Collegebrief 2 juni 2022 Initiatiefgroep Burgerberaad

gemeente Schieda

fl1

gemeente Schiedam

team Wijkontwikkeling Stadskantoor, Stadserf 1 Postbus 1501 3100 EA Schiedam

Aan de gemeenteraad van Schiedam

14 010

schiedam.nl

uw kenmerk

uw brief van

ons kenmerk

datum

22U1T04687

2juni 2022

doorkiesnummer

e-maU

010-2191050

f.kweekel@schiedam.nl

onderwerp

Burgerberaad

Geachte leden van de gemeenteraad, In december 2021 heeft de gemeenteraad het participatiebeleid ‘Samenwerken in Schiedam’ behandeld. In de consultatiefase van dit beleid ontvingen college en gemeenteraad een brief van de initiatiefgroep ‘Burgerberaad Duurzaam en Sociaal Schiedam’. Het initiatief omvat, kort gezegd, het vormen van een Burgerberaad. Tijdens de raadsbehandeling van het participatiebeleid ‘Samenwerken in Schiedam’ kwam het initiatief ter sprake. Wethouder Houtkamp deed de toezegging het initiatief te onderzoeken. In de afgelopen maanden hebben gesprekken plaatsgevonden met de initiatiefnemers. Het gaat de initiatiefnemers vooral om het principe van het gebruik maken van een Burgerberaad. De bedoeling van de initiatiefnemers is om een Burgerberaad in te stellen als vorm van directe democratie. Zij hebben niet de ambitie om zelf een rol te spelen in de Organisatie van een Burgerberaad. In de gesprekken die zijn gevoerd zijn de verschillende varianten van een Burgerberaad besproken. In deze brief lichten we de drie besproken varianten toe. Op basis van de besprekingen tussen initiatiefnemers en ambtenaren, hebben wij kennisgenomen van de verschillende varianten van een Burgerberaad, alsook een mening gevormd over wat voor Schiedam de meest geschikte vorm zou kunnen zijn. Met deze brief willen we het initiatief en ons advies onder uw aandacht brengen.

Het is namelijk aan een volgend college om samen met u als gemeenteraad een definitieve afweging te maken. Wat is een Burgerberaad? Een Burgerberaad is een dialoog gevoerd door een groep bewoners die wordt uitgenodigd om na te denken en advies te geven over een bepaald onderwerp. Het selecteren van de deelnemers gaat via een loting of selectie uit de bevolkingsadministratie, waarbij er extra aandacht kan zijn voor het selecteren van mensen uit een doelgroep die doorgaans slecht vertegenwoordigd is. Het Burgerberaad onderscheidt zich van een peiling of een panel doordat de deelnemers met elkaar in gesprek gaan en met voorstellen komen. Ook is er de mogelijkheid om experts uit te nodigen om de deelnemers meer kennis over het te bespreken onderwerp te geven. Het is belangrijk dat er vooraf duidelijk is wat met de resultaten van het Burgerberaad wordt gedaan.

1 11111 Nuliii 1 1 1 INI I IN I IN 1 1 1 liii11 V I I li i

Een Burgerberaad optuigen is een intensief proces waar veel tijd en geld mee gemoeid zijn. Het Biirgerberaad is dan ook geen middel om in te zetten voor de dagelijkse gang van zaken. Het is een instrument voor de grotere onderwerpen zoals het tegengaan van armoede, stedelijk milieubeleid, omvangrijke opgaven zoals woningbouw- en klimaatvraagstukken, sport en recreatie et cetera. Varianten Burgerberaad

Met de resultaten van het Burgerberaad kan op verschillende manieren worden omgegaan. Onderstaand schetsen we verschillende opties en geven we daarbij de kansen en risico’s aan die we zien.

1. Het Burgerberaad is een vorm van directe democratie Het Burgerberaad wordt in deze variant gezien als een aanvulling op de democratie. De Schiedammers worden rechtstreeks, zonder tussenkomst van de gemeenteraad, gevraagd om voorstellen te doen voor beleid, dan wel keuzes te maken uit opties. Op het moment dat de gemeenteraad vooraf besluit dat de adviezen van het Burgerberaad bindend zijn, is het een vorm van directe democratie. Dan neemt het Burgerberaad, op dat onderwerp, een deel van de bevoegdheid van de gemeenteraad over. De initiatiefnemers hebben voorkeur voor deze variant. Risico’s

