Groenvisie

1

Buitengewoon groen Groenvisie

2

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Colofon ‘Groenvisie’ is een uitgave van de gemeente Schiedam. Supervisie Team Beheer Openbare Ruimte | Eef Otterspeer, Jacqueline Verhees en Maarten Bekkers Tekst & projectbegeleiding Cyber Adviseurs | Sjaak van der Vlies, Julia Kloosterboer en Carin Laarman Redactie Esther Schoemaker Communicatie Dagmar de Jong Fotografie Jan van der Ploeg en Cyber Adviseurs Vormgeving CreatieCentrale Drukkerij Magneet Communicatiecentrum November 2020

3

Inhoud 1

2

Intro Pagina 5

Voorwoord Pagina 8

Inleiding Pagina 10

Waar staan we nu? Pagina 20

3

4

5

6

Pijlers Pagina 28

Groenstructuur Pagina 54

Hoe gaan we het doen? Pagina 72

Randvoorwaarden Pagina 82

4

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Kiezen voor een leefbare stad Wonen

Groen

leven, ontwikkelen

leven, ontmoeten, spelen, ontdekken

Werken

Mobiliteit

werken, ondernemen, innoveren

verkeer, parkeren, infrastructuur

Schiedam kent een aantal grote uitdagingen. De vraag naar woningen, veranderende mobiliteit, economische ontwikkelingen en klimaatadaptatie leggen druk op de beperkte ruimte in de stad. Om toch op een duurzame manier groei mogelijk te maken, komt het aan op slimme keuzes. Keuzes waarbij het toevoegen van kwaliteit geldt als voornaamste uitgangspunt en waarbij de ruimtelijke opgaven in samenhang worden gewogen. Doel is een inclusieve stad die kansen biedt aan alle Schiedammers. Een aantrekkelijke, leefbare en bereikbare stad, met een goede balans tussen wonen, groen, werken en mobiliteit. De inzet van nu zorgt voor resultaten in de toekomst. Dat is de uitdaging waarvoor we als college en raad de komende jaren staan.

5

Intro Wie over tien jaar door Schiedam loopt, kan een stevige wan-

We zetten in op een groene(re) toekomst voor Schiedam.

deling maken langs de groene routes door de stad. Schiedam

Zodat het voor iedereen ‘buiten gewoon groen’ wordt.

beschikt dan over een goede verbinding met Midden-Delfland als groene long in het landschap. Al het groen en vooral de

Het bestaande groen heeft aan waarde gewonnen, door meer

bomen bepalen mede de uitstraling van de stad en geven haar

gebruiksmogelijkheden, een grotere biodiversiteit en een

een groen karakter. Dit alles is in samenwerking met betrokken

praktische invulling van klimaatbestendigheid. Kleurrijke

professionals en bewoners tot stand gekomen. Bewoners en

bloemen en struiken en karakteristieke bomen zorgen voor een

bezoekers (h)erkennen groen als een belangrijke waarde in de

grotere groene beleving. Daarbij vormen bomen een belangrijk

leefomgeving. Op belangrijke plekken in de stad draagt groen

middel tegen hittestress en zorgen zij tegelijkertijd voor meer

nadrukkelijk bij aan de leefbaarheid. Groen zorgt voor verbin-

biodiversiteit.

ding tussen wijken en bewoners. Iedere geïnteresseerde bewoner weet waar en wanneer Langs de groene routes genieten mensen van de omgeving en

onderhoud aan het groen plaatsvindt en vooral waarom.

leren kinderen de waarde ervan. Mensen wandelen, lopen hard,

Goed en professioneel beheer en onderhoud gelden als

laten hun hond uit, spelen of genieten simpelweg van de natuur.

basisvoorwaarden om groene doelen te kunnen bereiken,

Voor iedereen zijn er mogelijkheden. Op diverse plekken in de

evenals het werken in de keten van stedenbouw tot onderhoud

stad hebben bewoners ruimte gekregen voor eigen initiatieven.

en projectrealisatie.

Of het nu gaat om een buurteigen plek, bloementuin, bijenlint, hondenspeelplek, stadslandbouw of het meewerken aan natuurontwikkeling.

6

Groenvisie | Gemeente Schiedam

In deze Groenvisie werken we de pijlers uit voor de toekomst en maken we keuzes ten aanzien van de inrichting, het beheer en het gebruik van het groen in Schiedam.

Disclaimer omgevingsvisie

Disclaimer Covid-19

Deze Groenvisie loopt vooruit op de Omgevingsvisie voor

Deze Groenvisie is afgerond tijdens de Covid-19 crisis.

Schiedam. In deze Groenvisie worden kansen en richtingen

De gevolgen hiervan voor de ontwikkelingen van het groen in

aangegeven en benoemen we een vijftal pijlers waarop de ont-

Schiedam zijn op het moment van schrijven nog onduidelijk.

wikkelingen van het groen in Schiedam gebaseerd zijn. Bij de

Zeker is dat we in de komende jaren ruimte willen bieden aan

uiteindelijke keuzes en de uitwerking hiervan wordt een inte-

groen in Schiedam. Binnen de beperkte ruimte die er is, willen

grale afweging gemaakt tussen diverse belangen (bijvoorbeeld

we het bestaande groen niet alleen koesteren, maar ook uitbreiden.

wonen, mobiliteit, economie en groen) en de toenemende druk

Vanuit die ambitie is deze visie bovenal geschreven.

op de beschikbare ruimte. Keuzes uit deze Groenvisie zullen een plek krijgen in de Omgevingsvisie.

7

Schiedam in optima forma: een rijke mix van cultuurhistorie, groen en participatie.

8

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Jeroen Ooijevaar Wethouder Openbare Ruimte, gemeente Schiedam

9

Voorwoord Een groene omgeving is goed voor het welzijn van

en weinig buitenruimte. Veel Schiedammers zijn

in de eerste plaats om het versterken van de

haar bewoners. Ze ervaren minder stress, herstel-

daarom afhankelijk van onze parken om te kunnen

gebruiksmogelijkheden. In het groen willen we

len sneller van ziekte en doen minder vaak een

bewegen en te recreëren.

jong en oud in Schiedam kunnen laten spelen, sporten, wandelen, ontmoeten en recreëren.

beroep op de zorg. Bovendien nodigt een groene omgeving uit tot meer bewegen, meer sociale inter-

Het bieden van ruimte aan groen in Schiedam

Daarnaast gaat deze Groenvisie in belangrijke

actie en hebben woningen in het groen een hogere

vraagt om een visie. Een visie op kwantiteit groen,

mate uit van het betrekken van bewoners.

waarde. Kijken we naar het veranderende klimaat,

maar zeker óók op kwaliteit. Binnen de beperkte

Zo brengen we het groen nog dichter bij de stad.

dan zorgt meer groen voor een betere waterafvoer

ruimte die er is, moeten we het bestaande groen

Het belang van groen wordt gelukkig steeds

van water, houdt het bij droogte meer water en

niet alleen koesteren, maar ook uitbreiden.

sterker onderschreven. Daar waar tot voor kort

zorgt groen voor verkoeling. En daarbij vangen

En daarbij willen we Schiedam ook klimaatbe-

de keuze voor ‘onderhoudsarm’ voor de hand lag,

bomen en beplanting ook nog eens CO2 en fijnstof

stendiger maken en dat betekent dat we creatief

geldt de behoefte aan groen inmiddels als

af. Kortom: groen doet goed!

moeten omgaan met de ruimte. Dus niet alleen het

vanzelfsprekend. En dit geldt ook voor nieuwe

aantal bomen tellen, maar ook inzetten op variatie

stedelijke ontwikkelingen. In toekomstige

Groen heeft ruimte nodig, maar die ruimte is

in beplanting en meer biodiversiteit, op meer

wijken wordt groen de standaard. Daar wordt

beperkt. Met ruim 4000 inwoners per vierkante

groene daken en gevels en het vergroenen van

buiten ‘gewoon’ groen. Vandaar dan ook de

kilometer staat Schiedam nu al in de top 10 van

pleinen en stoepen.

titel van deze visie, die vanzelfsprekendheid en ambitie verbindt: buitengewoon groen. Met deze

dichtstbevolkte gemeenten in Nederland en het aantal inwoners stijgt de komende jaren alleen

Daarom is deze Groenvisie gebaseerd op een vijftal

visie planten we de zaadjes, de komende jaren wer-

maar verder. Zoveel mensen op een beperkte

pijlers. Drie van deze pijlers gaan in op de kwaliteit

ken we met elkaar verder aan een groene oogst.

oppervlakte vraagt veel ruimte voor wonen,

van het groen: de ruimtelijke kwaliteit, de bijdrage

werken en mobiliteit, maar vraagt zeker ook om

aan de biodiversiteit en de toekomst- en klimaatbe-

Jeroen Ooijevaar

meer kwaliteit van groen. Schiedam kent immers

stendigheid. De twee andere pijlers gaan over de

Wethouder Openbare Ruimte en Recreatie,

relatief veel hoogbouw met woningen zonder tuin

waarde van ons groen voor de stad. Dan gaat het

Natuur en Dierenwelzijn

10

1

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Inleiding Dit is de Groenvisie van de gemeente Schiedam: een integraal document dat tot stand is gekomen door informatie vanuit de stad te combineren met informatie van verschillende experts op het gebied van groen, biodiversiteit en duurzaamheid. Schiedam beschikt over een groot aantal mooie, groene voorzieningen, zoals parken, groene- en blauwe verbindingszones, boomstructuren langs de hoofdinfrastructuur en tramlijnen en groene gebieden in de wijken. Tegen de achtergrond van alle stedelijke ontwikkelingen die de komende tijd op de planning staan, moeten we dit bestaande groen koesteren. Verspreid over de stad liggen tal van kansen om het groen als belangrijke pijler voor een aantrekkelijke woon- en leefomgeving niet alleen te handhaven, maar vooral te versterken. En daarbij gaat het niet alleen om de kwantiteit, maar vooral ook om de kwaliteit van het groen.

