CONCEPT Accountantsverslag gemeente Schiedam versie 31 mei 2022
Tekst van het document
CONCEPT Accountantsverslag 2021 Gemeente Schiedam mei 2022
Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade 1 Postbus 2031 3000 CA Rotterdam Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl
Aan de gemeenteraad van de gemeente Schiedam Postbus 1501 3100 AE SCHIEDAM Datum
mei 2022 Ons kenmerk
KENMERK Behandeld door
Oscar Ferrero Scholte +31612011452 oferreroscholte@deloitte.nl Rein-Aart van Vugt +31611002352 rvanvugt@deloitte.nl
Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente Schiedam. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2021 van de gemeente Schiedam. Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Schiedam een goedkeurende verklaring te verstrekken De jaarrekening 2021 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Schiedam. Wij zijn voornemens op een goedkeurende controleverklaring te verstrekken voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 17 februari 2022 en met ons auditplan, dat op 24 november 2021 is besproken in uw auditcommissie. Wij bespreken onze bevindingen met de auditcommissie Wij bespreken deze rapportage graag tijdens de bijeenkomst met de auditcommissie op 22 juni 2022 en beantwoorden dan ook uw eventuele vragen.
De inhoud van dit accountantsverslag is door ons afgestemd met uw portefeuillehouder financiën, met de directie, en met de betrokken medewerkers van de afdeling concern control en F&C. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V.
Op alle opdrachten verricht door Deloitte zijn de ‘Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020’ gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NWE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Schiedam
Inhoudsopgave Bestuurlijke samenvatting
4
Inleiding
9
Financiële positie van uw gemeente
12
De belangrijkste bevindingen uit onze controle
18
Interne beheersing
29
Overige aangelegenheden
32
Bijlagen
34
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 3
Bestuurlijke samenvatting controle 2021
© 2022 Deloitte The Netherlands
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Schiedam
4
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Schiedam
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Getrouwheid en rechtmatigheid
Financiële positie
•
Wij zijn voornemens een goedkeurende controleverklaring te verstrekken voor het getrouwe beeld en rechtmatigheid.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 3,7 miljoen respectievelijk € 11,1 miljoen.
•
De financiële positie ultimo 2021 is verbeterd ten opzichte van 2020.
•
De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2021 bedraagt € 54,3 miljoen (2020: € 39,5 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Schiedam onderkende en aanwezige risico’s van € 28,5 miljoen (2020: € 27,1 miljoen).
•
Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een relatief hoog voordelig rekeningresultaat 2021 ad € 12,8 miljoen (2020: voordelig € 8,5 miljoen).
Kwaliteit verslaggeving
Effecten coronacrisis
Bestuurlijke samenvatting
Slide 10
Slide 13
Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de grondexploitatie en de voorzieningen. Bij processen waarbij wij dat nodig achtten, hebben wij specialisten betrokken. Dit betrof de waardering van de voorraad bouwgronden in exploitatie.
Slide 10
•
Het jaar 2021 en begin 2022 stonden nog altijd in het teken van de coronacrisis. Dit zien we op diverse plaatsen terug in de jaarrekening 2021 in de vorm van extra lasten om Covid-19 te bestrijden, sport-, culturele, en zorg organisaties te steunen en van het Rijk zijn compensatiegelden ontvangen en verantwoord. Door de coronacrisis moeten ook prioriteiten worden gesteld en konden niet alle activiteiten en werkzaamheden worden uitgevoerd. Dit heeft op sommige onderdelen ook geleid tot het niet gebruiken of later gebruiken van budgetten.. De financiële effecten van de Corona-crisis zijn goed in de jaarrekening opgenomen
Slide 19
•
In 2021 en tot op heden wordt veel digitaal op afstand gewerkt. De jaarrekening 2021 is dan ook grotendeels op afstand (digitaal) gemaakt en gecontroleerd. Ondanks, bij Deloitte sprake is van, veel ziekteverzuim, verschillende vacatures en een forse toename van het aantal op te stellen en te controleren Sisa-regelingen, is dit gelukt. Wij danken dan ook uw organisatie voor de intensieve samenwerking in deze lastige omstandigheden.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 5
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Schiedam
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Effecten coronacrisis
Bestuurlijke samenvatting
De volgende specifieke posten als gevolg van de coronacrisis brengen wij nog onder uw aandacht:
Slide 19
•
Waardering vorderingen: als gevolg van financiële problemen of tekorten bij debiteuren bestaat een toegenomen risico op het niet ontvangen van vorderingen. Wij hebben de invorderingsrisico’s en daarmee de waardering van de vorderingen gecontroleerd en wij merken op dat als gevolg van diverse steun- en coulancemaatregelen (door het rijk dan wel de gemeente) nog geen sprake is van grote mutaties in de oninbare vorderingen.
•
Subsidieverstrekkingen: uw gemeente heeft in de algemene subsidieverordening een hardheidsclausule opgenomen. Hierin staat dat het college in bijzondere gevallen kan afwijken. Dit houdt in dat - ondanks het feit dat gesubsidieerde instellingen niet alle prestaties hebben geleverd - de subsidies op basis van de hardheidsclausule kunnen worden vastgesteld en hiermee als rechtmatig worden beschouwd.
