Groenvisie

Schiedam, is groot. Zeker als we kijken naar de bijdrage van

te geven.

het groen aan ons welzijn. Bovendien gaan niet alle vormen van gebruik even gemakkelijk samen in dezelfde ruimte. Denk

Om de uitstraling van het groen en het gebruik ervan te sti-

bijvoorbeeld aan het uitlaten van de hond, sporten, spelen en

muleren, geven we de grotere groengebieden een duidelijke

het beleven van de natuur. We willen het groen allemaal kun-

identiteit. Zo gaan we specifieke functies toekennen aan grote

nen gebruiken, maar bij voorkeur zonder elkaar in de weg te

groengebieden of aan specifieke plekken, om zo de kwali-

lopen. Dat is niet altijd mogelijk en vraagt om het maken van

teit van het gekozen gebruik te versterken en tot een betere

heldere keuzes in inrichting en gebruik.

spreiding van activiteiten te komen. Aan grote groengebieden kennen we ook een dragende functie toe, zoals sport, passieve

Elk woongebied kent belangrijke plekken. Ze dragen bij aan

recreatie (luieren) of natuur en educatie. Dit doen we bijvoor-

de identiteit van een buurt of wijk of soms zelfs van de stad

beeld door in bepaalde parken specifieke voorzieningen te

als geheel. Het gebruik ervan hangt af van de uitstraling en

realiseren, die gericht zijn op sport en bewegen.

Gebruik

46

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Vanuit deze Groenvisie richten we ons in eerste instantie op

onderling te beperken. Dit doen we zowel in parken en groen-

de groene parels in de woonomgeving en de diverse wijken.

gebieden, als ook langs groene en blauwe verbindingen. Uit-

Daarnaast kijken we ook naar andere plekken (onder andere

gangspunt is het gezond bewegen te stimuleren. Dat betekent

pleintjes en plantsoenen) die met groen kunnen worden verbe-

minder autogebruik en meer fietsen en lopen. Daarbij beste-

terd. We brengen de waarde van een plek in kaart, met daarbij

den we ook aandacht aan mensen die minder goed ter been

de kansen om deze waarde te versterken en/of uit te breiden.

zijn. Ook hen willen we plekken in het groen kunnen bieden,

Dit zijn acties die we samen met bewoners oppakken.

die goed bereikbaar zijn en waar zij kunnen genieten van de groene stad. Langs deze routes zorgen we voor rustpunten.

In parken en verbindende groengebieden vinden we vooral

Zo nodigt de openbare ruimte uit om meer buiten te zijn, te

‘harde’ routes. Deze zijn bestraat of geasfalteerd voor onder

bewegen en te ontmoeten.

andere fietsers, wandelaars en hardlopers. In Schiedam willen we zoveel mogelijk ‘zachte’ routes realiseren van voordeur

Daar waar de natuur de overhand heeft, maken we dit kenbaar

tot groengebied, zodat tussen wijken onderling allerlei ver-

en doen we een beroep op passend gedrag van bezoekers om

bindingen ontstaan. Zachte routes zijn ondersteunende en

de natuur niet onnodig te verstoren.

vaak parallelle verbindingen langs langzaam verkeerroutes die uitnodigen tot een bepaald gebruik. Het gaat bijvoorbeeld

Het waarmaken van onze ambities vraagt aandacht in de

om graspaden of half verharde paden, die ruimte bieden aan

planvorming. Alleen dan landen uiteenlopende acties in de

natuurliefhebbers, wandelaars en hondenbezitters en ook

projectprogrammering, het groot onderhouds- en vervangings-

vooral door deze doelgroepen en door mountainbikers worden

programma en het wijkgericht werken. Ook leidt het tot de

gebruikt. Doel is meer spreiding en meer diversiteit in gebruik

beoogde extra impulsen aan het groen.

te realiseren, om zo het risico op ‘irritatie’ tussen gebruikers

47 Visie op gebruik Onze ambities voor de komende jaren zijn:

Parken en groene gebieden verschillen in tal van opzichten van elkaar en bieden ook verschillende gebruiksmogelijkheden. De grotere groengebieden worden nader beoordeeld: we geven deze gebieden een eigen identiteit, zodat deze op grond van gebruik en functie van elkaar kunnen worden onderscheiden.

We ontwikkelen danwel versterken verbindingen tussen groene gebieden. Hierbij realiseren we zoveel mogelijk zachte routes: onverharde paden die vooral kunnen worden gebruikt door wandelaars, hondenbezitters en mountainbikers.

De komende jaren stellen we voor alle parken (groene parels) zoveel mogelijk samen met bewoners beheerplannen op, waarin ruimtelijke kwaliteit, beheer en gebruik samen komen.

Per wijk brengen we belangrijke plekken in kaart, doen we voorstellen ter verbetering en laten we zien hoe we deze kunnen realiseren.

Gebruik

48

Groenvisie | Gemeente Schiedam Toekomst en klimaat

3.5 Toekomst en klimaat Klimaatbestendigheid en duurzaamheid zijn onderwerpen die wereldwijd veel aandacht krijgen. Door klimaatverandering stijgt de kans op wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen. Stortbuien en langdurige neerslag veroorzaken problemen. Hitte raakt met name de gezondheid van kwetsbare mensen, zoals ouderen, longpatiënten en jonge kinderen. Klimaatverandering heeft directe gevolgen voor onze omgeving en de manier waarop we deze inrichten. Op warme dagen ligt de temperatuur in stedelijk gebied een stuk hoger dan in het buitengebied. In steden leidt dit tot onaangename woon- en werkomstandigheden. Overdag vallen de verschillen nog mee, maar met name ’s avonds vindt bijna geen afkoeling plaats door de langdurige afgifte van opgeslagen warmte vanuit stenen en asfalt. Er zijn dan ook veel meer schaduwrijke plekken en plekken voor verkoeling nodig om mens en dier prettiger te laten leven. Groen is in staat om water vertraagd in de bodem te laten lopen, waardoor tijdens hevige regenbuien minder druk op het rioolstelsel ontstaat. Een slim ontworpen openbare ruimte met (grote, volwassen) bomen, groen en water, zorgt ervoor dat er geen/minder opwarming kan plaatsvinden en het risico op hittestress en wateroverlast afneemt. Dit noemt men een klimaatbestendige inrichting.

En dan is er nog een bijkomend effect van klimaatverandering op het stedelijk groen: het sortiment van bomen en struiken

49 verandert. Sommige soorten kunnen nu eenmaal beter tegen

zijn in ongeveer 22 landen vervolgstudies uitgevoerd. Eén van

langere periodes van droogte of juist van hevige neerslag dan

die vervolgstudies betreft TEEB.stad, uitgevoerd door het minis-

andere. Daarom is het van belang dat we kiezen voor de meest

terie van Economische Zaken. TEEB.stad is in 2011 gestart als

toekomstbestendige boomsoorten.

gezamenlijk initiatief van het Rijk en 11 gemeenten. Er is een methode ontwikkeld om te redeneren, rekenen en verdienen met

Als gevolg van de klimaatverandering zien we ook steeds meer

de baten van groen en blauw.

ziekten en plagen in het groen. Extra monitoring, onderzoek en inzet van bestrijdingsmiddelen zijn noodzakelijk om deze tegen

In een publicatie van Binnenlands Bestuur (april 2020) wordt

te gaan. Maatregelen die zijn genoemd bij de pijler Biodiversiteit,

de waarde van groen in het verlengde van TEEB.stad concreet

helpen bij het voorkomen of tegengaan van uitwassen.

gemaakt. Hieruit blijkt dat het belang van (volwassen) bomen en groen erg groot is. In deze studie worden onder andere de

Klimaatverandering heeft invloed op het onderhoud. Het

volgende kengetallen genoemd:

groeiseizoen wordt langer door de warmere winters, waardoor ook onderhoudscontracten moeten worden aangepast.

