Bijlage Veerkrachtig meedoen

Veerkrachtig meedoen

Veerkrachtig Meedoen Lokale aanpak om bestaanszekerheid te bevorderen

Natasja van Stichting Net Niet Genoeg, samenwerkingspartner 2023 Foto: Aad Hoogendoorn

Datum: 2-9-2024

1

Veerkrachtig meedoen

Colofon Stadskantoor, Stadserf 1 Postbus 1501, 3100 AE Schiedam 14 010 schiedam.nl

2

Veerkrachtig meedoen

Voorwoord Wist je dat één op de achttien Schiedammers het risico loopt om in armoede te leven? Voor Schiedamse kinderen is het zelfs één op zes! Dat is een serieus probleem. Niet alleen voor de mensen die het direct raakt, maar ook voor de mensen in hun omgeving. Leven in armoede betekent dat je elke dag moeilijke keuzes moet maken: kan ik vanavond een warme maaltijd voor mijn gezin koken, betaal ik voor het schoolreisje van mijn kind of moet ik de huur betalen? Zulke vragen zijn een dagelijkse realiteit voor te veel mensen in onze gemeente. Leven in armoede gaat niet alleen over geld. Het betekent ook dat je minder kansen hebt. Je woont misschien in een arme buurt, kunt moeilijker meedoen aan de maatschappij en voelt je buitengesloten van de rest van de samenleving. Voor kinderen die in armoede opgroeien is de kans groot dat zij later zelf ook in armoede belanden, ondanks de hulp die voor hen beschikbaar is. Armoede is een ingewikkeld probleem dat vaak pas zichtbaar wordt wanneer het eigenlijk te laat is. Maar ik heb ook geleerd dat mensen die in armoede leven vaak ongelooflijk sterk en vindingrijk zijn. Dat lees je ook in de quotes en ervaringsverhalen die zijn opgenomen in deze nota. Daar kunnen we allemaal van leren. Gelukkig heeft Schiedam een sterk netwerk van organisaties die zich inzetten om inwoners in armoede te ondersteunen.

Dankzij hen en de regelingen van ons armoedebeleid kunnen we veel Schiedammers helpen. Maar we weten dat dit niet genoeg is. Om armoede echt aan te pakken, moeten we op drie manieren beter samenwerken:  Armoede is een breed probleem dat alleen met een integrale aanpak kan worden opgelost. Het raakt meer dan het sociaal domein. Op alle beleidsgebieden moeten we beslissingen nemen die armoede kunnen verminderen.  We kunnen leren van de veerkracht en creativiteit van mensen die nu in armoede leven. Als we erin slagen om open over armoede te praten, kunnen we het probleem pas verkleinen.  De belangrijke rol van sleutelfiguren in onze stad. Het sterke netwerk in Schiedam helpt ons om samen meer te bereiken. De coalitie heeft sinds de start van de collegeperiode 2022-2026 de aanpak van armoede topprioriteit gemaakt. Wij willen een beweging starten die armoede op een integrale manier aanpakt en uiteindelijk uit onze samenleving drijft. Laten we samen de handen ineenslaan om armoede in Schiedam te verminderen!

Petra Zwang Wethouder armoedebeleid en schuldhulpverlening

3

Veerkrachtig meedoen

Inhoud

Veerkrachtig Meedoen

1

Lokale aanpak om bestaanszekerheid te bevorderen

1

Voorwoord

3

Inleiding

6

1

Een verouderde kijk

7

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

7 7 8 9 9

2

3

4

Wat is armoede? Gemeentelijke taken rondom armoede Landelijke ontwikkelingen De gemeente Schiedam Beeldvorming

Meer dan een gebrek aan geld

10

2.1 2.2 2.3 2.4 2.4.1 2.4.2 2.4.3

10 10 11 11 12 12 12

Wat is (financiële) bestaanszekerheid? Gevolgen van (financiële) bestaansonzekerheid Oorzaken van (financiële) bestaansonzekerheid Van kwetsbaar naar krachtig In de benadering van het individu In de kenmerken van de stad In de samenwerking tussen partijen

Lokale aanpak: aandacht voor kracht en creativiteit

13

3.1 3.2 3.2.1 3.2.2 3.3 3.3.1 3.3.2 3.4 3.4.1 3.4.2 3.5 3.5.1 3.5.2 3.6 3.6.1 3.6.2

13 13 13 14 14 14 15 15 16 16 16 16 17 17 17 18

Versterken wat er al is Sociale relaties en netwerk Wat de gemeente al doet Waar de gemeente mee aan de slag gaat Wonen en mobiliteit Wat de gemeente al doet Waar de gemeente mee aan de slag gaat Welzijn Wat de gemeente al doet Waar de gemeente mee aan de slag gaat Werk, onderwijs en inkomen Waar de gemeente mee aan de slag gaat Waar kansen liggen Financiën Wat de gemeente al doet Waar de gemeente mee aan de slag gaat

Een andere kijk op armoede

19

4.1 4.2

19 19

Uitgangspunten Hoe versterkt de gemeente de nieuwe grondhouding?

4

Veerkrachtig meedoen

4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.2.4 4.2.5 4.2.6 4.3

Alliantie Ervaringsverhalen Inspiratiesessies Ambassadeurs Stress-sensitief Integraal Schiedams afwegingskader Overzicht

19 20 20 20 20 21 21

5

Veerkrachtig meedoen

Inleiding Leeswijzer Met deze nota stelt de gemeente Schiedam vast hoe zij haar verantwoordelijkheid in de opgave van bestaanszekerheid ziet en neemt. Het is hiermee een nadere uitwerking van de Kadernota Sociaal domein, waarin met de hoofdthema's Veerkrachtig en Verbonden de basis is gelegd voor de visie op bestaanszekerheid. De nota kent vier hoofdstukken:  Hoofdstuk 1 schetst de situatie nu, inclusief cijfers over armoede in Schiedam, de samenwerking met andere gemeenten en (landelijke) ontwikkelingen.  Hoofdstuk 2 gaat in op de vergaande oorzaken en gevolgen van bestaansonzekerheid, en wat dit betekent voor de benadering van de opgave.  Hoofdstuk 3 beschrijft op welke versterkingskansen de gemeente inzet.  Hoofdstuk 4 vertaalt bovenstaande naar wat dit op organisatorisch vlak betekent voor de gemeente en haar partners. De nota is tot stand gekomen met inwoners en partners en een brede vertegenwoordiging van collega’s van de gemeente. Er zijn diverse sessies georganiseerd sinds de zomer 2023 om input op te halen en richting te bepalen. In 2024 zijn interviews gehouden met inwoners die ervaring hebben met armoede. Quotes en beelden vanuit deze ervaringen hebben een belangrijke plek in de nota.

