Introductie PC leeswijzer jaarstukken 2025 en zomernota 2027

Introductie P&C, leeswijzer jaarstukken 2025 en zomernota 2027 9 juni 2026

Programma 1. Introductie 2. Rol gemeenteraad financiën 3. P&C cyclus 4. Budgetrecht 5. Leeswijzer Jaarstukken 6. Leeswijzer Zomernota

2

1. Introductie Hier gaat het om: 458 miljoen (begroting 2026) Er zijn 3 hoofdbronnen van inkomsten: 1. Rijk (algemene en specifieke uitkeringen) 2. Lokale belastingen en heffingen 3. Overige inkomsten (erfpachten, grondverkopen, huren, rente) Verder hebben we geld om te besteden in ‘reserves’ staan (= vergelijkbaar met spaargeld). De gemeenteraad bepaalt waar het geld aan wordt besteed (kaders stellen via de begroting) en controleert of dat ook zo heeft plaatsgevonden (controlerende taak via de jaarstukken)

3

2. Rol gemeenteraad Financiën Kaderstellend

Financiële verordening (artikel 212 GW) Kadernota financieel beleid Kadernota Grond 2024 Zomernota Begroting (artikel 189-195 GW) Individuele raadsbesluiten, voorbeeld: grondexploitatie

Controlerend

Jaarstukken (artikel 197-201 GW) Bestuursrapportage (Berap) Technische aanpassingen (TA’s)

Auditcommissie

Kaderstelling en controle vindt plaats via het vaststellen van lokale regelgeving (verordeningen, kadernota’s en raadsbesluiten) en de P&C Producten.

4

3. P&C cyclus Juli 2026

De raad autoriseert waar het geld aan wordt besteed (kaders stellen) en controleert of het ook daaraan is besteed (controleren).

Juli 2026

Jaarstukken 2025 (controleren)

Zomernota 2027 (kaders stellen)

Bestuursrapportage Technische Aanpassingen Individuele besluiten (kaders stellen & controleren)

Bij het controleren hulp van de accountant en de lokale rekenkamer.

Wettelijke producten (Gemeentewet): Begroting (artikel 189-195) en jaarstukken (artikel 197-201)

Begroting 2027

Lokale invulling (Financiële verordening): Bestuursrapportage (Berap) en Technische aanpassingen (TA’s)

(kaders stellen)

November 2026

5

4. Budgetrecht: de spelregels (1) De spelregels van de gemeenteraad voor het college over de budgetten van de raad staan vermeld in de financiële verordening (artikel 5). Belangrijkste spelregels: • De verschillen tussen realisatie en begroting (“afwijkingen”) moeten passen binnen het beleid dat de raad in de programma’s heeft vastgesteld en zijn niet structureel van aard. Hiervoor kan de raad de uitwerking van de 3-W vragen gebruiken; • De afwijkingen worden per programma gemeld in het eerstvolgende planning- en controldocument waarmee autorisatie en begrotingswijziging plaats kan vinden;

6

4. Budgetrecht: de spelregels (2) Soort niet in de begroting opgenomen

College is vooraf bevoegd en de raad autoriseert achteraf

De raad autoriseert vooraf via apart raadsvoorstel met dekking

Eenmalige lasten

< € 250.000

> 250.000

Eenmalige baten die niet worden aangewend voor baten

< € 250.000

> 250.000

Lasten open-einde regelingen voor zover passend binnen de regeling verplichte uitgaven

Geen limiet

Bij beleidswijziging

Bij hogere of nieuwe inkomsten uit doeluitkeringen of andere externe inkomsten, het aanwenden daarvan voor lasten

< € 500.000

> € 500.000

Mutaties op het bedrag van gevoteerde investeringskredieten

< 25% van het bedrag met een minimum van € 250.000

> 25% van het bedrag met een minimum van € 250.000

Mutaties in de reserves

< € 250.000

> € 250.000

Dotaties aan voorzieningen zonder rechtsgrond

< € 250.000

> € 250.000

Onvoorziene, onvermijdbare en onuitstelbare lasten

Gehele post “onvoorzien”

n.v.t.