• Afvangen van fijnstof (500 gram per boom): 1 hectare park (bomen, beplanting, gras, oevers, e.d.) vangt per jaar ca. 2 ton

Het begrip duurzaamheid strekt van duurzame productontwikkeling tot een energieneutrale omgeving. Bij duurzaamheid gaan

koolstof af. • Ter compensatie van een volwassen boom is ca. 50 m2 ander

we uit van een evenwicht tussen ecologische, economische en

groen noodzakelijk met een vergelijkbaar volume.

sociale belangen. Alle ontwikkelingen die op technologisch, eco-

• Verminderen van hittestress: 1 boom staat gelijk aan

nomisch, ecologisch, politiek of sociaal vlak bijdragen aan een

10 airco’s, of een temperatuurdaling met 3°C in de directe

gezonde aarde met welvarende inwoners en goed functionerende

omgeving.

ecosystemen, zien we als duurzaam.

• Opname van water: als 10% van het verharde oppervlak wordt omgezet in groen, stromen er jaarlijks miljoenen liters

Groen is per definitie duurzaam en heeft een positieve invloed

water niet af naar het riool en de zuivering. Een volwassen

op het klimaat in de stad. The Economics of Ecosystems and

boom kan ongeveer 2800 liter water vasthouden. Een groen

Biodiversity (TEEB) is een internationale studie naar de eco-

dak kan ongeveer 80% van de neerslag vasthouden en ge-

nomische waarde van biodiversiteit en ecosysteemdiensten,

bruiken.

geïnitieerd door de Verenigde Naties. Naar aanleiding hiervan

• Leveren van zuurstof.

Toekomst en klimaat

50

Groenvisie | Gemeente Schiedam

• Grote volwassen bomen dragen veel bij, maar ook kleiner

Als gemeente willen we onze bewoners het goede voorbeeld ge-

groen heeft een positief effect op de klimaatbestendigheid en

ven. Zo stellen we duurzame eisen aan de uitvoering van aanleg,

duurzaamheid van de directe leefomgeving.

beheer en onderhoud, zoals het gebruik van efficiënte routes

• 1% meer groen zorgt voor 0,6% meer sociale cohesie.

en een integrale afstemming met andere werkzaamheden in de openbare ruimte.

Visie op toekomst en klimaat Schiedam wil binnen enkele jaren meer duurzaam zijn en beter

Bij het uitvoeren van een reconstructie of nieuwe aanleg

bestand tegen klimaatverandering. Om dit te bereiken, zetten we

streven wij ernaar regenwater op te vangen en direct te laten

voor de korte termijn in op meer groenoppervlak, vooral op daken

opnemen in het groen. Daarbij vragen we ook aan inwoners om

en verticaal tegen muren, maar ook op het verwijderen van ver-

versteende tuinen groener te maken en regenwater te infiltreren

harding en op het vergroenen. Zeker ook op bedrijventerreinen is

in de bodem.

hiermee nog veel winst te behalen. De gemeente ging hier eerder al zelf mee aan de slag én stimuleert particulieren om in eigen

Bij de inrichting van nieuw groen zorgen we ervoor dat beplan-

tuin hetzelfde te doen. Zo dragen Schiedammers actief bij aan het

ting zich zo lang mogelijk met standaard beheer kan ontwikke-

versterken van groene verbindingen en de biodiversiteit in de stad.

len. Planten krijgen voldoende ruimte en voeding om te groeien. Bij de inrichting houden we rekening met beheermogelijkheden.

Daarnaast zorgen we voor voldoende ruimte en goede omstan-

Daarnaast zoeken we altijd naar een combinatie van functies,

digheden voor groei. Zo leveren we de grootst mogelijke bijdrage

zoals biodiversiteit, opvang van water en tegengaan van

aan het bestrijden van hitte- en wateroverlast en versterken we

hittestress.

tegelijkertijd de groene beleving van de stad. Om onze ambities waar te maken, moet eerst een scan worden De bomenbalans houden we op peil en waar mogelijk planten

gemaakt van de mogelijkheden, bijvoorbeeld om verharding

we nieuwe bomen. Hiertoe is een ruimtelijke analyse nodig.

te verwijderen en te vervangen door groen. Het gaat dan

Er komt een bomenkaart met daarop de monumentale bomen,

specifiek om verharding langs gevels in stenige straten en

maar ook de zogenaamde toekomstbomen. Dit zijn bomen die

niet- functionele verharding (verharding die niet noodzakelijk

op plaatsen staan waar ze groot kunnen worden en zo maximaal

is voor lokaal gebruik).

kunnen bijdragen aan de klimaatdoelstellingen. Kwaliteit gaat hierbij boven kwantiteit.

51 Visie op toekomst en klimaat Voor de komende jaren hebben wij de volgende ambities:

We verminderen het versteende oppervlak in de stad door vergroening met minimaal 5%. Het gaat om ongeveer 10.000 m2 van de klinker/tegelverhardingen.

Bomen dragen aantoonbaar bij aan het tegengaan van hittestress. We toetsen veranderingen in het bomenbestand aan de kaarten van de Klimaatatlas. Uitgangspunt is dat monumentale bomen en toekomstbomen gehandhaafd blijven.

We vergroten het waterbergend vermogen in de stad door directe infiltratie in het groen. We stimuleren particulieren om hetzelfde te doen, door regenwater af te koppelen en direct in de eigen tuin te laten infiltreren.

Toekomst en klimaat

52

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Milieudefensie is een bekende speler in ons land als het gaat om ontwikkelingen die invloed hebben op natuur en milieu. De lokale afdeling, waarvan Fred van der Drift deel uitmaakt, loopt ook in Schiedam al geruime tijd mee. Fred maakte de afgelopen jaren onder meer de realisatie van het A4 Dakpark mee en zag op tal van plekken in de stad bijzondere en veelal oudere bomen verdwijnen ten koste van - vooral - meer steen. In beginsel staat hij positief tegenover de plannen die de gemeente Schiedam in deze Groenvisie beschrijft. Toch maken ervaringen vanuit het verleden hem ook kritisch. ‘Het groen in Schiedam verdient echt meer aandacht’, zo stelt hij onomwonden. ‘En er liggen volop kansen. Maar het komt aan op consequent handelen door de gemeente. Groen zeggen is ook groen doen.’ Bij de realisatie van het A4 Dakpark liep het anders en werden gemaakte afspraken over herplant van bomen niet nagekomen. Uiteindelijk was zelfs een gang naar de rechter nodig. ‘Die oordeelde dat alle bomen die gekapt zijn, ook echt gecompenseerd moeten worden’, vertelt Fred. ‘Dat betekent herplant

Fred van der Drift Milieudefensie Schiedam

53 van bomen rond het talud of elders in de stad. Gelukkig ziet

Bewoners van Schiedam zouden actiever betrokken moeten

de gemeente nu zelf ook in dat het anders had gemoeten.

worden. ‘Neem ze mee in het belang van bomen en groen en

Rond het talud zouden nog extra bomen kunnen worden

maak hen bewust van de eigen verantwoordelijkheid. Met

geplant. De geluidswal bij diezelfde A4 had Milieudefensie

meer en gevarieerd groen verbetert de leefbaarheid in de stad

ook graag groener gezien. ‘Dat had de gemeente al bij het

al enorm. Ook in de eigen tuin of op het balkon of terras kun-

ontwerp kunnen afdwingen, maar die kans werd niet benut.

nen bewoners al bijdragen. Bij een woning zonder voortuin

En dat is zonde.’

kan de aanleg van een geveltuin al veel doen. We moeten die verstening tegengaan, ook met het oog op de klimaatproble-

In het verleden nam hij zelf weleens het initiatief om bomen

men waar we steeds vaker mee te maken zullen krijgen. Denk

te planten. Twintig knotwilgen bij het parkeerterrein van

aan wateroverlast door hevige regenval, maar ook hittestress

het Vlietland Ziekenhuis bijvoorbeeld. De overeengekomen

in de zomer. Tegels eruit en groen erin. Met kleine ingrepen

ecologische zone bleef steken in de fase van planvorming en

kunnen we al best ver komen.’

het grote stenen oppervlak ging hem aan het hart. Net als de groene oase aan de Churchillweg die plaats moest maken voor