Verhouding met regionaal beleid Op het gebied van uitvoering en beleid rondom inkomensregelingen, de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening 2022 en de Wet inburgering 2021 werkt de gemeente Schiedam samen met gemeenten Maassluis en Vlaardingen in de gemeenschappelijke regeling Stroomopwaarts. Ook de uitvoering van de landelijke regelingen rondom de tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers, de eenmalige energietoeslag, de regeling kindertoeslagenaffaire en het verstrekken van het leefgeld Oekraïners is aan Stroomopwaarts gedelegeerd. Stroomopwaarts is een beleidsrijke gemeenschappelijke regeling, wat betekent dat zij sinds 2015 verantwoordelijk zijn voor het beleid rondom armoede en schulden in de drie gemeenten. Het beleid van Stroomopwaarts richt zich zowel op de wettelijke als niet-wettelijke taken. Eind 2024 ligt de nieuwe regionale nota armoede en schulden 2025-2028 ter besluitvorming in de gemeenteraad. De gemeente Schiedam vult de regionale nota aan met deze lokale aanpak om bestaanszekerheid te bevorderen. Recente onderzoeken laten zien dat de opgave rondom armoede en schulden verschilt voor Schiedam, Vlaardingen en Maassluis1. Omgevingsfactoren en andere beleidsvelden hebben een belangrijke rol in het ontstaan én in de bestrijding van armoede.

De lokale aanpak richt zich op de raakvlakken en samenwerking met andere beleidsvelden; met andere woorden hoe kan dat de bestaanszekerheid van de Schiedamse inwoners verder versterken. Tevens zoekt de gemeente aansluiting met diverse activiteiten vanuit de aanpak ‘geldzorgen, armoede en schulden’ van de Rijksoverheid en de nieuwe regionale nota van Stroomopwaarts.

1 Inzicht in armoede MVS 2023 door het kenniscentrum (armoedemonitor)

6

Veerkrachtig meedoen

1

Een verouderde kijk

Dauha vertelt: “Ook als kind had ik niet veel te besteden. Mijn vader haalde vroeger altijd brood en melk, want dat vult erg. Het is eten waar je vol van raakt. Een keer per halfjaar ging hij naar de slager en konden we vlees eten. We hadden geen geld voor uitjes, alleen via school ging ik mee. Ik werkte zodat ik het openbaar vervoer kon betalen. Desondanks voelde ik me niet buitengesloten.”

1.1 Wat is armoede? De Verenigde Naties omschrijven armoede als “het niet kunnen voorzien in eerste levensbehoeften”. Onder eerste levensbehoeften wordt verstaan: schoon en drinkbaar water, voedsel, kleding, huisvesting en gezondheidszorg. In Nederland wordt onderscheid gemaakt tussen absolute en sociale armoede 2. Inwoners die in absolute armoede leven hebben minder inkomsten dan het wettelijk sociaal minimum (hierna: WSM). Impliciet wordt hiermee verondersteld dat het WSM voldoende is om te voorzien in de eerste levensbehoeften. Sociale armoede is een vorm van relatieve armoede. Inwoners hebben minder te besteden dan hun omgeving, waardoor zij niet mee kunnen doen aan de samenleving. Het grootste deel van de Nederlanders in armoede, leeft in sociale armoede. Armoede kan tijdelijk, langdurig of zelfs intergenerationeel zijn. Bij intergenerationele armoede leven meerdere generaties uit een familielijn in armoede. Het wordt als het ware doorgegeven. Kinderen die in armoede opgroeien hebben een grote kans om zelf ook in armoede te geraken 3, met ingrijpende gevolgen. Deze kinderen groeien namelijk, ondanks alle inzet van professionals en regelingen, minder kansrijk op. Opgroeien in armoede zorgt voor veel stress in gezinnen die het al moeilijk hebben. Het perspectief van het kind vormt gelet op het thema bestaanszekerheid een belangrijk vertrekpunt.

Samenvattend zijn de gevolgen van armoede omvangrijk, het is meer dan een gebrek aan geld. Het bedreigt de bestaanszekerheid van inwoners, en raakt niet alleen financiën, maar ook welzijn, sociale netwerk, woon- en leefomgeving en participatie van inwoners. Hoofdstuk twee gaat hierop in.

1.2 Gemeentelijke taken rondom armoede De gemeentelijke rol rondom armoede is beschreven in de Participatiewet. Het betreft het verlenen van bijstand aan inwoners die dit nodig hebben. De gemeente Schiedam heeft de wettelijke taken belegd bij de gemeenschappelijke regeling Stroomopwaarts. Naast de wettelijke taken, kunnen gemeenten aanvullend voorzieningen creëren om maatschappelijke participatie mogelijk te maken of te vergroten en toeslagen te geven. In de gemeente Schiedam zijn dat bijzondere bijstand en andere minimaregelingen, zoals:  kwijtschelding van gemeentelijke belastingen (via regionale belastinggroep);  korting op de ziektekostenverzekering;  voorzieningen voor kinderen zoals het verstrekken fietsen en laptops;  korting op of (gedeeltelijke) vergoeding van sport, cultuur en evenementen; 2 Armoedefonds: Armoede in Nederland 3Sendhil Mullainathan & Eldar Shafir: Schaarste

7

Veerkrachtig meedoen



gratis OV voor 65+ senioren.

Behalve de kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen worden de regelingen via Stroomopwaarts georganiseerd.

1.3 Landelijke ontwikkelingen De aandacht voor armoede, schulden en bestaanszekerheid groeit4. De groeiende aandacht onderstreept het signaal dat hulpverleners al langere tijd afgeven: steeds meer inwoners hebben moeite met rondkomen. Dit heeft geresulteerd in een landelijke aanpak geldzorgen, armoede en schulden. Met de aanpak beoogt de rijksoverheid dat minder inwoners onder de armoedegrens leven, dat meer inwoners rondkomen van het verdiende inkomen, en dat meer inwoners participeren, ontwikkelen en welzijn ervaren. In het bijzonder aandacht is er voor het terugdringen van kinderarmoede, campagnes en educatie voor jongeren en de aanpak energiearmoede. Er is binnen de landelijke aanpak aandacht voor de nodige systeemwijzigingen:  De wijziging van de Wgs in 2021 is een voorbeeld van een doorgevoerde wijziging, doordat gemeenten nu kunnen inzetten op vroegsignalering. Daarnaast geeft het gemeenten het recht om advies te geven over het voortzetten of beëindigen van bewindvoering. Het adviesrecht helpt gemeenten hun rol in schuldhulpverlening beter uit te voeren en de samenwerking met rechtbanken en bewindvoerders te verbeteren.  Op 1 april 2024 is de Wet kwaliteit incassodienstverlening in dienst getreden. Deze wet beoogt private buitengerechtelijke incasso te reguleren. Tegelijkertijd is een algemene maatregel van bestuur en ministriële regeling in werking getreden.