Groen vormt een belangrijke pijler binnen Schiedam als een aantrekkelijke, leefbare en toekomstbestendige stad, waar bewust gebruik gemaakt wordt van verantwoorde werkwijzen en materialen. In deze Groenvisie erkennen we groen als belangrijke pijler voor de verdere ontwikkeling van de stad. Ruimtelijke kwaliteit, grote diversiteit en soortenrijkdom zorgen daarvoor.

11

12

Groenvisie | Gemeente Schiedam

1.1 Belang van een Groenvisie

groen leidt niet alleen tot een plezierige leefomgeving en een

Het groen in Schiedam is van iedereen. Groen geldt als een

hogere waarde van woningen en woonomgeving, maar draagt

van de belangrijkste elementen in de openbare ruimte. In een

ook nadrukkelijk bij aan klimaatadaptatie. Dit laat zich welis-

groeiende stad, waar de druk op de beschikbare ruimte steeds

waar nog lastig vertalen in concrete getallen, maar er vinden

verder toeneemt, vraagt ook groen nadrukkelijk om ruimte en

momenteel meerdere onderzoeken plaats naar de positieve

moet de kwaliteit worden gewaarborgd.

effecten van groen.

Schiedam kent veel (harde) infrastructuur in haar directe

De kwaliteit en gebruiksmogelijkheden van groen worden

omgeving. De stad is gelegen aan de Nieuwe Maas, bekend

daarmee steeds belangrijker. Een groene omgeving zorgt voor

van de vele industrieën en kent een rijke historie. De stad

sfeer en beleving, maar is ook van belang voor klimaatbesten-

heeft wijken met oudere woningen en relatieve nieuwbouw

digheid, een gezonde leefomgeving en de uitstraling van een

en draagt daarvan ook de groene kenmerken. Zo is Schiedam

gebied als geheel. Door de grote vraag naar nieuwbouw en re-

binnen de gemeentegrenzen sterk verdicht met weinig tot geen

novatie van bestaande woningen en wijken staan groengebie-

groene ruimte. Het toevoegen van groen in de stad vraagt dan

den onder druk. Kwaliteit en kwantiteit van het groen worden

ook om slim ruimtegebruik, met een goed evenwicht tussen

zo nog belangrijker voor de leefbaarheid. Openbaar groen kan

groene voorzieningen, wegen en gebouwen. Maar het vraagt

bovendien bijdragen aan maatschappelijke doelen, zoals het

ook nadrukkelijk om het koesteren en vooral verder ontwikke-

verbeteren van de sociale samenhang en het verbinden van

len van de aanwezige groene kwaliteit, door goed beheer en

mensen.

het versterken van de groene inrichting. De gemeente wil de komende jaren, samen met haar bewoHet is een bekend gegeven dat wonen en werken in een

ners, de groene identiteit van Schiedam versterken. Groen kent

groene omgeving leidt tot minder ziekteverzuim en goed is

diverse gebruiksmogelijkheden en zorgt ervoor dat bewoners

voor onze gezondheid. Het beleven van groen, het beperken

dichtbij huis kunnen recreëren, elkaar eenvoudig kunnen

van geluidsoverlast en het kunnen ervaren van persoonlijke

ontmoeten en samen voedsel kunnen verbouwen. Onze

waarnemingen als ‘het ruisen van de wind’ en vogelgelui-

bewoners vinden groen belangrijk. Groen is tastbaar en

den, dragen bij aan een positieve beleving. Het investeren in

ligt daarmee dichtbij ieders beleving. Groen biedt bovendien

13 mogelijkheden om mensen met een afstand tot de arbeids-

een groeiend aantal files in en rond de stad. Voor de nabije

markt een rol van betekenis te geven, waarmee we invulling

toekomst willen we vooral ruimte creëren voor meer verblijfs-

kunnen geven aan een belangrijke sociale doelstelling. Groen

kwaliteit. En zorgen we tegelijkertijd dat mensen en plekken

biedt kansen om participatie niet alleen te versterken, maar

verbonden blijven. We zetten in op duurzame en ruimte-

vooral concreet te maken.

efficiënte vervoersmethoden, zoals lopen, fietsen en een

1.2 Samenhang

Groen

kwalitatief hoogwaardig OV. Auto’s en vrachtverkeer weren we zoveel mogelijk uit de drukke binnenstad. Deze doelstel­

Groen speelt een belangrijke rol in het alledaagse leven van

lingen kennen een relatie met de Groenvisie, waarin we

bewoners van de stad, maar staat daarin niet op zichzelf.

ook streven naar een verbetering van de leefomgeving en

Deze Groenvisie kent verbindingen met ander gemeentelijk

het realiseren en versterken van ‘groene’ verbindingen.

beleid en andere thema’s, zoals wonen, werken (economie) en mobiliteit. Groen zorgt voor verbinding tussen bewoners

Aan een Economische visie wordt momenteel gewerkt.

onderling, voor het welzijn van mensen en voor de beleving

Deze vervangt de huidige visie, de Kadernota Economie. De

en waardering van ruimtelijke kwaliteit.

economische visie zet in op een veerkrachtige en duurzame

Wonen

economische ontwikkeling van Schiedam. Samenhang tussen In de Woonvisie gaat het bijvoorbeeld om de kwaliteit van

de Groenvisie en Economische visie is hierbij belangrijk.

de woonvoorraad én de leefomgeving. Deze kwaliteit hangt

Stedelijk groen en een vitale leefomgeving zijn immers ook

sterk samen met groen, het aanbod aan voorzieningen en de

voor het bedrijfsleven aantrekkelijk. Beide hebben een positief

gebruiksmogelijkheden. Deze Groenvisie beschrijft hoe groen

effect op het totale vestigingsklimaat van Schiedam. Op hun

bijdraagt aan de kwaliteit van de leefomgeving.

beurt kunnen bedrijven bijdragen aan meer groen in de stad,

Mobiliteit

bijvoorbeeld door bomen en beplanting op het eigen terrein of De Mobiliteitsvisie beschrijft een aantrekkelijke stad, waar

door lokale groenprojecten te ondersteunen.

ruimte is voor wonen, werken en recreëren. Mobiliteit zorgt daarbij voor verbinding en kan ontwikkelingen aanjagen.

Ook is er nog een visie in de maak voor het Sociaal Domein.

Maar er is ook een keerzijde, in de vorm van hoge parkeer-

Opnieuw is hier een direct verband met de Groenvisie. Groen

druk, toenemende overlast van logistiek in de binnenstad en

is immers goed voor het welzijn en de gezondheid van bewoners.

Werken

14

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Daarbij kan groen ook bijdragen aan een veilige omgeving

doelstellingen levert groen een belangrijke bijdrage, die in

voor wie die (extra) nodig heeft.

deze visie verder wordt uitgewerkt.

Alle individuele thema’s komen bij elkaar in de overkoepe-

In het ‘Actieplan Lucht & Geluid’ zijn ambities geformuleerd

lende Omgevingsvisie voor Schiedam. Groen wordt hierin

voor de luchtkwaliteit, die een directe relatie hebben met de

expliciet genoemd als een van de pijlers voor de toekomst.

gezondheid van bewoners en het terugdringen van geluids-

Groene ontwikkelingen dragen in belangrijke mate bij aan een

overlast in Schiedam. Groen kan hieraan een belangrijke

aantrekkelijke woonstad en een goed vestigingsklimaat voor

bijdrage leveren.

bewoners en bedrijven. Er zijn veel raakvlakken tussen de talloze ambities die in de Twee van de hoofddoelstellingen van het Klimaatbeleid zijn

verschillende visies worden benoemd. Dit vraagt nadrukkelijk

sterk verbonden met groen. Het gaat er dan om voorbereid te

om een integrale aanpak waarin visies en actieplannen – zo-

zijn op extreme weersomstandigheden en het versterken van

wel in planvorming als in uitvoering - in samenhang worden

de biodiversiteit en de verschillende ecosystemen. Aan beide

gerealiseerd.