•
Eén van de maatregelen die het kabinet gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Het uitvoeren van de Tozo is een taak van de gemeenten. Het Rijk vergoedt in beginsel alle kosten die de gemeenten in verband hiermee moeten maken. De Tozo-regeling leidt hierdoor tot een last in de jaarrekening. De verantwoording over de bestedingen vindt plaats via de SiSabijlage in de jaarrekening. U hebt het uitvoeren van de Tozo uitbesteed aan Stroomopwaarts. Als onderdeel van onze controle van de SiSa-bijlage stellen wij aansluiting vast met de gewaarmerkte SiSa-bijlage van Stroomopwaarts én voeren wij een review uit bij de accountant van Stroomopwaarts, om na te gaan of de Tozo-uitkeringen op de juiste wijze en rechtmatig zijn verstrekt. Tevens gaan wij na of Stroomopwaarts invulling heeft gegeven aan het vaststellen van een M&O-beleid, en of dit is geïmplementeerd en zichtbaar wordt naleeft, waarmee ook is voldaan aan deze kwalitatieve vereiste
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 6
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Schiedam
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Grondexploitatie
•
Wij hebben het proces beoordeeld waarmee het management schattingen voor de grondexploitatie maakt en hebben – in de context van de jaarrekeningcontrole – gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd om deze schattingen te toetsen. Op basis van deze werkzaamheden en de bevindingen daaruit is onze conclusie dat de verslaggeving en de waardering (inclusief daarbij toegepaste schattingen) redelijk en consistent zijn.
Slide 21
EU-Aanbesteden
•
Wij zien dat de omvang van de onrechtmatigheden, als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels is afgenomen. Uit de controle 2021 komt een fout naar voren van € 1,2 miljoen, terwijl in 2020 nog sprake was van een afwijking van € 1,85 miljoen. In hoofdstuk 4 gaan wij hier nader op in.
Slide 24
•
Wij zien dat de gemeente stappen zet op het gebied van het beperken van het aantal aanbestedingsfouten. De omvang van dergelijke fouten is weliswaar afgenomen ten opzichte van voorgaand jaar, maar er zijn over 2021, ondanks de gezette stappen, wel een drietal nieuwe EU-aanbestedingsafwijkingen geconstateerd. Wij onderstrepen het belang van de reeds gezette stappen, maar vragen nog wel uw specifiek aandacht voor de EU- aanbestedingsafwijkingen zoals die dit jaar zijn geconstateerd en voor het verder terugbrengen van de tekortkomingen op dit aspect van Europese aanbestedingen in 2022.
SiSa
Interne beheersing
Bestuurlijke samenvatting
•
Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd op basis van de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2021. Hierbij controleren en evalueren wij de getrouwheid en de rechtmatigheid van de in de SiSa-bijlage verantwoorde gegevens (indicatoren). Tijdens de controle hebben wij geen ongecorrigeerde financiële fouten of onzekerheden geconstateerd.
•
Wij merken op dat de rijksoverheid in 2021 net als in 2020 veel nieuwe SiSa-regelingen in het leven heeft geroepen. Bij uw gemeente heeft dit geleid tot in totaal 10 nieuwe regelingen ten opzichte van 2020 en 23 nieuwe regelingen ten opzichte van 2019. Daarmee wordt de verantwoording van SiSa indicatoren steeds omvangrijker. Ook in toekomstige jaren wordt een verdere uitbreiding van het aantal SiSa-regelingen verwacht. De toename van het aantal SiSa-regelingen en de (ver)late communicatie hierover vanuit de rijksoverheid hebben geleid tot extra druk en tijdbesteding voor zowel het opstel- als het controleproces van de jaarrekening.
•
Op basis van de interim-controle 2021 hebben wij tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u (gemeenteraad) gedeeld, en zijn besproken in de auditcommissie van 12 januari 2022.
•
Wij kunnen voor de controle van de jaarrekening 2021 nog niet volledig steunen op de IT-omgeving. Er is in opzet sprake van tekortkomingen die van invloed zijn op de jaarrekening, op de compliance en/of op de operationele prestaties. Wij hebben daarom gegevensgerichte werkzaamheden verricht, waaronder detailcontroles.
•
Wij verwijzen verder naar het hoofdstuk ‘Interne beheersing’ en naar onze boardletter d.d. 23 december 2021
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Slide 26
Slide 29
Bijlagen
Blz. 7
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Schiedam
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Memoriaalboekingen
Realiteitsgehalte begroting
Begrotingsrechtmatigheid
Bestuurlijke samenvatting
•
Memoriaalboekingen zijn (correctie)boekingen die niet via de reguliere boekingsgang plaatsvinden. Bij memoriaalboekingen Slide 29 maken wij onderscheid in ‘reguliere’ (zoals salarissen en afschrijvingen) en ‘echte’ memoriaalboekingen (vooral correcties). De echte memoriaalboekingen zijn in opzet meer risicovol. Bij de accountantscontrole besteden wij hieraan specifiek en extra aandacht.
•
Het aantal memoriaalboekingen binnen de gemeente Schiedam daalt (van 700 naar 640) maar is nog steeds omvangrijk. We dagen de gemeente uit de boekingsprocessen nog verder te standaardiseren en waar nodig te vereenvoudigen, zodat de organisatie het aantal memoriaalboekingen (en daarmee het inherente risico ervan) nog verder kan reduceren.
