevolg dat er meer vertrouwen komt tussen inwoners en de gemeente. Het nadenken over participatie vraagt ook van de gemeentelijke organisatie dat
2.
vanuit de samenleving.
De uitvoering
3. Structurele participatie – de continue samenwerking tussen Schiedammers, partners en de gemeente.
3.
ambtenaren nóg beter met elkaar gaan samenwerken. In de samenleving draagt participatie bij aan een gedeelde verantwoordelijkheid en het versterken van de
1.4
Visie op participatie
samenhang tussen verschillende groepen.
1.4.1 Visie op overheidsparticipatie
Kosten
De gemeenteraad, het college en de organisatie zorgen ervoor
1.2
Doel participatiebeleid
dat zij aansluiten bij initiatieven vanuit de samenleving. De
Vanuit de samenleving en vanuit de gemeente is er een wens om duidelijke afspraken
gemeente Schiedam wil stimuleren dat Schiedammers samen
te hebben over de onderlinge samenwerking. Met dit participatiebeleid voldoen we
het initiatief nemen om hun straat, wijk of stad mooier, veiliger
aan die wens. Het doel van dit participatiebeleid is dat we op een heldere manier
en socialer te maken. De gemeente waardeert initiatiefnemers
uitleggen hoe Schiedammers met de gemeente kunnen samenwerken en andersom.
en wil hen snel en goed ondersteunen met middelen en
Als we gemeentebreed eenduidig met participatie omgaan, is dat aantrekkelijk voor
expertise. Informatie en procedures moeten eenvoudig,
Samenwerken in Schiedam - Participatiebeleid 2021
5
laagdrempelig en snel te vinden zijn. Dit is een belangrijke eerste stap als het om
1.4.3 Visie op structurele participatie
overheidsparticipatie gaat.
Veelal betrekt de gemeente inwoners bij een bepaald vraagstuk of project (inwoners participatie). Andersom betrekken inwoners de gemeente op het moment dat ze een initiatief nemen in hun leefomgeving (overheidsparticipatie). Maar ook zonder directe aanleiding is de gemeente in gesprek met inwoners en andere partners in de
1.
Schiedamse wijken. Jarenlang waren bewonersverenigingen het enige centrale aanspreekpunt voor de gemeente. Tegenwoordig zijn er meer aanspreekpunten die
Het beleid
óf een netwerk vormen óf die tijdelijk rondom een onderwerp ontstaan. Er zijn veel nieuwe initiatieven waarbij bewoners elkaar vinden op thema’s of uitdagingen. De gemeente is actief in gesprek met de wijken en de verschillende netwerken. Er zijn wijkoverleggen, maar ook netwerkbijeenkomsten, mobiele wijktafels, buurtbijeen komsten, en facebookgroepen. Door structureel met inwoners in gesprek te zijn,
1.4.2 Visie op inwonersparticipatie
2.
weet de gemeente wat er leeft in de wijken.
Door samen te werken, vergroten we de kwaliteit en uitvoerbaarheid van beleid en
De uitvoering
projecten. Wij willen iedereen die dat wil de gelegenheid geven om mee te doen met onderwerpen die hen aangaan. Door met elkaar vooraf goed na te denken over wat het doel is om inwonersparticipatie in te zetten, welke vragen je wilt stellen aan de participanten en wat je met de inbreng gaat doen. Het is duidelijk welke mate van invloed er is en welke rol deelnemers hebben. De gemeente is eerlijk en open over wat er met de inbreng van deelnemers is gedaan en hoe deze in de besluitvorming
3.
een plek heeft gekregen.
Kosten
Samenwerken in Schiedam - Participatiebeleid 2021
6
Weetje: Participatie en communicatie Participatie en communicatie zijn twee termen die door elkaar heen worden gebruikt. Toch zijn het twee verschillende zaken. Participatie zonder communicatie zal weinig succesvol zijn. Communicatie zonder participatie is goed mogelijk. Het brengt mensen op de hoogte, maar er is dan geen ruimte voor invloed. Een informatiebijeenkomst waar bewoners plannen voor hun straat kunnen bekijken, is een vorm van communicatie. •
1.
Participatie: Actieve deelname. Het is afgeleid van de Latijnse woorden pars (deel) en cipere (nemen). Bij participatie spreken we altijd over een subject en een object. Ook als dat niet expliciet wordt gemaakt: een persoon of een groep die deelneemt (het subject) en datgene waaraan zij deelnemen (het object).
•
Het beleid
Communicatie: ‘Uitwisseling van informatie en alle processen van overdracht van nieuws of informatie.’ Met communicatie bedoelen we in deze context de omgang van mensen met elkaar. Communicatie gaat ook over het gemeenschappelijk maken en verbinden. Het begrip is afgeleid van het Latijnse woord communis (gemeenschappelijk).
2. De uitvoering
Formele participatie (wettelijk kader)
verplicht onder andere aan alle initiatiefnemers om bij hun vergunningaanvraag
Met formele participatie bedoelen we de participatietrajecten die de wet
aan te geven of er geparticipeerd is.
voorschrijft. Veelal betreffen dit inspraakprocedures. Zo staat er bijvoorbeeld in
Het initiatief voor participatie komt hiermee bij de initiatiefnemers te liggen. Na
de wet Ruimtelijke Ordening een procedure die je moet doorlopen bij het
invoering van de Omgevingswet zal overheidsparticipatie (de overheid partici
opstellen en vaststellen van een bestemmingsplan. Hierin staat hoe en wanneer
peert bij initiatieven vanuit de samenleving) dan ook een grotere rol gaan spelen.