Van der Drift hoopt oprecht dat de gemeente met de nieuwe

een strakke laan met 1 soort bomen. Of de herinrichting bij

Groenvisie meer dan voorheen de daad bij het woord voegt.

de Professor Kamerlingh Onneslaan, waar 72 moerascypres-

‘Schiedam als groene stad juichen we van harte toe. Er zijn al

sen moeten worden omgezaagd. Van der Drift pleit voor meer

mooie groene plekken en de stad verdient er nog zoveel meer.

groen en vooral meer variatie. ‘Die eenvormige bomenlanen

Maar dat betekent investeren in meer variatie en inzetten op

die we in Schiedam zo vaak zien, ogen niet alleen saai, maar

meer en ander groen in de stad. De kansen zijn er volop en

zijn ook kwetsbaar. Bij eventuele ziektes kunnen grote stukken

we praten graag mee. We komen verder als groen ook echt

ineens wegvallen. Hetzelfde geldt voor de laurierstruik: een

prioriteit krijgt. Een groene visie is één, concrete actie is

sterke plant, maar ook behoorlijk saai. Wij zouden graag

een tweede.’

meer kleur zien en meer variatie, bijvoorbeeld op rotondes. Die vormen toch vaak de entree naar de stad of naar een specifieke wijk. Wanneer we die groener en bloemrijker kunnen maken, levert dat meteen resultaat op.’

‘Met meer en gevarieerd groen verbetert de leefbaarheid in de stad al enorm.’

54

4

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Groenstructuur De groenstructuur is duidelijk zichtbaar en bereikbaar voor bewoners en bezoekers om van te genieten. Als je als toerist met aandacht voor de inrichting van Schiedam op de fiets stapt, is het verrassend te zien hoe mooi en groen de stad is. Dat is bijzonder, vooral omdat al het groen in de openbare ruimte is aangelegd. Er is altijd aandacht geweest voor ontwerp en inrichting. Voorbeelden van deze rijke groenhistorie zijn het al honderd jaar geleden aangelegde Volkspark, ontworpen door gemeentelijk landschapsarchitect J.K. Dominicus, en het park De Plantage, ontworpen door de landschapsarchitect Zocher.

55

56

Groenvisie | Gemeente Schiedam

De groenstructuur wordt beschreven aan de hand van de Groenblauwe Structuurvisie (GBSV). Bij het opstellen van de GBSV is uitgegaan van een benadering in lagen. Een samenvatting hiervan volgt hieronder.

Het bewustzijn van de groene kwaliteit van Schiedam is belangrijk voor de leefbaarheid, beleving en biodiversiteit van de stad. Zo sluiten plannen voor nieuwe ontwikkelingen aan op de ontworpen inrichting en versterken ze deze. Historie Volkspark

Een voorbeeld van een recent ontwerp is het Getijdenpark bij de Wilhelminahaven

57 Hoofdstructuur van het groen in Schiedam

58

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Ingeklemd tussen de drukke A20 aan de ene kant en het spoor aan de andere kant, is groen niet het eerste waaraan je denkt bij het plangebied voor Schieveste. Binnen enkele jaren verrijzen hier ruim 3000 nieuwe woningen. Maar de plannen voorzien ook nadrukkelijk in een nieuw, openbaar toegankelijk parklandschap. Landschapsontwerper Emiel Swinnen weet er meer over. ‘Vrijwel naast het station en met de snelweg om de hoek is de ontsluiting uitzonderlijk goed’, erkent Emiel Swinnen, namens DELVA in Amsterdam sinds begin 2019 bij Schieveste betrokken. ‘Maar om hier plezierig te kunnen wonen, is (veel) meer nodig. Wie kiest voor een dynamische en stedelijke woonomgeving wil dichtbij huis immers ook groen en rust kunnen vinden. Niet voor niets heeft de gemeente Schiedam een aantrekkelijke buiten­ ruimte expliciet als uitgangspunt in de plannen laten opnemen.’ Tussen de bebouwing aan beide randen van het gebied verrijst een nieuwe lineaire parkstructuur, die optimaal aansluit bij het

Emiel Swinnen DELVA Landscape Architecture/urbanism, Amsterdam

59 bestaande groen en de ontbrekende schakel vormt in een

maken we de waterberging zichtbaar en tastbaar. Op die plek

‘groen rondje Schiedam’. Dit nieuwe park verbindt de Schie

wordt dus ook vegetatie voorzien die er tegen kan om vaker

met de groene Singels en verbindt zo het centrum, Schiedam-

natte voeten te hebben. Sowieso zetten we een rijk arsenaal

Oost en Schieveste met elkaar met een voortdurend groene

aan beplanting en bomen in, om zo een gevarieerd landschap

ruimte. ‘We kiezen voor een echt stadspark dat voor alle

te ontwikkelen. Niet alleen zorgen we zo steeds voor een

Schiedammers toegankelijk is’, aldus Emiel. ‘Wandelaars en

andere atmosfeer, maar we geven ook de biodiversiteit in de

fietsers verplaatsen zich straks via een recreatieve route van

stad een flinke boost.’ Fietsers en voetgangers volgen straks

oost naar west. Maar we realiseren ook bewust verschillende

een lange lijn van dicht begroeide groenzones door het gebied.

intiemere plekken in het groen, waar bewoners van Schieveste

Bewoners vinden hogere grassen en heesters als een buffer

rustig kunnen zitten. Ondanks het publieke karakter en de

tussen hun woning en de publieke buitenruimte. En er zijn op

dynamiek in de directe omgeving blijft het immers ook ge-

tal van plekken open grasweiden met solitaire grote bomen

woon een woongebied. Op kleine schaal combineren we hier

die bewoners de ruimte geven om te ontspannen, te spelen en

een veelheid aan functies: een picknickweide, een plek om een

elkaar te ontmoeten.

balletje te trappen, een boomgaard, een schaduwtuin, een kas om voedsel te verbouwen en een natuurspeeltuin. Met die bij-

Normaal gesproken wordt pas met het planten van het groen

zondere mix van openbaar groen en eigen plekken voor jong

gestart wanneer de eerste woningen zijn opgeleverd. ‘Voor

en oud zorgen we voor een echt groene beleving middenin een

Schieveste zijn 5 bouwfases voorzien, die een periode van

toch heel stedelijke omgeving.’

zo’n tien jaar in beslag zullen nemen’, vertelt Emiel. ‘Maar we willen ook als de eerste woningen gereed zijn, hier al een

Aparte aandacht in de plannen gaat uit naar de klimaatbesten-

volwassen groene woonomgeving kunnen bieden. Daarom

digheid van het nieuwe groen. Zo wordt er expliciet aandacht

werken we een strategie uit waarbij jonge bomen al vanaf dag

besteed aan waterberging in de wijk en zijn er verschillende

1 in hun kluit in het gebied worden aangeplant, net als bij de

schaduwrijke plekken. ‘Gelukkig trekken we hierin samen op

boomkweker. Later kunnen ze dan op de juiste plek worden

met ingenieurs en technici’, aldus Emiel. ‘Ze denken graag

herplant. Groen groeit dan mee met de ontwikkeling en toe-

met ons mee. In plaats van een - min of meer standaard -

komstige bewoners, ook die van de eerste bouwfase, hebben

ondergrondse infrastructuur voor waterberging kiezen we er

al direct een volwaardig park voor de deur. Dat past bij een

hier voor om water in te zetten als kwaliteit op het maaiveld en

bijzonder gebied als Schieveste.’

