Memo collegebrief 22 mei 2024 Lokaal armoedebeleid

memo

Aan

Gemeenteraad Schiedam Van

Doorkiesnummer

Datum

Registratienummer

L. Treffers

010 - 2191111

18 april 2024

24BIJ02983

Onderwerp

Armoede en schulden

1. Inleiding De gemeente Schiedam zet zich in voor een sociale en kansrijke stad. Armoede ondermijnt een sociaal en kansrijk bestaan van mensen. Niet alleen omdat je door armoede niet meer kunt kopen wat je nodig hebt, maar ook omdat armoede leidt tot schade aan je sociale netwerk en je mentale en fysieke gezondheid. Kinderen die leven in armoede worden bovendien geconfronteerd met het intergenerationele effect van het leven in schaarste, waardoor het ingewikkeld is om een kansrijk bestaan op te bouwen. Een gericht duurzaam en integraal armoedebeleid is een belangrijke impuls om kansengelijkheid in de stad te bevorderen. Eind 2024 legt het college van burgemeester en wethouders uw raad een nieuw lokaal armoedebeleid voor ter besluitvorming. In dit memo wordt uw raad alvast op hoofdlijnen meegenomen in de positionering van armoede en het lokaal armoedebeleid. Eerst lichten we kort toe hoe het lokaal armoedebeleid zich verhoudt tot het regionale beleid. 2. Regionaal en aanvullend lokaal armoedebeleid Op het gebied van uitvoering en beleid rondom inkomensregelingen, sociaal ondernemen en de wet inburgering werkt de gemeente Schiedam samen met Maassluis en Vlaardingen in de gemeenschappelijke regeling Stroomopwaarts.

Stroomopwaarts is een beleidsrijke gemeenschappelijke regeling, dat betekent dat zij sinds 2012 verantwoordelijk zijn voor het beleid rondom armoede en schulden in de drie gemeenten. Elke vier jaar evalueert Stroomopwaarts het beleid en stellen zij nieuw beleid vast. Ook dit jaar wordt dit proces gelopen: eind 2024 ligt het nieuwe beleid ter besluitvorming in de gemeenteraad. De gemeente Schiedam vult het regionale beleid aan door daarnaast lokaal armoedebeleid op te stellen. Recente onderzoeken laten namelijk zien dat de opgave rondom armoede en schulden verschilt voor Schiedam, Vlaardingen en Maassluis. Het vraagt op sommige onderdelen dan ook een andere aanpak. Omgevingsfactoren en andere beleidsvelden hebben een belangrijke rol in het ontstaan én in de bestrijding van armoede. Het lokaal armoedebeleid richt zich op de snijvlakken met andere beleidsvelden, hoe dat de structurele aanpak van armoede kan versterken en andersom. Tevens zoekt de gemeente aansluiting met diverse activiteiten vanuit de aanpak ‘geldzorgen, armoede en schulden’ van de Rijksoverheid en het nieuwe regionale beleid van Stroomopwaarts.

*MEM0051646*

3. Een breed en ingrijpend probleem De gevolgen van armoede zijn omvangrijk, het is meer dan alleen een gebrek aan geld. Mensen ervaren vaak chronische stress door de onzekerheid die leven in armoede met zich meebrengt. Chronische stress tast het doen- en denkvermogen van mensen aan, waardoor zij moeilijker vooruitplannen, in actie komen of omgaan met tegenslagen. Met als gevolg dat mensen in armoede vaker sociale uitsluiting en eenzaamheid ervaren en minder participeren in de samenleving. Armoede heeft niet alleen grote gevolgen voor het individu, het raakt alle facetten van de samenleving. Zo draagt het bij aan krapte op de arbeidsmarkt, hogere zorgkosten, afname van sociale cohesie en vertrouwen in de overheid, en hogere uitgaven aan schulden. Hoe langer armoede aanhoudt, hoe hoger de maatschappelijke kosten. Armoede lijkt op bepaalde plekken onderdeel te zijn van de identiteit van de stad. Zo ziet het Stedelijk Museum Schiedam voldoende aanleiding om van januari tot en met juni 2024 een tentoonstelling te houden over het armoedevraagstuk in Schiedam en het structurele karakter daarvan. De gemeente erkent dat armoede niet een individuele uitdaging is. De kaders van de systeemwereld houden armoede in stand.