3.
bezwaar kunnen maken en beroep kunnen aantekenen.
Met beide wetten krijgt het vroegtijdig betrekken van belanghebbenden
Kosten
Vanuit de Rijksoverheid wordt gewerkt aan de invoering van twee wetten, die
een betere juridische basis. Formele participatie en inwonersparticipatie,
veel te maken hebben met participatie. De Omgevingswet en de wet Versterking
zoals hierboven staat, gaan hiermee steeds
participatie op decentraal niveau. Vanuit het wetsvoorstel “Versterking
meer in elkaar op. De Omgevingswet
participatie op decentraal niveau” zijn gemeenten verplicht om hun huidige
biedt veel vrijheid in de gekozen
inspraakverordening uit te breiden met een participatieverordening. Dit
vorm van participatie.
een ontwerp ter inzage wordt gelegd, en op welke manier belanghebbenden
wetsvoorstel regelt dat het bestuur inwoners in staat stelt te participeren bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid. De Omgevingswet is een stuk uitgebreider en lichten we dan ook nader toe in het tekstvak hierna. De wet
Samenwerken in Schiedam - Participatiebeleid 2021
7
De Omgevingswet
deze gevallen ook niet wettelijk afgedwongen worden. Wel kan de gemeente bij
Met de komst van de Omgevingswet moet elke initiatiefnemer in de aanvraag
twijfel zelf belanghebbenden benaderen of een aanvraag ter inzage leggen.
voor een omgevingsvergunning aangeven of er overleg is geweest met de omgeving waar de aanvraag over gaat. Initiatiefnemers die de omgeving
De gemeenteraad kan een lijst opstellen met gevallen waarin participatie
betrekken bij hun plannen, krijgen hier waardevolle inzichten en betere plannen
verplicht is. Het gaat dan om activiteiten die niet mogelijk zijn volgens het
voor terug. De omgeving vroeg bij een traject betrekken, voorkomt vaak
omgevingsplan: de zogenoemde buitenplanse omgevingsplanactiviteiten.
1.
bezwaren in een later stadium. Binnen de definitie van participatie in dit participatiebeleid zien wij zulke
De gemeente
participatietrajecten als overheidsparticipatie. Het initiatief ligt namelijk niet bij
De gemeente is binnen de Omgevingswet wel verplicht om inwoners te
de gemeente, maar bij een andere partij, zoals projectontwikkelaars of inwoners.
betrekken bij verschillende instrumenten. Dit doet de gemeente volgens de
Het beleid
uitgangspunten van dit participatiebeleid. Onderdelen waarbij dit verplicht is Verplichte participatie
zijn de omgevingsvisie, programma’s met maatregelen en de omgevings
Zoals gezegd moeten initiatiefnemers bij de aanvraag van een omgevings
plannen. In deze documenten wordt opgenomen op welke manier inwoners,
vergunning aangeven of ze de omgeving hebben betrokken bij hun initiatief.
bedrijven en maatschappelijke organisaties zijn betrokken.
2. De uitvoering
Dit is echter geen afwijsgrond voor een vergunning en participatie kan dan in
3. Kosten
Samenwerken in Schiedam - Participatiebeleid 2021
8
1.5
Zo ziet Schiedam eruit
Zo ziet Schiedam er uit
79.342
Leeftijdsklasse 30-49 jaar
bewoners
bovengemiddeld aanwezig
Opleidingsniveau Midden tot laag tussen 15-74 jaar Laaggeletterdheid
Werkloosheid
76,4% 26,5% 4,7%
Criminaliteit
69,8% 20% Landelijk
3,8%
Landelijk plaats (2019 plaats 9)
7
In de wijken Oost, Groenoord en Nieuwland voelen bewoners zich het meest ‘soms tot vaak onveilig’ 51-59%.
Jongeren Jonger dan 35 jaar ervaart belemmeringen vanwege het gevoel er niet bij te horen Waarvan met migratieachtergrond
Eenzaamheid Jonger dan 35 jaar
15%
Met een laag inkomen
Samenwerken in Schiedam - Participatiebeleid 2021
29% 37% 18%
vrijwilligers
Woudhoek 7.562 pers.
Samenstelling Met Nederlandse achtergrond
55%
Wijken en buurten
Landelijk
27%
Het Schiedams participatiebeleid is geschreven vanuit de praktijk. Enerzijds door het leren door te doen en anderzijds op basis van feiten en cijfers over Schiedam. Hoe ziet de stad eruit? Wat zijn opvallende kenmerken om rekening mee te houden?
9 46
42% 81%
wijken buurten
Ondernemers
2869 Woningen
Met migratieachtergrond
bedrijven en instellingen
45%
Spaland/ Sveaparken 7.954 pers.
vind Schiedam een gezellige stad vindt de eigen buurt (zeer) prettig wonen
61% 29%
Groenoord 9.436 pers.