‘Met die bijzondere mix van openbaar groen en eigen plekken voor jong en oud zorgen we voor een echt groene beleving middenin een toch heel stedelijke omgeving’

60

Groenvisie | Gemeente Schiedam

4.1 Hoofdstructuur

De polder Midden-Delfland aan de noordzijde van de stad

De hoofdstructuur wordt bepaald door de ligging aan de

vormt de andere groene hoofdstructuur. Bijzonder is dat

Nieuwe Maas aan de zuidkant van de stad, met de dijken en

Schiedam als enige stad een directe verbinding heeft met dit

de polder Midden-Delfland aan de noordzijde. De Poldervaart

landschap.

met onder andere het Prinses Beatrixpark vormt de groene verbinding tussen deze twee grote structuren en is daarmee

In de GBSV is de Schie, waaraan Schiedam haar naam ont-

de derde hoofdstructuur. Het is belangrijk om vooral groene

leent, genoemd als bepalend element voor de groenblauwe

verbindingen te realiseren die waarde toevoegen, in termen

laag, vooral vanwege kansen voor blauwe ontwikkelingen,

van bereikbaarheid en het kunnen verplaatsen door de stad.

zoals de aanleg van vispassages en natuurvriendelijke oevers. Ook bij de aanleg van tijdelijke natuur – bijvoorbeeld wanneer

Met de Poldervaart vormt het Beatrixpark de groene

bedrijvigheid verdwijnt en er niet direct een nieuwe bestem-

verbinding tussen het landschap van Midden-Delfland en de

ming is – zijn er kansen voor groen.

Maasboulevard en daarmee maakt het onderdeel uit van de hoofdgroenstructuur van de stad. Hier liggen kansen voor

De Schie ligt in stenig gebied. Dit biedt kansen voor de

ontwikkeling, ten aanzien van de verschillende kwaliteits­

ontwikkeling van meer biodiversiteit en het tegengaan van

pijlers in deze visie.

hittestress in de stad. Bijvoorbeeld door het waar mogelijk meer structureel aanleggen van natuurvriendelijke oevers ,

Het park Maasboulevard ligt buitendijks en kan bij hoog

het planten van bomen langs oevers en het creëren van be-

water overstromen. Daarom beperkt de inrichting zich hier

schutting voor wandelaars en fietsers door de aanleg

tot bomen, gazon en beperkt meubilair. Dit parkgebied maakt

van beplanting.

onderdeel uit van de hoofdgroenstructuur aan de zuidkant van de stad.

61

Beatrixpark, het grote park in de stad

Park Maasboulevard

De Schie gezien vanaf het viaduct bij de Horváthweg

Park Maasboulevard

62

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Stadslanen van Schiedam

63 4.2 Stadslanen Stadslanen fungeren als hoofdontsluitingswegen. Hieronder vallen ook trambanen en wegen op de dijken in de stad. Deze stadslanen hebben een groene inrichting en/of bieden kansen voor een groenere inrichting, bijvoorbeeld in samenhang met de Mobiliteitsvisie. Nieuw te introduceren 30-kilometerzones bieden ruimte voor andere functies. Het proces waarbij stadslanen als statige lanen worden ingericht, is deels al afgerond en deels nog in uitvoering. Hierbij heeft het groen een breed profiel, is het zo veel mogelijk natuurvriendelijk en sluit het aan op de bijbehorende boomstructuur. Hierdoor zijn stadslanen herkenbare

Broersvest met bomen langs de trambaan

(ecologische) verbindingen in de stad. Een aansprekend voorbeeld hiervan is de groene inrichting langs de Burgemeester van Haarenlaan. Waar je deze weg ook kruist, het aanwezige groen geeft direct herkenbaarheid. Ook het zoveel mogelijk vergroenen van tramroutes door het planten van gras en bomen onder en langs de rails, zorgt voor herkenbare en groene ecologische verbindingen in de stad.

Burgemeester van Haarenlaan

64

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Originele rivierdijken van Schiedam

65 4.3 Dijken Dijken zijn net als stadslanen groene verbindingen. De verschillende wegen met dijken aan de zuidkant van de stad zijn nu nauwelijks als rivierdijken herkenbaar. Het juiste groen kan hierin verandering brengen. Daarnaast liggen er kansen voor natuurlijker beheer ter verbetering van de biodiversiteit. Uit onderzoek van STOA (Kenniscentrum van regionale waterbeheerders, veelal de waterschappen) blijkt, dat dijken die begroeid zijn met kruiden en bloemen steviger zijn dan grasdijken. Kruiden vullen bij droogte opengevallen plekken sneller op en wortelen dieper. Westfrankelandsedijk

66

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Blauwgroene verbindingen van Schiedam

67 4.4 Blauwgroene verbindingen De hoofdstructuren worden verbonden door blauwgroene verbindingen. Aanwezige parken spelen bij het verbinden een belangrijke rol, net als de groene zones langs bijvoorbeeld de A4. Het gaat om routes die belangrijk zijn voor het wandelen en fietsen door de stad, maar waar je ook goed kunt verblijven en recreëren. Ook voor woon-werkverkeer zijn deze verbindingen aantrekkelijk. En niet in de laatste plaats fungeren ze als ecologische verbindingszones van noord naar zuid. Door de aanleg van meer natuurvriendelijke oevers en het natuurlijker beheer van de oevers van waterpartijen kunnen deze ecologi-

Park De Plantage

sche verbindingszones worden versterkt. Daarmee zijn ze belangrijk voor de biodiversiteit in de stad. Blauwgroene verbindingen bieden mens, dier en plant de mogelijkheid om zich te verplaatsen. Zo brengen verbindingen het groen dichterbij. We lichten een aantal voorbeelden van parken en grotere, verbindende groengebieden toe.

Park De Plantage met vaste planten voor bijen

68

Groenvisie | Gemeente Schiedam

In het park De Plantage staan volgroeide, oude bomen. De afgelopen jaren is het park opnieuw ingericht met vaste planten. Bewust is hierbij gekozen voor soorten die vooral voor bijen en vlinders aantrekkelijk zijn. De ‘bijenhotels’ vormen leuke elementen in het park. Ook zijn er traditionele rozenvakken te vinden. Het park Kethel ligt midden in de stad. Bezoekers worden verrast door koeien die grazen op een extensief beheerde weide, die sterk doet denken aan de polder van het veenweidegebied Midden-Delfland. Park Kethel

De groene zone langs de A4 kenmerkt zich door een parkachtige inrichting met inheemse bomen en af en toe een opvallende, solitaire boom. Er zijn bijzondere landschappelijke elementen toegevoegd en het gebied vormt de verbinding naar het landschap van Midden-Delfland. Hier liggen kansen voor meer ecologisch beheer, bijvoorbeeld langs de oevers van de watersingels. De geluidswal wordt al extensiever beheerd. De inrichting van deze groene zone sluit aan op de visie Midden-Delfland. Deze zone is vergroot door de aanleg van het Dakpark A4 en is daarmee een nieuwe groene verbinding geworden met het buitengebied van Midden-Delfland.

Groene zone langs de A4

69 De polder Midden-Delfland is goed verbonden met de stad via verschillende groene verbindingen, zoals Kethel, het Dakpark A4 en het gave en oorspronkelijke landschap langs de oostkant van de stad naar de Windasbrug, dat weer aansluit op het Beatrixpark. In het noorden dringt de veenpolder diep door in de stad. Een mooi voorbeeld van de landschappelijke aansluiting van de polder op de stad is te zien in het park bij het Anna Lindhpad bij de Kerkweg en de Windasbrug. Het groengebied tussen de ‘s-Gravelandsweg en het Prinses Beatrixpark heeft een grote natuurwaarde. Enerzijds door het grote wateroppervlak met waterplanten, anderzijds door de aanwezige natuurlijk beheerde graslanden met sloten en en-

Anna Lindhpad

kele bomen. In de GBSV staat het gebied beschreven als een veenweidegebied met sloten. Het vormt een natuurlijke buffer tussen het stedelijke Rotterdam-Noord, de bedrijvigheid op het bedrijventerrein ‘s-Graveland en de Schiedamse woonwijken ten westen ervan.