Kiezen voor een leefbare stad Schiedam groeit binnen de bestaande ruimte. Ons doel is een aantrekkelijke, leefbare, groene en bereikbare stad waar het prettig wonen, werken, ondernemen en recreëren is. Kortom, waar het prettig leven is. Met behoud van het eigen Schiedamse karakter en met het versterken van de eigen identiteit als vertrekpunt. Dat doen we voor de Schiedammers van nu en voor toekomstige generaties. Om dat voor elkaar te krijgen moeten we slim omgaan met de bestaande ruimte. We creëren ruimte voor een

groeiende stad. We doen dit door bestaande en nieuwe knooppunten in de stad te ontwikkelen. Zo kunnen we de ruimte in de stad inzetten voor een goede mix van wonen, werken en verblijven. En maken we slimmere mobiliteitskeuzes om de bereikbaarheid van de stad te garanderen. De kwaliteit van woon-, werk-, verblijfs- en groengebieden staat voorop. In de verschillende opgaves komt duurzaamheid in een brede betekenis terug. Want de inzet van nu zorgt voor resultaten in de toekomst. Daaraan werken we samen met de Schiedammers.

15 1.3 Introductie pijlers

Groenvisie

Ruimtelijke kwaliteit

Samen met de stad

Biodiversiteit

Gebruik

Toekomst en klimaat

De doelstelling van Schiedam als aantrekkelijke stad loopt als een rode draad door alle visies. Groen is daarbij als belangrijkste opgave opgenomen. Deze Groenvisie is gebaseerd op vijf pijlers. Deze vormen een stevig en herkenbaar fundament en komen voort uit alle informatie die voor de Omgevingsvisie is verzameld. In deze Groenvisie beschrijven we onze doelstellingen voor de komende jaren. In hoofdstuk 5 en 6 gaan we in op hoe we deze willen bereiken.

16

Groenvisie | Gemeente Schiedam

1.4 Introductie Groenblauwe Structuurvisie

projecten. Op de betreffende locaties is veel veranderd. Nu is

In 2015 is het rapport ‘Schiedam stad aan de rivier, stad

hele stad te ontwikkelen en te versterken. Ook is vervolgon-

aan de polder’, de Groenblauwe Structuurvisie (GBSV)

derzoek gedaan naar klimaatadaptatie en biodiversiteit.

het moment gekomen om de groenblauwe structuur van de

vastgesteld. Dit is een beschrijving van de huidige hoofdgroenstructuur (groenblauwe netwerk) en beschrijft deze voor

Deze Groenvisie sluit aan op de GBSV en is niet bedoeld ter

wat betreft sfeer, gebruik, status en waarde voor de toekomst.

vervanging. Wel maken we gebruik van aanwezige structuren

De visie gaat in op het huidige beleid en op de invloed van

en de doelstellingen die erin vermeld staan. In deze Groenvisie

ontwikkelingen op het groenblauwe netwerk. Ook bevat

gaan we dieper in op de waarde van het groen in de leefomge-

het rapport een inventarisatie van mogelijke herstructure-

ving. Die waarde is uitgewerkt in pijlers. Naast de toepassing

ringsopgaven voor de toekomst. Tenslotte worden er nieuwe

van groen en de verschillende typen groen voegt deze visie

verbindingen onderzocht tussen ‘rode’ ontwikkelingen (ofwel

het gebruik en de maatschappelijke waarde toe, in relatie tot

bouwontwikkelingen) en het groenblauwe netwerk.

de leefbaarheid van de stad en worden doelstellingen expliciet gemaakt. In hoofdstuk 3 lichten we de actuele situatie ten aan-

In de afgelopen jaren is gewerkt aan een aantal concrete

zien van de groenstructuur toe aan de hand van voorbeelden

doelen en aanbevolen projecten uit de GBSV. De focus lag

uit de stad.

daarbij op de ontwikkeling van de A4-zone en diverse andere

17 1.5 Schiedam GlobalGoals

Hieronder zetten we de hoofddoelstellingen op een rij,

Tot slot zijn er nog de Global Goals. Als ‘Global Goals-

waarbij de Groenvisie met name bijdraagt aan de

gemeente’ (Schiedam4GlobalGoals) wil Schiedam de

dikgedrukte doelstellingen:

Sustainable Development Goals (SDGs) gebruiken als vertrekpunt voor deze Groenvisie. Daarmee geldt Schiedam als een van de pilotgemeenten in Nederland. De zeventien SDGs zijn gericht op duurzame ontwikkeling in brede zin en zijn al een basis geweest voor de inrichting van de gemeentelijke begroting. Deze Groenvisie focust zich op de voor groen relevante SDGs. Allereerst is het daarom van belang om de SDGs te selecteren, waaraan groen met name bijdraagt.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17

Geen armoede Geen honger Goede gezondheid en welzijn Kwaliteitsonderwijs Gendergelijkheid Schoon water en sanitair Betaalbare en duurzame energie Waardig werk en economische groei Industrie, innovatie en infrastructuur Ongelijkheid verminderen Duurzame steden en gemeenschappen Verantwoorde consumptie en productie Klimaatactie Leven in het water Leven op het land Vrede, justitie en sterke publieke diensten Partnerschap om doelstellingen te bereiken

Naast de 17 hoofddoelstellingen zijn 169 concrete subdoelstellingen geformuleerd. Deze zijn te vinden op de website van SDG Nederland (sdgnederland.nl).

18

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Onterecht wordt nog weleens gedacht dat al het groen in en om de stad eigendom is van de gemeente Schiedam. Het groen direct achter de Rijksweg A4 (vanaf de Beneluxtunnel) en het deel van de A20 dat door de gemeente loopt, is echter in eigendom van Rijkswaterstaat en wordt door deze uitvoeringsorganisatie van het Rijk zo goed mogelijk beheerd. De laatste jaren was Rijkswaterstaat vooral in het nieuws als het ging om de aanleg van de Rijksweg A4 Delft-Schiedam en de bomen die als gevolg van alle bouwwerkzaamheden al of niet moesten worden vervangen. Herplant en compensatie van bomen en struiken zijn nog steeds onderwerp van gesprek tussen gemeente, Rijkswaterstaat en diverse belangengroepen. Het beheer van het groen op het Dakpark is inmiddels in handen van de gemeente, Rijkswaterstaat is verantwoordelijk voor al het groen in en rondom het

Peter van der Gaag Adviseur Natuur en Landschap, Rijkswaterstaat

19 Kethelplein en de groenstroken direct naast de A4. Als adviseur

‘We weten nu veel beter hoe we met groen kunnen bijdragen

Natuur en Landschap van Rijkswaterstaat loopt Peter van der

aan het weerbaar maken van binnensteden tegen periodes van

Gaag al geruime tijd mee. ‘Het beplantingsplan voor het

langdurige warmte, droogte of juist heftige regenval. Ook binnen

Dakpark A4 was in de basis goed’, zo stelt hij. ‘Maar met de

Rijkswaterstaat voelen we die verantwoordelijkheid. Beplanting

kennis van nu hadden we meer tijd en budget moeten besteden

moet echt vanuit zowel landschappelijk als ook ecologisch

aan nazorg van het groen, waaronder ook de inboet van niet

oogpunt aantrekkelijk zijn om erin te investeren.’

aangeslagen beplanting. Daarmee is de uitstraling van het Dakpark de afgelopen tijd onder druk komen te staan, terwijl

Voor de toekomst ziet Peter van der Gaag vooral kansen in het

ieders bedoeling goed was. En dat is zonde, daarover zijn we het

vergroenen van de bestaande bebouwing. Geveltuinen, groene

eens. Samen met de gemeente Schiedam kijken we nu waar nog

daken en een betere waterberging verdienen wat hem betreft

mogelijkheden zijn om extra groen aan te planten. Want dat kan

meer aandacht. ‘De ruimte voor extra groen in een drukke stad

de stad zonder meer gebruiken. Belangengroepen als bijvoor-

als Schiedam is nu eenmaal beperkt. Maar kijken we naar de

beeld de Bomenridders hebben daarvoor suggesties gedaan en

combinatie van groen en bebouwing, dan doen zich regelmatig

die nemen we zeker mee.’