50% koop 50% huur 31,8% 19%
Meedenken met de stad belangrijk van de 17-23 jarigen van de middelbare scholieren van de groep 7/8 leerlingen
88% 36% 62%
Top 5 onderwerpen • geestelijke gezondheid • pesten/discriminatie • lichamelijke gezondheid
Nieuwland 14.139 pers.
2.
Oost Centrum 11.479 pers. 4.968 pers.
De uitvoering
West 12.636 pers.
3.
Zuid 6.257
huur-woningcorporatie particuliere verhuur
Het beleid
Kethel 4.911 pers.
persoonlijke binding historische binding
1.
Kosten
Thema’s
1.
2.
Veiligheid
Wonen
4.
5.
Binnenstad
3.
Openbare ruimte
Bewoners willen meer betrokken worden bij deze thema’s
Bereikbaarheid
• geld en inkomen • sport en beweging
9
1.5.1 Wat betekent dit voor het participatiebeleid? Deze cijfers zijn belangrijke gegevens om rekening mee te houden bij zowel inwonersparticipatie als overheidsparticipatie. Het is belangrijk dat de medewerkers van de gemeente weten hoe de bevolkingssamenstelling is, wat er in wijken of buurten speelt en wat de mensen bezighoudt.
1.
Een standaard aanpak voor participatie sluit niet meer aan. De gemeente zal in de
Het beleid
communicatie en participatie met inwoners rekening moeten houden met de kenmerken per buurt. Bijvoorbeeld met laaggeletterdheid, armoede of een hoog percentage woningbezit. In dit voorbeeld is het belangrijk om eenvoudig te communiceren met o.a. foto’s en illustraties. Communiceren in een andere taal is dan niet per se de oplossing. Op basis van de samenstelling van een buurt kan het
2.
ook nodig zijn om ambassadeurs in te zetten en écht gebruik te maken van de netwerken van de mensen zelf. In vaktermen noemen we dat een netwerkbenadering
De uitvoering
of peergroupbenadering. Daarnaast zijn de zorgen in de wijk/buurt in een aantal gevallen zo groot, dat het aannemelijk is dat hier de eerste prioriteiten en belangen van inwoners liggen. Als mensen vaak verhuizen, kunnen we aannemen dat zij weinig prioriteit geven of belang hechten aan het betrokken willen zijn bij de ontwikkeling van de stad.
3.
1.5.2 Mee kunnen doen en mee willen doen
Kosten
De roep vanuit de overheid om zoveel mogelijk inwoners te laten meedenken binnen participatietrajecten is groot. En dan het liefst zoveel mogelijk inwoners vanuit de volle breedte van de samenleving. Een veel gestelde vraag is dan ook waarom jongeren, inwoners met een migratieachtergrond en jonge gezinnen zo weinig ingaan op de uitnodiging om mee te denken met gemeentelijke opgaven? Zo blijkt ook uit Schiedamse onderzoeken.
Samenwerken in Schiedam - Participatiebeleid 2021
10
inwoner om welke reden dan ook niet bereikt, lijkt deelname onwaarschijnlijk. Voor de gemeente is het dan ook belangrijk om inzicht te hebben in de wijze waarop zij de verschillende groepen kan bereiken. Dit pleit voor eenvoudige en duidelijke communicatie.
1.
Kunnen Schiedam kent diverse problemen die we vaker terugzien bij de ondervertegen
Het beleid
woordigde groepen binnen de participatietrajecten en in wijken waar de gemiddelde deelname lager is. Bijvoorbeeld bij jongeren die te maken hebben met psychische problemen. Het meedoen aan een participatietraject staat dan niet bovenaan het lijstje. Dit geldt ook voor mensen die met armoede te maken hebben. Daarnaast communiceert de gemeente weliswaar in eenvoudig Nederlands maar
2.
veelal schriftelijk. Hiermee sluiten we inwoners die de taal niet machtig zijn en een deel van de laaggeletterden uit. Een belangrijke vraag is hoe het bestuur hier de
De uitvoering
komende tijd mee om wil gaan. Willen Net zoals mensen de mogelijkheid en vrijheid hebben om mee te doen, hebben inwoners ook de vrijheid om gewoon niet mee te doen. Het recht om je ergens niet mee te bemoeien. Omdat het je niet interesseert, omdat het leven al even druk
3.
genoeg is, of gewoon omdat je geen zin hebt. Er dient dan ook enig belang te zijn om
Kosten
1.5.3 Wie doen er niet mee?
mee te doen en een inwoner moet deelname als nuttig ervaren. Daarnaast is het
In de meeste Schiedamse onderzoeken (zowel schriftelijk als digitaal) zien we een
belangrijk dat het deelnemen aan een participatietraject een positieve ervaring is.
structurele ondervertegenwoordiging van jongeren (<35 jaar), Schiedammers met een migratie-achtergrond en huurders. In het wel of niet meedoen gelden drie
De helft van de Schiedammers geeft aan meer betrokken te willen worden bij wat
basisvoorwaarden: weten, willen en kunnen.
er in Schiedam gebeurt. Daarvoor moet de gemeente, volgens de inwoners; beter communiceren, aandacht tonen, daadwerkelijk iets doen met de suggesties, minder
Weten
haar eigen belang nastreven, specifieke doelgroepen benaderen en vooral tijdig
We willen inwoners uitnodigen voor een participatietraject. Als de uitnodiging de
antwoord geven op vragen, reacties en meldingen.