Groene verbinding gezien vanaf de Windasbrug

70

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Groene parels van Schiedam

1

Park Kethel

2

Boerderij Landvreugd

3

De Landijsbaan

4

De Heemtuin

5

Babbersmolen

6

Begraafplaats Beukenhof

7

Voormalig Roomskatholieke begraafplaats

8

Het oude kerkhof (bij Ketheldam)

1

4 3 2

9

Huis te Riviere

10

Maasmoeras

11

Julianapark

12

Plantage

5

7

8

9

6

11

10

12

71 4.5 Parels Bij parels denken we aan groene elementen met een bijzonder karakter en/of een bijzondere uitstraling, die positief bijdragen aan de identiteit van een gebied of stad. Dit kan zijn op het gebied van ecologie of bijvoorbeeld cultuurhistorie. Voorbeelden van ecologische parels zijn de Heemtuin, het Maasmoeras en Kethel. Cultuurhistorische parels zijn onder andere de Plantage, het Julianapark en het oude kerkhof in het centrum. In een aantal gevallen worden deze parels ook al als zodanig beleefd. Andere behoeven nog extra aandacht. In deze

Uitdagende speelplek in het Volkspark

Groenvisie leggen we de nadruk op deze parels en op andere belangrijke plekken in de diverse wijken. In de toekomst kunnen bewoners met behulp van een interactieve participatietool online reageren op deze parels en andere belangrijke groene plekken in de stad. We zien dit als een uitgelezen kans om ook toekomstige parels in beeld te krijgen. Parels kunnen ook onderdeel uitmaken van de hoofdgroenstructuur en/of de blauwgroene structuur. Deze plekken kennen over het algemeen een hoog onderhoudsniveau, zoals bijvoorbeeld de uitdagende en enthousiast gebruikte speelplek in het Volkspark.

Groen bij de Dam in de historische binnenstad

Een te ontwikkelen parel: Huis te Riviere achter het Stadserf

72

5

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Hoe gaan we het doen? In dit document staat de groene visie van de gemeente Schiedam centraal en beschrijven we met welke ambities we deze visie kunnen realiseren. Maar wat betekent dit? Hoe zorgen we dat de Groenvisie ook écht leidt tot een groener beeld van de openbare ruimte, en zo positief bijdraagt aan een betere leefomgeving? In dit hoofdstuk beschrijven we een aantal richtingen, die in het nog op te stellen Uitvoeringsprogramma concreet worden uitgewerkt.

5.1 Kansen en ambities

Deze kansenkaart is niet volledig, omdat tijdens de imple-

Vanuit de Groenblauwe Structuurvisie liggen er diverse

mentatie nog veel uitwerking en analyse nodig is. Dan gaat

kansen om de groenstructuur te versterken. Dit kan door

het onder andere om het opnemen van ambities in richtlijnen,

de aanplant van bomen of planten die groene verbindingen

maar ook om projectprogrammering van beheer, binnen het

herstellen. Samen met de kansenkaart en de te ontwikkelen

onderhoudscontract met de uitvoerende partij. Deze ambities

bomenkaart (inclusief monumentale en toekomstbomen)

zullen op de langere termijn gerealiseerd worden, waarbij

werken we op detailniveau uit wat waar mogelijk is.

geldt, hoe sneller, hoe beter. De kaart is ook gericht op de programmering van stedelijke projecten en de inbreng van

In samenwerking met diverse professionals binnen de

eisen en richtlijnen, om zo ambities te kunnen waarmaken.

gemeente, maar ook met behulp van de inbreng van maatschappelijke partijen, is een kansenkaart gemaakt. Hierop

Op de kansenkaart staan ook locaties aangeduid waar andere

zijn specifieke locaties aangegeven in relatie tot de dynamiek

projecten lopen, zoals bijvoorbeeld een herinrichting. Deze

vanuit de stad en / of de ambities vanuit de Groenvisie.

plekken zijn aangeduid met de term ‘dynamiek’ om aan te

73

74

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Kansenkaart voor het groen in Schiedam

Huis te Riviere Structurele verbetering

Dynamiek in onderzoek Stedelijke ontwikkeling in onderzoek: voorsorteren met visie op groen

Bestaand groen Structurele verbetering

Bestaand groen Versterken binnen huidige opzet

Dynamiek / in voorbereiding Stedelijke ontwikkeling gaande: kansen voor groen

Schie als drager van identiteit Groene kwaliteiten versterken

Bestaande groene verbinding Versterken binnen huidige opzet

Bestaande blauwe verbinding Versterken binnen huidige opzet

75 geven dat hier in de toekomst ontwikkelingen zullen spelen

stenen te vervangen door groen. Er liggen nog meer kansen

die kansen bieden voor groen. Kansen en ambities zijn

voor het groen in de stad, die (nog) niet gebonden zijn aan een

weergegeven, zowel op hoofdlijnen als ook op stadsniveau.

specifieke locatie. Deze hebben ook te maken met dynamiek,

Nadere details en kansen per wijk volgen in het

bijvoorbeeld als het gaat om ontwikkelingen op het gebied van

Uitvoeringsprogramma.

wonen, klimaat of mobiliteit. Deze kansen kunnen als het ware over de stad heen gelegd worden. Om de kansen optimaal te

Naast deze dynamiek zijn ook bestaande groengebieden en

kunnen benutten, is integrale afstemming nodig tussen de

-verbindingen aangegeven. In een groot aantal hiervan liggen

verschillende domeinen.

kansen om zowel functie als ook kwaliteit van het aanwezige groen te versterken. Voorbeelden hiervan zijn de Schie,

Weliswaar niet specifiek op de kaart aangegeven, maar ook

Poldervaart, Westfrankelandsedijk en Snelliussingel.

bedrijventerreinen bieden kansen voor groene ontwikke-

Bij een aantal specifieke gebieden ligt er een ambitie om

ling. Daar waar concrete kansen zich voordoen, bijvoorbeeld

het gebied als geheel naar een hoger niveau te tillen.

door het vertrek van bestaande bedrijven of de ontwikkeling

Daarbij kan het onder andere gaan om:

van nieuwe bedrijven, moeten de pijlers en de bijbehorende ambities voor groen als randvoorwaarden in de ontwikkeling

• Uitbreiden van bomenbestand

worden meegenomen. Dan gaat het bijvoorbeeld om het cre-

• Ontwikkelen van biodiversiteit

ëren van ruimte voor groen, het realiseren van groene daken,

• Stimuleren specifieke identiteit van het gebied

het planten van extra bomen en het benutten van kansen voor

• Versterken van verbinding met de rest van de stad

infiltratie van regenwater.

• Verbeteren van groene kwaliteit • Aanvullen van ontbrekende schakels in verbindingen. Op de kaart staan dus locaties aangegeven waar kansen liggen voor (verdere) ontwikkeling van het groen: door aan te sluiten op de bestaande dynamiek of door het bestaande groen verder te ontwikkelen danwel te versterken, bijvoorbeeld

76

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Kansen voor koppeling van de Groenvisie met andere visies

Wonen

Mobiliteit

Werken

leven, ontwikkelen

verkeer, parkeren, infrastructuur

werken, ondernemen, innoveren

Kansen in het kader van de woonvisie: groei als kans voor de stad

Kansen in het kader van de mobiliteitstransitie: verbeteren fietsen, wandelen en verblijfsklimaat

Kansen in het kader van de economische visie: verbeteren vestigings­ klimaat

Klimaat

IUBP Integrale Uitvoering Beheer Projecten

Kansen in het kader van het klimaatadaptatieplan: vergroenen

Kansen voor het groen bij de investeringen vanuit het programma IUBP

77 5.2 Verbreding Herplantfonds

5.3 Inrichting en beheer

De gemeente Schiedam beschikt over een Gemeentelijk

Inrichting en beheer hebben een grote invloed op de openbare

Herplantfonds. Doel van dit fonds is het bevorderen van een

ruimte. Die invloed is bedoeld om de biodiversiteit te verster-

duurzaam behoud van de omgevingskwaliteit en een gezonde

ken, kleur en fleur toe te voegen en de klimaatbestendigheid

groene stad. Wanneer herplant fysiek niet mogelijk is of naar

te vergroten. In de bestaande inrichting wordt vooral gekeken

de maatstaven van redelijkheid onvoldoende compensatie

waar meer groen mogelijk is, met name door het terugdringen

biedt voor het kappen van een boom, wordt een financiële

van verstening in de stad. Ook wordt nagegaan met welke

herplantverplichting opgelegd door middel van een storting in

aanpassingen het beheer nog sterker kan bijdragen aan de

het Gemeentelijk Herplantfonds. Dit in 2012 door de raad

ontwikkeling en beleving van het bestaande groen. Dit kan

ingestelde fonds wordt uitsluitend gebruikt voor het (her)

bijvoorbeeld door het toepassen van beplanting en zaden,

planten van houtopstanden binnen de gemeente Schiedam.