kansen voor. Ook vanuit Rijkswaterstaat hebben we daar oog voor en dragen we daaraan graag bij. Zo doorsnijdt de A20 de

Meer dan voorheen kijkt ook Rijkswaterstaat bij het groenbeheer

gemeente en de afgelopen tijd zijn al enkele tunneltjes

naar klimaatbestendigheid en de weerbaarheid van groen tegen

opgeknapt. Voor mens en dier kan de verbinding tussen

steeds vaker voorkomende bomen- en plantenziektes. ‘Vooral

Schiedam-Noord en de stad verbeterd worden’, aldus Peter.

oudere bomen worden door ons jaarlijks geïnspecteerd en ge-

‘Hier liggen volop kansen voor meer vergroening. Een kwestie

controleerd’, vertelt Peter. ‘Natuurlijk willen we oudere bomen,

van slim meeliften op groot onderhoud of andere projecten. Wij

die in steden vaak beeldbepalend zijn, het liefst behouden. Toch

houden onze ogen daarvoor in elk geval zeker open en denken

ontkomen we er soms niet aan om bomen vanuit het oogpunt

graag met de gemeente mee.’

van veiligheid te kappen. Maar daarbij geldt altijd de verplichting tot herplanten in de directe omgeving.’ De visie op groen is de afgelopen jaren volgens Peter wel veranderd. Waar vroeger vrij eenzijdig werd gekeken naar groen en groenbeheer, wordt nu veel meer rekening gehouden met klimaatbestendigheid.

‘kijken we naar de combinatie van groen en bebouwing, dan doen zich regelmatig kansen voor’

20

2

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Waar staan we nu? 2.1. Bestaand beleid

groen in Schiedam noodzakelijk is. Het bestaande groenbeleid

Met het oog op de invoering van de Omgevingswet per

is gefragmenteerd en sluit niet meer aan op de huidige maat-

1 januari 2022 werkt Schiedam in twee stappen toe naar een

schappelijke ontwikkelingen. Deze Groenvisie is opgesteld om

Omgevingsvisie. Eerst wordt een breed, integraal visiedocu-

de hoofdlijnen van het groenbeleid van de gemeente Schiedam

ment opgesteld (het Toekomstbeeld), later wordt dit uitgewerkt

te beschrijven. Aan de hand van vijf pijlers schetsen we de

tot een Omgevingsvisie. De gemeente Schiedam kiest ervoor

kaders voor hoe het groen er in de toekomst uit zal zien.

in deze visie naast de fysieke, ook de sociaal-maatschappelij-

Deze Groenvisie vormt de opmaat naar nieuw beleid op basis

ke en economische ontwikkelingen aan bod te laten komen.

van de vijf pijlers.

Daarbij is er ook aandacht voor de manier waarop de gemeente in die ontwikkelingen wil sturen en met bewoners en

De actuele wetgeving, verordeningen en huidige

ondernemers wil samenwerken.

beleidsdocumenten zijn:

In de afgelopen jaren zijn bij wijze van uitwerking van het

• •

Toekomstbeeld Schiedam 2030 sectorale en gebiedsgerichte

• Stadsvisie Schiedam 2030

beleidsnota’s vastgesteld. In 2020 wordt een aantal daarvan

• Visie Openbare Ruimte

geüpdatet. De Woonvisie, Mobiliteitsvisie, Groenvisie en de

• Bomennota Schiedam

op handen zijnde Economische Visie en het Klimaatbeleid

• Kadernota Openbare Ruimte 2017 – 2021

worden in samenhang bekeken met de overkoepelende

• Handboek Openbare Ruimte

Omgevingsvisie.

• Beheerplannen

Groenblauwe Structuurvisie Schiedam

• Wet Natuurbescherming In de startnotitie voor deze integrale benadering staat de

• Zorgplicht Bomen

overkoepelende doelstelling centraal: kiezen voor een leefbare

• Bomenverordening

stad. In de startnotitie voor deze Groenvisie, eerst Kadernota

• Molenbiotoop

Groen, is ook vastgesteld dat een integrale benadering van het

21

22

Groenvisie | Gemeente Schiedam

De gemeente Schiedam kent een groot aantal mooie, groe-

vragen een gerichte uitwerking die vooral integraal opgepakt

ne gebieden. Deze worden nu echter niet altijd als zodanig

moet worden, om tot gewenste ontwikkelingen te komen en bij

herkend. Soms komt dat doordat ze niet goed met elkaar zijn

te dragen aan de stad die Schiedam wil zijn.

verbonden, of doordat de waarde van deze gebieden onvoldoende bekend is. Het ontbreekt aan schakels, zoals bijvoor-

2.2 Schiedams groen

beeld onderbroken langzame verkeersroutes, waardoor het

Hieronder zetten wij de nodige cijfers op een rij met betrek-

onmogelijk is om de groene verbinding te beleven. De waarde

king tot het groen in Schiedam.

kan ook worden versterkt door aanpassingen in inrichting of beheer. Een groot aantal beleidsuitgangspunten in deze visie

Het groen bestaat momenteel uit ca. 33.800 bomen, 690.000 m2 beplanting en 2.180.000 m2 gras. In 2020 en 2021 worden beplanting en gras nader omschreven, met als doel het beheer

Groen Arealen Schiedam 2019* Onderhoud type

33.800 bomen

hiervan te optimaliseren. Eenheid

Totaal

Straat- en parkbomen

stuk

32.497

Lei- en vormbomen

stuk

411

14.000

Knotbomen

stuk

922

12.000

are

4590

Heesters, botanische rozen & bodembedekkers are

2126

(Blok)hagen

are

221

Ruw gras & bermen

are

9.917

Gazon

are

11.899

Bomen

Bosplantsoen

690.000 m2 beplanting

2.180.000 m2 gras

Bosplantsoen

Gras & kruidachtigen

Bron: Contract Irado 2019

10.000 8.000

Sierplantsoen

*Arealen worden gecheckt in 2020/2021

Leeftijd bomenbestand Schiedam

6.000 4.000 2.000 0 0-20

21-40

41-60

Bron: Startnotitie Groenvisie 2019

61-80

81-100

onbekend ouder dan 100

23 Omdat bomen structuurbepalend zijn, is er ook een weergave

vallen ruim 1 meter grond is opgehoogd. In deze gebieden zijn

te zien van de leeftijdsopbouw van het bomenbestand.

veel volwassen bomen vervangen door jonge bomen.

De leeftijd van de bomen in het centrum van Schiedam

Er is ook een analyse gemaakt van de boomsoorten in de stad.

hebben een sterke relatie met de periode waarin deze wijken

De aanwezige bomen in Schiedam kennen een opvallend groot

zijn gebouwd. In de oudste delen van de stad (het historische

percentage snel groeiende boomsoorten zoals de populier, els,

centrum, Zuid en West) vinden we de oudste bomen. Jongere

wilg en in mindere mate de es. Doordat deze soorten relatief

wijken zoals Groenoord, Woudhoek en Spaland hebben veelal

snel groeien, bereiken ze sneller hun eindbeeld en zijn ze snel-

jongere bomen.

ler aan vervanging toe. Samen vertegenwoordigen deze soorten bijna een derde van het totale bomenbestand in de stad.

Ten noorden van de A20 vonden de afgelopen jaren een aantal ingrijpende gebiedsophogingen plaats, waar in sommige ge-

Daarnaast zijn er in Schiedam veel boomsoorten aanwezig,

lees verder op pagina 23 > Sortiment bomen Schiedam 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% populier

iep

overig

Bron: Startnotitie Groenvisie 2019

linde

plataan

es

esdoorn

meidoorn

els

wilg

sierappel

sierkers

lijsterbes valse accacia kastanje

24

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Extra vragen groen Enquête Toekomstbeeld Op basis van de uitkomsten van de monitor Leefbaarheid en Veiligheid 2019 (de meest recente rapportage) bedraagt het rapportcijfer voor groen (perken, plantsoenen en parken) een 6,6. Dit is hetzelfde rapportcijfer als bij de meting in 2017. De ambitie van het college is dat het rapportcijfer stijgt naar 6,8. Waar moeten we - als het gaat om groen - meer aandacht aan besteden? (respondenten: 1342) Als er groen verdwijnt, moet dit vervangen worden door minimaal evenveel groen binnen de stad

Bent u zelf bereid een stukje openbaar groen te onderhouden? (meerdere antwoorden mogelijk, respondenten: 1342)

51%

Ja, dichtbij bij mijn huis (zoals een geveltuintje of plantenbak in…

53%

45%

Ja, als ik dit samen met anderen kan doen

27%

36%

Ja, als de gemeente hier dingen voor regelt

25%

Daktuinen en groene gevels stimuleren (bijvoorbeeld met subsidies)