Een van de doelen is het tegengaan van ongewenste opstapeling van incassokosten bij termijnbetalingen.  Op 28 september 2023 biedt demissionair minister Carola Schouten het rapport Een zeker bestaan II van de commissie sociaal minimum aan aan de tweede kamer. Het rapport is kraakhelder: het WSM is te laag. Het rapport roept de landelijke politiek op om de lonen en uitkeringen te verhogen.  In oktober 2023 geeft de Inspectie belastingen, toeslagen en douane aan dat het toeslagenstelstel twee grote tekortkomingen heeft: er wordt gewerkt met voorschoten en inwoners zijn zelf verantwoordelijk voor het tijdig doorgeven van wijzigingen. Dat resuteert in grote terugvorderingen, geldstress en in sommige gevallen schulden.  Sommige ontwikkelingen spelen op Europees niveau. Dit betreft onder andere de herziening van de Europese Richtlijn consumentenkredit. Buy now, pay later (achteraf betalen) komt onder de reikwijdte van de richtlijn te vallen. Het meten van armoede wordt nu vooral gedaan aan de hand van inkomen. Dit is een beperkte manier van meten, want steeds vaker komen inwoners met een inkomen hoger dan het WSM niet rond. Sommige organisaties werken om die reden ook met het besteedbaar inkomen.

Het centraal bureau voor de statistiek (hierna: CBS) het sociaal en cultureel planbureau (hierna: SCP) en het Nationaal instituut voor budgetvoorlichting (hierna: Nibud) werken samen aan een nieuwe methode om armoede te meten. Daarin wordt niet alleen naar inkomen gekeken, maar ook naar noodzakelijke uitgaven (zoals woonlasten en gas-water-licht). Het eerste rapport verschijnt in oktober 2024.

4 A. Custers (2024). Meer aandacht nodig voor de intensiteit van armoede.

8

Veerkrachtig meedoen

1.4 De gemeente Schiedam Hoeveel inwoners in Schiedam in armoede leven hangt af van de definitie. In 2023 zijn in de gemeente Schiedam drie onderzoeken uitgevoerd naar de stand van armoede in de gemeente:  Inzicht in armoede MVS 2023 door het kenniscentrum (armoedemonitor)  Movisie: Nieuwe wegen? Evaluatie regionale visie armoede en schulden Maassluis, Vlaardingen Schiedam 2020-2023 door Movisie  Armoede in Schiedam door de Rekenkamer Schiedam De armoedemonitor laat zien dat in de gemeente Schiedam gemiddeld meer inwoners in armoede wonen5. Dit wordt in het onderzoek gedefinieerd als een inkomen tot en met 110% van het WSM. 15,3% van deze inkomens heeft inkomen uit betaald werk, en valt dus binnen de categorie ‘werkende armen’. Ook leven er relatief gezien veel inwoners in schulden in Schiedam, ten opzichte van het landelijk gemiddelde. In 2021 had alleen de gemeente Rotterdam een nog hoger percentage huishoudens met geregistreerde schulden. Schiedam 11,9% 15,3% 7,5% 13,5%

Inkomens t/m 110% WSM  Waarvan betaald werk Minimaal 4 jaar inkomen t/m 110% WSM Huishoudens met geregistreerde schulden

Nederland 9,8% 14,6% 6,0% 7,6%

Ondanks dat de gemeente slechter scoort op bovenstaande onderdelen, zijn de percentages lage inkomens en schulden afgelopen jaren in Schiedam sterker gedaald dan gemiddeld in Nederland. Zelfs op het gebied van langdurig armoede, waar landelijk een toename te zien is.

1.5 Beeldvorming Terugkijkend op de beeldvorming rondom armoede de afgelopen jaren, zijn veel misvattingen terug te zien. Bijvoorbeeld dat arme inwoners lui zouden zijn, niet weten hoe ze met geld kunnen omgaan of dat iemand arm is als ze een laag inkomen hebben. Vooroordelen over mensen in armoede werken juist erg stigmatiserend en schadelijk6. Het doet ook geen recht aan de situatie. Immers, het zijn juist structurele factoren en landelijke politieke keuzes die het ingewikkeld maken om goed maatwerk te kunnen bieden en structurele sociale stijging te bevorderen7. In Schiedam werkt het college hard om het stigma rondom armoede te doorbreken. Deze nota draagt onder ander bij aan het veranderen van de beeldvorming rondom armoede.

5 De armoedemonitor is gebaseerd op cijfers uit 2020-2021.

6 T. ’s Jongers (2024). Armoede uitgelegd aan rijke mensen. 7 E. Meij & S. van Landen (2023). Vijf misverstanden over armoede die oplossingen saboteren.

9

Veerkrachtig meedoen

2

Meer dan een gebrek aan geld

Bibi vertelt: “Het gaat altijd over geld. Maar dat is voor ons helemaal niet zo belangrijk. We hoeven niet per se veel meer geld te hebben. Geld maakt niet gelukkig. We hebben een heel leuk leven zonder geld, maar we willen wel graag mensen kunnen helpen. Daar haal ik veel kracht uit. Ik kan er niet tegen als mensen niet kunnen eten.”

2.1 Wat is (financiële) bestaanszekerheid? Bestaanszekerheid is een breed begrip. Het gaat niet alleen over voldoende inkomen, maar ook over een goede gezondheid, betaalbare en duurzame huisvesting, werk dat loont, gezonde sociale relaties en een zinvol leven8. Financiële bestaanszekerheid verwijst naar de zekerheid dat je beschikt over voldoende middelen om levensonderhoud en levenspatroon te voorzien, volgens de geldende norm van welvaart en welzijn. Het gaat om een menswaardig bestaan. Figuur 1 visualiseert de verhouding van bestaanszekerheid en financiële bestaanszekerheid9.

2.2 Gevolgen van (financiële) bestaansonzekerheid Als een inwoner een langere periode in een situatie van financiële bestaansonzekerheid leeft, ervaart hij of zij chronische stress10. De effecten van chronische stress op een inwoner zijn groot: het tast het doen- en denkvermogen aan, waardoor zij moeilijker vooruitplannen, in actie komen of omgaan met tegenslagen. Met als gevolg dat inwoners in armoede vaker sociale uitsluiting en eenzaamheid ervaren en minder participeren in de samenleving. Naast deze mentale gevolgen, wordt ook de fysieke kant ook steeds meer zichtbaar. Denk aan mondzorg die vermeden wordt en opstapelt, de ondervoeding van ongedocumenteerden of het leven met de gordijnen dicht, de verwarming laag en schimmels in huis. Financiële bestaansonzekerheid heeft invloed op de gezondheid van inwoners.