•
Wij merken op dat uit onze controle geen onjuistheden of onrechtmatigheden op het gebied van memoriaalboekingen zijn gebleken.
•
Uit het overzicht van baten en lasten over 2021 blijken afwijkingen in zowel de lasten, baten als de saldi. De afwijkingen geven per saldo een voordelig resultaat van circa € 12,9 miljoen ten opzichte de begroting na wijziging. De afwijkingen worden veroorzaakt door extra middelen die het Rijk in de laatste maanden van 2021 aan de gemeenten heeft gegeven en die nog niet konden worden ingezet door de gemeente en door vertraging in de uitvoering van activiteiten door onder andere een lastige arbeidsmarkt en de coronacrisis. Het college stelt voor om voor € 2,5 miljoen (2020: € 2,6 miljoen) aan niet uitgenutte budgetten over te hevelen naar 2022.
•
Wij adviseren de afwijkingen tussen realisatie en begroting nauwlettend te blijven volgen en te analyseren op incidentele en structurele effecten. Dit past ook in het intern ingezette traject om de voorspellende waarde van de begroting en tussentijdse informatievoorziening verder te versterken door, op onderdelen, het zogenoemde zero based budgetten toe te passen. Het ‘zero based’ opbouwen betekent de begroting ‘vanaf nul’ op basis van uit te voeren activiteiten inrichten. Dit dwingt de organisatie opnieuw te kijken naar de werkelijk uit te voeren taken in een begrotingsjaar en het analyseren daarvan ten opzichte van de beschikbare personele capaciteit. Dit versterkt de voorspellende waarde van de begroting en is ook de basis om eerder afwijkingen ten opzichte van de begroting met uw gemeenteraad te delen. Wij onderschrijven deze ontwikkeling en methodiek.
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van de overschrijding(en) naar de analyse van de begrotingsrechtmatigheid, zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Analyse afwijkingen begroting na wijziging en realisatie’ van de jaarrekening. Hiermee legt het college verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2021. Wij hebben bij de controle op de jaarrekening vastgesteld dat sprake is van één begrotingsoverschrijding, namelijk programma 1, Mens en stad in beweging. Uw gemeente heeft de aard van de overschrijding alsmede de reden van het niet meewegen van de overschrijding in het accountantsoordeel op adequate wijze toegelicht op pagina 150 en verder.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Slide 16
Slide 25
Blz. 8
Inleiding
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Schiedam
Inleiding Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
Onze belangrijke conclusies
Begrotingsrechtmatigheid
Wij zijn voornemens een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening 2021 te verstrekken
Op basis van onze controlewerkzaamheden en de toelichting in de jaarrekening (hoofdstuk: ‘Begrotingsrechtmatigheid’) constateren wij dat op de programma’s geen sprake is van begrotingsoverschrijdingen op de lasten die meewegen in ons rechtmatigheidsoordeel.
Wij hebben de controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente Schiedam uitgevoerd en zijn voornemens een goedkeurende controleverklaring te verstrekken voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid.
Wij hebben niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat Wij hebben tijdens onze controle niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze minimumdrempel, die van invloed zijn op het vermogen en/of het resultaat van de gemeente. Wij hebben deze niet-gecorrigeerde controleverschillen opgenomen in Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen.
De begrotingsoverschrijdingen op thema en programma niveau zijn in de jaarrekening voldoende toegelicht. Ze blijven formeel onrechtmatig, maar wegen niet mee in ons rechtmatigheidsoordeel. Uit de uitgevoerde controle op de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen blijken afwijkingen van deze regels (= onrechtmatigheden) voor een totaalbedrag van circa € 1,1 miljoen. Deze fout blijft ruim binnen de goedkeuringstolerantie voor de jaarrekening 2021 en heeft daarom geen impact op de strekking van onze controleverklaring.
Wij hebben controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2021, zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2021.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Wij hebben de jaarrekeningcontrole 2021 uitgevoerd met de volgende toleranties, als vermeld in het door de auditcommissie vastgestelde controleprotocol: •
Voor fouten bedraagt de tolerantie 1% van de lasten, inclusief toevoegingen aan de reserves: € 3,7 miljoen.
•
Voor onzekerheden bedraagt de tolerantie 3% van de lasten, inclusief toevoegingen aan de reserves: € 11,1 miljoen.
•
Als rapportagetolerantie voor fouten en onzekerheden geldt een percentage van 1‰ van de lasten, inclusief toevoegingen aan de reserves: € 0,1 miljoen.
Wij zijn voornemens een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening 2021 te verstrekken. De rechtmatigheidsfout inzake de Europese aanbestedingsrichtlijnen van € 1,2 miljoen valt binnen de goedkeuringstolerantie voor fouten van € 4,4 miljoen en heeft daarom geen invloed op de strekking van de controleverklaring. Een overzicht van controleverschillen groter dan de rapportagetolerantie van € 0,44 miljoen treft u aan in de bijlagen A1 en A2.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 10
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Schiedam
Inleiding Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa
Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd
Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde Accountants B.V. en haar zuster- en/of werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het dochterondernemingen of de member firms van Deloitte jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zuster- is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij en/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar de volgende werkzaamheden uitgevoerd: ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV. vinden in Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging.
Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar vastgesteld dat de verklaringen van het college van burgemeester en wethouders in het jaarverslag, en de De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken, gemeente zijn uiteengezet in de grondslagen voor verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die waardering en resultaat bepaling in de jaarrekening in de jaarrekening zijn opgenomen. 2021.
Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle:
De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar.
•
Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.
Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2021 geconstateerd. Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel, die van invloed zijn op de WNT. Voor de controle van de WNT hebben wij onze interne specialisten ingezet.
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).
Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Schiedam
Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
De jaarstukken 2021 van uw gemeente bestaan uit: Het normenkader 2021, dat op 9 februari 2022 ter kennisgeving is aangeboden aan de audit commissie • Het jaarverslag 2021 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen). en 15 maart 2022 is vastgesteld door het college van B&W. • De jaarrekening 2021 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting en de De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de SiSa-bijlage). opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de •
controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2021 voldoende voor de doelstelling van onze controle.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over onder andere weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 11
De financiële positie van
uw gemeente
© 2022 Deloitte The Netherlands
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Alkmaar
12
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Schiedam
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2021 bedraagt € 12,3 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 0,5 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2021 circa € 12,8 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2021 circa 21,4% van het balanstotaal (ultimo 2020: 20,4% van het balanstotaal) en is verbeterd ten opzichte van 2020. De financiële positie van de gemeente Schiedam is afgelopen twee jaar versterkt. De voordelen betreffen vooral incidentele middelen en ook de komende jaren tot en met 2025 zijn vooral incidentele middelen beschikbaar.
De opgave voor Schiedam zit vooral in het structureel de financiën op orde houden en niet teveel in te teren op de reservepositie, waarbij de onzekerheden vanaf 2026 een belangrijk aandachtspunt zijn. De schuldpositie is niet direct een groot aandachtspunt. Bij het aangaan van schulden is wel steeds de cruciale vraag of de aflossing (in de vorm van afschrijving) van de lening en rente in de begroting structureel kan worden opgevangen met voldoende opbrengsten (dekking).
Eigen vermogen (x € 1 miljoen)
2021
2020
2019
2018
Eigen vermogen per 1 januari
139,0
92,5
96,0
107,6
Tussentijdse resultaatbestemming
0,5
38,1
-/- 6,8
-/- 10,5
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
12,3
8,5
3,3
-/- 1,1
Gerealiseerd resultaat
12,8
46,6
-/- 3,5
-/- 11.6
Eigen vermogen per 31 december
151,8
139,0
92,.5
96,0
Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen) Totale baten
332,4
Totale lasten
-/- 320,1
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
12,3
Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.
Af: stortingen in reserves
-/- 50,5
Bij: onttrekkingen aan reserves
51,0
Saldo mutaties reserves
0,5
Gerealiseerd resultaat
12,8
Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven. Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 13
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Schiedam
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2021 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 12,3 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 0,3 miljoen (begroting na wijziging). Dit is een voordeel van € 12,6 miljoen. Hier staat ten opzichte van de begroting een nadeel op de mutaties in reserves tegenover van € 0,2 miljoen. Per saldo is sprake van een voordeel ten opzichte van de begroting 2021 van € 12,4 miljoen.
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen)
In de toelichting jaarstukken is onder financieel beeld , op hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de qua omvang belangrijkste afwijkingen ten opzichte van de begroting 2021 na wijziging.
(5)
Voor een meer gedetailleerd overzicht van en een nadere toelichting op de afwijkingen ten opzichte van de begroting verwijzen wij u naar het onderdeel ‘Wat heeft het gekost’ in de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de programma-verantwoording in uw jaarstukken 2021. De jaarrekening 2021 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 12,8 miljoen. In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. De gemeente heeft de belangrijkste verschillen toegelicht en heeft de financiële impact ervan in kaart gebracht. In de paragraaf Begrotingsrechtmatigheid van onze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid.
15 10 5 2018
2019
2020
2021
Mutaties in reserves (x € 1 miljoen) 50 (50) (100) 2018
2019
2020
2021
Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen) 60 40 20 (20) 2018
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
2019
2020
2021
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 14
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Schiedam
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Kengetallen voor gemeente Schiedam (begroot en werkelijk over de periode 2018-2021)
Solvabiliteit
25%
6% 5% 4% 3% 2% 1% 0%
20% 15% 10% 5% 0% 2018
2019
Begroot
2020
2021
Grondexploitatiequote
2018
Werkelijk
2019
Begroot
Netto schuldquote
2020
2021
Werkelijk
Structurele exploitatieruimte
200%
3% 2% 2% 1% 1% 0% -1%
150% 100% 50% 0% 2018
2019
Begroot
Bestuurlijke samenvatting
2020
2021
Werkelijk
Bevindingen jaarrekening
2018
2019
Begroot
Interne beheersing
2020
2021
Werkelijk
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 15
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Schiedam
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Voorspellende waarde van uw begroting De jaarrekening 2021 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 12,8 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren. De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan is echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden. Hiermee is de begroting meer gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities dan op wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare middelen en capaciteit kan realiseren. Uw organisatie is zich bewust van deze problematiek. In dat kader wordt bij de begroting ‘over-all’ rekening gehouden met vertraging in de realisatie door een aanpassing bij de verwachte afschrijvings- en rentelasten. Een vervolgstap kan zijn om ook in de planning van de ambities en uitvoering van de afdelingen scherper te plannen wat betreft het jaar van verwachte uitvoering. Dat brengt de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan weer dichter bij elkaar.
Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1 miljoen) 60 40 20 (20) Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021
Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 50 40 30 20 10 (10) Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021
Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 380 360
340 320 300 280 Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 16
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Schiedam
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Het weerstandsvermogen is toegenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2021; de ratio weerstandsvermogen is met 0,4 toegenomen.
Uw weerstandscapaciteit van € 54,2 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 28,5 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.
Beschikbare weerstandscapaciteit De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 54,2 miljoen (2020: € 39,5 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar. Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risicoinventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 28,5 miljoen (2020: € 27,1 miljoen). Ten opzichte van 2020 is hiermee sprake van een toename van de gekwantificeerde risico’s met € 1,4 miljoen.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) 60 50 40 30 20 10 2019
2020
2021
Benodigde weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit
Ratio weerstandsvermogen 2,00 1,50 1,00 0,50 2019
Interne beheersing
2020
2021
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 17
De belangrijkste bevindingen uit onze controle
© 2022 Deloitte The Netherlands
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Alkmaar
18
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Schiedam
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Algemene bevindingen
Algemeen Verslaggevingsgrondslagen zijn aanvaardbaar De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de grondslagen voor waardering en resultaatbepaling, zoals opgenomen in de jaarrekening 2021. Wij hebben het door het college en de directie toegepaste proces met betrekking tot significante verslaggevingsaspecten geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controles uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de gehanteerde verslaggevingsgrondslagen aanvaardbaar zijn en consistent zijn gebruikt.
Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren voor het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Om hieraan invulling te geven, hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd: •
Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
•
Het jaarverslag: programmaverantwoording en verplichte paragrafen.
Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college in het jaarverslag en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.
•
De jaarrekening: balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting, SiSa-bijlage en overzicht taakvelden.
Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de uitgevoerde controlewerkzaamheden.
Effecten corona
Jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening De jaarstukken 2021 van uw gemeente bestaan uit:
Het BBV schrijft voor dat uw gemeente in de programmaverantwoording van het jaarverslag informatie dient op te nemen waarmee antwoord wordt gegeven op de vragen: wat hebben wij gedaan, wat hebben wij bereikt, en wat heeft het gekost? De verantwoording van de programma’s vormt, samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over o.a. weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering, etc.) het jaarverslag.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Het jaar 2021 en begin 2022 stonden nog altijd in het teken van de coronacrisis. Dit zien we op diverse plaatsen terug in de jaarrekening 2021 in de vorm van extra lasten om Covid-19 te bestrijden, sport-, culturele, en zorg organisaties te steunen en van het Rijk zijn compensatiegelden ontvangen en verantwoord. Door de coronacrisis moeten ook prioriteiten worden gesteld en konden niet alle activiteiten en werkzaamheden worden uitgevoerd. Dit heeft op sommige onderdelen ook geleid tot het niet gebruiken of later gebruiken van budgetten.. De financiële effecten van de Corona-crisis zijn goed in de jaarrekening opgenomen. In 2021 en tot op heden wordt veel digitaal op afstand gewerkt. De jaarrekening 2021 is dan ook grotendeels op afstand (digitaal) gemaakt en gecontroleerd.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Ondanks veel ziekteverzuim, verschillende vacatures en een forse toename van het aantal op te stellen en te controleren Sisa-regelingen, is dit gelukt. Wij danken dan ook uw organisatie voor de intensieve samenwerking in deze lastige omstandigheden. De volgende posten brengen wij nog specifiek onder uw aandacht : Waardering vorderingen: als gevolg van financiële problemen of tekorten bij debiteuren en andere soorten schuldenaren bestaat er een toegenomen risico op het niet ontvangen van vorderingen. Wij hebben de invorderingsrisico’s, en daarmee de waardering van de vorderingen, gecontroleerd en merken op dat er, als gevolg van de diverse steun- en coulancemaatregelen (getroffen door het Rijk, dan wel door de gemeente), nog geen sprake is van grote mutaties in de oninbare vorderingen. Subsidieverstrekkingen: Instellingen hebben mede als gevolg van de pandemie niet alle activiteiten waarvoor zij subsidie hebben ontvangen kunnen uitvoeren. Het college heeft derhalve diverse subsidies lager vastgesteld en teruggevorderd. Tozo: Eén van de maatregelen die het kabinet (heeft) gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). De uitvoering hiervan wordt verzorgd door Halte Werk.