maar ook door gedifferentieerd maaibeheer. Daarbij gaat het

Op dit moment gaat dit fonds dus enkel uit van de aanplant

zowel om de keuze voor bepaalde plantensoorten, als om de

van bomen. Het is echter onze ambitie om kwaliteit toe te

maatregelen en frequentie daarvan.

voegen aan het groen, die gelijkwaardig is aan de kwaliteit van de houtopstand. Gezien de uitdagingen waar Schiedam

Het realiseren van groene ambities vraagt vakmanschap en

voor staat en de toenemende druk op de beperkt beschikbare

een visie op beheer en onderhoud. Na aanleg vraagt groen

ruimte in de stad, kan dit niet alleen worden gerealiseerd door

vaak nog jarenlang om gericht onderhoud: bijvoorbeeld snoei-

de aanplant van bomen.

en en dunnen van bosplantsoen gericht op het eindbeeld en een juist maaibeleid gericht op de ontwikkeling van flora en

Daarom willen we voor om te onderzoeken of het juridisch

fauna in bermen en langs oevers Het bestrijden van invasieve

mogelijk is om het Herplantfonds om te vormen tot een

en exotische soorten die niet in de Nederlandse natuur

Groenfonds en deze voorziening breder in te zetten. Zo kan

thuishoren, is hierbij van belang.

het Groenfonds ook worden gebruikt voor andere kwaliteitsverbeteringen van het groen, waaronder de aanleg van

Bij het beheer wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van

natuurvriendelijke beplanting en bosschages ter verbetering

duurzame en CO2-neutrale werkmethoden en materialen.

van de biodiversiteit.

Vanuit de gemeente zijn al diverse initiatieven genomen,

78

Groenvisie | Gemeente Schiedam

om de biodiversiteit te verbeteren. Deze sluiten aan op de

aanpassingen nodig zijn voor een zo groot mogelijk effect.

Nationale Bijenstrategie, waarin biodiversiteit van belang is om het voedselaanbod en de nestgelegenheid voor insecten

In 2021 vindt een nadere uitwerking plaats van locaties waar

te vergroten. Voor wat betreft kleur en fleur, en klimaatbesten-

aanpassingen mogelijk zijn naar een natuurlijker beheer

digheid is het beleid gericht op ontwikkeling. Het beheer van

van beplanting en grasvegetaties, en waar natuurvriendelijk

groengebieden en onderlinge verbindingen wordt ook aange-

beheer van oevers mogelijk is. Dit vertalen we naar richtlijnen

past om de biodiversiteit te versterken. In de laatste decennia

binnen de financiële kaders van het contract met de

is beplanting aangebracht of juist aangepast, gericht op het

gecontracteerde partij.; de uitvoerende partij voor het uitvoe-

vereenvoudigen van het beheer. In de beleving van bewoners

ren van onderhoud. Deze richtlijnen zullen concrete doelen

betekent dit vooral veel gras en bomen. Dit beeld behoeft juist

bevatten en richting geven aan de gewenste resultaten.

veel meer variatie.

5.4 Monitoring

Een groot aantal beplantingsvakken wordt nog machinaal

Het is belangrijk om de waarde van groen concreet in beeld te

bewerkt, gericht op randbeheer en netheid, en niet op het

brengen. Hiertoe zijn steeds meer wetenschappelijke metho-

uitdunnen, het eindbeeld van bosplantsoen en het creëren

den en kengetallen beschikbaar.

van een meer natuurlijke onderbegroeiing. Hierdoor is er sprake van een achteruitgang van de groene kwaliteit. Door

Bomen krijgen een belangrijke rol in het realiseren van de

het onderhoud hierop aan te passen, zal dit de komende jaren

ambities op het gebied van beleving, klimaat, hittestress en

worden ingelopen.

biodiversiteit. Het I-tree pakket geldt als een goed instrument, om de waarde van monumentale en toekomstbomen in kaart

Oevers zijn bij uitstek geschikt voor het vergroten van de

te brengen. Momenteel vinden, onder begeleiding van de

biodiversiteit. Hiervoor zijn natuurlijke oevers nodig met

branchevereniging Stadswerk, pilots plaats om te beoordelen

flauwe hellingen. Dit vraagt om maat en schaal en is dus niet

of en hoe deze (Amerikaanse) software ook voor Nederland

overal mogelijk. We streven ernaar om randen langs het water

bruikbaar is. Vanuit deze Groenvisie voor Schiedam hechten

die voldoende breed zijn, natuurlijk te beheren en beperkt te

wij waarde aan het gebruik van zo’n instrument om effecten

maaien. Vervolgens moet worden beoordeeld welke verdere

en waarden inzichtelijk te maken. Om de verbreding van het

79 Positieve effecten van bomen

15

210

Het aantal voetbalvelden wat overeenkomt met het totaal aan blad oppervlak van de bomen

De hoeveelheid luchtvervuiling in ton wat jaarlijks wordt verwijderd, dit komt overeen met een besparing van € 8.410,-

De jaarlijkse CO2 uitstoot van 15 huishoudens wordt elk jaar vastgelegd in het hout

2,4

miljoen Totaal aantal kg CO2 dat vanuit de atmosfeer vastgelegd is in het hout

0,6

1345

Nog meer positieve effecten van bomen

Koeling

Diversiteit

Huizenprijs

Veiligheid

Gezondheid

Energiebesparing

4239 bomen

miljoen De hoeveelheid emmers water die per jaar worden afgevangen

80

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Herplantfonds naar een Groenfonds verder gestalte te kunnen

zowel voor de gemeente als voor de initiatiefnemers die de

geven, willen we dit monitoringsinstrument niet alleen toe-

betreffende taak op zich willen nemen.

passen op de waarde van bomen, maar ook op die van andere soorten groen, zoals bosplantsoen, verticale tuinen en groene

5.6 Verordening voor groen

daken. Een dashboard zal worden ingesteld om ontwikkelin-

Sinds 2011 kent Schiedam een Bomenverordening. Deze is

gen en waarden te monitoren.

inmiddels op verschillende punten achterhaald. Het is daarom

5.5 Right to challenge

belangrijk deze te verbreden tot een nieuwe verordening voor het groen, die voldoet aan de huidige tijdsgeest en die, ten

In de pijler ‘Samen met de stad’ spreken we de ambitie uit om

behoeve van monitoring, niet alleen de stammaat als criterium

meer bewustzijn te creëren als het gaat om groen in de leefom-

hanteert maar ook ingaat op thema’s als kroonvolume, water-

geving en dat wat er met het groen in de stad gebeurt. Soms

berging en hittestress.

kunnen (groepen) bewoners een waardevolle bijdrage leveren aan het beheer en waarde toevoegen aan specifieke onder-

De waarde van groen gaat verder dan alleen die van bomen.

delen van het groen, waaronder bijvoorbeeld buurttuinen,

In het licht van de mogelijke verbreding van het Herplantfonds

het kweken van groente bestemd voor de voedselbank of het

naar een Groenfonds en de bredere monitoring van groen

collectief onderhoud aan plantsoenen.

in Schiedam, ligt het voor de hand de Bomenverordening te verbreden naar een Groenverordening. Specifiek moet er dan

Right to challenge geeft bewoners ‘het recht om uit te dagen’.

worden ingegaan op het bosplantsoen en de voorwaarden die

Schiedammers kunnen taken van de gemeente overnemen,

nodig zijn om dit in Schiedam te beschermen. Tot slot moet

wanneer zij denken dat hun bijdrage iets extra’s kan opleve-

er in de Groenverordening aandacht zijn voor monitoring.

ren. Bewoners krijgen hiermee daadwerkelijk de kans om hun

Deze wordt zo veel mogelijk in de P&C-cyclus geïntegreerd.

ideeën uit te voeren. Zo kunnen zij bijvoorbeeld een deel van het openbaar groen van de gemeente overnemen. Om dit mogelijk te maken, moeten wel duidelijke voorwaarden worden gesteld en goede afspraken gemaakt met de reguliere beheerder. Hiermee zorgen we voor duidelijkheid en transparantie,

81

82

6

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Randvoorwaarden Welke randvoorwaarden zijn nodig om de ambities uit deze visie te kunnen realiseren?