8 Zie publicaties van Divosa, Nibud en SCP

9 Uit het rapport ‘Een zeker bestaan’ van de commissie sociaal minimum 10 Sendhil Mullainathan & Eldar Shafir: Schaarste

10

Veerkrachtig meedoen

Financiële bestaansonzekerheid heeft niet alleen grote gevolgen voor de individuele inwoner, het raakt alle facetten van de samenleving. Zo draagt het bij aan krapte op de arbeidsmarkt, hogere zorgkosten, afname van sociale cohesie en vertrouwen in de overheid, en hogere uitgaven aan schulden11. Figuur 2 visualiseert het effect op individu en maatschappij.

2.3 Oorzaken van (financiële) bestaansonzekerheid De gemeente Schiedam erkent dat financiële bestaansonzekerheid geen individuele uitdaging is. Natuurlijk heeft de inwoner zelf invloed en verantwoordelijkheid, en de combinatie van problematiek bij inwoners of gezinnen verschilt. Er is dus niet één oorzaak aan te wijzen. De focus van het beleid op het versterken van koopkracht en het bepalen van financiële bestaansonzekerheid aan de hand van koopkracht, biedt een te eenzijdige kijk op de oorzaken. En daarmee ook op de oplossingen, die vooral tijdelijk zijn en gericht op het (tijdelijk) verhogen van de koopkracht. Met deze eenzijdige kijk houden de kaders van de systeemwereld intergenerationele armoede en kansenongelijkheid in stand. Er is dan ook onvoldoende aandacht voor de diepgaande gevolgen, oorzaken en oplossingen van en voor financiële bestaansonzekerheid. Het verbreden van de kijk op de oorzaken van financiële bestaansonzekerheid, armoede of schulden, biedt ruimte om een ander startpunt aan te nemen: hoe kan de gemeente bijdragen aan een waardig leven voor alle inwoners?

2.4 Van kwetsbaar naar krachtig Dauha vertelt: “Als ik terugkijk naar hoe ik vroeger was en hoe ik nu ben: dat is echt een groot verschil. Ik was bang, leefde in angst. Nu ben ik vrij. Alsof ik uit een kooi ben ontsnapt. Een kooi van mijn eigen angst en beperkte middelen. Ik heb mijn zaken op orde, ik heb een nieuw netwerk. Ik merk hoe leuk ik het vind om met anderen om te gaan, om nieuwe mensen te leren kennen.” Marleen vertelt: “Er zijn zeker uitdagingen. Soms heb je nog maar €30 voor tien dagen. Dat is erg lastig, vooral met kinderen. Zij snappen niet altijd waarom er geen melk is, waarom er geen fruit is, waarom ze hetzelfde moeten eten als gisteren. Maar doordat je weinig geld hebt, word je ook creatiever. Het kan best leuk zijn om op zoek te gaan naar de koopjes en aanbiedingen. Zeker als het dan lukt om toch te kunnen kopen wat je nodig hebt. En al helemaal als het dan lukt om op dat moment wat meer in te slaan, zodat je vooruit kan. Maar het kan ook niet altijd. Dan helpen we elkaar. We ruilen boodschappen of geven elkaar eten.”

11 ‘Een zeker bestaan’ van de commissie sociaal minimum

11

Veerkrachtig meedoen

2.4.1 In de benadering van het individu Een waardig leven voor iedereen betekent ook het waardig benaderen van iedereen. Er wordt vaak gezegd dat het sociaal domein is bedoeld voor de “kwetsbare” inwoners. Zonder dat dit slecht bedoeld is, zorgt het ervoor dat individuele inwoners die ondersteuning ontvangen ook op die manier benaderd worden. Terwijl in alle inwoners een of meer kwaliteiten en/of krachten schuilt. Inwoners die weinig financiële middelen hebben, kunnen creatiever, opener en begripvoller worden. Bijvoorbeeld doordat zij lotgenoten opzoeken en daarmee een netwerk vergroten. En doordat zij slim omgaan met aanbiedingen en elkaar helpen of versterken. Of doordat zij zich open opstellen en hulp aannemen. Uiteindelijk leidt het ertoe dat zij, met behulp van de gemeente of het netwerk, veerkrachtig worden. Daardoor kunnen zij opener communiceren over de uitdagingen in het omgaan met geld en leren zij hun kinderen op vroegere leeftijd om op geld te letten. In het benaderen van inwoners door de gemeente is het van belang om het principe van gelijkwaardigheid voor ogen te houden, met oog voor de situatie en kwaliteiten van het individu. Het uitgangspunt is een gelijkwaardige samenwerking, waarbij de regie bij de inwoner blijft 12.

2.4.2 In de kenmerken van de stad De gemeente Schiedam werkt al jaren samen met Vlaardingen en Maassluis als het gaat om armoede en schulden. Deze samenwerking biedt voordelen, zoals efficiëntie en kostenbesparing in de uitvoering, maar zorgt er ook voor dat de focus op unieke kwaliteiten van de stad verloren gaat. Kwaliteiten die in de opgave van bestaanszekerheid goed van pas komen; zoals de organisatiekracht van het bedrijfsleven, integrale blik en een sterke netwerksamenwerking. Het is belangrijk de lokale activiteiten meer in gezamenlijkheid te organiseren vanuit de opgave bestaanszekerheid, en de kwaliteiten van de stad in te zetten in de lokale aanpak.

2.4.3 In de samenwerking tussen partijen Om armoede duurzaam te bestrijden moeten verschillende overheden (nationaal, regionaal, lokaal) het armoedevraagstuk breed benaderen. Dit volgt ook uit de adviezen van recente onderzoeken over armoede in Schiedam (Armoedemonitor 2023, Evaluatie regionale visie armoede en schulden 20192023 en het Rekenkameronderzoek in Schiedam). Het is belangrijk dat de gemeente integraal samenwerkt. Dat geldt voor de verschillende afdelingen binnen de gemeente, maar ook met andere overheden en partners. Daarnaast heeft de gemeente een onderhoudende en faciliterende rol in het het contact tussen partners en inwoners.

12 Inzichten uit de wetenschappelijk onderbouwde aanpak Mobility Mentoring ® en de aanpak: Stress-sensitief werken in

het sociaal domein van Nadja Jungmann.

12

Veerkrachtig meedoen

3

Lokale aanpak: aandacht voor kracht en creativiteit

3.1 Versterken wat er al is De gemeente Schiedam heeft veel initiatieven en activiteiten op het gebied van bestaanszekerheid. Ook is er aandacht voor de invloed van het werk- en leefklimaat en is er in de dienstverlening en het onderwijs aandacht voor de ervaren geldstress van inwoners. Door dit samen te brengen in een lokale aanpak, is de inzet gerichter en kunnen verschillende beleidsvelden (sociaal domein, wonen, mobiliteit, economie) elkaar versterken. De gemeente zet niet zozeer in op andere activiteiten, maar op het versterken wat er al is. De huidige cijfers tonen voorzichtig aan dat we de goede kant op bewegen, dit willen we vasthouden en verbeteren. Nationaal programma leefbaarheid en veiligheid Een belangrijke ontwikkeling is het Nationaal programma leefbaarheid en veiligheid (hierna: NPLV), dat in de zomer van 2022 is gestart. De relatie met het NPLV en bestaanszekerheid is groot. De Schiedamse wijken Nieuwland en Oost zijn onderdeel van dit programma om in 20 jaar de leefbaarheid en veiligheid te verbeteren. Waardoor het goed verblijven is, iedereen de taal leert en goed onderwijs krijgt met uitzicht op een baan, waar jongeren weerbaar zijn en goede keuzes maken en waar veel aandacht is voor een gezonde leefstijl.

