Brief burgemeester Bergmann 19 maart 2026 Informatie ten behoeve van het informatieproces 2026

Burgemeester gemeente Schiedam Stadskantoor, Stadserf 1 Postbus 1501 3100 EA Schiedam 14 010 schiedam.nl

Uw kenmerk

Uw brief van

Ons kenmerk

Datum

26UIT01232

19 maart 2026

Doorkiesnummer

E-mail

14010

contact@schiedam.nl

Onderwerp

Informatie ten behoeve van het informatieproces 2026

Geachte informateur, Nu de (voorlopige) uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen bekend is, is aan u gevraagd om de informerende gesprekken met partijen te voeren. Vanuit de gemeentelijke organisatie heb ik deze informatieve brief laten opstellen. Hierin leest u informatie over de gemeentelijke financiën en over enkele urgente opgaven. Ik vind het belangrijk dat deze informatie bij u bekend is tijdens de gesprekken in de informatiefase en later tijdens de coalitieonderhandelingen. Als de informatie in deze brief, of overige ter tafel komende zaken, tot vragen leidt, ben ik uiteraard bereid hier een toelichting op te geven.

Hoogachtend, de burgemeester van Schiedam,

mr. H.M. Bergmann

*26UIT01232*

INTRO In deze brief deel ik op hoofdlijnen informatie die ik relevant acht in het kader van uw informatieopdracht en het verdere proces van coalitievorming. Hierbij komen de volgende onderwerpen aan bod: groei van de stad, de financiële positie van de gemeente Schiedam, enkele urgente zaken op het gebied van duurzame stedelijke en economische ontwikkeling, het sociaal domein, jeugdcriminaliteit en weerbaarheid. Deze toelichting is niet uitputtend; naast de hier genoemde onderwerpen zijn er meer thema’s die aandacht verdienen. Vanzelfsprekend ben ik bereid om aanvullende informatie te verstrekken. Groei van Schiedam De komende tien jaar zal het inwonertal van Schiedam naar verwachting stijgen van circa 82.000 naar ruim 90.000 inwoners. Hoewel deze groei een teken is van economisch succes en aantrekkingskracht, brengt zij ook uitdagingen met zich mee op het terrein van leefbaarheid, infrastructuur (onder- en bovengronds) en overige voorzieningen. Meer inwoners betekent meer verkeer in een al compacte stad, met hogere druk op het wegennet, de parkeervoorzieningen en het openbaar vervoer. Ook vraagt deze groei om investeringen in zorg, scholen, kinderopvang, sportfaciliteiten en andere maatschappelijke voorzieningen om deze op niveau te houden.

Dit komt boven op de al bestaande sociale uitdagingen, zoals het hoge percentage laaggeletterden en de uitdagingen op het gebied van maatschappelijke opvang. In het licht van deze ontwikkeling worden de komende jaren in Schiedam zo’n 6.000 woningen toegevoegd, met name op Schieveste en Nieuw-Mathenesse. Er wordt ingezet op gevarieerde bouw, van betaalbare huur tot duurdere koopwoningen, zodat Schiedammers gemakkelijker hun wooncarrière in eigen stad kunnen voortzetten. Om ervoor te zorgen dat Schiedam een aantrekkelijke stad is én blijft, zijn politieke keuzes nodig. In deze brief brengen wij een aantal urgente vraagstukken onder uw aandacht die de komende bestuursperiode vragen om een politieke keuze en waarbij het helpend kan zijn als de formerende partijen deze met elkaar verkennen. Financiële positie De financiële situatie van Schiedam vraagt in de komende bestuursperiode nadrukkelijk prioriteit. In de afgelopen jaren is fors omgebogen. Tegelijkertijd zijn kosten in vrijwel alle domeinen gestegen door inflatie, loonontwikkeling, prijsstijgingen in zorg en uitvoering en door een groeiend takenpakket vanuit het Rijk. De structurele korting op het Gemeentefonds (€ 13 tot € 15 miljoen) is slechts beperkt en incidenteel gecompenseerd. Het gevolg is helder; de financiële ruimte voor nieuw beleid of nieuwe initiatieven is zeer beperkt.