33%

Nee

22%

Meer ruimte voor de natuur door minder maaien en meer wilde bloemen

32%

Ja, als ik zelf mee mag helpen inrichten

21%

Geveltuinen voor bewoners (stoeptegel langs gevel eruit, plantjes erin)

26%

Ja, als het mij zelf geen geld kost

16%

Natuurlijke oevers langs het water

23%

Meer parkeerplaatsen met ‘grastegels’

16%

Anders, namelijk

7%

Meer soorten bomen en struiken in de straat Minder tegels in tuinen en meer bomen en gras

Stelling: Beter groen mag meer geld kosten (respondenten: 1331)

18% (Helemaal) mee eens

28%

Bron: Enquête Toekomstbeeld

53%

Neutraal (Helemaal) mee oneens

Rapportcijfer voor groen

Centrum Oost West Zuid Nieuwland Groenoord Kethel Woudhoek Spaland/Sveaparken Schiedam

2017

2019

6,3 5,9 6,4 6,2 6,4 7,5 7,2 6,9 7,2 6,6

6,7 5,6 6,7 6,3 6,4 7,2 7,0 7,1 7,2 6,6

Bron: Monitor Leefbaarheid en Veiligheid 2019

25 die kwetsbaar zijn voor allerlei boomziekten. Hierbij gaat het

pijlers die ten grondslag liggen aan het nieuwe groenbeleid.

bijvoorbeeld om platanen, kastanjes, essen en iepen. Wanneer volwassen platanen besmet raken met bijvoorbeeld massaria,

De pijlers:

vormen zij een groot veiligheidsrisico aangezien deze ziekte

• Ruimtelijke kwaliteit

kan leiden tot het plotseling afbreken van (grote takken).

• Samen met de stad

Ook essen zijn gezien de essentaksterfte en de essenpracht­

• Biodiversiteit

kever (die op korte termijn verwacht wordt) erg kwetsbaar.

• Gebruik

Het is niet ondenkbaar dat in de komende jaren onder essen

• Toekomst en klimaat

Ruimtelijke kwaliteit

Samen met de stad

behoorlijk wat uitval zal zijn. Het bomenbestand in Schiedam bestaat voor ruim 50% uit

In het volgende hoofdstuk worden deze pijlers verder uitge-

snel groeiende en kwetsbare soorten. Daarom denken we

werkt.

erover na hoe het sortiment bomen in de stad in de toekomst kan worden omgevormd tot een toekomstbestendig(er)

Daarnaast kwamen de wensen van bewoners van Schiedam

bomenbestand.

onder meer naar voren in het gesprek met de stad en de

2.3 Inbreng van bewoners voor de Groenvisie

enquête die is gehouden ten behoeve van het Toekomstbeeld.

Biodiversiteit

Schiedammers beschouwen het groen in de stad als een van de belangrijkste onderwerpen voor de toekomst. Dat blijkt

De Startnotitie Groen werd in december 2018 vastgesteld.

uit alle reacties die in gesprekken in het kader van de Omge-

Daarna is er op verschillende momenten met bewoners ge-

vingsvisie naar voren kwamen. Bewoners vragen nadrukkelijk

sproken over de op te stellen Groenvisie.

aandacht voor belangrijke integrale opgaven. Met deze Groenvisie geven we hier invulling aan.

In januari 2019 vond in de Boshoek een drukbezochte Stadserf-bijeenkomst plaats.

Zo’n 66% van de ondervraagden is van mening dat onderwer-

Tijdens deze bijeenkomst is aan de hand van presentaties en

pen als veiligheid en leefbaarheid in het Toekomstbeeld aan

pitches van de gemeente Schiedam, maar ook van belangen-

bod moeten komen. Over het algemeen draagt goed beheer

groepen en betrokken bewoners de huidige situatie van het

van het groen hieraan bij. Daarnaast komt groen prominent

groen in de stad in kaart gebracht en de thema’s die er spelen

naar voren als de belangrijkste voorziening die in het Toe-

in de stad. Alle input is vertaald in de vijf al eerder genoemde

komstbeeld van Schiedam een plek moet krijgen. Zo’n 32%

Gebruik

Toekomst en klimaat

26

Groenvisie | Gemeente Schiedam

van de bewoners ziet groen als de belangrijkste voorziening, waarin moet worden geïnvesteerd. De monitor Leefbaarheid en Veiligheid 2019 leverde ook uitkomsten op die voor deze Groenvisie van belang zijn:

Op de vraag ‘Als ik de toekomst van Schiedam mag bepalen, dan…’ kwamen er ten aanzien van het groen in de stad

Behouden van de eigen identiteit van de stad en het versterken van bestaande

duidelijke antwoorden. Bewoners zien graag een groener en

kwaliteiten, waaronder het erfgoed, de historische binnenstad en het groen.

gemoedelijker Schiedam. Men hecht waarde aan duurzaam-

Toevoegen van nieuwe stedelijke leefmilieus op knooppuntlocaties (met name

heid en aan een energieneutraal opererende gemeente.

rondom de stations).

De buitenruimte ziet men graag groener, met meer ruimte voor

Verdichten en tegelijkertijd meer ruimte creëren voor groen, water en recreatief

recreatie, ontmoeting, sport en spel. Voor dieren wordt meer

(mede)gebruik van de buitenruimte, waaronder waterrecreatie voor sport en bewegen.

ruimte gevraagd in de vorm van honden-uitlaat-plaatsen.

Erkennen van groen en water als belangrijke factoren voor biodiversiteit en klimaat-

Om meer buiten te kunnen spelen, is er veel vraag naar een

adaptatie.

natuurspeeltuin, vergelijkbaar met de Speeldernis in

Realiseren van meer verblijfskwaliteit in woongebieden.

Rotterdam. Ook moeten er in nieuwbouwwijken meer groene

Creëren van ruimte (of inrichten) voor stedelijke ontmoeting, of verplaatsen binnen

gebieden worden aangelegd. Daarnaast moeten bestaande

de stad.

bomen en planten goed worden verzorgd en onderhouden.

Verbeteren van bereikbaarheid en beleving van groen binnen een straal van 200 m

De entree van de stad ziet men graag vrolijker. ‘Komen er

van de eigen woning.

meer bomen, meer daktuinen en zorgen we voor meer verti-

Ontwikkelen van een duurzame, leefbare en toekomstbestendige stad, die gebruik

cale beplanting (klimplanten, bedoeld om wanden of geluids­

maakt van verantwoorde materialen en werkwijzen.

schermen op een groene manier te bekleden), dan worden we de groenste, fijnste en hipste stad om in te wonen.’

27 In de afgelopen periode is er ook met vertegenwoordigers van belangengroepen en individuele bewoners gesproken.

Groenvisie

Informatie en aanbevelingen vanuit deze gesprekken zijn verwerkt in de eerdergenoemde pijlers. In oktober 2020 vond een tweede Stadserf-bijeenkomst plaats om de tussen januari 2019 en nu verzamelde input te bespreken. Vanwege Covid-19 en alle geldende beperkingen, had deze bijeenkomst een volledig digitaal karakter. Op basis van alle informatie over het groen van Schiedam, de wensen van bewoners en het bestaande beleid zijn de vijf belangrijkste thema’s geformuleerd. Deze vijf pijlers van de Groenvisie vormen een stevig en herkenbaar fundament voor onze doelstellingen voor de komende jaren, die gebaseerd zijn op een actualisatie van het bestaande beleid, waaronder de Visie Groene Long en de Groenblauwe Structuurvisie. Wat de vijf pijlers inhouden, is te lezen in het volgende hoofdstuk.

Ruimtelijke kwaliteit

Samen met de stad

Biodiversiteit

Gebruik

Toekomst en klimaat

28

3

Groenvisie | Gemeente Schiedam

29

Pijlers Groenvisie

Ruimtelijke kwaliteit

Samen met de stad

Biodiversiteit

Gebruik

Toekomst en klimaat

30

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Voorbeelden van ruimtelijke kwaliteit in Schiedam

31 3.1 Ruimtelijke kwaliteit

Zoals is aangegeven in de GBSV, moeten voor alle wijken

De ruimtelijke kwaliteit, en daarmee de identiteit en beleving

en deelgebieden in de stad deze karakteristieke kenmerken

van de openbare ruimte, wordt bepaald door bebouwing,

worden benoemd. Met deze ‘kennis van zaken’ kan dan zorg-

inrichting, gebruik en onderhoud. ‘Het groen’ vormt een be-

vuldig worden voortgebouwd aan de groene kwaliteiten van

langrijk onderdeel. In het dichtbebouwde Schiedam draagt het

de wijken, zowel bij het beheer, alsook bij de inrichting van

groen bij aan de beleving en wordt het vaak de ‘stoffering’ van

specifieke plekken.

de buitenruimte genoemd. In open stedelijke gebieden en in de groene hoofdstructuur (stadslanen, parken en stadsranden)

Als belangrijk onderdeel van de ruimtelijke inrichting geldt

geeft het groen en geven met name de bomen een gevoel van

groen als levend kapitaal. Bomen hebben hierin een

ruimte en zijn zij beeldbepalend.

belangrijke plek, vooral vanwege hun lange levensduur. Ze ondersteunen en accentueren de hoofdstructuur van

Het samenspel tussen groen en de bebouwde omgeving

de stad. Volwassen bomen leveren een waardevolle en

ontstaat nooit ‘zomaar’. Ten eerste zijn er de oeroude land-

langdurige bijdrage aan een aangenaam stadsklimaat.

schappelijke condities van bodem en water die bepalend zijn (geweest) voor de ruimtelijke ontwikkeling van Schiedam.