6.1 Organisatie

beschikbare budgetten nodig zijn. Daarbij zullen ook een

Het implementeren van een Groenvisie vraagt om draagvlak

Uitvoeringsprogramma en bijbehorende planning worden

binnen de gemeentelijke (groene) organisatie en om samen-

opgesteld. Dit gebeurt bij projecten die op de planning staan

werking tussen verschillende afdelingen.

of daarin nog zullen worden opgenomen, maar ook door in het bestaande groen verbeteringen door te voeren.

Het is belangrijk om deze Groenvisie intern uit te dragen en in te zetten op samenwerking. Het gezamenlijk oppakken van

Het is belangrijk om werkprocessen die aan de interne samen-

programma’s, planningen en de uitvoering van maatregelen

werking ten grondslag liggen, te stroomlijnen. Verder worden,

zorgt voor verbinding. Dit betekent ook een 1-op-1 doorverta-

binnen de samenwerking met de uitvoerende onderhouds-

ling naar het lopende meerjarige onderhoudscontract met de

partner, deze Groenvisie en de bijbehorende uitgangspunten

gecontracteerde partij. Daarnaast geldt het inzetten van de

voor het onderhoud gedeeld en opgenomen in het contract. De

benodigde capaciteit op het juiste moment ook als een

voortgang en resultaten zullen jaarlijks worden gemonitord.

belangrijke succesfactor. Veel onderzoek en voorbereiding kan binnen de huidige organisatie worden gedaan.

In het licht van het stimuleren van ‘Right to challenge’ staat de gemeente Schiedam voor de uitdaging de organisatie zo in

Om van deze Groenvisie een succes te maken, zetten we in op

te richten dat het voor Schiedammers daadwerkelijk mogelijk

inventarisatie, analyse en uitwerking van de kansenkaarten.

wordt om de gemeente uit te dagen. Bewoners moeten het

De genoemde ambities en maatregelen in deze Groenvisie

gevoel hebben uitgenodigd te worden om taken over te nemen.

worden in 2021 al zoveel mogelijk meegenomen in bestaande

Daarbij is het van belang dat zij weten wat er van ze gevraagd

planningen en programmering. Zijn de plannen opgesteld, dan

wordt. Het aansluiten bij initiatieven van bewoners heeft ge-

zal een gedegen voorstel worden uitgewerkt hoe en wanneer

volgen voor het gemeentelijke proces. Bewoners houden geen

83

84

Groenvisie | Gemeente Schiedam

rekening met deze processen, maar volgen hun eigen logica.

vergelijkbare kwaliteit. Dit vraagt om afspraken tussen part-

Hoe gaan we hier als gemeente mee om? Welke kaders stellen

ners, zowel over kwaliteit en inrichting als over onderhoud.

we? Wat zijn hierbij de keuzemogelijkheden? In het Uitvoe-

Doel is om de komende jaren in de relaties met onze partners

ringsprogramma werken we dit verder uit.

hierover afspraken te maken en de samenwerking op dit gebied te verbeteren.

Tot slot is het van belang dat diegenen die het beheer en onderhoud aansturen en uitvoeren, kennis hebben van natuurlijk

6.3 Participatie in het groen

groenbeheer en deze kennis in de praktijk brengen. Bij de ont-

De gemeente wil graag samenwerken met bewoners: het groen

wikkeling van woningbouwlocaties en de transformatie van

is van en voor iedereen die woont en leeft in de stad. Op diver-

bedrijventerreinen naar woonmilieus, is het van belang om

se niveaus zijn er kansen voor participatie. Groen is daarvoor

deskundige groepen te betrekken vanwege hun lokale kennis

zelfs bij uitstek een geschikt onderwerp. Samenwerken is dan

en deskundigheid.

immers ook echt samen doen!

6. 2 Partners in het groen

Het verbeteren van de kwaliteit van groen komt ook op de

De gemeente heeft niet al het groen in de stad zelf in beheer.

schouders van Schiedammers terecht. Bewoners dragen met

Zo hebben bijvoorbeeld Rijkswaterstaat, ProRail, de provincie

hun tuinen bij aan de biodiversiteit, het klimaat en de leefbaar-

Zuid-Holland en woningbouwverenigingen ook taken binnen

heid in de stad. Samen met bewoners kunnen we ‘versteende’

het Schiedamse groene landschap. Het is belangrijk om bewo-

tuinen vergroenen en de aanleg van geveltuinen stimuleren.

ners hiervan bewust te maken, maar ook om de samenwerking

Ook het afkoppelen van regenwater door het direct in het

met deze partijen aan te gaan. Zo werken we samen aan een

groen te laten infiltreren, kan veel opleveren.

gelijkwaardige kwaliteit in inrichting en beheer van het groen. Het is daarbij belangrijk om de juiste boodschap en de waarDaar waar verschillende eigendommen bij elkaar komen, kan

de van groen in de stad te benadrukken. Dat betekent dat we

sprake zijn van een verschil in inrichting en onderhoudskwa-

mensen moeten meenemen in (het doel van) de maatregelen.

liteit. Voor bewoners kan dat soms verwarrend zijn, zij kennen

Schiedam beschikt in de basis al over een goede groenstruc-

immers maar één openbare ruimte. Voor de groene uitstraling

tuur en met de voorgestelde verbeteringen nemen waarde en

van de stad is het daarom van belang dat er sprake is van een

gebruik ervan alleen maar verder toe.

lees verder op pagina 84 >

85 Randvoorwaarden Wij stellen beleidsregels op om bewoners in de gelegenheid te stellen om groen te adopteren.

Wij streven ernaar om zoveel mogelijk bewoners bij het groen te betrekken, binnen de beschikbare middelen en capaciteit.

Bewoners kunnen met hun tuinen bijdragen aan de biodiversiteit, leefbaarheid en klimaatadaptie. In een verdiepingsslag werken we een voorstel uit voor de manier waarop de gemeente dit kan faciliteren.

Belangrijke succesfactor is een open en positieve houding van bestuur en ambtenaren naar bewoners en andere partijen die bij het groen in de stad betrokken zijn. De visie van de gemeente op groen moet bekend zijn en actief worden uitgedragen. Afspraken met bewoners en vrijwilligers moeten binnen de gemeentelijke organisatie niet alleen bekend zijn, maar ook worden nagekomen. Anders haken mensen af. Bovendien geldt dat betrokken vrijwilligers tevreden(er) zijn als ze iets bereiken wat ze graag willen of doen.

Ruimtelijke kwaliteit, grote diversiteit en soortenrijkdom in de stad zorgen daarvoor.

86

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Inmiddels woont Paul Sporken al geruime tijd in Schiedam-West. Een woonomgeving, waarin verstening overheerste en waar hij in het begin vooral veel overlast ondervond van hangjeugd en passerende honden die zijn gevel feilloos wisten te vinden. In zijn zoektocht naar een duurzame oplossing en vooral een charmant alternatief voor bijvoorbeeld prikkeldraad, kwam hij uit bij een geveltuin. Zo hoopte hij op een natuurlijke manier wat meer afstand te creëren tot zijn gevel. ‘Het bleek vrijwel meteen een succes’, zo vertelt hij. ‘De overlast nam af. Samen met een aantal buren hebben we zelfs meegedaan aan de verkiezing van de Groenste Straat van Schiedam. De een richtte ook een geveltuin in, de ander koos ervoor een aantal potten met planten voor de deur te zetten. De straat knapte er echt van op.’ Ook lieten steeds meer vogels en insecten zich zien. Dat was voor Paul reden om ook zijn achtertuin onder handen te nemen en er een diervriendelijke tuin van te maken. ‘Bij de inrichting heb ik bewust voor planten gekozen, die goed zijn voor vogels en insecten’, zo legt hij uit. ‘Het is dan ook geen klassieke siertuin en sommige mensen zullen het misschien rommelig vinden. Maar wij genieten er elke dag van.’ Toen de straat zo’n twee jaar geleden door de gemeente opnieuw werd ingericht, kwam ook de geveltuin ter sprake.