In deze vorm committeert de gemeenteraad zich voorafgaand aan de uitkomsten van het Burgerberaad waarmee het Burgerberaad bevoegdheden van de raad (het hoogste bestuursorgaan) en het college overneemt. De gemeenteraad in Schiedam heeft zich niet uitgesproken voor deze directe vorm van democratie, Als het Burgerberaad in de plaats van de raad treedt, dan is dan de facto een soort bindend raadgevend ‘referendum’. Daar zijn verordening en wetten voor geweest, en die zijn weer ingetrokken. Met andere woorden: ons bestuurs- en gemeenterecht kent op dit moment geen vormen van een bindend raadgevend advies. Natuurlijk kan de gemeenteraad altijd op voorhand beslissen in een bepaalde casus een raadpleging te volgen maar dan is het een individueel en expliciet besluit. Het is in ieder geval geen generieke regeling. Kansen

De aantrekkelijke kant van een Burgerberaad als vorm van directe democratie is dat meer Schiedammers meebeslissen over beleid en de stad door gerichte communicatie en berichtgeving kennisneemt van de meningsvorming. Onder meer omdat het vanwege de selectie steeds om een wisselende groep Schiedammers gaat. De democratie wordt daarmee meer van ‘iedereen’. Het is ook een teken van vertrouwen in de wijsheid van en kennis en kunde van de Schiedamse bevolking. Door de dialoog ontstaat ook een nieuw netwerk. Je leert de andere ingelote Schiedammers op basis van gelijkwaardigheid kennen.

2. Het Burgerberaad is een adviesorgaan van het hele gemeentebestuur In deze variant is het Burgerberaad een instrument van zowel college als gemeenteraad. De gemeenteraad houdt altijd het laatste woord bij besluiten, maar kan het Burgerberaad vragen om advies. In startnotities bij grote thema’s kan het instellen van een Burgerberaad worden aangedragen door het college ofwel door de gemeenteraad worden toegevoegd. De Organisatie van een Burgerberaad wordt dan in een vroege fase van een groot traject een instrument om advies en ideeën van bewoners mee te nemen in de verdere uitwerking van een thema.

Risico’s

In deze variant zijn de uitkomsten van het Burgerberaad ter advies. De verwachtingen van de deelnemers aan het Burgerberaad moeten daarom goed gemanaged worden om teleurstellingen te voorkomen. Daarnaast is het belangrijk om de organisatie van het Burgerberaad goed te faciliteren. Naast de gemaakte opmerking over voldoende tijd, geld en capaciteit, is het in deze variant, waarin zowel college als gemeenteraad een rol hebben, extra belangrijk afspraken te maken over wie de organiserende partij is. Daarbij is een risico dat de rol van het college en de rol van de gemeenteraad door elkaar gaan lopen. Dat is niet wenselijk. Het valt te overwegen om de organisatie uit te besteden aan een onafhankelijke partij. Kansen

In deze variant kan er in een vroege fase van beleidsvorming gebruik worden gemaakt van de kennis van een Burgerberaad. Dit kan de ambtelijke Organisatie helpen bij de totstandkoming van ambtelijke- en bestuurlijke voorstellen. In variant ; is een Burgerberaad vooral gericht op de besluitvorming. In variant 2 draagt het bij aan gedragen beleidsvorming.

3. Het Burgerberaad is een participatie-instrument van het college In deze variant kan het college via de ambtelijke organisatie een Burgerberaad organiseren als een instrument om participatie vorm te geven. Het wordt daarmee een aanvullend instrument voor participatie, zoals er nu al diverse instrumenten zijn (denk aan bewonersavonden, peilingen en enquêtes). Het zou daarmee een toevoeging zijn in de instrumenten omdat de vorm van een Burgerberaad mensen met tegengestelde meningen bij elkaar kan brengen door de dialoogvorm van een Burgerberaad. Het is een instrument dat ingezet kan worden in een wat latere fase van project-of beleidsvorming. De kaders zijn dan meestal al bepaald. Risico’s

Een Burgerberaad is in essentie geen participatie-instrument. Daarom zou het inzetten van een Burgerberaad in deze variant strijdig zijn met ons participatiebeleid. In participatietrajecten wordt rekening gehouden met alle belanghebbenden. Een Burgerberaad gaat uit van een loting waardoor er een andere groep bewoners iets te zeggen zou kunnen hebben over belanghebbenden. De vraag is of alle belanghebbenden genoeg ruimte krijgen in een traject als tijd en aandacht uitgaat naar een Burgerberaad. Daarnaast wordt de inbreng van een Burgerberaad in deze variant pas in een latere fase georganiseerd. Dan ligt er al meer vast in plannen en kan wellicht met een deel van de inbreng weinig meer worden gedaan. Kansen