Diversiteit van het groen draagt ook bij aan een positieve

Vanuit die basis geeft de GBSV de koers op hoofdlijnen aan,

beleving. En dan gaat het niet zozeer over de biodiversiteit,

om ruimtelijke kwaliteit te realiseren.

maar vooral over kleur en fleur ofwel de verschijningsvorm.

In elke fase van ontwikkeling van Schiedam is voortgebouwd

Voor een lange levensduur van bomen is ‘duurzaamheid in de

op die basis, ingegeven door cultureel-maatschappelijke

tijd’ van belang. Zo kan iedere boom zich goed ontwikkelen,

ambities en de stand van de techniek op dat moment. Zo heeft

individueel of als deel van een bomenstructuur. Dit vraagt om

Schiedam zich ontwikkeld tot een stedelijk weefsel, waarin

weloverwogen keuzes met ’de juiste soort op de juiste plaats,

elk onderdeel de karakteristieke kenmerken van de tijd draagt.

met voldoende ruimte om te groeien’.

Dat geldt voor zowel ruimtelijke opbouw, type bebouwing en architectuur als ook groen en water.

Ruimtelijke kwaliteit

32

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Visie op ruimtelijke kwaliteit

Groene verbindingen zijn van een hoge ruimtelijke kwaliteit

Schiedam wil haar kwaliteiten als aantrekkelijke, groene stad

en vormen samen een aaneengesloten netwerk. Ze worden

beter presenteren en verder uitbouwen. De komende jaren wil

zoveel mogelijk omringd door grote bomen, die zorgen voor

de stad werken aan het versterken van de kwaliteit en toe-

een aantrekkelijke uitstraling en een groene beleving, zonder

komstbestendigheid van de openbare ruimte.

het contact met de omgeving te verliezen. Dit groene netwerk verbindt Schiedam met de oevers van de Nieuwe Maas en

Beplanting geldt daarbij als een belangrijk ruimtelijk element

Midden-Delfland.

voor een plezierige leefomgeving. Dit geldt zeker voor het stedelijke woonmilieu waar Schiedam naar streeft, wat leidt

Het Dakpark A4 is een nieuwe, belangrijke, groene verbinding

tot verdere verdichting van de bebouwing. Groen is van groot

met het open en oorspronkelijke landschap van Midden-

belang voor de kwaliteit van de openbare ruimte en het tegen-

Delfland samen met bestaande groene verbindingen zoals

gaan van wateroverlast en hittestress. Om hier daadwerkelijk

Kethel en benoemd tot bijzonder provinciaal landschap.

aan te kunnen bijdragen, is de kwaliteit van het groen nog belangrijker. Groen past bij de plek en bij de wijk, als deel van

Om de ambities ten aanzien van de ruimtelijke kwaliteit waar

een groter geheel. In het ruimtelijk totaal komen de historische

te kunnen maken, is integrale samenwerking tussen verschil-

kenmerken van bebouwing, groen én water tot hun recht.

lende vakdisciplines – van beleid tot uitvoering – noodzakelijk. Dit is een ontwikkelproces waarin nadrukkelijk samen moet

Bomen en beplanting krijgen de kans zich te ontwikkelen,

worden opgetrokken. Bij de totstandkoming van deze

doordat ze voldoende ruimte en goede omstandigheden krij-

Groenvisie is hieraan al veel aandacht besteed.

gen om te groeien. Beplanting draagt met vorm, kleur en geur bij aan een positieve uitstraling, en accentueert de bijzondere plekken in de stad. Inbreng van bewoners wordt hierin meegenomen. Grote groengebieden bieden bezoekers een scala aan mogelijkheden om zich even los te maken van de stad en te genieten van de natuur.

33 Visie op ruimtelijke kwaliteit Als het gaat om de ruimtelijke kwaliteit van de groene openbare ruimte van de gemeente Schiedam. We hebben de volgende ambities:

Inwoners zijn zich meer bewust van de kwaliteit van het groen in de stad. We streven naar een minimale waardering van 6,8. Maar onze ambitie ligt hoger.

Bomen, groen en water dragen sterk bij aan de ruimtelijke kwaliteit. Waar nodig wordt deze versterkt, langs belangrijke verbindingen en op belangrijke plekken in de stad. In toekomstige inrichtings- en bouwplannen stellen we een groene uitwerking verplicht.

Er is voldoende ruimte en er zijn goede omstandigheden voor bomen en beplanting om te kunnen groeien.

Om de uitstraling van het groen in de stad te versterken, zetten we in op meer diversiteit (kleur, fleur en verschijningsvorm).

De ontwikkelopgave van Schiedam is erop gericht de Groenblauwe Structuurvisie te realiseren, te borgen en waar nodig verder te ontwikkelen.

De openbare ruimte in de stad wordt steeds drukker. Daarbij kent Schiedam een grote ontwikkelopgave, waardoor het groen in de stad onder druk komt te staan. Een hoog onderhoudsniveau is daarom belangrijk en zal worden meegenomen in nieuwe beheerplannen en financiële ramingen.

Ruimtelijke kwaliteit

Groene verbindingen zijn sociaal veilig en van een hoge ruimtelijke kwaliteit. Samen vormen ze een aaneengesloten netwerk, dat Schiedam verbindt met de oevers van de Nieuwe Maas en Midden-Delfland.

34

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Denkt hij aan Schiedam, dan ziet Joris-Jan Visser toch vooral verstening. ‘De laatste jaren ligt de focus van de gemeente vrijwel volledig op het bouwen. En gezien de grote woonopgave die er ligt, snappen we dat natuurlijk ook. Maar wonen heeft ook alles te maken met een fijne omgeving om in te leven. Te kunnen fietsen of wandelen, in de nabijheid van je eigen huis. En daarin speelt groen toch een heel belangrijke rol. Daar zou de gemeente (veel) meer oog voor mogen en zelfs moeten hebben’, aldus Joris-Jan Visser. Bij het maken van een ontwerp voor een nieuwe wijk wordt nu volgens Visser te vaak uitgegaan van een blanco blad. ‘Alles wat er was, moet zonder pardon plaatsmaken voor iets nieuws. Vooral als het om groen gaat, wordt er volledig voorbij gegaan aan wat er al is. Terwijl bestaande, vaak al oudere bomen voor een omgeving notabene beeldbepalend zijn. Waarom kunnen

Joris-Jan Visser Bomenridders

35 die niet blijven staan en probeert men niet om het bestaande

daarvan, nu en in de toekomst. Maar de gemeente moet dan echt

groen zoveel mogelijk te verwerken in nieuwe plannen? Benut

het goede voorbeeld geven. En dat begint bij een verandering

die kansen als ze er zijn en maak er direct bij het begin goede

in het beheer. Men zal echt bereid moeten zijn daarin meer tijd

afspraken over met projectontwikkelaars en bouwbedrijven.

en geld te investeren. Gefaseerd maaien, zorgvuldig snoeien,

Voor die bestaande groene infrastructuur vragen we nadrukke-

rekening houden met de seizoenen en groen langs walkanten

lijk aandacht. Op tal van plekken in de stad valt daarin nog een

van sloten misschien wat langer laten staan. Voor goed groen-

wereld te winnen.’

beheer is echt kennis en ervaring nodig.’ En gaat het over die kennis, dan heeft Visser nog wel een dringend advies. Schiedam

In het verleden kruisten de Bomenridders – met een kleine knip-

kent tal van betrokken bewoners die over specifieke expertise

oog naar de naam van deze belangenorganisatie – al een aantal

beschikken op uiteenlopende gebieden en graag bereid zijn

keer de degens met de gemeente. Om groen als een volwaardige

hun kennis te delen en met de gemeente mee te denken.

factor van belang op de agenda te krijgen, moesten soms harde

‘Die kennis is op het gebied van groen echt in ruime mate

noten worden gekraakt, zo vertelt Visser. ‘Natuurlijk werken

aanwezig. De Stadsimkers, Milieudefensie, onze Bomenridders,

we graag op een harmonieuze manier samen. Maar het begint

maar ook de bewoners van Schiedam die betrokken zijn bij de

met het begrip voor elkaars belangen. De aanleg van een nieuw

volkstuinen. Koester die betrokkenheid en vraag juist deze men-

fiets- of wandelpad juichen wij in de basis alleen maar toe. En

sen om aan te sluiten. Die belangen verdienen het om te worden

als dat in een groene omgeving kan, zien we dat echt als een

meegewogen. Zo krijgen plannen ook een breder draagvlak en

positieve ontwikkeling voor de Schiedammers. Het biedt immers

kom je met elkaar verder.‘

iedereen kansen om van de omgeving te genieten. Maar we vragen daarbij wel altijd nadrukkelijk aandacht voor het groen,

Tot slot roept Visser de gemeente Schiedam van harte op om

te beginnen bij het groen dat er al is. Juist die oudere bomen,

ook echt naar de nieuwe Groenvisie te gaan handelen.

bijzondere struiken of bijvoorbeeld een bijenbaan met kleurige

‘Wij helpen graag en dat geldt ook voor heel veel anderen.

bloemen dragen bij aan een leefbare stad.’