Het samenspel van intergenerationele armoede, actuele economische en geopolitieke ontwikkelingen, beschikbaarheid en bereikbaarheid van regelingen en de kansrijkheid van een gebied is van grote invloed op armoedeproblematiek binnen een gemeente of regio. 4. Vraagt een brede benadering Om armoede duurzaam te bestrijden moeten verschillende overheden (nationaal, regionaal, lokaal) het armoedevraagstuk breed benaderen. Dit volgt ook uit de adviezen van recente onderzoeken over armoede in Schiedam (Armoedemonitor, Evaluatie regionale visie armoede en schulden en het Rekenkameronderzoek in Schiedam). In gemeente Schiedam is een integrale benadering van vraagstukken niet onbekend. In verschillende kaderstellende documenten van de gemeente zijn reeds ambities opgenomen over armoede. Kadernota sociaal domein gemeente Schiedam Centraal in de kadernota sociaal domein staat de missie om Schiedammers veilig, verbonden en veerkrachtig te laten zijn. De gemeente zet in op ondersteuning waarmee inwoners kunnen voorzien in dagelijkse behoeften en waarmee zorgen over schulden verminderen, op het voorkomen van onderwijsachterstanden en kansenongelijkheid en meedoen in de maatschappij.

Strategische educatie agenda gemeente Schiedam (in concept) Centraal in de concept strategische educatie agenda (looptijd 2025-2029) staat dat elk kind gelijke ontwikkelingskansen krijgt, er een fijne en veilige school- en thuisomgeving is en dat kinderen mentaal en fysiek gezond naar school kunnen. Kinderen moeten niet merken dat er thuis geldproblemen zijn. Naast het verzachten van armoede, zet de SEA ook in op het voorkomen door onder andere taalontwikkeling, cultuurparticipatie en wereldoriëntatie te vergroten. Economische visie gemeente Schiedam Centraal in de economische visie (doorlopend) staat de missie om brede welvaart voor de stad en regio te bewerkstelligen door een sterk toekomstbestendig economisch vestigingsklimaat. De gemeente zet in op de aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt en op het het duurzaam ontwikkelen van talent in Schiedam.

24BIJ02983

Pagina 2 van 5

Mobiliteitsvisie gemeente Schiedam Centraal in de mobiliteitsvisie (looptijd 2020-2030) staat de missie om een leefbare, inclusieve en bereikbare stad te zijn met kansen voor alle Schiedammers, door een goede balans tussen wonen, groen, werken en mobiliteit. Fysieke of financiële beperkingen mogen geen reden zijn om thuis te blijven of niet naar een bestemming te kunnen komen. Mobiliteit in Schiedam is veilig, bereikbaar en betaalbaar. De ambities uit de kaderstellende nota’s laten zien dat (de gevolgen voor de maatschappij en de complexiteit van de oorzaken van) armoede een domeinoverstijgend vraagstuk is en dat het binnen de gemeente Schiedam als zodanig is gepositioneerd. Armoede wordt niet opgelost door enkel losse activiteiten en programma’s om armoede te verzachten. De gemeente Schiedam zet lokaal in op de bestrijding van armoede door integrale samenwerking binnen en buiten de gemeente. Met het lokaal armoedebeleid versterken we deze samenwerkingen en borgen we een structurele aanpak. 5. Vanuit het perspectief van de inwoner Het perspectief van de inwoner staat centraal in het lokaal armoedebeleid. Dit begint bij het betrekken van ervaringsverhalen van inwoners en professionals en de opbouw van het beleid langs de leefgebieden van een inwoner. De leefgebieden raken vervolgens de verschillende beleidsvelden.

Vanuit dat perspectief is informatie opgehaald bij Schiedammers, partners en stakeholders, collega’s. Hieronder gaan we kort in op de invloed van armoede op de diverse leefgebieden en beschrijven we kort waar de gemeente Schiedam al op inzet of al ambities op heeft geformuleerd. Deze beschrijving is niet-limitatief.  Sociale relaties Het leven met geldstress werpt een schaamtegevoel op. Daarnaast zorgt het ervoor dat jij, of je kinderen, niet of verminderd kunnen deelnemen aan de maatschappij. Dit kan leiden tot eenzaamheid en sociale uitsluiting. En tot een toenemende druk op relaties binnen het gezin, met zeer onwenselijke gevolgen. Het schaamtegevoel zorgt er ook voor dat inwoners minder snel om hulp vragen, waardoor de geldstress (en de gevolgen ervan) vergroot. In het lokaal armoedebeleid positioneren we armoede niet als een individueel probleem is maar als een maatschappelijk probleem. De gemeente zet zich via het regionale beleid in voor inwoners door middel van regelingen, en biedt lokaal ook ondersteuning. Zodat inwoners blijven meedoen en hun netwerk behouden.  Wonen Een dak boven je hoofd is een basisbehoefte. Langdurig leven met geldstress zet deze basisbehoefte onder druk, bijvoorbeeld in het (niet) betalen van huur of verwaarlozing van de woning of wijk. We zien ook dat het leefklimaat invloed heeft op de beleving van schaarste.