Als onderdeel van onze controle van de SiSa-bijlage in de jaarrekening van de gemeente stellen wij de aansluiting vast met de gewaarmerkte SiSa bijlage van Stroomopwaarts en voeren wij een review uit bij de accountant van Stroomopwaarts. Daarbij gaan wij na of de Tozouitkeringen (circa € 5,2 miljoen) op de juiste wijze en rechtmatig zijn verstrekt. Tevens gaan wij na of Stroomopwaarts invulling heeft gegeven aan het vaststellen van een M&O-beleid, en of dit is geïmplementeerd en zichtbaar wordt nageleefd, waarmee ook wordt voldaan aan deze vereiste. Bijlagen
Blz. 19
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Schiedam
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Algemene bevindingen
Evaluatie van de belangrijkste schattingen van het management Uw gemeente heeft voorzieningen gevormd voor verliezen, risico’s of verplichtingen die hun oorsprong vinden in het huidige boekjaar of eerdere boekjaren, maar waarvan de (verwachte) uitgaven in de toekomst liggen. Binnen de voorzieningen maakt u conform het BBV onderscheid naar voorzieningen voor ‘verplichtingen, verliezen en risico’s’, ‘egalisering van kosten’ (groot onderhoud), en ‘middelen van derden waarvan de besteding gebonden is’. Vooral de voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico’s en de voorzieningen ter egalisering van kosten zijn naar hun aard gebaseerd op veronderstellingen en schattingen van het management en het college. Zij schatten op basis van hun kennis van de gemeente en haar omgeving in wat het effect van de te voorziene risico’s, verplichtingen en kosten zal zijn in de komende jaren, en wat de omvang van de voorziening moet zijn. Wij hebben het proces beoordeeld waarmee het management de schattingen ontwikkelt, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel en niet met als doel om ons een oordeel te vormen over de individuele schattingen.
Voor het beoordelen van de door de gemeente bij de grondexploitatie gehanteerde parameters voor kostenen opbrengstenstijgingen hebben wij onze vastgoedspecialisten ingeschakeld.
Wij zijn van mening dat de waardering van de betreffende voorzieningen en de daarbij gemaakte schattingen redelijk zijn en consistent zijn toegepast.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Kwaliteit en transparantie van de jaarstukken Tijdens de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat de jaarstukken 2021 van de gemeente Schiedam voldoen aan de minimale vereisten uit het BBV. Wij hebben als onderdeel van onze werkzaamheden de jaarstukken integraal en in detail doorgenomen, en hebben daarbij – behalve op de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening – vanuit het belang en begrip van de gebruikers van de jaarstukken, vooral gelet op de toegankelijkheid en de begrijpelijkheid van de daarin opgenomen toelichtingen en analyses. Wij onderkennen in het kader van de kwaliteit en transparantie van de jaarstukken de volgende aandachtspunten: De kwaliteit van de toelichtingen en analyses kan verder worden versterkt. Oorzaakanalyses ontbreken soms nog. Verschillen zijn veelal cijfermatig verklaard, maar waardoor de afwijking inhoudelijk in het betreffende jaar is veroorzaakt, blijkt nog niet altijd uit de tekst.
Het verschil tussen de jaarrekening en de tussentijdse informatievoorziening is – mede gezien het eerdergenoemde voordeel van € 13,1 miljoen ten opzichte van de laatste bestuurs-rapportage – een belangrijk aandachtspunt voor de toelichting in de jaarrekening. De toelichtingen en analyses zijn primair gebaseerd op het saldo van baten en lasten (netto), in plaats van op de bruto lasten en baten. Mede vanwege de tussentijdse verrekening met de reserves zijn hierdoor diverse afwijkingen onderbelicht of niet (geheel) verklaard. De uitdaging van het college en de organisatie voor de jaarrekening 2022 is om de in de gemeente aanwezige en beschikbare kennis en inzichten zodanig centraal te verzamelen en bundelen dat hiermee de toelichtingen en analyses het gewenste kwaliteitsimpuls krijgen.
Voor diverse activiteiten (zoals sociaal domein) heeft de gemeenteraad ‘systeembesluiten’ genomen om werkelijke resultaten te verrekenen met hiervoor gevormde bestemmingsreserves. Het verrekenen van resultaten met reserves loopt als 'rode draad' door de jaarstukken heen. Wij hebben vastgesteld dat deze mutaties rechtmatig zijn (passen binnen de raadsbesluiten ter zake). Het gebruik van systeemreserves beïnvloed het jaarresultaat en vraagt daarmee wel extra aandacht bij de analyse van het financiële resultaat van de gemeente Schiedam. Het aantal systeemreserves bij gemeente Schiedam is beperkt.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 20
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Schiedam
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
Data c.q. cijfers in grafieken updaten per gemeente:
De voorraad onderhanden werk
1.
Grafiek selecteren.
2.
Rechter muisknop: kiezen voor ‘Edit Data’.
3. 4.
Juiste getallen invoeren in Excel. Excel afsluiten.
Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) •
De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2021 ad € 15,9 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2022 e.v. nog te realiseren baten ad € 164 miljoen en lasten ad € 144 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2021 gaat het om 10 individuele projecten. De gemeente Schiedam schat ultimo 2021 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 19,8 miljoen bedraagt (2020: € 28,0 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen. Deze voorziening is voor een bedrag van € 15,8 miljoen in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie.
Het resterende deel van deze verliesvoorzienig is aan de passivazijde van de balans gepresenteerd. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording. Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s:
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
•
•
Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen?
•
Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?
•
Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?
Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) 40,00
30,00 20,00 10,00
2018
2019
2020
2021
Ontwikkeling boekwaarde
Uit dit figuur blijkt dat de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie in 2021 is afgenomen. De belangrijkste oorzaak/oorzaken hiervan is het afsluiten van de grondexploitatie Buurt 15/Wetenschappersbuurt welke per 1 januari 2021 een boekwaarde had van 9,8 mln.