Het bij elkaar brengen van een groep gelote bewoners in een Burgerberaad biedt de kans om andere ‘stemmen’ te horen dan er in een participatietraject deelnemen. We zien dat het vooralsnog moeilijk lukt om bewoners uit alle doelgroepen te spreken in een bepaald traject. Een Burgerberaad met gelote deelnemers kan dit mogelijk maken. Aandachtspunten voor alle varianten vanuit het participatiebeleid

In december 2021 stelde de gemeenteraad het participatiebeleid ‘Samenwerken in Schiedam’ vast. Doel van het participatiebeleid is om duidelijke afspraken te hebben over de samenwerking tussen gemeente en samenleving. Daarnaast willen we als gemeente eenduidig met participatie omgaan. Inwoners of ondernemers voelen zich serieus genomen als zij mee mogen denken over of mee mogen werken aan beleid of uitvoering.

Het is dan duidelijk dat zij hun kennis en ideeën kunnen inbrengen in een geljkwaardige samenwerking. Daarbij is dan ook duidelijk wat de gemeente precies met de inbreng van inwoners gaat doen en hoe het verder gaat met de besluitvorming. In het participatiebeleid staan duidelijke voorwaarden voor het inzetten van participatie. Die voorwaarden zijn natuurlijk ook van belang bij het inzetten van het Burgerberaad, in alle omschreven varianten: Er is echt ruimte voor invloed. Inwoners hebben een belang bij het project. Er is een goede relatie met belanghebbenden. Er is voldoende tijd, geld, capaciteit en expertise beschikbaar. De beslissers houden zich aan de ruimte van invloed. -

-

-

-

-

In het participatiebeleid wordt bewust niet ingegaan op verschillende instrumenten die ingezet kunnen worden voor participatie. Essentie van het beleid is dat het doel van de participatie voorop staat, dat vervolgens wordt gekeken naar de voorwaarden voor het inzetten van participatie en dat hier het meest geschikte instrument bij gezocht wordt. Met het participatiebeleid als uitgangspunt zou er dus per onderwerp gekeken moeten worden of het Burgerberaad wel of geen passende vorm is. Een experiment met deze vorm kan dus pas overwogen worden als het past bij het doel en aan alle voorwaarden wordt voldaan. Advies Wij vinden het Burgerberaad een potentieel instrument om de kennis en betrokkenheid van de Schiedammer te benutten. Een experiment met het Burgerberaad zou volgens ons een verkenning waard zijn. Tegelijkertijd zien wij ook de nodige haken en ogen in praktische uitvoerbaarheid. Genoeg tijd geld en capaciteit reserveren is noodzakelijk om het goed te laten verlopen. Daarom leent het Burgerberaad zich alleen voor grote thema’s. Inzetten van een Burgerberaad zou ook alleen van toegevoegde waarde zijn als het passend is bij het doel en voldoet aan de participatievoorwaarden, zoals vastgesteld in het participatiebeleid.

Wij zien, wanneer wordt voldaan aan de voorwaarden, een mogelijk Burgerberaad als een georganiseerde samenwerking (coproductie) tussen gemeenteraad en ambtelijke Organisatie. Variant 2 heeft daarom de voorkeur. Zo kan de kennis en informatie van het Burgerberaad zowel gebruikt worden in de uitwerking van visies of plannen alsook in de besluitvorming. Een Burgerberaad als vorm van directe democratie vinden wij een minder geschikte vorm. Wij zien het Burgerberaad als een aanvullend middel om de representatieve democratie goed zijn werking te laten doen. Een Burgerberaad heeft vooral meerwaarde bij het begin van een traject, bijvoorbeeld bij een kader- of visienota. En niet zozeer bij een uitvoeringsplan. Bij dat laatste heeft het meer zin de direct belanghebbenden (bewoners, ondernemers en relevante instellingen) aan tafel te vragen.

Hoe verder? Met deze brief leggen wij onze bevindingen over dit initiatief aan u voor. Indien daar behoefte aan bestaat, kan agendering en bespreking in een volgende raadscommissie plaatsvinden. Wij delen deze brief ook met de initiatiefgroep ‘Burgerberaad Duurzaam en Sociaal Schiedam’.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Schiedam, de secretaris, —

--

de burgemeester,

---

—--——;)

C.E.Bos

C.H.J. Lamers