De begroting staat onder druk en structurele tekorten dreigen vanaf 2027 wanneer geen aanvullende maatregelen worden genomen. Landelijk is sprake van een structurele disbalans tussen taken en middelen, zoals ook vastgesteld door de Raad voor het Openbaar Bestuur. Het kabinet erkent die disbalans, maar heeft geen fundamentele oplossing geboden. Daarmee blijft het uitgangspunt voor gemeenten dat nieuwe ambities in beginsel binnen bestaande middelen moeten worden opgevangen.

26UIT01232

Pagina 2 van 9

Financiële positie en risico’s De vermogenspositie van Schiedam is nu op orde. Positieve jaarresultaten in de afgelopen periode hebben de algemene reserve versterkt. Deze resultaten zijn echter grotendeels incidenteel, onder andere door tijdelijke rijksmiddelen en vertraagde uitvoering van projecten. Uitstel betekent geen afstel: verplichtingen en investeringen schuiven door naar latere jaren. De kern van de financiële kwetsbaarheid zit niet in de balans, maar in het structureel sluitend houden van de meerjarenbegroting. De belangrijkste financiële risico’s zijn: - Het ontbreken van structureel evenwicht vanaf 2027; - Onzekerheden in kostenontwikkelingen binnen onder andere gemeenschappelijke regelingen (zoals ROGPlus); - Stijgende uitvoerings- en kapitaallasten door lopende en geplande investeringen; - Beperkte beïnvloedbaarheid van wettelijke taken binnen het sociaal domein; - Tegenvallers als gevolg van economische ontwikkelingen of rijksbeleid. Voor 2026 is de begroting sluitend door een incidentele inzet van de algemene reserve. Vanaf 2027 moet structureel evenwicht worden bereikt zonder inzet van reserves. Dat betekent dat tekorten alleen kunnen worden opgelost via bezuinigingen, herprioritering of hogere inkomsten. Opgave voor het nieuwe stadsbestuur De financiële opgave voor 2026–2030 is primair een keuzevraagstuk.

De ruimte voor nieuw beleid is beperkt zolang het structurele evenwicht niet is hersteld. Dit vraagt om: - Voortzetting van de ingezette lijn van financiële discipline; - Scherpe prioritering van ambities en projecten; - Realistische fasering van investeringen; - Structurele dekking voor structurele plannen. Reserves zijn uitsluitend bedoeld voor incidentele lasten en risicodekking, niet voor het structureel financieren van ambities. Cruciale randvoorwaarde: versterking ambtelijke capaciteit Naast financiële discipline is uitvoeringskracht een bepalende factor voor succes. De ambtelijke organisatie is de afgelopen jaren niet evenredig meegegroeid met: - De toename van wettelijke taken; - De groei van de stad; - De complexiteit van regionale samenwerking; - De stijgende eisen aan verantwoording, toezicht en dienstverlening. Dit leidt tot reële risico’s; vertraging in uitvoering, beperkte beleidsontwikkeling, verminderde grip op gemeenschappelijke regelingen en druk op dienstverlening aan inwoners en ondernemers. Structureel onderbezette teams maken het onmogelijk om ambities tijdig en doelmatig te realiseren. Zonder gerichte investering in uitvoeringscapaciteit blijven wettelijke taken, het dienstverleningsniveau en de uitvoering van plannen onder druk staan.

Een toekomstbestendig financieel beleid vraagt daarom niet alleen om bezuinigingen en prioritering, maar ook om een expliciete keuze over de noodzakelijke omvang en kwaliteit van