7

4. Budgetrecht: de spelregels (3) In de jaarstukken moeten de volgende afwijkingen op het geautoriseerde budget worden toegelicht: Soort

Omvang

Lasten

> € 250.000

Baten

> € 250.000

Investeringskredieten

> 25%, maar in ieder geval bij > € 250.000

Mutaties in de reserves en voorzieningen

> € 250.000

8

5. Leeswijzer jaarstukken

1. Doelstelling leeswijzer 1. Hulpmiddel voor raadsleden bij doorgronden van de grotere P&C stukken (zomernota, begroting, jaarstukken); 2. Focus op de financieel-technische aspecten in het P&C stuk en het beeld van de concern-financiën.

Gelegenheid om financieel-technische of verduidelijkingsvragen te stellen: carrousel 18 juni 2026

10

2. Hoofdfuncties jaarstukken 1. Verantwoorden: college van B&W legt verantwoording af over realisatie doelstellingen en activiteiten en de besteding van middelen. 2. Controleren: de gemeenteraad controleert of het college de doelstellingen binnen de (financiële) randvoorwaarden heeft gerealiseerd.

3. Toezicht houden: via het vaststellen van de jaarstukken verleent de raad decharge aan het college.

11

3. Proces

Versie jaarstukken 31 maart 2026 (collegebesluit)

Goedkeurende controleverklaring van de accountant: 5 juni 2026

Financieel technische aanpassingen en gebeurtenissen na balansdatum

Controleversie voor de accountant

Aanpassingen definitieve cijfers GR-en

Aanpassingen uit accountantscontrole

Versie 28 mei 2026 jaarstukken ter vaststelling in juli 2026

4. Opzet en inhoud jaarstukken Vaste indeling conform BBV (Besluit Begroting & Verantwoording provincies en gemeenten)

Controleverklaring accountant

Jaarstukken

Jaarrekening

Jaarverslag

Programmaverantwoordi ng

Paragrafen

Balans + toelichting

Overzicht baten en lasten + toelichting

WNT-bijlage

SiSa-bijlage

Rechtmatigh eidsverantw oording

Taakvelden, EMU saldo & BBV indicatoren

13

4. Opzet en inhoud jaarstukken 3 W -vragen

Programmaverantwoording

Doelstellingen, outputen outcomeindicatoren

Bedrijfsvoering

Jaarstukken

Financiering

Jaarverslag Grondbeleid

Lokale heffingen

Onderhoud kapitaalgoederen

Paragrafen

Weerstandsvermogen , risicobeheersing en financiële positie Verbonden partijen

WOO

Nationaal Programma Nieuwland en Oost Verstrekken van subsidies

14

4. Opzet en inhoud jaarstukken De jaarstukken volgen de begroting (“spiegel”), want dat is het kader dat de raad heeft afgegeven voor het boekjaar. Schiedam: 5 programma’s (4 inhoudelijk en 1 “algemene dekkingsmiddelen”) Uitwerking 3 W vragen: • Wat wilden we bereiken? (doelstelling) • Wat hebben we daarvoor gedaan? (output en outcome indicatoren) • Wat heeft het gekost?

10 paragrafen: 8 voorgeschreven door BBV en 2 lokale keuze (Nationaal programma + subsidies) Jaarstukken in één oogopslag (lokale keuze)

15

4. Opzet en inhoud jaarstukken Leestips: - Chronologisch lezen kan, maar is behoorlijk veel informatie - Begin met voorwoord, toelichting en jaarrekening in één oogopslag - Beleidsuitvoering: programmaverantwoording (per programma) - Maak gebruik van de paragrafen (dwarsdoorsneden): - Financiële positie van de gemeente: paragraaf weerstandsvermogen - Tarieven en kostendekkendheid: paragraaf lokale heffingen - Staat van onderhoud van de stad: paragraaf onderhoud kapitaalgoederen - Jaarlijkse Herziening Grondexploitaties: paragraaf grondbeleid - Begrotingsrechtmatigheid (budgetrecht raad): artikel 28 overzicht in het jaarrekeningdeel + rechtmatigheidsverantwoording

