MEM0 Jeugdzorgbudgetten

memo

Registratienummer

MEM0041968 Onderwerp

Analyse tekorten jeugdzorg

1.1 Aanleiding en inleiding Aanleiding Tijdens de behandeling van de Zomernota 2022 heeft het college toegezegd de raad inzicht te geven in de ontstane tekorten van de jeugdzorg. Tijdens de raadsbehandeling van de zienswijze op de begrotingswijziging van de GR Jeugd is door wethouder Ruseler de toezegging gedaan dat voor de begrotingsbehandeling de omvang van de tekorten van de afgelopen jaren in beeld wordt gebracht. Deze notitie vormt hiervan de uitwerking. Inleiding In de begroting 2022 is het volgende beeld opgenomen van de lastenontwikkeling rondom Jeugdzorg

Een snelle analyse levert op dat de lastenstijging de afgelopen jaren ruim € 11 miljoen bedraagt en dat daarvoor eenmalig in de septembercirculaire nu € 6,5 miljoen tegenover staat. In deze € 6,5 miljoen zit dan ook nog geoormerkt budget voor het woonplaatsbeginsel en agenda voor de toekomst. De behandeling van de gemeenteraad van de zienswijze en de toezegging daarop vragen echter om een diepgaandere analyse. Diepere analyse en onderzoeksvraag De gemeenteraad van Schiedam heeft gevraagd inzicht te geven in de omvang van de tekorten de afgelopen jaren. Deze vraag is door een aantal factoren lastig eenduidig te beantwoorden: 1. De eerste jaren van de decentralisaties waren nog beschotte bedragen in de algemene uitkering opgenomen. Dit waren budgetten die er vooral op gericht waren om de decentralisaties te faciliteren. De laatste jaren (vanaf 2019) is dit ontschot meegenomen door het Rijk, waardoor de 1:1 relatie niet meer bestaat en lastig te achterhalen valt. Daarnaast zijn de maatstaven en clusters gaan verschuiven (= eenheden waarover de financiële bijdrage wordt berekend), waardoor niet meer eenduidig te achterhalen valt welk deel van de algemene uitkering specifiek toerekenbaar is.

*MEM0041968*

2. De gemeente begroot niet op tekorten, maar op een totaal aan lasten waar dekking tegenover moet staan. Dit betekent dat op het moment dat de lastenontwikkeling explosief werd, er is gekozen om de andere ambities hierop aan te passen: de Zomernota’s vanaf 2019 kennen een vrij schrale inzet op nieuw beleid (buiten wettelijk en onvermijdelijk). 3. Een begrotingstekort ontstaat op het moment dat de realisatie afwijkt van de begroting c.q. raming. De tendens in de lastenstijging geeft wel een indicatie van de vlucht die de lasten hebben genomen, maar geeft geen beeld van de ontstane begrotingstekorten. Het tekort ontstaat ook doordat de dekking die via de algemene uitkering moet komen niet op gelijke tred meebeweegt met de ontwikkeling van de lasten. 4. Vlaktaksmethodiek van de GRJR: tekorten worden over de drie volgende jaren heen verrekend met de bijdrage. Dat betekent dat in de jaren tot en met 2020 in de jaarbijdrage van de GRJR ieder jaar ook nog 1/3 zit van het tekort van voorgaande jaren. Vanaf 2018 is dit zoveel als mogelijk ingeschat en in de gebudgetteerde bijdragen meegenomen. Vanaf 2020 is overigens de 1/3 systematiek aangepast naar een verrekening over twee jaar heen.

1.2 Uitwerking Om de vraag van de gemeenteraad te kunnen beantwoorden, wordt op basis van de P&C documenten van de afgelopen jaren de wijze waarop de lastenstijging is opgevangen in beeld gebracht. Hierbij wordt vooral gefocust op de lasten die zijn verantwoord op de taakvelden 6.72 Maatwerkdienstverlening 18- en 6.82 Geëscaleerde zorg 18-. De lasten op deze taakvelden worden grotendeels bepaald door de lasten die via de Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulp Rijnmond (GRJR) en ROG Plus (lokale jeugdhulp) aan de gemeente wordt doorbelast, de analyse focust zich daarom hierop. De begrotingen van deze GR-en worden via de Zomernota en de Berap in de begroting van Schiedam verwerkt. Bronnen hierbij zijn: - Zomernota: hierin zijn de structurele gevolgen van het lopende jaar vertaald naar effecten voor de begroting van het komende jaar; - Bestuursrapportage: een tendens in het lopende jaar met een structureel karakter wordt meegenomen in het begrotingsproces van het opvolgende jaar (voorbeeld: tendens in de Berap 2019 met structurele gevolgen wordt meegenomen in het begrotingsproces 2020, het effect dat in 2019 plaatsvindt is in onderstaande analyse opgenomen); - Jaarstukken: bij het afronden van het boekjaar blijken de eerder afgegeven prognoses (bij de Berap) niet realistisch te zijn, waardoor de gemeente alsnog met meer lasten wordt geconfronteerd.

Het saldo wordt opgevangen in het saldo van de jaarstukken op concernniveau (algemene middelen). Daarnaast wordt een indicatie gegeven van wat er via de algemene uitkering aan de gemeente is bijgedragen voor de Jeugdzorg door het Rijk.