Samenwerken in Schiedam - Participatiebeleid 2021
11
1.6
Samenwerken
namelijk aangeven of hij aan participatie heeft gedaan en wat de resultaten van die
Participatie is meedoen en gaat over samenwerken met elkaar. Meedoen met een
participatie zijn. Door inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en de
initiatief van de gemeente of meedoen met een initiatief van inwoners. Het is een
gemeente in een vroeg stadium te betrekken bij een initiatief, worden de plannen
samenspel tussen de gemeente en de Schiedamse samenleving. Dit vraagt om
beter en ontstaat er meer draagvlak.
duidelijke afspraken en inzicht in de verschillende rollen die iedereen daarin heeft. Het vraagt ook om een flexibele houding van de gemeente om in te
1.6.3 Gemeenteraad
kunnen spelen op nieuwe situaties.
De gemeenteraad stelt de kaders vast, is volksvertegenwoordiger en controleert.
1. Het beleid
Deze rollen wisselen elkaar af. Afhankelijk van de fases van de beleidsvoorbereiding en uitvoering ervan. Dit participatiebeleid is een voorbeeld van zo’n kader. Door dit
Weetje: Participatie paradox
beleid vast te stellen, stelt de gemeenteraad aan het begin de kaders voor
Met de beste bedoelingen organiseren gemeenten aan het begin van
participatie in Schiedam vast. Zowel bij inwonersparticipatie als bij overheids
een project inloop-, inspraak- of informatieavonden. Toch constateren zij
participatie. Tijdens een participatietraject kan een gemeenteraad vanuit de rol van
vaak dat daar weinig bewoners op af komen. Dit is zonde, want juist in deze
volksvertegenwoordiger of de controlerende taak altijd vragen stellen over de
fase is de mogelijkheid tot inspraak of het uitoefenen van invloed door de
participatieaanpak.
2. De uitvoering
bewoners en belanghebbenden het grootst. In de praktijk blijkt echter dat bewoners vaak pas actief worden in de fase dat een projectplan in uitvoering
1.6.4 College van B en W
gaat: een fase waarin veel zaken al besloten zijn én dus de mogelijkheid om
Het college neemt dagelijkse
invloed uit te oefenen minimaal is. Dit dilemma heet de participatie paradox.
besluiten, is verantwoordelijk voor de uitvoering daarvan en bereidt besluitvorming door de
1.6.1 Schiedamse samenleving
3.
gemeenteraad voor. Daarnaast
Kosten
Inwoners hebben een belangrijke rol in het participatieproces. Die rol kan heel
legt het college verantwoording af
divers zijn. Van het invullen van een digitale vragenlijst voor een project van de
aan de gemeenteraad en zorgt zij
gemeente tot het opzetten van een lokale energie coöperatie. Samenwerken doe je
voor een open participatieproces
samen. Met heldere afspraken over de samenwerking.
voor de Schiedamse samenleving en de gemeenteraad. Ook staat het college open voor wijzigingen of aanpassingen
1.6.2 Initiatiefnemers en projectontwikkelaars
van een plan op basis van de inbreng van belanghebbenden. Daarbij geldt wel dat
Met de komst van de Omgevingswet krijgen inwoners van Schiedam vaker te maken
bestuurders afwegingen moeten maken voor het algemeen belang en nooit iedereen
met initiatiefnemers, zoals projectontwikkelaars, die de omgeving betrekken bij hun
tevreden kan stellen. Daarnaast staat het college voor open communicatie met de
plannen. De initiatiefnemer moet bij het aanvragen van een omgevingsvergunning
stad, de raad en de organisatie.
Samenwerken in Schiedam - Participatiebeleid 2021
12
1.6.5 Organisatie
ruimte voor invloed er is. Er staat ook in wat er in de wijk of buurt of rondom het
De organisatie is de uitvoerende partij bij inwonersparticipatie. De ambtenaren maken
onderwerp bij belanghebbenden speelt. De ambtelijke organisatie stelt de
het beleid, schrijven de brieven, organiseren de bijeenkomsten en hebben de
startnotitie op en het college biedt het aan de gemeenteraad aan. De gemeenteraad
contacten met de inwoners. Het college en de raad zijn de bestuurlijke opdrachtgevers
kan op deze manier in een vroegtijdig stadium kaders stellen.
en de organisatie voert uit. De rol van de gemeentelijke organisatie is om ervoor te zorgen dat het participatiebeleid aan blijft sluiten op de Schiedamse samenleving. Dit
Bij minder complexe projecten maken we geen startnotitie. We stellen de gemeente
vraagt om het actief onderhouden van de relatie met betrokkenen, weten wat er speelt
raad in dit geval op de hoogte via een uitgebreide participatieparagraaf in het
en de bereidheid om te blijven leren. Ook is de rol van de organisatie om mogelijke
raadsvoorstel.
1. Het beleid
obstakels bij bijvoorbeeld bewonersinitiatieven weg te nemen. Na vaststelling van de startnotitie beginnen we met het participatietraject en
1.7 Besluitvorming bij participatie
nodigen we inwoners uit om mee te doen. Na afloop van het participatietraject gaat
Binnen de gemeente zijn er afspraken over hoe de besluitvorming loopt. Dit proces
het eindresultaat ter besluitvorming naar de gemeenteraad of het college van B&W.
is niet altijd hetzelfde. Hierbij leggen we uit welke afspraken over participatie er
Na de besluitvorming evalueren we het participatietraject.