16

5. Algemeen beeld • Net als voorgaande jaren positief exploitatieresultaat (grotendeels door problematiek van financiering gemeenten + realisatietempo) Programma- • Beeld per programma is verschillend (zie resultaatanalyse)

rekening

Financiële positie

• Door positief exploitatieresultaat positieve ontwikkeling op netto schuldquote en solvabiliteit. • Solide beeld omdat individuele indicatoren boven de VNG advieswaarde zijn. • Geen structurele oplossing voor niet sluitende begrotingsjaren

17

6. Resultaatanalyse 1/2 Resultaat definitieve versie: € 23,6 miljoen voordelig (jaarstukken 2024: € 24,8 miljoen).

Begroot saldo: 6,9 miljoen positief (na laatste TA en decemberraad) Werkelijk saldo: 23,6 miljoen positief Afwijking: 16,6 miljoen positief (hiervan is € 1,4 miljoen op concernniveau een budgetoverheveling)

18

6. Resultaatanalyse 2/3 Verdeling over de programma’s (aandeel in resultaat): - Mens en Stad in Beweging € 12 miljoen voordeel - Ruimtelijke Inrichting in Samenhang € 0,4 miljoen nadeel - Economie in Ontwikkeling € 6,1 miljoen voordeel - Overheid in Balans € 0,6 miljoen nadeel - Algemene Dekkingsmiddelen € 1,7 miljoen nadeel Totaal € 16,6 miljoen, waarvan € 1,4 miljoen budgetoverheveling. Te verklaren: € 15,2 miljoen

19

6. Resultaatanalyse 3/4 Te verklaren: € 15,2 miljoen

Grootste afwijkingen: - GR-en sociaal domein € 6,5 miljoen - Hogere verkoopopbrengsten panden € 1,8 miljoen - Niet gerealiseerde exploitatielasten MPV € 2,2 miljoen - Rentevoordeel € 1,7 miljoen - Minder ambtelijke inzet capaciteitsproblemen € 2 miljoen - Decembercirculaire € 1,1 miljoen

20

3. Resultaatanalyse Alle plussen en minnen boven de € 250.000 zijn per programma conform financiële verordening toegelicht bij de programma’s en in het jaarrekeningdeel:

Begrotingsafwijkingen zijn rechtmatig, passend binnen beleid (rechtmatigheidsverantwoording)

21

7. Raadsbesluit 1/2 Dictum raadsbesluit (over de jaarstukken bevat altijd 4 vaste onderdelen (ieder jaar hetzelfde):

1. Vaststelling => de jaarstukken 20xx vast te stellen; 2. Decharge => het college decharge te verlenen over het gevoerde bestuur in 20xx; 3. Resultaatbestemming => het jaarrekeningresultaat van € xxxx ten laste/ten gunste te brengen van de algemene reserve en de programmabegroting 20xx hierop te wijzigen;

4. Overheveling van kredieten => de investeringskredieten voor een totaalbedrag van €xxxxx over te hevelen.

22

7. Raadsbesluit 2/2

23

7. Leeswijzer zomernota

1. Vertrekpunt Begrotingsproces 2026 – 2029: - Meerjarig sluitende begroting, echter druk op de budgetten in de breedte van de organisatie. - Repressief toezicht, maar provincie kritisch op realisatie bezuinigingen en realisme begroting rondom jeugdzorg.

Actualiteiten: - Onzekerheden rondom meerjarige uitgangspunten voor het Gemeentefonds (herverdeling, herziening, maar ook weer bezuinigingen onder andere op WMO) - Landelijk coalitieakkoord en speerpunten in wettelijke taken gemeenten nog niet doorgerekend (winstwaarschuwing)

25

2. Financiële uitgangspunten 1. Solide en verantwoord meerjarig financieel beleid: begroting moet in evenwicht zijn, dat wil zeggen over het totaal van de jaren geen begrotingstekort; 2. De financiële ruimte wordt bepaald op basis van een consistente methode. De uitwerking van deze methode is te vinden in bijlage 1 van de Zomernota. 3. De financiële ruimte is een tussenstand.