Verder beoogt de gemeente met het NPLV dat mensen schuldenvrij zijn en een goed inkomen hebben, zodat zij een stabiele en toekomstgerichte basis kunnen opbouwen. Dauha vertelt: “Er zijn al veel mogelijkheden in Schiedam. De regeling voor kinderen, het fietsenplan, de Rotterdampas. Maar die zijn niet altijd toegankelijk en bereikbaar. Misschien kan de gemeente nog meer informeren: welke hulpverlening is er, welke organisaties zijn er? En de gemeente kan lotgenoten zoals ikzelf inzetten om bijvoorbeeld vrouwen met angsten te benaderen. Om de stap naar de gemeente of hulpverlening te verlagen.”

3.2 Sociale relaties en netwerk Het leven met geldstress werpt een schaamtegevoel op. De drempel om hulp te vragen is hoog, waardoor geldstress en de gevolgen ervan oplopen. Daarnaast zorgt het ervoor dat een inwoner, of diens kinderen, niet of verminderd kunnen deelnemen aan de maatschappij. Dit kan leiden tot eenzaamheid en sociale uitsluiting. Malika vertelt: “In 2013 bleef iedereen binnen in Groenoord. Er waren problemen, maar je zag ze niet. Wij (Bibi en ik, red.) zagen op een gegeven moment kinderen zonder schoenen in de speeltuin, of met kapotte en dunne kleding terwijl het winter was. Toen zijn we contact gaan zoeken. We zijn gaan praten met mensen, deelden ijsjes uit in de speeltuin en kwamen zo met gezinnen uit de buurt in contact. Nu is er veel meer cohesie in de wijk.”

3.2.1 Wat de gemeente al doet Vanuit de kadernota sociaal domein en bijbehorende uitvoeringsplannen wordt beoogd dat Schiedammers anderen kunnen ontmoeten en een netwerk vormen.

13

Veerkrachtig meedoen

Daarbij is het belangrijk dat mensen elkaar kunnen ontmoeten. En dat mensen vaardigheden hebben om contact te leggen, en zo nodig ondersteuning ontvangen om deze vaardigheden te ontwikkelen. Activiteiten en inspanningen vanuit de gemeente om dit te bereiken zijn onder andere:  de subsidies welzijn;  de wijkbudgetten en -coördinatoren;  de KLiK-vrijwilligers;  de maatwerkvoorzieningen Wmo zoals begeleiding, buurtcirkels, respijtzorg en voorzieningen voor mantelzorgers;  het vergroten van zichtbaarheid en bespreekbaarheid van geldstress en de effecten;  de vindbaarheid van inkomensondersteunende regelingen. Ook zoekt de gemeente actief de samenwerking op met partners in de stad. Deze samenwerking in combinatie met de vindingrijkheid van de stad heeft partners geïnspireerd om te werken aan de tentoonstelling ‘uit armoede’. Ook zijn inwoners geïnspireerd door Warm Rotterdam en werken zij aan het opzetten van netwerken.

3.2.2 Waar de gemeente mee aan de slag gaat Aanvullend zet de gemeente verder in op onderstaande zaken:  Via sport- en hobbyverenigingen, religieuze instelling en via de wijkondersteuningsteams op zoek gaan naar bestaande netwerken en de mogelijkheden van de wijkbudgetten daar onder de aandacht te brengen.  Periodiek in gesprek met partners in de stad om door hen gegenereerde ideeën op te halen en een ondersteunende rol te bieden in andere netwerken, maar ook als gesprekspartner in het versterken van het aanbod van de gemeente.  Faciliteren van periodiek stadsdialogen over geldstress waar iedereen welkom is. Zowel inwoners als subsidiepartners, gemeente, woningcorporaties, en anderen.  Doorlopende campagne starten om armoede en de gevolgen van armoede een gezicht te geven.  Het verankeren van de integrale blik op armoede in de beleidsontwikkeling van alle afdelingen in de gemeente Schiedam.

3.3 Wonen en mobiliteit Een dak boven je hoofd is een basisbehoefte. Langdurig leven met geldstress zet deze basisbehoefte onder druk, bijvoorbeeld in het (niet) betalen van huur of verwaarlozing van de woning of wijk. Daarnaast heeft het leefklimaat invloed op de beleving van schaarste. Een groene omgeving verruimt de blik en heeft een positieve invloed. Als mobiliteit een uitdaging is wordt de omgeving en wereld kleiner. En de focus op eigen situatie en geldstress groter. Marleen vertelt: “Je ziet aan onze straten dat hier veel arme mensen wonen. Het zijn vooral mensen net boven de ‘minima-grens’. Maar als je de straat oversteekt naar een andere wijk, zie het er gewoon beter uit. Het is daar zo netjes, heel mooi.”

3.3.1 Wat de gemeente al doet Vanuit de woonvisie zet de gemeente zich in voor groene, veilige en sterke wijken, met een divers en verduurzaamd woningaanbod. Het NPLV zet in op het verbeteren van woningen en stimuleren van meer gemengde wijken.

14

Veerkrachtig meedoen

Vanuit de mobiliteitsvisie zet de gemeente zich in voor een goede balans tussen wonen, groen en mobiliteit. Fysieke of financiële beperkingen mogen geen reden zijn om thuis te blijven of niet naar een bestemming te kunnen komen. Activiteiten en inspanningen vanuit de gemeente om dit te bereiken zijn:  een vruchtbare samenwerking met woningcorporaties;  de inzet van energiehulp en wijkenergiecoördinatoren;  een out-reachende aanpak van energiearmoede in de wijken Nieuwland en Oost;  het ‘fiets voor iedereen’ project, waarbij minima een opgeknapte fiets kunnen krijgen.

3.3.2 Waar de gemeente mee aan de slag gaat Aanvullend zet de gemeente in op onderstaande zaken:  De specifieke uitkering energiearmoede loopt af. Echter, in onze gemeente hebben inwoners structureel problemen met de energierekening. In afwachting van de rijksoverheid op een eventuele verlenging, zijn er kansen om via de wijkenergiecoaches andere ondersteuning van de gemeente in beeld te brengen bij inwoners.  De outreachende aanpak in Nieuwland en Oost is uitgewerkt in het nationaal programma. De lessen hiervan vertaalt de gemeente naar andere wijken.  Binnen de context van het nationaal programma is ruimte om nieuwe initiatieven te starten en te experimenteren. Wanneer deze succesvol zijn, kan de gemeente hiervan leren en ook toepassen in de hele stad.  Naast woningcorporaties kan de gemeente private verhuurders en verenigingen van eigenaren te betrekken in de maatschappelijke opgave, bijvoorbeeld via stadsdialogen en het netwerk van partners.