De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 21
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Schiedam
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) De ontwikkelingen inzake de totale grondexploitatie van de nog te maken kosten, te realiseren opbrengsten en verwachte resultaten op nominale waarde zijn als volgt weer te geven: Nog te maken kosten (in miljoen) € 150 € 125
In totaal verwacht het college een resultaat van circa € 11 miljoen negatief op nominale waarde (2020: € 18 miljoen negatief). De verbetering van het verwachte negatieve resultaat is hoofdzakelijk toe te schrijven aan het afsluiten van Buurt 15/Wetenschappersbuurt van bijna € 9 miljoen, daarnaast als gevolg van het actualiseren van de grondexploitaties en is op de overige winstgevende complexen tussentijdse winst per saldo teruggenomen in de jaarrekening 2021.
Rekenrente voor actualisatie grondexploitaties
€ 100 € 75 € 50
2019
2020
2021
Te realiseren opbrengsten (in miljoen) € 200
De voor de actualisatie van de grondexploitaties gehanteerde rekenrente is berekend op basis van de voorschriften van de Commissie BBV en heeft zich over de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld: Rekenrente grondexploitaties 2,500%
€ 150
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente? Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad. Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2021 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn de verwachtingen 1,500% bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze 1,000% is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) 0,500% verliesvoorziening noodzakelijk is. Voor een uitgebreide toelichting op de geactualiseerde grondexploitatie 0,000% opzetten en wijzigingen in de nog te maken kosten en 2019 2020 2021 opbrengsten en mutaties in het verwachte resultaat Op grond van de BBV-voorschriften geldt voor de komende verwijzen wij naar het door het college aan u jaren een bandbreedte van 0,5%, ten opzichte van de in de aangeboden MPG 2022. begroting gehanteerde rente van nihil waarbinnen een bijstelling niet verplicht is. 2,000%
€ 100 € 50 €0 2019
2020
2021
Resultaat (nominale waarde in miljoen) €0 (€20) (€40) 2019
Bestuurlijke samenvatting
2020
2021
Bevindingen jaarrekening
Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 22
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Schiedam
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)
Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen. Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten. Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2021 voor circa € 63.000 aan tussentijdse winst teruggenomen op de grondexploitatie (2020: € 792.000). Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet).
Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt.
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt
•
Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten
Op grond van onze risicoanalyse hebben wij de grondexploitaties Stationsomgeving, ‘s-Graveland Midden en Zuid en Schieveste voor onze controle op deelcomplexniveau hebben geanalyseerd en – waar wij dat noodzakelijk achten op grond van onze professionele oordeelsvorming – geselecteerd voor nadere controle.
•
Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties
•
Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.
Van deze (deel)projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening of de verantwoorde (tussentijdse) winstneming gecontroleerd. Gezien de verhoogde complexiteit van bepaalde onderdelen binnen de eerder genoemde grondexploitaties, hebben wij eveneens specialisten ingeschakeld bij het beoordelen van de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving.
Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente:
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2021 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.
Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 23
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Schiedam
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen
Naleving van de Europese aanbestedingsregels Gemeenten moeten opdrachten boven een jaarlijks door de Europese Commissie vast te stellen drempelwaarde Europees aanbesteden. Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit, die in samenspraak met ons tot stand komt en waarbij de organisatie voorbereidende werkzaamheden uitvoert op basis van onze selecties. Wij constateren over 2021 een verdere afname in de omvang van de onrechtmatigheden door het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Uit de controle blijkt een fout van circa € 1,2 miljoen, terwijl over 2020 nog sprake was van een fout van € 1,85 miljoen. Uw gemeente heeft hiermee zichtbaar stappen gezet in de verbetering van de interne beheersing voor de naleving van de Europese aanbestedingsregels. Wel is door uw gemeente nog een aantal belangrijke vervolgstappen te zetten. Vorig jaar concentreerden de aandachtspunten zich op: •
Uw gemeente heeft de afgelopen jaren maatregelen getroffen om de naleving van de Europese aanbestedingsregels structureel beter te borgen. Dit heeft zichtbaar geresulteerd in een afname van de totale fout. Ondanks de getroffen maatregelen kan uw gemeente in de praktijk, door de complexiteit van de materie en regelgeving, en de hoeveelheid bij dit proces betrokken personen, toch relatief gemakkelijk een verkeerde aanbestedingsprocedure kiezen. Hierdoor blijft de repressieve controle van de verbijzonderde interne controlefunctie van belang. Daarbij moet deze afdeling in ieder geval expliciet nagaan of een opdracht via de juiste procedure ‘in de markt’ is gezet. Subsidieverstrekkingen Wij hebben formele rechtmatigheidsafwijkingen geconstateerd bij termijnbepalingen en bewijsstukken. U bent op de hoogte van deze afwijkingen en heeft waar nodig passende acties ondernomen. De afwijkingen hebben geen directe financiële gevolgen, maar nemen wij op basis van de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV verplicht op in het accountantsverslag.