26UIT01232

Pagina 3 van 9

de ambtelijke organisatie. Alleen met een goed toegeruste organisatie kunnen wettelijke taken, financiële beheersing en realisatie van bestuurlijke ambities effectief worden gewaarborgd. Economische ontwikkeling, ondernemersklimaat en grondbeleid Schiedam beschikt over een gevarieerde economische structuur, met onder meer een sterke positie in de maakindustrie, maritieme bedrijvigheid en het midden- en kleinbedrijf. De verdere groei van de stad en de intensivering van ruimtegebruik hebben directe gevolgen voor de beschikbare ruimte voor werken en ondernemen. De woningbouwopgave en stedelijke verdichting leggen druk op bedrijventerreinen en economische functies. Dit vraagt om expliciete keuzes over de verhouding tussen wonen en werken binnen de gemeentegrenzen en over het gewenste economisch profiel van Schiedam op langere termijn. Dit raakt aan het gemeentelijk grondbeleid. De inzet op verkoop van gronden kan bijdragen aan incidentele opbrengsten, terwijl het hanteren van erfpachtconstructies andere financiële en sturingsmogelijkheden met zich meebrengt. Deze afweging heeft gevolgen voor de mate van invloed op toekomstige ontwikkelingen en voor de structurele inkomstenpositie van de gemeente.

Voor de komende bestuursperiode is het van belang om duidelijkheid te geven over de rol van economische ontwikkeling, de positie van ondernemers en hoe het grondbeleid wordt ingezet om de plannen voor de stad te ondersteunen, zowel ruimtelijk als financieel. Wonen en woningbouwopgave Schiedam heeft een duidelijke behoefte aan een gevarieerd en toekomstbestendig woningaanbod voor uiteenlopende doelgroepen. De aanhoudende woningnood belemmert de doorstroming op de woningmarkt, waardoor ook knelpunten op andere beleidsterreinen ontstaan. Woningbouw is niet alleen een ruimtelijke opgave, maar vormt tevens een randvoorwaarde voor het functioneren van het sociaal domein en de betaalbaarheid van zorg en maatschappelijke ondersteuning. Een adequate woningvoorraad is noodzakelijk om de doorstroming te bevorderen en de druk op zorg- en ondersteuningsdiensten te verlichten. De gemeente werkt samen met corporaties, marktpartijen en het Rijk aan de versnelling van woningbouw, het verbeteren van bestaande woningen en het realiseren van concrete gebiedsontwikkelingen. Deze ontwikkelingen richten zich op een evenwichtige mix van sociale huur, middenhuur en koopwoningen in het hogere segment, met nadrukkelijke aandacht voor de integratie van voorzieningen en woon-zorgcombinaties.

Voor de komende periode is het van belang om de ingezette koers vast te houden en duidelijke richting te blijven bepalen voor de verdere uitwerking van het woningbouwbeleid. Daarbij is het essentieel om afzonderlijke projecten en maatregelen steeds te bezien in het licht van de totale woningbouwopgave en de samenhang tussen verschillende deelopgaven. Dit betekent dat er continu afwegingen nodig zijn tussen bouwen naar behoefte in wijken, betaalbaarheid, snelheid, eisen aan woningbouw en de integratie van andere gemeentelijke opgaven. Een grote uitdaging ligt in de beperkte ruimte waarbinnen alle opgaven tot stand moeten komen, maar ook bij het borgen van de woonkwaliteit in relatie tot haalbaarheid.

26UIT01232

Pagina 4 van 9

Er zijn keuzes nodig, mede in nauwe samenwerking met woningcorporatie(s), marktpartijen en overheidsinstanties. Openbare ruimte, mobiliteit en parkeervoorzieningen Met de groei van het aantal woningen en het daaruit voortvloeiende aantal inwoners en bezoekers neemt de druk op de openbare ruimte verder toe. De beschikbare ruimte is schaars en moet steeds intensiever worden gebruikt. Dit vraagt om expliciete keuzes over de inrichting en het gebruik van die ruimte. Binnen het mobiliteitsbeleid zijn er fundamentele afwegingen nodig, omdat het autobezit in de stad sinds 2019 explosief is toegenomen en deze trend door de groei van het aantal inwoners nog steeds doorzet. Op dit moment is er opdracht gegeven aan een adviesbureau om de situatie ten aanzien van parkeren in beeld te brengen, aangezien blijkt dat dit onderwerp de realisatie van activiteiten op het gebied van woningbouw, (sociale) veiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid onder druk zet. De eerste resultaten van het adviesbureau zijn medio april beschikbaar. Zeker is nu al dat het gemeentelijk beleid op dit onderwerp in de komende bestuursperiode geactualiseerd moet worden. Ook moeten extra middelen worden vrijgemaakt voor alternatieve parkeeroplossingen, zoals parkeergarages of tijdelijke parkeerterreinen. Daarnaast zijn er keuzes nodig ten aanzien van alternatief vervoer en openbaar vervoer.