MEM0041968 Pagina 2 van 5

1.3 Indicatie begrotingstekorten Op basis van de Berap en de jaarstukken ontstaat het volgende beeld over de afgelopen jaren gerealiseerde begrotingstekorten: Boekjaar <2016 2017 2018

Aanpassing Berap -

2019 2020 Totaal

€ 2,6 miljoen € 2,1 miljoen € 4,7 miljoen

Omvang tekort jaarstukken € 1,0 miljoen € 2,4 miljoen (€ 0,8 miljoen opgevangen in reserve sociaal domein) € 0,7 miljoen € 3,4 miljoen € 7,5 miljoen

Het tekort bij de jaarstukken ontstaat ten opzichte van de bijgestelde begroting via de Berap. Voor het juist bepalen van de omvang van de tekorten moeten dus de jaarstukken en de tendens uit de Berap bij elkaar worden opgeteld. De primaire lopende begroting is de afgelopen jaren aangepast bij de Berap (incidentele wijziging alleen op het lopende boekjaar), om vervolgens bij de jaarverantwoording ook nog een financiële tegenvaller op te vangen. De omvang van de ontstane tekorten in het boekjaar bedraagt dan € 12,2 miljoen, die veelal is opgevangen in de algemene middelen. In deze berekening is nog geen rekening gehouden met de keuzes die de afgelopen jaren bij de Zomernota’s zijn gemaakt. Geconfronteerd met de stijgende tendens ten opzichte van de eerdere ramingen, is bij Zomernota’s vooral gefocust op financiële claims in de wettelijke en onvermijdelijke categorie. In de Zomernota’s is rekening gehouden met de structurele aanpassing van de budgetten. Samengevat geeft dit vanaf de Zomernota 2018 het volgende beeld: Zomernota

2018

Plus op begroting (GR Jeugd en ROG jeugdzorg lokaal) € 0,7 miljoen

2019 2020 2021

€ 1,6 miljoen € 1,5 miljoen € 2,2 miljoen

2022

€ 2,8 miljoen

Totaal

€ 8,1 miljoen

Keuzes

Is opgevangen in begroting sociaal domein, heeft keuze proces niet beïnvloedt. Nieuw beleid, vrijval van reserves Nieuw beleid, vrijval reserves Alleen wettelijk en onvermijdelijk, bezuinigingen, onderzoeksopdrachten Wettelijk en onvermijdelijk, bezuinigingen, scenario 1 en 2. Jaren 2019 tot en met 2022

Het totaal aan lasten de afgelopen jaren bedraagt € 139,1 miljoen. De conclusie is dat de gemeente Schiedam € 20,3 miljoen (€ 7,5 miljoen bij de jaarstukken, € 4,7 miljoen bij de Berap en € 8,1 miljoen bij de Zomernota) heeft opgevangen via de algemene middelen, inzet MEM0041968 Pagina 3 van 5

van de reserve sociaal domein, incidentele vrijval van reserves en te focussen op alleen wettelijke- en onvermijdelijke claims.

1.4 Algemene uitkering De afgelopen jaren zien we de volgende tendens op realisatie ontstaat voor de algemene uitkering: Boekjaar Omvang Algemene % van totale begroting uitkering jaarstukken 2016 137 miljoen 43% 2017 135 miljoen 43% 2018 141 miljoen 42% 2019 147 miljoen 44% 2020 151 miljoen 38% Uit dit overzicht blijkt dat de afhankelijkheid van de algemene uitkering rond de 40% is. Dit betekent dat 40% van de dekking van de lasten van de gemeente via de algemene uitkering loopt. De overige dekking vindt plaats via heffingen, leges, verkopen van grond of inzet van reserves. De uitkering fluctueert jaarlijks door onder andere het trap op, trap af mechanisme of veranderingen in de maatstaven. Wanneer de uitgaven van de afgelopen jaren voor Jeugdzorg naast de omvang van de algemene uitkering wordt gelegd ontstaat het volgende beeld: Boekjaar 2016 2017 2018 2019 2020

Omvang Algemene uitkering jaarstukken 137 miljoen 135 miljoen 141 miljoen 147 miljoen 151 miljoen

Uitgaven Jeugdzorg

% op totaal

€ 14,3 miljoen € 15,2 miljoen € 18,3 miljoen € 20,2 miljoen € 23 miljoen

10,4% 11,3% 13% 13,7% 15,2%

Op basis het cluster jeugdzorg/jeugdhulp wordt hieronder een benadering gegeven welk deel van de algemene uitkering is verstrekt voor jeugdzorguitgaven op basis van de septembercirculaires van de afgelopen jaren. Voor het samenstellen van de Zomernota en de begroting is de meicirculaire leidend, echter als confrontatie met de realisatie van de budgetten over een heel jaar heen, is de septembercirculaire het beste uitgangspunt: Boekjaar

Uitgaven

Tekort

2016

Jeugdzorg/Jeugdhulp septembercirculaire € 16,9 miljoen

€ 14,3 miljoen

2017

€ 16.7 miljoen (IU/DU)

€ 15,2 miljoen

2018 2019 2020 2021

€ 17,5 miljoen (IU/DU) € 19,2 miljoen € 20,5 miljoen € 22,3 miljoen

€ 18,3 miljoen € 20,2 miljoen € 23 miljoen € 22,6 miljoen*

€ 2,6 miljoen overschot € 1,5 miljoen overschot € 0,8 miljoen tekort € 1 miljoen tekort € 2,5 miljoen tekort € 0,4 miljoen tekort

*betreft geactualiseerde stand ten opzichte van het overzicht in het bestuurskader van de begroting 2022

MEM0041968 Pagina 4 van 5

1.5 Conclusie Via de algemene middelen, inzet van de reserve sociaal domein, incidentele vrijval van reserves en te focussen op alleen wettelijke en onvermijdelijke claims is in de afgelopen jaren door de gemeente Schiedam € 20,3 miljoen aan ontwikkeling in de lasten van de jeugdzorg opgevangen.

MEM0041968 Pagina 5 van 5