Het verlengen van contracten/sluiten van overbruggingsovereenkomsten, terwijl die contracten geen opties tot verlenging (meer) hebben. Dergelijke verlengingen zijn onrechtmatig, omdat de contracten op deze wijze aan de marktwerking zijn onttrokken doordat andere marktpartijen geen kans krijgen hierop in te schrijven c.q. een aanbieding te doen.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 24
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Schiedam
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen
Sociaal domein | Jeugdzorgkosten
Sociaal domein – Jeugdwet Lokaal
Uw gemeente rekent jaarlijks met de ROGPlus de deelnemersbijdrage inzake de Wet Maatschappelijke Ondersteuning af. Deze deelnemersbijdrage wordt bepaald aan de hand van de gecontroleerde en gecertificeerde jaarrekening van de ROGPlus.
Over de bestedingen van de Jeugdwet Lokaal legt ROGPlus NWN separaat verantwoording af aan de deelnemende gemeenten. Dit omdat de ROGPlus een uitvoeringsorganisatie is voor dit onderdeel en de lasten dus niet in haar begroting verweven zitten. Op 24 mei is de gecontroleerde en gecertificeerde verantwoording inzake de lasten 2021 ontvangen. Hieruit blijkt een besteding van € 5,3 miljoen over 2021 (2020 € 5,1 miljoen). Er zijn geen fouten en onzekerheden geconstateerd die mee dienen te wegen in het oordeel over de jaarstukken 2021 van gemeente Schiedam
Met de gemeenschappelijke regeling Jeugdhulp Rijnmond rekent u op basis van een vaste deelnemersbijdrage af via de vlaktaks. In de gemeenschappelijke regeling is echter bepaald dat, indien er een cashflowtekort of overschot ontstaat in de gemeenschappelijke regeling in een betreffend boekjaar, tekorten direct verhaald worden bij de deelnemende gemeenten en overschotten worden uitgekeerd. ROGplus heeft over 2021 een overschot gerealiseerd. Het aandeel ad € 3,4 miljoen van gemeente Schiedam is verwerkt in de jaarstukken van de gemeente Schiedam. De gecontroleerde en gecertificeerde jaarrekening 2021 van de gemeenschappelijke regeling Stroomopwaarts, die de participatiewet voor uw gemeente uitvoert. Er zijn bij de gemeenschappelijke regeling Stroomopwaarts fouten en onzekerheden geconstateerd van circa € 88.000 geconstateerd. Gezien de beperkt omvang wegen deze niet mee in het oordeel van de gemeente Schiedam.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
De gemeente streeft er naar het proces verder te verbeteren zodat de verantwoordelijkheden nadrukkelijker bij de afdeling kunnen worden belegd. Uw gemeente pakt de herzieningen en de aanbevelingen in 2022 verder op, recent heeft de gemeente hier ook capaciteit voor aangenomen, die zich hier volledig mee bezig gaat houden. De verwachting is dat met het aantrekken van deze capaciteit een grote slag kan worden geslagen en de achterstanden in 2022 worden ingelopen.
Erfpachtherzieningen Bij onze interim-controle 2021 hebben we geconstateerd dat er sprake is van achterstanden bij de erfpachtherzieningen. Dit hebben wij ook als door de audit commissie aangedragen aandachtspunt voor 2021 meegenomen. De achterstanden zijn nog niet volledig ingelopen. Onze aanbevelingen die toezien op het verkrijgen van inzicht de omvang en impact van deze achterstanden zijn nog niet volledig opgevolgd. Wij merken op dat de gemeente stappen heeft gezet, maar zien dat het een dynamische omgeving is, de capaciteit van de verantwoordelijk afdeling beperkt is mede als gevolg van het toename van het aantal projecten. De afdeling F&C voert ten aanzien van de erfpachtherzieningen relatief veel aanvullende werkzaamheden uit.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 25
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Schiedam
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
Data c.q. cijfers in grafiek updaten per gemeente:
Begrotingsoverschrijdingen zijn adequaat toegelicht in de jaarrekening
1.
Grafiek selecteren.
2.
Rechter muisknop: kiezen voor ‘Edit Data’.
3.
Juiste getallen invoeren in Excel.
4.
Excel afsluiten.
Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij een controle uitgevoerd op de begrotingsrechtmatigheid. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet de gemeenteraad zelf nader invullen en concretiseren. Dit gebeurt met het vaststellen van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de Gemeentewet.
Begrotingsrechtmatigheid
Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de Commissie BBV. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft de accountant niet in alle gevallen mee te wegen in zijn rechtmatigheidsoordeel. De kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen en zijn in te delen in de categorieën als genoemd in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de commissie BBV. In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma. Wij hebben in de figuur hieronder de programma’s met lastenoverschrijdingen opgenomen.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
(x € 1 miljoen) 44 40 36 32 28 24 20 16 12 8 4 (4)
Kredietoverschrijdingen Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV – vergelijkbaar met kostenoverschrijdingen in het overzicht van baten en lasten – autorisatie van de gemeenteraad. Indien een overschrijding niet door de raad is geautoriseerd, is deze strikt genomen onrechtmatig. Afspraken hierover tussen de gemeenteraad en het college kunnen zij nader vastleggen in de financiële verordening ex art. 212 Gemeentewet. Overige gecorrigeerde controleverschillen > € 100.000 met resultaat effect