3.4 Welzijn Het leven met geldstress heeft een negatieve invloed op het welzijn van inwoners. Het is aangetoond dat de gezondheid van mensen met een laag inkomen sneller verslechtert dan van mensen met hogere inkomens13. Met als gevolg dat ze vaker gezondheidsproblemen hebben die hen beperken in hun dagelijks leven, en dat ze minder lang leven. Tegelijkertijd zijn welzijnsorganisaties, huisartsen en tandartsen een vindplaats voor mensen in verborgen armoede (die nog niet in beeld zijn). “Door mijn ex-man heb ik een lange periode in armoede geleefd. Hij gaf al het geld uit aan sigaretten, drugs en had een gokverslaving. Daardoor moest ik voor mijn twee kinderen en mijzelf zorgen voor €5 per week. Soms per twee weken. Dat is heel moeilijk. In onze cultuur is het schaamtegevoel om niet rond te kunnen komen groot. Zeker voor mannen. Hij wilde bijvoorbeeld niet dat ik naar de voedselbank ging. Ik heb heel lang niks gedaan, maar ik kreeg er mentaal te veel last van. Ik kon niet meer. Toen ging ik naar de huisarts, en zij vertelde mij dat ik psychisch mishandeld ben. Via de huisarts ben ik bij een maatschappelijk werker gekomen. Zij was heel prettig, en hielp meerdere moslimvrouwen. Want je merkt dat moslimvrouwen heel bang zijn voor instanties. Bijvoorbeeld bij Veilig Thuis dacht ik altijd: ‘ze pakken mijn kinderen af’. Dus ga je er niet naartoe.

De maatschappelijk werker hielp mij enorm. Zij en de psycholoog bij wie ik een traject heb gedaan hebben mij geholpen mijn angsten te overwinnen.”

13 RIVM: Cijfers en feiten over de relatie tussen armoede en gezondheid

15

Veerkrachtig meedoen

3.4.1 Wat de gemeente al doet Vanuit de kadernota en bijbehorende uitvoeringsplannen wordt beoogd dat Schiedamse jeugd veilig opgroeit en dat Schiedammers voor hun persoonlijke gezondheid en een gezonde leefstijl zorgen. Ook in het NPLV wordt nagestreefd dat inwoners zich veilig voelen en wordt ingezet op een verbeterde gezondheid van inwoners. Activiteiten en inspanningen vanuit de gemeente om dit te bereiken zijn:  het gezondheid en actief leven akkoord (hierna: GALA);  subsidies welzijn;  jongerenwerk;  ondersteuning van de wijkondersteuningsteams;  het uitvoeringsplan zorg en veiligheid.

3.4.2 Waar de gemeente mee aan de slag gaat Aanvullend zet de gemeente in op onderstaande zaken:  Het netwerk rondom gezondheid (via GALA en het regionaal integraal zorgakkoord (Riga)) meer benutten in het verspreiden van informatie over regelingen en verhalen van ervaringsdeskundigen. Daarin worden ook de huisartsen, tandartsen en andere gezondheidspartners betrokken.  Aandacht voor geldstress van inwoners bij partners vergroten, zodat zij het herkennen en weten naar wie zij kunnen doorverwijzen/hoe zij hierop kunnen handelen.

3.5 Werk, onderwijs en inkomen Meedoen aan de maatschappij werkt activerend en geeft een individu zingeving. Dit kan in de vorm van betaald werk, maar dat hoeft niet. Ook vrijwilligerswerk, onderwijs en dagbesteding zijn varianten van participatie met hetzelfde effect. Het ontbreken van participatie heeft het tegenovergestelde effect. Malika vertelt: “Samen de tentoonstelling doen was bijzonder. We halen echt veel kracht uit elkaar, en elkaars verhaal. Daarom willen we graag nog meer samenwerking met andere organisatie in de wijk. Met de voedselbank bijvoorbeeld. Die is nu echt ver weg voor sommige mensen en daarom gaan ze niet. Een mooi voorbeeld: een van de museumdocenten werkt ook op een school, en zij hadden na de Koningsspelen veel eten over. Dat kon niet naar de voedselbank, omdat de verpakking al geopend was. Wij konden het in de wijk verspreiden, en daar hebben we echt van genoten. Dat willen we graag nog meer doen voor mensen uit de wijk.”

3.5.1 Waar de gemeente mee aan de slag gaat Of iemand kan werken of participeren hangt niet alleen af van de individuele vaardigheden. Vanuit de kadernota sociaal domein zet de gemeente in op het vergroten van de eigen (veer)kracht van de inwoners en op dat meer Schiedammers aan het werk zijn. Vanuit de strategische educatie agenda zet de gemeente in op gelijke ontwikkelkansen voor elk kind. Vanuit de economische visie zet de gemeente in op brede welvaart voor de stad en regio door een sterk toekomstbestendig economisch vestigingsklimaat. Vanuit het NPLV wordt beoogd dat meer inwoners aan het werk zijn. Activiteiten en inspanningen vanuit de gemeente om dit te bereiken, zijn onder andere:  subsidies welzijn;  maatwerkvoorzieningen Wmo;

16

Veerkrachtig meedoen

   

voor- en vroegschoolse educatie; het verschaffen van schoolspullen; de inzet op taalontwikkeling (Taalvaardig Schiedam); het in kaart brengen van behoeften werk en onderwijs (vanuit werkgeveroogpunt).

3.5.2 Waar kansen liggen Aanvullend zet de gemeente in op onderstaande zaken:  Het ambitieplan Taalvaardig Schiedam is recent herijkt. In de uitvoering van activiteiten zijn kansen om gezamenlijk op te trekken.  De economische sector helpen met het aanbieden van programma’s voor werknemers met financiële problemen.  Gezamenlijk met Stroomopwaarts een aanpak specifiek op de groep ‘werkende armen’ ontwikkelen.