2.
gemaakt zijn.
De uitvoering
1.7.1 Bij overheidsparticipatie De gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie zien grote meerwaarde in actieve bewoners en inwonersinitiatieven. De procedure om ondersteuning vanuit de gemeente aan te vragen moet dan ook zo eenvoudig mogelijk zijn. Deze bestaat uit één duidelijke regeling die bekend is bij een groot deel van alle Schiedammers. De
3.
regels en voorwaarden zijn helder. Een inwoner kan eenvoudig een aanvraag doen
Kosten
en laagdrempelig contact opnemen voor ondersteuning. Het besluit volgt snel en is gegrond en objectief. Na uitvoering zorgt de initiatiefnemer voor een goede verantwoording van het initiatief.
1.7.2 Bij inwonersparticipatie Nieuw beleid (kadernota) of de actualisatie van bestaand beleid binnen de gemeente begint vaak met een startnotitie. In een startnotitie staat een bepaald beleids voornemen met een plan van aanpak. Onderdeel hiervan is het participatieplan. Hierin staat op welke wijze we inwoners en andere partijen gaan betrekken en welke
Samenwerken in Schiedam - Participatiebeleid 2021
13
Hoofdstuk 2 - De uitvoering In dit hoofdstuk gaan we in op de uitvoering van het participatiebeleid. Alle
-
leerpunten van de afgelopen tijd komen hierin samen. De uitgangspunten
- De gemeente besluit op transparante wijze of er wel of niet geld beschikbaar
komen van de inwoners, de raad, het college en de organisatie. We hebben een werkwijze bij inwonersparticipatie ontwikkeld, samen met inwoners
Het is openbaar welke initiatieven geld krijgen van de gemeente. komt voor een initiatief.
-
De uitgevoerde initiatieven zijn zichtbaar ter inspiratie voor anderen.
en ambtenaren, en we hebben deze geoefend en uitgevoerd. Ook hebben we op basis van evaluaties van participatietrajecten uit het verleden een
Minder regels en voorwaarden, meer vertrouwen
aanpak gemaakt.
Bij initiatieven uit de samenleving beperkt de rol van de gemeente zich tot het
1. Het beleid
faciliteren en het toetsen aan en het bewaken van het algemeen belang. Faciliteren
2.1
Uitgangspunten participatiebeleid
Op basis van gesprekken, ervaringen, feiten en cijfers hanteren we voor het
kan in de vorm van geld, expertise of ondersteuning. Er gelden bewust weinig regels en voorwaarden voor initiatieven. De gemeente heeft er immers vertrouwen in dat:
Schiedamse participatiebeleid de onderstaande uitgangspunten. -
2.1.1 Uitgangspunten bij overheidsparticipatie De gemeente sluit aan bij initiatieven in de samenleving.
We doen het samen
Schiedammers weten wat goed is voor hun buurt.
2.
- Schiedammers zelf in staat zijn om hun initiatief tot een goed einde te brengen. -
Schiedammers zelf ondersteuning voor hun plannen kunnen organiseren.
-
Schiedammers het geld voor de initiatieven op een goede manier besteden.
De uitvoering
De gemeente Schiedam stimuleert initiatieven vanuit de samenleving. Inwoners die gezamenlijk hun straat, wijk of stad mooier, veiliger en socialer willen maken,
2.1.2 Uitgangspunten bij inwonersparticipatie
vinden in de gemeente een betrouwbare partner. Een partner die initiatiefnemers
De gemeente nodigt uit om te participeren. Inwoners sluiten aan bij initiatieven van
snel en zorgvuldig helpt met middelen, informatie, ondersteuning en waardering.
de gemeente.
3.
Informatie en procedures zijn eenvoudig te vinden, laagdrempelig en snel.
Kosten
Participatie: geen doel op zich Eén procedure voor alle bewonersinitiatieven
In Schiedam starten we pas met inwonersparticipatie als we voldoen aan de
Er is één duidelijke procedure voor bewonersinitiatieven. Of je nou een stuk groen
vijf voorwaarden voor effectieve participatie:
wilt aanpakken met je buren, een speeltoestel wilt plaatsen of een buurtfeest gaat
-
Er is echt ruimte voor invloed.
organiseren. De manier van aanvragen is hetzelfde. Deze procedure toetsen we aan
-
Inwoners hebben een belang bij het project.
zes punten:
-
Er is een goede relatie met belanghebbenden.
-
De procedure is bij een grote groep Schiedammers bekend.
-
Er is voldoende tijd, geld, capaciteit en expertise beschikbaar.
-
Er is één procedure en deze is laagdrempelig, duidelijk en snel.
-
De beslissers houden zich aan de ruimte van invloed.
-
Er is één duidelijk aanspreekpunt voor initiatiefnemers.