Deze zomernota is beleidsarm in verband met de bestuursoverdracht, dat wil zeggen dat alleen wettelijk en onvermijdelijke ontwikkelingen in de berekening van de financiële ruimte zijn meegenomen. Dit is een minimumvoorwaarde voor het opleveren een realistische begroting (toezichtsregime).

3. Methodiek

Geen beleidskeuzes ivm demissionair college

1. Ontwikkeling GR-en 2. Wettelijk en onvermijdelijk

Startpunt Financiële Ruimteberekening

Externe en interne autonome ontwikkelingen

Financiële ruimte ongewijzigd beleid

Financiële eind stand Zomernota

1. Saldo MJB (vastgesteld november’25) 2. Raadsbesluiten met meerjarig effect (na november’25) 3. Loon- , prijs en renteontwikkelingen (CPB maart’26 + ontwikkelingen CAO) 4. Prognose algemene uitkering op basis van Voorjaarsnota

27

4. Stand financiële ruimte Stand financiële ruimte (bedragen x € 1.000)

2027

2028

2029

2030

A. Totaal beginstand

1.024

2.971

387

-248

B. Totaal loon-, prijs- en renteontwikkelingen

-2.687

-3.307

-2.887

-3.639

C. Totaal algemene uitkering

5.668

4.969

4.786

4.729

D. Totaal ontwikkelingen sociaal domein

-1.000

-263

-662

-342

E. Totaal wettelijk, onvermijdelijk

-960

-866

-691

-733

F. Overige ontwikkelingen

-280

-280

-280

-280

Totaal financiële ruimte ongewijzigd beleid

1.767

3.234

653

-513

1.415

750

-3.133

-2.933

351

2.485

3.786

3.786

Waarvan saldo incidentele baten en lasten Prognose structureel begrotingssaldo

28

4. Stand financiële ruimte Opmerkingen bij de financiële stand: 1. Meicirculaire is nog niet verwerkt (prognose op basis van voorjaarsnota Kabinet). Raad krijgt voor de behandeling een brief met daarbij een nieuwe stand van de financiële ruimte. NB: de meicirculaire is inmiddels verschenen, maar het ministerie heeft een fout in de berekening gemaakt (rekenmodellen zijn teruggehaald). 2. Algemene prijsindex op basis van CPB: 2,7%. Voor de loonberekening is een voorlopige doorrekening gemaakt op basis van de huidige CAO (loopt af begin 2027).

29

5. Winstwaarschuwingen Externe ontwikkelingen • Ontwikkelingen algemene uitkering • Ontwikkelingen rondom SPUKS/BDU • Prijs- en marktinvloeden (cao, ontwikkeling inflatie, situatie arbeidsmarkt) • Renteontwikkeling • Omgevingswet • Financiële situatie verbonden partijen en partners in de stad (subsidierelaties) • Opvang vluchtelingen (Oekraïners) • Spreidingswet • Duurzaamheidsregelgeving • Belasting energienet • Beleidswijzigingen Wet Bibob • Landelijke ontwikkelingen rondom coalitieakkoord (o.a verkorten WW, effecten op bijstand)

Interne ontwikkelingen • Uitvoering Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Nieuwland en Oost • Huisvesting Stroomopwaarts • Ontwikkeling ambtelijke organisatie in relatie tot omvang taken en opgaven • Gebiedsontwikkeling Nieuw-Mathenesse • Jeugdzorg/MVS Jeugdmodel • Vervolg MIRT-verkenning • Meerjarenperspectief Vastgoed: routekaart verduurzaming vastgoed • MJOP’s gemeentelijk vastgoed • Cofinanciering gebiedsontwikkelingen • Binnensportaccommodaties • Verplichtingen rondom onderwijshuisvesting

30

6. Proces naar begroting

Stand Zomernota

Verwerking meerjarige effecten Berap (inclusief Meicirculaire)

Coalitieakkoord

Actualisatie technische doorrekening

Onvermijdelijke financiële effecten en realistisch begroten

Stand in de begroting

Collegeprogramma

31