3.6 Financiën Het leven in schaarste zorgt voor geldstress. Door geldstress wordt het doen- en denkvermogen van inwoners aangetast. Met als gevolg dat zij moeilijker gezonde financiële keuzes maken, in actie komen of vooruitplannen. Vaak leidt dat vervolgens tot meer geldstress en meer problemen. Door financiële tegemoetkoming, of armoedeverzachting, krijgen inwoners meer (mentale) ruimte om aan de slag te gaan met hun uitdagingen. Tegelijkertijd behouden zij de urgentie om slim met middelen om te gaan. Dauha vertelt: “Mijn dochters wonen allebei nog thuis, allebei volgen ze onderwijs (studie/school) en werken ze. Ik ben er trots op dat ik ze heb geleerd dat je geld in de gaten moet houden: let op prijzen, dit is een hoog bedrag of laag bedrag, dit kan wel/niet. Zij kijken nu met die bril en dat heb ik ze geleerd. Op basis van mijn eigen ervaringen, niet op basis van een cursus of zoiets. Daar ben ik trots op. De jongste is wel eens snel door haar eigen verdiende geld heen gegaan en dan zegt ze: ‘Mama, mag ik ook een keer?’ En dat kan nu ook een keer.”

3.6.1 Wat de gemeente al doet Het regionale beleid via Stroomopwaarts richt zich op het verstevigen van preventie, vroegsignalering en nazorg, activerend beleid met extra aandacht voor jongeren en kinderen en laagdrempelige en vindbare voorzieningen. De volgende ambitie staat centraal: “Met het armoedeen schuldenbeleid willen we eraan bijdragen dat alle inwoners kunnen ronkomen, meedoen en schuldenvrij zijn. Iedereen heeft recht op een menswaardig bestaan. Er is recht op hulp bij rondkomen en het oplossen van financiële problemen.” Vanuit de kadernota en bijbehorende uitvoeringsplannen wordt beoogd dat Schiedammers financieel kunnen rondkomen en dat Schiedamse jeugd ondanks lager inkomen in het gezin kan meedoen in de samenleving. Activiteiten en inspanningen vanuit de gemeente om dit te bereiken, zijn onder andere:  de armoedeverzachtende en preventieve maatregelen en de schuldhulpverlening (zie regionaal beleid);  het ontwikkelen van (digitale) vaardigheden en geletterdheid vanuit de subsidies welzijn en het ambitieplan Taalvaardig Schiedam;  de communicatiecampagne ‘Hoe ga ik dat betalen dan?’;  de activiteiten en trainingen in administratie via de subsidies welzijn;  de samenwerking en versterking van lokale partners op gebied van armoede.

17

Veerkrachtig meedoen

Daarnaast biedt de gemeente minima aan om de Rotterdampas voor €5 aan te schaffen, waarmee ze kortingen op veel uitjes hebben, en via het jeugdsportfonds mogelijkheden om kinderen (goedkoop) te laten sporten.

3.6.2 Waar de gemeente mee aan de slag gaat Aanvullend zet de gemeente in op onderstaande zaken:  Dienstverlening versterken, door middel van het aanpassen van de communicatie en inrichting van ruimten en het trainen van professionals (bij de gemeente en partners).  De vindbaarheid van regelingen kan vergroot worden door ook via partners en andere afdelingen de regelingen van de gemeente onder de aandacht te brengen.  Een campagne over het signaleren van geldstress.

18

Veerkrachtig meedoen

4

Een andere kijk op armoede

4.1 Uitgangspunten De activiteiten die in hoofdstuk drie worden omschreven worden versterkt door het armoedevraagstuk anders te benaderen. Alleen activiteiten organiseren is niet voldoende, het vraagstuk vraagt een andere kijk van de gemeente en van haar partners. Dit hoofdstuk beschrijft wat deze andere kijk inhoudt en hoe de gemeente dit samen met haar partners op het gebied van bestaanszekerheid wil bereiken. Het tweede hoofdstuk beschrijft de benadering van de problematiek rondom bestaansonzekerheid en armoede. Deze nieuwe benadering leidt tot de volgende uitgangspunten: 1. 2. 3. 4. 5.

We zetten in op anti-stigmatisering van mensen in armoede/bestaansonzekerheid. We benaderen inwoners vanuit de positie van gelijkwaardigheid en zijn bewust van en houden rekening met (verschillen in) de individuele kwaliteiten en leefwereld. We versterken de dienstverlening en communicatie van de gemeente door meer rekening te houden met de (geld)stress van inwoners. We benaderen vraagstukken integraal en vinden aansluiting bij verschillende beleidsvelden. We werken nauw samen met onze partners in de stad en betrekken de participatieraad regelmatig.

De uitgangspunten gelden in verschillende maten voor alle afdelingen binnen de gemeente. Zowel de ambtelijke organisatie als het bestuur. En zowel financiën, communicatie en juridische zaken als beleid en uitvoering. Het hanteren van deze vijf uitgangspunten vraagt (in sommige gevallen meer dan in andere) een aanpassing in hoe men werk vormgeeft en uitvoert.

4.2 Hoe versterkt de gemeente de nieuwe grondhouding? Als individu en organisatie een andere benadering en houding aannemen, vraagt tijd en een gerichte sturing op de uitgangspunten. Om deze uitgangspunten te laten leven en beleven, zet de gemeente in op de volgende activiteiten.

4.2.1 Alliantie Een grote kracht van de gemeente Schiedam is het sterke netwerk van partners en organisaties in de stad. Middels een samenwerking van organisaties, initiatieven en belanghebbenden kan gezamenlijk meer ingezet worden op de bestrijding en voorkoming van bestaansonzekerheid en op het tegengaan van sociale uitsluiting. Partners kunnen zich aansluiten bij de alliantie. Om de alliantie te bestendigen, wordt een manifest opgesteld waarin de vijf uitgangspunten terugkomen. Als de gemeente, verschillende organisaties en individuen zich hierachter scharen, worden de uitgangspunten meer geleefd en beleefd. Na het opstellen van het manifest, kan via het netwerk ook op het niveau van activiteiten, inspanningen en kennisuitwisseling meer samengewerkt worden.

19

Veerkrachtig meedoen

4.2.2 Ervaringsverhalen De kracht van ervaringsverhalen is groot. Een duidelijk voorbeeld hiervan is de tentoonstelling ‘Uit armoede’ in het stedelijk museum Schiedam. Het inzetten van verhalen kan mensen inspireren en aanzetten tot verandering. Ook verandering van hun kijk op mensen met weinig geld of in een bestaansonzeker leven. Door voort te bouwen op de tentoonstelling en het netwerk van de stad, worden meer ervaringsverhalen opgehaald. Dit kan schriftelijk worden uitgewerkt, zoals de ervaringen en quotes die verwerkt zijn in deze nota, of op andere manieren, zoals in de tentoonstelling of de film ‘Er is genoeg’. Het is daarnaast een middel om als gemeente de rol en invloed van ervaringsdeskundigen in de organisatie en bij partners aan te moedigen en te bestendigen.