Samenwerken in Schiedam - Participatiebeleid 2021
14
Zoveel mogelijk belangen in beeld
Participatie gaat over samenwerken
De gemeente spant zich in om in een participatietraject zoveel mogelijk belangen in
Participatie betekent niet ‘je zin krijgen’ als je hebt meegedacht. In Schiedam zijn de
beeld te brengen. We bieden inwoners verschillende mogelijkheden (online en
meeste mensen het daar gelukkig wel over eens. Het gaat wel over samenwerken.
offline) om hun stem te laten horen en actief te kunnen deelnemen.
Al is de uitkomst niet altijd helemaal naar wens, als er goed is samengewerkt, als mensen op tijd zijn betrokken, als er goed naar ze is geluisterd en hun zorgen
Verschillende mogelijkheden om mee te doen
serieus worden genomen, dan groeit het vertrouwen. Zo behandelen we elkaar
De gemeente zorgt ervoor dat iedereen op verschillende manieren zijn mening kan
met respect.
1. Het beleid
geven of mee kan denken. Bijvoorbeeld door gebruik te maken van een enquête, een bewonersavond of door een klankbordgroep te laten formeren. Als iemand niet naar
We koppelen altijd terug
de avond kan of wil komen, dan biedt een enquête uitkomst. In een klankbordgroep
De gemeente koppelt altijd terug en laat weten wat we met uw mening of idee
neem je vaak samen besluiten. Hiermee kunnen mensen dus meer invloed
hebben gedaan.
uitoefenen.
2.2
2.
De aanpak
We communiceren eenvoudig
Met een visie en uitgangspunten zijn we er nog niet. Daarom lichten we hieronder
De gemeente communiceert open en eenvoudig en ondersteunt waar mogelijk met
de aanpak toe.
De uitvoering
beelden. De communicatie is in eenvoudig Nederlands (B1). We zijn ons ervan bewust dat niet alle Schiedammers de taal op minimaal B1 niveau beheersen.
2.2.1 Werkwijze Samen met Schiedamse inwoners die veel ervaring hebben met participatie en
Keuzes maken
met collega’s hebben we een werkwijze gemaakt voor inwonersparticipatie. Deze
Binnen ons participatiebeleid maken we duidelijke keuzes vooraf. Welke kaders
werkwijze is in de afgelopen tijd vele malen gebruikt en geëvalueerd. Voorafgaand
3.
staan vast? Waar kan men over meedenken? Wat is het doel van het participatie
aan de start van een project of beleidsplan denken we zorgvuldig na over
Kosten
traject? Als er geen mogelijkheid is voor participatie dan zorgt de gemeente voor
participatie. Is er wel echt ruimte voor invloed? Wat gaan we precies vragen aan
heldere en actieve communicatie.
de deelnemers? Wat gaan we doen met de inbreng van bijvoorbeeld inwoners? Kortom, we doen ons huiswerk. Dat doen we in
Duidelijke verwachtingen
een wat wij een werklab hebben genoemd, met
Of het nu gaat om initiatieven vanuit de samenleving of van de gemeente, het is
bijvoorbeeld ambtenaren, bestuurders,
belangrijk te weten wat je van elkaar mag verwachten: wat mag je verwachten van
projectontwikkelaars en
de gemeenteraad, van het college, van de organisatie en van de inwoners. Ook dit
(vertegenwoordigers
maakt een stevig deel uit van het participatiebeleid.
van) inwoners.
Samenwerken in Schiedam - Participatiebeleid 2021
15
Tijdens een werklab bespreken we de vijf voorwaarden voor een effectief
2.2.3 Meten is weten
participatietraject, we doen een stakeholdersanalyse (daarmee brengen we alle
Om te weten wat we met participatie bereiken en wat we hiervan leren, onder
belanghebbenden in beeld), we bekijken wie waarover kan meebeslissen en
zoeken we, in hoeverre we een dashboard kunnen ontwikkelen. Hierin kan
we vullen een participatiecanvas in. Het canvas brengt het hele participatietraject
iedereen de resultaten van participatietrajecten volgen. De bedoeling van dit
in beeld.
dashboard is dat het openbaar is en voor iedereen te volgen.
1.
Van vragen die we gaan stellen aan de participanten, de kaders die gelden, welke participatie- en communicatiemiddelen we gebruiken tot aan wat we precies gaan
2.2.4 We leggen verantwoording af
doen met de uitkomsten van het participatietraject. Een vast onderdeel van de
Een keer per twee jaar rapporteert de gemeente aan de stad en de gemeenteraad
werkwijze is een (tussentijdse) evaluatie.
hoe we ervoor staan. We onderzoeken of dit in de vorm van een participatie
Het beleid
jaarverslag mogelijk is.
2.2.2 Participatie advies team
Daarnaast zijn de evaluaties van participatietrajecten openbaar voor iedereen.
Een Participatie Advies Team (PAT) moet in de praktijk gaan zorgen voor:
Zo weten we hoe de samenwerking ervoor staat en weten we wat we het komende
- het inbedden van deze werkwijze in de gemeentelijke organisatie
jaren moeten doen.
2.
- het opzetten van één ingang en procedure voor bewonersinitiatieven.