Een groen Schiedam is een leefbaar Schiedam, daar ‘strijden’ wij als Bomenridders voor. Maar natuurlijk wel graag vreedzaam

Over de nieuwe Groenvisie is Visser voorzichtig positief. ‘Groen

en bij voorkeur samen met anderen, die groen net als wij een

is jarenlang een ondergeschoven kindje geweest in de plannen.

warm hart toedragen.’

Als daar nu echt verandering in komt, dan profiteert iedereen

‘Juist die oudere bomen, bijzondere struiken of bijvoorbeeld een bijenbaan met kleurige bloemen dragen bij aan een leefbare stad’

36

Groenvisie | Gemeente Schiedam Samen met de stad

37 3.2 Samen met de stad

onderhoud ervan. Hetzelfde percentage vindt dat er meer geld

Het groen in Schiedam is van iedereen. De gemeente Schie-

aan groen mag worden besteed.

dam en haar inwoners bepalen samen het beleid voor het groen, van parken en bomen tot sloten en dieren. Ook groen-

De stad kent een aantal educatieve objecten, zoals kinderboer-

organisaties zijn nauw betrokken bij het beheer en de keuzes

derijen en een heemtuin. Deze groene voorzieningen zorgen

voor het groen in de stad. Samen zorgen we voor

voor verbinding en vormen tegelijkertijd bijzondere en waarde-

‘buitengewoon groen’.

volle plekken in de stad. Deze willen we dan ook koesteren en houden we graag samen met bewoners in stand, waarbij het

We werken samen en geven ruimte aan het divers gebruik van

gezamenlijk optrekken bij de exploitatie mogelijk is.

het openbaar groen en aan identiteit, beleving, biodiversiteit, klimaatbestendigheid en duurzaamheid. De samenwerking

Visie op samenwerking

met de stad komt dus terug in alle pijlers van de Groenvisie.

De komende jaren willen we de samenwerking met de stad

Het thema ‘Samen met de stad’ is verbindend: alles komt tot

versterken door communicatie, educatie en participatie.

stand als gevolg van zorgvuldige communicatie, samenwerking, afstemming en kennisoverdracht.

Voor bewoners moet altijd duidelijk zijn welke grote werkzaamheden waar plaatsvinden en vooral waarom. Het infor-

Bewoners en een groot aantal vrijwilligers verbinden zich

meren en betrekken van bewoners bij wat er gebeurt met het

met plezier aan het groen. Deze betrokkenheid juichen we als

groen in de wijken, zorgt voor meer begrip en tevredenheid.

gemeente toe en blijven we graag stimuleren, bijvoorbeeld

Ook als het gaat om een natuurlijker en duurzamer beheer, en

door het (laten) adopteren van groen. Bewoners kunnen zo zelf

om keuzes die worden gemaakt in relatie tot aanwezige bo-

plantsoenen en groenstroken inrichten en onderhouden, en

men. Daarnaast moet iedereen eenvoudig informatie kunnen

worden daarin door professionals begeleid. Vrijwilligers kun-

vinden over groene voorzieningen en gebieden in Schiedam.

nen zich ook inzetten via buurt- en wijkorganisaties of één van

Eetbaar groen kan een zeer waardevolle functie vervullen in de

de vele groenorganisaties. Uit de enquête die eerder is gehou-

openbare ruimte. Het initiatief van stadslandbouw wordt erg

den voor het Toekomstbeeld blijkt, dat ongeveer 53% van de

gewaardeerd.

bewoners bereid is iets te doen in het groen of te helpen bij het

Samen met de stad

38

Groenvisie | Gemeente Schiedam

De gemeente staat zeer open voor initiatieven van bewoners in

adoptie van boomspiegels etc. Om gemeenschappelijke doelen

de openbare ruimte en speelt hierin graag een faciliterende rol.

te kunnen bereiken, versterken we de samenwerking met

We streven naar betrokkenheid in diverse vormen van samen-

groenorganisaties. Daarnaast zijn bewoners zich meer bewust

werking, ook tussen groene organisaties en andere belangheb-

van hun invloed op de biodiversiteit en klimaatbestendigheid

bende partijen onderling. Iedereen die wil meedoen, is vrij om

van de openbare ruimte en manieren waarop zij die concreet

dat op zijn of haar eigen manier te doen, of het nu gaat om het

kunnen inzetten in de eigen buitenruimte.

meedenken over groen in de eigen buurt of het meedoen aan een groen initiatief elders in de stad. De gemeente zoekt actief

De ambities gericht op ‘samen met de stad’ vragen om

de samenwerking met bewoners en groenorganisaties, om zo

nadrukkelijke borging in het proces bij de voorbereiding en

samen te kunnen bepalen hoe we de diversiteit en beleving

realisatie van projecten, maar ook in wijkparticipatie en de

kunnen verbeteren en ook op kleinere schaal resultaten kun-

bijbehorende communicatie. Dit vraagt om een andere

nen behalen.

uitwerking en implementatie in bestaande processen en optimalisatie van (digitale) communicatiemiddelen.

De groene openbare ruimte nodigt uit tot ontmoeting en initiatief, bijvoorbeeld in de vorm van buurtmoestuinen,

39 Visie op samenwerking Onze ambities voor de komende jaren zijn:

Bewoners zijn zich meer bewust van groene ontwikkelingen in de stad. Hiertoe werken we een actieve communicatiestrategie uit, waarin de informatievoorziening zowel stadsbreed als op wijkniveau nadrukkelijk een plek krijgt.

We zetten in op meer participatie en samenwerking in het groen, met zowel bewoners als ook met andere belang­ hebbenden. Dit doen we door in elke wijk de kansen voor participatie te benoemen en deze in het werkproces op te nemen.

Samen met de stad

40

Groenvisie | Gemeente Schiedam Biodiversiteit

3.3 Biodiversiteit We kunnen niet zonder biodiversiteit. Soorten en ecosystemen zorgen voor de productie van zuurstof, afbraak van dode dieren en planten, bestuiving van planten, opname van water, waterzuivering en beheersing van plagen. Wereldwijd neemt de biodiversiteit in een gestaag tempo af. Ook ecosysteemdiensten (diensten die een ecosysteem leveren aan de mens, bijvoorbeeld schoon water) verslechteren wereldwijd. Het verlies aan oppervlakte en kwaliteit van oorspronkelijke natuur is in Nederland aanzienlijk groter dan gemiddeld genomen in Europa of in de wereld. De meest recente cijfers laten zien dat populaties van inheemse planten- en diersoorten in Nederland nog een gemiddelde omvang hebben van 15% vergeleken met de omvang in een natuurlijke, ongestoorde situatie. Het monitoren van de stadsnatuur in Schiedam is een doorlopend proces. Dit gebeurt onder andere door persoonlijke waarnemingen van de stadsecoloog, gesprekken met waarnemers en belangengroepen, bijvoorbeeld de stadsimkers, online meldingen en rapportages in het kader van de Wet Natuurbescherming. Zo hebben we een goed beeld van de stand van de natuur in Schiedam. Bij diversiteit in het groen gaat het om verschillen in soorten en verschijningsvorm, zoals kleuren, bloemen en bladeren. Deze diversiteit draagt bij aan de biodiversiteit, maar ook aan

41 belevingswaarde. Bio betekent leven en diversiteit betekent af-

Visie op biodiversiteit

wisseling of verschil. Onder biodiversiteit verstaan we daarom

Over enkele jaren is Schiedam een stad waar in de openbare

alle verschillende soorten leven in het groen. Zo is het belang-

ruimte plek is voor ecologische waarden en biodiversiteit.

rijk dat er niet alleen eenden zijn, maar ook mussen. En niet

Bomen en groene verbindingen spelen hierin de grootste rol.

alleen grassen, maar ook bomen. Dankzij die variatie blijft de

Diversiteit in beplanting is er over tien jaar niet alleen voor

natuur in evenwicht en bestaat het groen uit meer dan alleen

ecosystemen, maar ook voor een gevarieerd groenbeeld in

een grasveld.

de stad. We passen dit geleidelijk toe in bestaande wijken en gebieden en nemen dit al mee in nieuwe ontwerpen.