Kortom, een heldere prioritering en strategie zijn noodzakelijk om de groei van de stad in goede banen te leiden en de samenhang tussen wonen, mobiliteit en leefbaarheid te waarborgen. Opvang vluchtelingen en uitvoering Spreidingswet Schiedam staat voor wettelijke opvangtaken die voortvloeien uit rijksbeleid. Het betreft onder meer de realisatie van opvangplekken voor asielzoekers op grond van de Spreidingswet, de halfjaarlijkse taakstelling voor de huisvesting van statushouders zoals door het Rijk vastgesteld en de opvang van Oekraïense ontheemden. De samenloop van deze taken met de aanhoudende druk op de woningmarkt en de schaarse ruimte binnen de stad maakt dit dossier bestuurlijk en maatschappelijk gevoelig. De vraag is op welke wijze Schiedam hier regie op voert: via een planmatige, meerjarige aanpak in samenhang met de woonopgave of met een meer reactieve invulling met grotere risico’s op financiële en bestuurlijke druk. Het is van belang dat hierover tijdig richtinggevende keuzes worden gemaakt. Denk hierbij onder meer aan de spreiding binnen de gemeente, het tempo van realisatie en de koppeling met woningbouw. Dat biedt duidelijkheid, versterkt de uitvoerbaarheid en draagt bij aan bestuurlijke stabiliteit op langere termijn.

Netcapaciteit Vanaf juli 2026 zal de schaarste aan netcapaciteit de uitvoering van projecten op het terrein van woningbouw, bedrijvigheid en verduurzaming belemmeren. Hoewel de gemeente geen formele rol heeft in de toewijzing van netcapaciteit, kan zij invloed uitoefenen door afstemming met netbeheerders en het maken van keuzes in de eigen programmering en projectvolgorde.

26UIT01232

Pagina 5 van 9

De beschikbaarheid van netcapaciteit is afhankelijk van de netbeheerder en regionale ontwikkelingen, waardoor netcongestie een regionale opgave vormt. Dit vraagt om nauwe samenwerking met onder meer de provincie en het Rijk. Daarnaast zal de overbruggingsperiode richting aardgasvrij de druk op het elektriciteitsnet verder vergroten. Het is daarom noodzakelijk om niet alleen in te zetten op uitbreiding van de netcapaciteit, maar ook alternatieven voor elektriciteit te verkennen. Hierbij ligt een belangrijke rol in het stimuleren van duurzame en tijdelijke oplossingen die de continuïteit van projecten en de verdere verduurzaming borgen, in afstemming met betrokken overheden en andere samenwerkingspartners. Ambitieniveau culturele voorzieningen Met het budgettair kader Cultuur 2026–2027 is – in lijn met de cultuurvisie – richting gegeven aan de verdeling van cultuursubsidies. De cultuursector heeft te maken met stijgende kosten voor onder meer personeel en huisvesting, mede hierdoor staan de exploitaties van culturele instellingen onder druk. De aanwezigheid van culturele voorzieningen zijn positieve elementen die bijdragen aan de aantrekkelijkheid en dynamiek van de stad. Echter, het behoud van het huidige aanbod en kwaliteitsniveau zal de druk op de gemeentelijke middelen verhogen.

Daarnaast zal de verwachte bevolkingsgroei vraag naar culturele voorzieningen mogelijk doen vergroten. Het is essentieel dat er spoedig besluiten worden genomen over het voorzieningenniveau en de hiervoor benodigde financiële inzet, zodat culturele instellingen hun programmering, investeringen en bedrijfsvoering hierop tijdig kunnen afstemmen. MVS-samenwerking Voor inwoners met een ondersteuningsvraag op het gebied van werk & inkomen, WMO of jeugdzorg werkt de gemeente Schiedam met de gemeenten Vlaardingen en Maassluis samen in gemeenschappelijke regelingen via de uitvoeringsorganisaties ROGplus en Stroomopwaarts. De komende periode staat in het teken van het nemen van fundamentele besluiten over de toekomst van deze MVS-brede uitvoeringsorganisaties. Deze keuzes zijn direct van invloed op de ondersteuning van Schiedamse inwoners. Met name landelijke ontwikkelingen rond de Hervormingsagenda Jeugd, het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming en het Besluit verbetering beschikbaarheid jeugdzorg maken het noodzakelijk om het huidige MVS-Jeugdmodel en de MVSsamenwerking te herzien. De te maken bestuurlijke keuzes hebben gevolgen voor de bestuurlijke invloed, brengen financiële risico’s met zich mee en raken de kwaliteit van de dienstverlening. Maatschappelijke voorzieningen Ook het gemeentelijk beleid rond maatschappelijk vastgoed vraagt aandacht.