2.3
De uitvoering
Participatiegidsen
Zo verzekeren we dat we de expertise in huis houden en het wiel niet telkens
De uitwerking van dit participatiebeleid is in de vorm van participatiegidsen.
opnieuw hoeven uit te vinden. De opdracht aan het PAT is:
De gidsen zijn onderdeel van dit participatiebeleid. We actualiseren deze gidsen
- Het aanspreekpunt zijn voor bewoners en ambtenaren bij participatie
op basis van nieuwe inzichten.
en initiatieven. - Overzicht houden (participatiekalender), zodat de stad niet herhaaldelijk en op dezelfde wijze wordt bevraagd
2.3.1 Participatiegids Schiedamse samenleving
3.
Er is een gids voor de Schiedamse
Kosten
- Het bijeenbrengen van expertises op het gebied van participatie.
samenleving met alle praktische
- Het coachen en (laten) opleiden van de organisatie bij het uitvoeren
informatie om samen met de
van participatie. Het geven van werklabs.
gemeente te werken aan een mooier,
- Participatie nog effectiever inzetten.
beter en leuker Schiedam. In deze
- Het team zijn voor het toetsen van voorwaarden, adviseren en uitvoeren
gids staan ‘de handvatten’ van het
van inwoners- en overheidsparticipatie. - Het toetsen van participatie in het kader van de Omgevingswet.
Participatiegids
participatiebeleid voor de Schiedamse samenleving.
- Participatieproducten ontwikkelen.
Samenwerken in Schiedam - Participatiebeleid 2021
16
En welke verschillende manieren van samenwerking tussen de inwoners en
2.3.2 Participatiegids gemeente Schiedam
de gemeente er precies zijn.
Bestuurders creëren de randvoorwaarden voor effectieve participatie door er tijd,
Ook is te lezen op welke manier een inwoner geld voor een initiatief kan
capaciteit en middelen voor vrij te maken. Maar ook door ruimte te geven aan
aanvragen, en wat deze inwoner van de gemeente mag verwachten bij
inwoners en hun ideeën. Deze gids geeft inzicht in de uitgangspunten die gelden
participatietrajecten.
voor het Schiedamse bestuur bij participatie.
Verder is de gids voor iedereen met een initiatief of een goed plan voor de fysieke
De gemeentelijke organisatie voert de praktische kant van participatie uit. Bij
leefomgeving van Schiedam. Met de komst van de nieuwe Omgevingswet is een
initiatieven uit de samenleving hanteert de organisatie een aantal uitgangspunten
initiatiefnemer namelijk zelf verantwoordelijk voor het betrekken van de omgeving
zodat we duidelijk en transparant handelen als een inwoner bij de gemeente komt
bij de plannen. Dit informatiepakket helpt initiatiefnemers om een participatie
met een idee of plan.
1. Het beleid
traject vorm te geven en geeft aan waar de gemeente op let bij de beoordeling van een aanvraag.
Wil de gemeente zelf graag inwoners betrekken (inwonersparticipatie) dan
2.
gebruikt de organisatie hiervoor de werkwijze ‘Samenwerken in Schiedam’. Er staat in hoe je samen het doel kan bepalen, hoe je een stakeholdersanalyse
De uitvoering
Theorie
kan maken en er staan inspirerende werkvormen en instrumenten in.
Theoretis ch Samenwe kader rken in Sc hiedam
Prakti jk
Dit theoretis nodig heb ch kader bevat alle achterg t om je eige rondinfo n particip rmatie over atietraje ct te star participatie ten.
Vragenl ijst pa die je rticipan ten
Wat is part
icipatie?
3.
Als mede werker van de gemeente onderdeel Schiedam van je werk gaat het worden. Participat samenwer Communi ie gaat om ken met catie en parti het betre belangheb SchiedammCommu Hoe tevr kken van cipat nicatie benden bij ie zijn ers steed inwoners, ede hierb n ben s meerdoor werkzaam ijtbelan van initia ondernem en me u ovegrijke uitga heden van tieven van ers, bedr t de gem zeer ngspunten de overh bewoners. ijven, schor? eid. Voll eente edigheid tevr Hierbij parti len en Maar edenre tevr . ande informaparti van de cipat cipeer je eden ie gaat ook Commun tie als geme neutraa icatie en over het ente in de l facili participat plannen Communi ontevred De geb ie van inwo ners. teren catie en parti en zeer en op ruikte taal in cipatie zijn zijn echte weet niet de web brieven ontevred r twee heel twee term site en / geen en verschillen die regel De man door de zaken matig mening . waaelkaa particip ier rop hetr heen • Com atie word hele municati vormings - en bes en gebru e is het uitwi luitikt. Het sturen, een uitgeleg proces wer d d (“de digitale nieuw sselen en overbrenge • Parti n van infor spelregels” sbrief of cipatie gaat een brief matie. Bijvo ) om actieve van de geme orbeeld even die ergen deeln ente lezen s aan deeln ame. Bij een appje . participat eemt. Belan op uitkomste ie is er altijd ghebbend n.