Daarnaast voert de gemeente een actief dierenwelzijnsbeleid. Bij de uitvoering van werkzaamheden wordt daarom nadruk-

Verbinding is het sleutelwoord bij het vergroten van de biodi-

kelijk rekening gehouden met de mogelijke aanwezigheid van

versiteit. Planten en dieren in een stedelijke omgeving ver-

dieren. Zo wordt bij ruimtelijke projecten de flora – en fauna-

plaatsen en verspreiden zich langs groene verbindingen. Zo

toets geïntegreerd uitgevoerd.

kunnen ze zich duurzaam handhaven en ontwikkelen. Grote groengebieden, parken en de verbindingen daartussen, zorgen

Naast de verscheidenheid aan soorten gaat het bij biodiver-

voor een groen netwerk: de groenstructuur. Schiedam kent

siteit ook om verschillende ecosystemen (de wisselwerking

een aantal grote groengebieden, parken en verbindingen. Deze

tussen organismen en hun omgeving); plaatsen waar soorten

zijn de afgelopen jaren uitgebreid en versterkt. Een mooi voor-

voorkomen. Voorbeelden hiervan zijn parken, bermen, vijvers

beeld van een biodivers park is het Getijdepark Vijfsluizen.

en watergangen. Ook de stad als geheel kunnen we zien als

Het ontwikkelen van biodiverse groenvoorzieningen draagt in

een ecosysteem.

belangrijke mate bij aan de ontwikkeling van meer soorten en grotere aantallen dieren en insecten.

Tot slot gaat het bij biodiversiteit ook over genetische variatie binnen soorten. Bijvoorbeeld de verschillende varianten

De komende jaren voert de gemeente het beheer en onder-

van een boomsoort of de verschillende ondersoorten van een

houd ecologisch uit en streeft zij, waar mogelijk, naar uitbrei-

bepaald dier. Volwassen grote bomen vormen op zichzelf ook

ding hiervan. Bij ecologisch groenbeheer staan kruidachtige

een ecosysteem.

planten - de leefomgeving van en voedselbron voor dieren en insecten - centraal. Met deze vorm van beheer streven we

Biodiversiteit

42

Groenvisie | Gemeente Schiedam

ernaar de biodiversiteit te vergroten en planten en dieren de

is het belangrijk om nieuwe bomen op strategische plekken te

kans te geven om zich door middel van natuurlijke processen

planten, zodat ze hier groot en oud kunnen worden. Alleen op

te ontwikkelen. We laten de natuur dus meer haar gang gaan.

deze manier kunnen ze optimaal bijdragen aan de uitstraling

Er zijn al prachtige bermen met wilde bloemen in de stad.

van de openbare ruimte. Bij deze ‘toekomstbomen’ gaat het

Dit zijn voorbeelden die het waard zijn om uit te breiden.

om duurzame soorten, zoals eiken en beuken, die op plekken

Minimaal 40% van het totale grasgebied bestaat straks uit

staan waar ze vrij kunnen uitgroeien en ongestoord oud kun-

kruidenrijke grasbermen.

nen worden.

Speciale aandacht gaat uit naar struiken en kruiden die bijen

Deze ‘toekomstbomen’ worden bij stedelijke ontwikkelingen

en andere insecten aantrekken. Ook kijken we nadrukkelijk

(onder andere inbreiding) in bescherming genomen. Niet alle

naar schuilmogelijkheden in de beplanting, voor onder andere

bestaande bomen staan op plekken waar ze optimaal kunnen

egels, vleermuizen en andere kleine zoogdieren. Verder heb-

groeien en groot en oud kunnen worden. De komende jaren

ben we oog voor broedmogelijkheden voor vogels in grotere

vraagt dit nadrukkelijk om aandacht.

bosplantsoenen en volwassen bomen. We creëren zoveel mogelijk ecologische/natuurvriendelijke oe-

Om onze ambities waar te kunnen maken, zullen plannen

vers, onder andere om kansen te bieden aan amfibieën en broe-

nader moeten worden uitgewerkt. Hierbij gaat het onder meer

dende vogels langs de oevers te beschermen. Hiermee sluit

om het opstellen van een bomenkaart en een gedetailleerde

deze Groenvisie aan bij het stimuleren van ecosysteemdiensten

kaart voor het ontwikkelen van biodiversiteit. Het resultaat

uit het Klimaatbeleid én de positieve effecten daarvan.

leidt tot acties in het beheer en het reguliere onderhoud. Daarbij kan ook worden aangegeven waar financiële impul-

Volwassen bomen zijn van grote waarde voor de identiteit van

sen nodig zijn, voor het inzaaien van kruidenmengsels en de

de groene omgeving en voor de biodiversiteit. Iedere vol-

aanplant van specifieke soorten planten en bomen.

wassen boom is een ecosysteem op zich en vormt een ideale schuilplaats en voedselbron voor allerlei dieren en insecten.

Daarnaast moeten in ontwerpeisen en bijbehorende vergun-

Natuurlijk koesteren we onze monumentale bomen, maar we

ningen richtlijnen worden opgenomen ten aanzien van het

brengen ook in kaart welke bomen in de toekomst van grote

realiseren van biodivers groen in en rondom toekomstige

waarde zijn en welke die status kunnen bereiken. Daarnaast

bouwlocaties.

43 Visie op biodiversiteit Voor deze pijler hebben we de volgende ambities:

De ontwikkeling van de biodiversiteit in de stad houden we structureel bij in de Natuurmonitor.

Bij de ontwikkeling van nieuwe woongebieden geven we grondeigenaren randvoorwaarden mee voor het ontwerp. Zo geldt de biodiversiteit van het groen vanaf het eerste ontwerp als randvoorwaarde in de planvorming.

Bij 40% van het groen in de stad willen we een natuurlijke opbouw in bosplantsoen realiseren, door een natuurlijke kruidenzoom aan te brengen met een struiken- en bomenlaag.

We willen de biodiversiteit in groene verbindingen langs oevers en bermen vergroten. Ambitie is om minimaal 40% van het totale grasgebied uit bloemrijke bermen te laten bestaan.

Om een verdiepingsslag te kunnen maken in het beschermen en verbeteren van de biodiversiteit, willen we richtlijnen ontwikkelen voor het beschermen van monumentale bomen, toekomstbomen en de aanwezige natuurwaarden in het overige groen.

We willen meer diversiteit aanbrengen in soorten, kleuren en vormen van groen. Hiertoe stellen we in 2021 richtlijnen op voor inboet (het opnieuw inplanten), reconstructie en herinrichting.

Biodiversiteit

44

Groenvisie | Gemeente Schiedam Groen-gebruik

45 3.4 Gebruik

de gebruiksmogelijkheden. Groen is een belangrijke factor

Groen heeft een belangrijke maatschappelijke rol. Je kunt

om die uitstraling te versterken, maar ook om het gebruik te

elkaar ontmoeten in het groen, spelen, sporten, wandelen, de

stimuleren.

hond uitlaten of op een andere manier ontspannen. Kortom, je kunt van groen genieten en alle mogelijkheden daartoe

Visie op gebruik

hebben invloed op ons welzijn. Het is genoegzaam bekend

Over tien jaar dragen het groen in de stad en de mogelijkhe-

dat groen een positieve bijdrage levert aan onze gezondheid.

den om hiervan gebruik te maken, optimaal bij aan het welzijn

Leven in het groen zorgt ervoor dat mensen mentaal en fysiek

van bewoners. Zij weten waar ze terechtkunnen voor rust en

gezonder zijn, doordat ze kunnen bewegen, kunnen ontspan-

ontspanning, om te kunnen bewegen of juist om anderen te

nen en andere mensen kunnen ontmoeten. Leven in een groe-

ontmoeten. Naast de reguliere speelvoorzieningen stimuleren

ne omgeving zorgt zo ook voor minder ziekteverzuim en stress.

we het natuurlijk en dus ook avontuurlijk spelen. Deze activiteiten zitten elkaar niet in de weg. Meervoudig ruimtegebruik

De druk op het (gebruik van) groen in een compacte stad als

is noodzakelijk om de verschillende activiteiten een goede plek