‘De gemeente stond hier gelukkig positief tegenover en ik heb mijn geveltuin groter en dieper

Paul Sporken Bewoner Schiedam-West

87 kunnen maken. Nu komen we soms zelfs egels tegen. Het is

Al met al draagt het groen voor zijn huis en in de directe omgeving

bijzonder om te zien hoe de natuur toch altijd zijn weg vindt.’

wat Paul betreft, zonder twijfel bij aan een vriendelijker uitstraling. En dat terwijl bij de herstructurering van twee jaar geleden veel

Met zijn geveltuin draagt Paul graag een steentje bij aan de

oudere bomen sneuvelden. Samen met andere bewoners zag hij

biodiversiteit in de stad. En dat niet alleen. Hij is zich ook ter-

het met lede ogen aan. ‘Inmiddels zijn er wel weerbomen terug-

dege bewust van het belang van klimaatbestendigheid. ‘Ik heb

gekomen en is er ook in de boomspiegels van alles aangeplant.

inmiddels zelfs een behoorlijke regenton in de geveltuin kunnen

Maar nieuwe aanplant heeft weer jaren nodig om dezelfde grootte

plaatsen. Een teveel aan water loopt vanaf de gevel nu sowieso

en waarde te krijgen. Gelukkig kiezen steeds meer bewoners voor

al rechtstreeks de grond in. En met het water dat via de dakgoot

een geveltuin of in elk geval voor potten met planten voor de deur.

in de regenton terechtkomt, kan ik de geveltuin extra besproeien,

Zonder twijfel maakt dat de omgeving hier kleurrijker. Het is fijn

wat met de hete zomers van tegenwoordig echt nodig is. Daarbij

dat de gemeente die geveltuinen stimuleert en zo bewoners laat

fungeren de planten ’s zomers als een soort groene buffer tegen

bijdragen aan meer openbaar groen.’

de warmte. De muur warmt minder op en de beplanting zorgt zo voor een aangenamer binnenklimaat.’

Hij juicht de visie van de gemeente Schiedam dan ook van harte toe, als het gaat om meer ruimte voor eigen initiatieven van

Bij de keuze voor planten houdt Paul rekening met de ligging ten

bewoners en meer natuurlijker groenbeheer. ‘Natuurlijk roept een

opzichte van zon en wind. ‘Een deel van de geveltuin ligt op het

wat ruigere natuur in de stad verschillende reacties op. Maar het

zuidwesten en dat betekent dat de wind er vaak vol op staat. In de

scheelt al enorm als de gemeente bewoners actiever informeert

zomer kan het er behoorlijk heet en droog worden, terwijl het er

en meeneemt in de redenen voor actiever groenbeheer. Het gaat

in de winter juist nat en koud is. Ik merkte dat planten het er vaak

erom dat we met een andere blik naar bomen en planten leren

moeilijk hadden. Nu heb ik er zeedistel, ezelsoor en duindoorn

kijken. Die natuur heeft wel degelijk een functie, niet alleen voor

geplaatst en die doen het erg goed. ’s Zomers laat ik de struiken

planten en dieren, maar ook als het gaat om het beter kunnen

hoger groeien en functioneren ze als een soort zonnescherm. In

omgaan met hitte en wateroverlast. Uiteindelijk krijgen we er een

het najaar snoei ik ze weer terug en mogen licht en warmte juist

groener Schiedam voor terug en daarmee een nog fijnere plek om

volop naar binnenkomen. Ik vind het leuk om op die manier met

te wonen en te recreëren. En we staan beter gesteld voor klimaa-

mijn tuin te kunnen variëren en gebruik te maken van de moge-

tuitdagingen van de toekomst. Daar worden we allemaal blij van.’

lijkheden die de natuur biedt.’

‘Bij de inrichting heb ik bewust voor planten gekozen, die goed zijn voor vogels en insecten.’

88

Groenvisie | Gemeente Schiedam

De gemeente kent al een aantal goede voorbeelden van samen-

6.4 Integraliteit

werking, zoals het zelfbeheer van parken en stadslandbouw-

Groen staat niet op zichzelf en is nauw verbonden met een

locaties. Ook is er in samenwerking met schoolkinderen een

groot aantal andere domeinen in de openbare ruimte, zoals

Tiny Forest aangelegd voor natuur- en milieueducatie. In de

wonen, mobiliteit en klimaat. Meer groen draagt bij aan de

komende periode komen er nog twee Tiny Forests bij om nog

toekomstbestendigheid van de openbare ruimte. Zo trekt een

meer kinderen bij groen en natuur te kunnen betrekken. Daar-

groenere inrichting bijvoorbeeld een minder grote wissel op de

naast zijn vrijwilligers betrokken bij het beheer en onderhoud

benodigde capaciteit van de hemelwaterafvoer. Bij de ont-

van educatieve objecten, zoals kinderboerderijen.

wikkeling van woonlocaties moet zowel het belang van groen als ook het belang van wonen en andere functies worden meegenomen. In de Mobiliteitsvisie wordt gesproken over het creëren van meer ruimte en aantrekkelijker routes voor fietsers en wandelaars. Groen speelt een belangrijke rol in de beleving van deze routes en de verkeersveiligheid ter plekke. Op deze

Wonen

Groen

leven, ontwikkelen

leven, ontmoeten, spelen, ontdekken

manier vormen alle verschillende domeinen en de verbanden ertussen tezamen één openbare ruimte. Deze visie geeft de stip op de horizon weer voor het groen in de gemeente Schiedam. Uit zowel deze Groenvisie als uit de andere visies komen ambities en opgaven naar voren. Vaak haken deze in elkaar en is het dus van belang deze integraal te

Werken

Mobiliteit

werken, ondernemen, innoveren

verkeer, parkeren, infrastructuur

wegen en te zien tegen de achtergrond van de stad als geheel. De samenhang tussen deze ambities wordt in de uitwerking van de diverse visies dan ook integraal opgepakt.

89 6.5 Financiering van groene ambities Financiële dekking Door de overname van Eneco Group N.V. ontvangt de gemeente Schiedam een aanzienlijk bedrag. In de op 28 januari 2020 aangenomen motie over deze Eneco gelden is voorgesteld van deze gelden een bedrag van 2 miljoen euro te besteden aan het vergroenen van de openbare ruimte. In het Financieel Koersdocument 2021 -2024 heeft het college aangegeven de geest van deze motie zoveel mogelijk te willen volgen. We stellen daarom voor het bedrag van 2 miljoen euro als startbedrag voor groen te reserveren, in de vorm van een Groenfonds. Met het Gemeentelijke Groenfonds kunnen eenmalige investeringen worden gedaan, zodat nieuwe ontwikkelingen op basis van de pijlers van de Groenvisie kunnen worden gerealiseerd. Voorbeelden hiervan zijn ‘groen voor stenen’, Right to Challenge en concrete groene investeringen die bijdragen aan een hogere ecologische waarde en meer biodiversiteit. Eenmalige investeringen in groen leiden meestal niet tot uitbreiding van het groenareaal, maar leveren wel meer kwaliteit op. Er komt meer variatie (biodiversiteit) en andere boomkeuzes en een ander beplantingssortiment dragen bij aan de klimaatbestendigheid van de stad.

90

Groenvisie | Gemeente Schiedam

91

92

Groenvisie | Gemeente Schiedam

Groenvisie

Stadskantoor, Stadserf 1 Postbus 1501, 3100 EA Schiedam 14 010

November 2020

schiedam.nl/groen