sprake van en kunn Hoe en tevr een perso Partici in meer eden of benmind on of groep patiep Voor een t u ove erer?mate roces effectief invlo zeer ed uitoe participat De mat doelgroepe fenen tevrede ietraject n uit te nodig tevrede n is goede onderdee waarin bep n communica aald terug te kopp len ope en om mee neutraa voor mee tie essen n ston e te doen, elen. l den tieel. beslisse te participer ontevred niet Het en en. En om n of juist is nodig om de zeer juiste uitkomste weet niet Participat ontevred n en gema De mat ie zonder en / geen akte e waa comm afspr geen prob is mee rin mijn aken unicatie mening gen leem. Een zal weinig uiteinde omen in inbreng brief sture succesvo communica l zijn.lijke uitvoeride n waarin tie. Het breng staat dat het projectCom muning catie van zond om ergen t de inwo de straat er s invloed ners van volgende participat op uit te de straaDe week word ie een infor t opmat oefenen. t opengebro is echter dee waa matiebijee men rinte, hoog Het infor ik en mijn ing seri nkomst waar ken is merengen van comm geeft ze niet eus wermaar van ome doelg bewoners unicatie. de mogelijkhe n dooroepe de plann Pas als bewo nden is dan ook plannen en voor hunr de gem ners invlo is er sprak geen participat id te straat een ed kunnen e van parti kunn ie. en bekijken, Ook cipatie.
Eenuitoe fenen (mee s of one is een vorm denken, Doel van ens? samen ontw een parti erpen) op cipatietra zeer Er zijn versc de De dee ject tevrede hillende lnemers tevrede doelen te n particip beleid. Hiero n bedenken atietraje in dit nder staan neutraa waarom goede afsp ct l een aanta je belangheb iegelingwaren een ontevred buu l voorbeelde rt bendvan en enmijn n: zeer betrekt bij • Plan weet niet jouw plann nen of belei ontevred d afstemme en / geen en of behoeften n op belangheb mening • Kwal benden • Bewu iteit van stwo rding creër plannen • Draa of beleid Een • s ofGedr en Werkzaam gvlak vergr verhogen ag veran oneens hed oten of mete deren • Keuz ? en • Kenn en ein n es maken is ophalen dresul zeer en/of tevr Ik voe • Prior taat • l Socia vergr iteiten stelle edeoten tevrede cohesie verst n verantwme (mele de-) n n • Meni oordelijk erken neutraa ngen peile eind•resuNetw erkvoo vergr l n r hetoten ltaat ontevred • Vertr en ouwen in zeer Het verl de gemeente weet niet ontevred proje van werkzaaoop of ctorg en / geen mheden de anisatie vergr mijn oten
Kosten
Samenwerken in Schiedam
Participatiecanvas
Vul dit canvas met jouw projectgroep in voor elke fase van jouw participatietraject waarin je belanghebbenden gaat betrekken.
hee verwach tingen ft aan voldaan
Het eind
werkzaa resultaat van mijn verwmheden hee de voldaan achtingen ft aan heeft Wilt u
In sam
verder nog
enwerki
iets kwi jt?
ng met
Kennisc entrum
mening
MVS
Samenwerken in Schiedam - Participatiebeleid 2021
17
Hoofdstuk 3 - Kosten De financiële context van de gemeente Schiedam vraagt momenteel om scherpe
Uitvoeringsagenda op hoofdlijnen 2022-2024
keuzes en beslissingen. Daarom wordt in de concrete uitvoering van het beleid
2022 - 2023
alleen ingezet op 2022 binnen bestaande middelen. Er wordt €100.000,- van het
- Fase 1: opzetten participatieadviesteam, overzicht participatie
opleidingsbudget vrijgemaakt en bestaande formatie op het gebied van
gemeente d.m.v. participatiekalender, leren (samen-)werken met
communicatie. Rond de zomer van 2022 volgt een evaluatie met aanbevelingen
de participatiemethodiek
1.
voor de uitvoering en inzet van middelen voor de jaren daarna. In 2022 gaan we in ieder geval:
2023 - 2024
-
de organisatie verder opleiden in het uitvoeren van het participatiebeleid;
- Fase 2: opzetten één loket, begrijpelijk communiceren, participatiebeleid
-
de participatiekalender in gebruik nemen.
Het beleid
en vaardigheden inbedden
Het opzetten van één loket voor bewonersinitiatieven, het structureel adviseren op
2024
participatietrajecten, het verder inbedden van het beleid in de organisatie, de nodige
-
Fase 3: evaluatie en aanbevelingen voor de verdere inbedding.
2.
inzet op begrijpelijk communiceren kunnen we na 2022 oppakken. We zoeken nog geld en middelen voor 2023 en 2024. Rond de zomer van 2022 volgt een evaluatie
De uitvoering
met aanbevelingen voor de uitvoering en dekking van het beleid in de jaren daarna.
Samenwerken in Schiedam - Participatiebeleid 2021
Jaar
Focus op
2022
Opzetten Participatieadviesteam
2022
Vervolg toepassen nieuwe aanpak participatiebeleid
2022
- Inbedden werkwijze werklabs met inwoners en ambtenaren - Participatiekalender, een overzicht van Schiedamse participatietrajecten
2023
- Verder inbedden werkwijze in de organisatie - Doorontwikkelen tools en toolkit, producten, spelregels, e.d. - Opzetten van één loket bewonersinitiatieven
2023
Werken aan begrijpelijk communiceren
2023
Werken aan participatievaardigheden (communiceren, verbinden, luisteren, presenteren, etc) met inzet aantal trainingen in de organisatie
2024
Concernbreed opleidingsprogramma
2024
Evaluatie – opbrengst participatiebeleid – in effect – kosten – structurele dekking - inbedding
3. Kosten
18