De gemeente beschikt over diverse panden die worden ingezet op het gebied van maatschappelijke doelen. Het beheer, de exploitatie en de inzet van deze gebouwen vragen om duidelijke keuzes over de rol van de gemeente, de mate van ondersteuning en de manier waarop deze voorzieningen bijdragen aan maatschappelijke doelen in de stad.

26UIT01232

Pagina 6 van 9

Keuzes rond onderwijshuisvesting en maatschappelijke opvang vragen nadrukkelijk aandacht in de komende bestuursperiode. Binnen de maatschappelijke opvang leidt de aanhoudende krapte op de woningmarkt tot beperkte uitstroom en daarmee tot een structureel (te) hoge bezetting. Dit resulteert in oplopende kosten voor opvang, begeleiding en aanvullende ondersteuning. Zonder gerichte keuzes en prioritering zal deze ontwikkeling zich voortzetten. Dit vraagt om scherpere sturing op inkoop en de inzet van voorliggende voorzieningen, zodat zwaardere en duurdere ondersteuning zoveel mogelijk wordt voorkomen. Ook zijn keuzes nodig in de verordening en in onze normerende en richtinggevende rol als gemeente. Alleen met duidelijke kaders en bestuurlijke consistentie kan de uitgavengroei worden beheerst en blijft ondersteuning beschikbaar voor inwoners die deze het hardst nodig hebben. Op het terrein van onderwijshuisvesting doen zich eveneens fundamentele dilemma’s voor. De gemeente heeft een wettelijke plicht om te voorzien in adequate onderwijshuisvesting, maar staat daarbij voor complexe afwegingen rond beschikbare financiële middelen, benodigde capaciteit, gewenste kwaliteitsniveaus en de keuze van locaties. Deze keuzes hebben directe ruimtelijke consequenties en raken aan bredere gebiedsontwikkelingen en demografische ontwikkelingen.

Zonder expliciete politieke keuzes bestaat het risico dat zowel de betaalbaarheid als de uitvoerbaarheid van het beleid onder druk komen te staan. Heldere prioritering en richtinggevende besluiten zijn noodzakelijk om maatschappelijke voorzieningen toekomstbestendig en financieel houdbaar te organiseren. Omgaan met jeugdcriminaliteit In Schiedam maken we ons zorgen over jongeren die een verhoogd risico lopen om (opnieuw) in aanraking te komen met criminaliteit. Recente incidenten onderstrepen de urgentie van deze opgave. Een effectieve aanpak vereist een integrale benadering, waarbij veiligheid en het sociaal domein nauw samenwerken. Het is essentieel dat zowel preventie als handhaving elkaar versterken. Voor de komende periode is het cruciaal om duidelijke keuzes te maken over het ambitieniveau voor jeugd en veiligheid. Deze keuzes bepalen de prioritering van middelen, de samenwerking tussen domeinen en de inzet van zowel preventieve als repressieve instrumenten. Daarbij moet de inzet van capaciteit voldoende zijn om jongeren daadwerkelijk te helpen bij het overwinnen van complexe problemen, zoals sociaaleconomische achterstanden, gedragsproblemen of huiselijk geweld. Het doel is dat alle jongeren in Schiedam gelijke kansen krijgen voor de toekomst.