4.2.3 Inspiratiesessies Een inspiratiesessie is een bijeenkomst waarin creativiteit, ideeën en beelden uitgewisseld worden. Het is een middel om te inspireren door frisse perspectieven, boeiende verhalen en innovatieve concepten. Bijeenkomsten bieden ruimte om te brainstormen en geïnspireerd te raken door anderen. Inspiratiesessies kennen verschillende vormen, bijvoorbeeld het uitnodigen van gastsprekers (experts of ervaringsdeskundigen), oefeningen die samenwerking en innovatie stimuleren en ruimte voor reflectie op de eigen rol en invloed. Om de uitgangspunten te laten leven en beleven, wil de gemeente inspiratiesessies organiseren. Voor de verschillende afdelingen binnen de ambtelijke organisatie (inclusief management), voor het bestuur van de gemeente, en voor partners uit de stad.

4.2.4 Ambassadeurs Ambassadeurs spelen een cruciale rol in het bewerkstelligen van een verandering. Het zijn mensen die vooroplopen en positief tegenover de verandering staan en anderen motiveren en activeren. Door ambassadeurs te betrekken, creëer je draagvlak en vergroot je de kans op succes. De gemeente gaat op zoek naar ambassadeurs binnen en buiten de gemeente. Ambassadeurs kunnen sturen op:  meer aandacht voor het thema bestaansonzekerheid;  de vijf geformuleerde uitgangspunten;  de inzet van ervaringsdeskundige kennis in teams en organisaties;  het inzetten en benutten van netwerken;  aandacht voor stress van inwoners in communicatie en inrichting van ruimten.

4.2.5 Stress-sensitief Beleid, en uitvoering van beleid, gaat doorgaans uit van inwoners die rationele en verstandige keuzes maken. En een inwoner die digitaal vaardig is. Stress-sensitieve dienstverlening is een werkwijze die rekening houdt met de invloed van chronische stress. Tegelijkertijd focust het op het eigen doen vermogen van inwoners en op leerdoelen (t.o.v. prestatiedoelen). En het biedt richtlijnen voor effectieve communicatie en stress-reducerende elementen bij ontmoetingsplekken met inwoners.

20

Veerkrachtig meedoen

Stress-sensitieve dienstverlening binnen het sociaal domein is uitgewerkt in diverse bouwstenen. De veronderstelde effecten op zelfredzaamheid van mensen zijn wetenschappelijk onderbouwd 14. De inzet van de bouwstenen leent zich zowel voor een volledige herinrichting als een stapsgewijze invoering in de dienstverlening. De gemeente Schiedam werkt in de uitvoering al stress-sensitief, maar kan dit uitbreiden door samen met het werkveld een methodisch kader (zie 4.2.6) te ontwikkelen. Zo is er naast een gedeelde visie (of manifest) ook een concrete aanpak. Inwoners worden gelijkwaardig en met gelijke rechten behandeld. In het streven naar zoveel mogelijk kansen voor inwoners, worden ongelijke situaties ongelijk behandeld. Gelijktijdig aan het ontwikkelen van het kader, kan de gemeente professionals nog beter trainen (ook bij partners en buiten het sociaal domein) op het herkennen van stress en door in te zetten op stress-sensitievere communicatie (naar inwoners) en inrichting van ruimten.

4.2.6 Integraal Schiedams afwegingskader Integraliteit vormt al jaren een fundamentele doelstelling binnen de dienstverlening in het sociaal domein. Toch zien we op basis van eerdergenoemde onderzoeken, dat deze integraliteit lastig van de grond komt. Het armoedevraagstuk heeft gelet op de diverse bronnen en factoren die van invloed zijn een ‘echte’ integrale oplossing nodig. Integraal beleid vooronderstelt dat de wereld gefragmenteerd is en er samenhang moet worden aangebracht om deze wereld goed te laten functioneren. Integraliteit is slechts functioneel en toepasbaar als er een gedeelde visie is op het voorliggende vraagstuk; welk gewicht legt het armoedeprobleem in de weegschaal van het geheel der dingen en wat is de positie hiervan in prioritering tijdens de opstelling van een integrale aanpak. Het sociaal domein kenmerkt zich door een grote mate van vrijheid in hoe deze afweging gemaakt wordt. Deze afweging gaat verder dan het organisatieniveau, zelfs op medewerkersniveau worden sociale problemen anders geïnterpreteerd.

De centrale vraag is: wanneer valt iets binnen constructief maatwerk, waarmee een duurzame oplossing samen met de inwoner wordt gecreëerd en wanneer is dit het niet? Het is nodig om samen met het brede voorliggende veld te werken aan een Integraal Schiedams afwegingskader, waarmee wij vastleggen hoe wij kijken naar voorliggende problematiek en hoe deze in de aanpak te prioriteren. Wij geven hiermee deze nota, maar ook de eerder beschreven kadernota’s een gedeelde lading. De gemeente Schiedam zal dit proces, gedurende de looptijd van deze beleidsnota, samen met het werkveld inrichten, uitvoeren en blijven verbeteren.

4.3 Overzicht Bovenstaande activiteiten staan centraal gedurende de eerste periode van de looptijd van deze nota, namelijk 2025-2028. Het effect en ervaringen met deze activiteiten worden tussentijds gemonitord en na afloop van deze periode wordt een rapportage opgeleverd. Hierin staat centraal in hoeverre de uitgangspunten beleefd worden door de organisatie en haar partners, en in hoeverre inwoners dit merken. In onderstaand overzicht is inzichtelijk gemaakt aan welke uitgangspunten de verschillende activiteiten bijdragen. De lijst is niet limitatief, er kunnen activiteiten worden toegevoegd of, met argumentatie, worden afgehaald.

14 Jungmann, N. (2020) Stress-sensitief werken in het sociaal domein (inzichten en praktische handvatten voor hulp- en

dienstverleners)

21

Veerkrachtig meedoen

Draagt bij aan Activiteiten

uitgangspunt

Inspiratiesessies over het thema armoede/bestaansonzekerheid15

1, 4 & 5

Verhalen van ervaringsdeskundigen inzetten

1, 4 & 5

Manifest vastleggen en laten ondertekenen door gemeentebestuur en

1 t/m 5

partners Ambassadeurs zoeken binnen en buiten de gemeente, zij:

1 t/m 5

-

Sturen op het inzetten en benutten van netwerken

2&5

-

Sturen op stress-sensitieve dienstverlening

2, 3 & 5

-

Sturen op aandacht voor het thema

4

armoede/bestaansonzekerheid -

Sturen op inzet van ervaringsdeskundige kennis in teams

Stress-sensitieve dienstverlening versterken middels diverse bouwstenen

2 2&3

-

Trainen van professionals

2&3

-

Richtlijnen voor stress-sensitieve communicatie en ruimten

3&5

Met partners opgesteld integraal Schiedams afwegingskader

2 t/m 5

15 De invulling kan per sessie verschillen. Enkele voorbeelden: een gastspreker uitnodigen (zoals Tim ’s Jongers of Nadia

Jungmann), een discussie tussen collega’s van verschillende afdelingen, ervaringsverhalen delen van inwoners of van consulenten/organisaties uit de stad

22