Echter, helaas is er sprake van een woningcrisis die ongelijkheid tussen inwoners vergroot. De gemeente zet zich in voor groene, veilige en sterke wijken, met een divers en verduurzaamd woningaanbod. Er is aandacht voor energiearmoede. Daarnaast zet de gemeente zich in voor een gezond en rijk leefklimaat voor Schiedammers, omdat de inrichting van de fysieke omgeving bijdraagt aan de (betaalbare) bereikbaarheid van bijvoorbeeld werk en voorzieningen.

24BIJ02983

Pagina 3 van 5

 Welzijn Het leven met geldstress heeft een negatieve invloed op het welzijn van individuen. Het is aangetoond dat de gezondheid van mensen met een laag inkomen sneller verslechtert dan van mensen met hogere inkomens. Met als gevolg dat ze vaker gezondheidsproblemen hebben die hen beperken in hun dagelijks leven, en dat ze minder lang leven. Door inwoners in (dreigende) armoede eerder in beeld te hebben, en door de dienstverlening stress-sensitief in te richten sluiten regelingen beter aan, kan maatwerk geboden worden en staat de gemeente dichtbij haar inwoners. De gemeente zet zich in voor het verzachten van armoede met haar regelingen en voor gezonden Schiedammers, en maakt zich daarnaast hard voor vroegsignalering van schulden, geldstress en armoede. De gemeente zet in op een stress-sensitieve dienstverlening in het sociaal domein.  Financiën Het leven in schaarste zorgt voor geldstress. Door geldstress wordt het doen- en denkvermogen van inwoners aangetast. Met als gevolg dat zij moeilijker gezonde financiële keuzes maken, in actie komen of vooruitplannen. Vaak leidt dat vervolgens weer tot meer geldstress en steeds meer problemen. De gemeente zet in op verzachtende maatregelen om geldstress te verminderen. De gemeente wil het bereik van de regelingen vergroten en versterken, zodat inwoners snel geholpen worden en één aanspreekpunt houden.

 Werk, onderwijs en meedoen Meedoen aan de maatschappij werkt activerend en geeft een persoon zingeving. Dit kan in de vorm van betaald werk, maar dat hoeft niet. Ook vrijwilligerswerk, onderwijs en dagbesteding zijn varianten van participatie met hetzelfde effect. Het ontbreken van participatie heeft het tegenovergestelde effect. Of iemand kan werken of participeren hangt niet alleen af van de individuele vaardigheden. De gemeente zet in op het vergroten van de eigen (veer)kracht van de inwoners, en op een aantrekkelijk economisch vestigingsklimaat met een divers arbeidsaanbod dat aansluit op de inwoners van Schiedam. Dit geldt ook voor het onderwijsaanbod in onze gemeente. Kansen De gemeente Schiedam heeft al veel initiatieven op het gebied van armoedebestrijding, en heeft aandacht voor de invloed van het werk- en leefklimaat, stress-sensitieve dienstverlening en onderwijs. Door dit samen te brengen, kan de gemeente activiteiten gerichter inzetten en kan de inzet vanuit verschillende beleidsvelden elkaar versterken. Naast de aansluiting bij de behoeften en leefwereld van Schiedammers zien collega’s en partners kansen om nog meer op stress-sensitieve dienstverlening in te zetten (andere afdelingen en buiten gemeente) en op het doorbreken van taboe en anti-stigmatisering van mensen in armoede.

De drempel om in gesprek te raken of een aanvraag te doen, moet zo laag mogelijk zijn.

24BIJ02983

Pagina 4 van 5

6. Vervolg De gemeente Schiedam gaat in de komende periode aan de slag met uitwerken van een langetermijnaanpak conform de planning die opgenomen is in de raadsbrief. Het ontwikkelen en vormgeven van het lokaal armoedebeleid doet de gemeente Schiedam samen met Schiedammers, met onze samenwerkingspartners en stakeholders uit de stad, en met college en raad. Na het vaststellen van het lokaal armoedebeleid wordt in uitvoeringsplannen uitgewerkt hoe en wanneer de activiteiten georganiseerd en gefinancierd worden.

24BIJ02983

Pagina 5 van 5