Dat betekent dat we niet alleen moeten inzetten op het verkleinen van de kans op criminaliteit, maar ook op het bieden van structurele ondersteuning die hen helpt bij het oplossen van onderliggende problemen. Samenwerking tussen alle betrokkenen—onderwijs, zorg, justitie, en welzijn—is daarbij onmisbaar. Alleen door gezamenlijke inzet kunnen we jongeren echt een kans geven op een betere toekomst en het risico op criminaliteit effectief verminderen.

26UIT01232

Pagina 7 van 9

Weerbaarheid en voorbereid op dreigingen Toenemende geopolitieke dreigingen, klimaatverandering en risico’s zoals langdurige stroomuitval en cyberaanvallen vragen om een versterking van de weerbaarheid van de samenleving. Het Rijk heeft deze opgave bij lokale overheden gelegd, met de nadruk op het voorbereiden van inwoners en maatschappelijke partners op het uitvallen van essentiële voorzieningen. Dit omvat het opzetten van noodsteunpunten, het versterken van de weerbaarheid van kwetsbare inwoners, en het waarborgen van de continuïteit van gemeentelijke dienstverlening tijdens langdurige crisissituaties. Naast de gemeente spelen maatschappelijke partners, zoals zorginstellingen en andere lokale organisaties, een cruciale rol in het waarborgen van de veiligheid en het welzijn van kwetsbare groepen. Het is onvermijdelijk dat we deze verantwoordelijkheid op ons moeten nemen, maar we hebben wel de keuze in het ambitieniveau waarmee we dit aanpakken. De inzet van middelen, de intensiteit van voorbereiding en de samenwerking met maatschappelijke partners moeten zorgvuldig worden afgewogen om te zorgen voor een effectieve en proportionele reactie op potentiële dreigingen.

Nationaal Programma Nieuwland en Oost Het Nationaal Programma Nieuwland en Oost (NPNO) is een samenwerkingsprogramma met een looptijd van twintig jaar, gericht op het verbeteren van de leefbaarheid, veiligheid en toekomstperspectieven in de wijken Nieuwland en Oost. Het programma maakt deel uit van de twintig aandachtsgebieden die door het Rijk zijn aangewezen voor extra ondersteuning. Binnen NPNO werken vijftien partijen, waaronder de Rijksoverheid, intensief samen om deze wijken op lange termijn te versterken. Het doel is dat Nieuwland en Oost na twintig jaar minstens op het gemiddelde niveau van de rest van Schiedam zitten, met verbeteringen zoals een hogere werkgelegenheid, betere onderwijskansen voor kinderen, vernieuwde woningen en een gezondere, veiligere leefomgeving voor bewoners. Een ambitieus doel, waar we een lange adem voor nodig hebben. Het succes van het NPNO hangt niet alleen af van de samenwerking tussen de betrokken partners, maar ook van het actieve en langdurige commitment van de gemeente Schiedam, die zowel de rol als host, kassier en partner van het programma vervult. De komende vier jaar zijn cruciaal voor de verdere uitwerking en uitvoering van de plannen, het is van groot belang dat Schiedam zich blijft inzetten voor dit programma.

De gemeente moet haar focus houden op het verbeteren van de leefbaarheid in deze wijken, waarbij voortdurende samenwerking en afstemming met de partners essentieel zijn. Bovendien is het belangrijk om te benadrukken dat wat we leren uit de uitvoering van NPNO niet alleen voor Nieuwland en Oost behouden blijft, maar ook toegepast zal worden in andere wijken van Schiedam. Dit zorgt voor een bredere impact en draagt bij aan het verbeteren van de hele stad. AFSLUITING Deze en vele andere belangrijke opgaven vragen om een zorgvuldige en samenhangende benadering binnen het financiële perspectief. Dit met als doel te komen tot een programma met een structureel sluitende begroting. Dit vormt een heldere kernopgave: het maken van doordachte keuzes die richting geven, samenhang versterken en vertrouwen bieden voor de lange termijn.

26UIT01232

Pagina 8 van 9

Zo kan Schiedam zich met ambitie en verantwoordelijkheid blijven ontwikkelen, met behoud van haar kwaliteit en identiteit, en blijft de stad een aantrekkelijke en toekomstbestendige plek om te wonen, werken en recreëren.

26UIT01232

Pagina 9 van 9