Bijlage Uitvoeringsplan handhaving 2023-2024

Uitvoeringsplan handhaving Participatiewet, IOAW en IOAZ 2023 - 2024

Juni 2023 Stroomopwaarts MVS

Inhoudsopgave

1

Inleiding

blz. 3

2

Hoogwaardig handhaven als uitgangspunt

blz. 3

3

Doelstellingen

blz. 3

4

Activiteiten

blz. 4

5

Verantwoording

blz. 7

Uitvoeringsplan handhaving Participatiewet, IOAW en IOAZ 2023 - 2024

Pagina 2

1. Inleiding In juni 2020 is het ‘Uitvoeringsplan Handhaving Participatiewet, IOAW en IOAZ 2020-2022” vastgesteld door de gemeenten Maassluis, Vlaardingen en Schiedam. In dit plan staat beschreven welke activiteiten worden ondernomen door Stroomopwaarts om rechtmatige uitkeringsverstrekking te bevorderen en oneigenlijk gebruik en misbruik te bestrijden. Het uitvoeringsplan is inmiddels verlopen. Op basis van de ‘Handhavingsverordening sociale zekerheid’ moet er door de colleges een nieuw plan worden vastgesteld voor de komende periode. De huidige regionale koers Handhaving Participatiewet loopt door tot 2025. Daarnaast gaat naar alle waarschijnlijkheid gaat per 1-1-2025 de nieuwe wet Handhaving Sociale Zekerheid in. Met deze nieuwe Handhavingswet vindt een herijking van het handhavingsinstrumentarium binnen de sociale zekerheid plaats. Er komt waarschijnlijk een gereedschapskist voor het sanctieregime voor het overtreden van de inlichtingenplicht. Hiermee wordt passend sanctioneren mogelijk. Om deze redenen is ervoor gekozen om het Uitvoeringsplan 2020-2022 te updaten aan de hand van de huidige ontwikkelingen en de evaluatie van de activiteiten in 2020-2022. De uitvoering van dit ‘Uitvoeringsplan Handhaving 2020-2022’ moet worden vormgegeven binnen de bestaande middelen en formatie en de Participatiewet is leidend.

Daarom zijn de activiteiten, die wij de komende jaren gaan inzetten, een combinatie van reeds bestaande activiteiten met een beperkt aantal nieuwe activiteiten.

2. Hoogwaardig handhaven als uitgangspunt De afgelopen jaren hebben wij gewerkt met ‘hoogwaardig handhaven’ als systematiek voor de uitvoering van het handhavingsbeleid. Dit is een erkende systematiek die door vrijwel alle gemeenten in Nederland wordt toegepast. Hoogwaardig handhaven blijft ook de komende jaren het uitgangspunt van de activiteiten, die wij gaan inzetten, op het gebied van handhaving. Hoogwaardig handhaven bestaat uit vier verschillende elementen die ieder op hun beurt bijdragen aan het vergroten van de nalevingsbereidheid van onze cliënten. Deze elementen zijn: 1. 2. 3. 4.

Tijdig informeren; Optimale dienstverlening; Vroegtijdig detecteren en controle op maat; Daadwerkelijk sanctioneren.

De eerste twee elementen zijn erop gericht om naleving te bevorderen door vroegtijdig te informeren en de dienstverlening aan de burger te optimaliseren (preventie). De laatste twee elementen zijn erop gericht misbruik tegen te gaan door te controleren op rechtmatigheid van de verstrekte bijstand en misstanden op te sporen en te sanctioneren.

3. Doelstellingen De ultieme doelstelling van het handhavingsbeleid is dat er geen misbruik of oneigenlijk gebruik plaatsvindt en dat er geen aanleiding is voor het opleggen van boetes en maatregelen. Het is niet realistisch om als doel te hebben om alle fraude te voorkomen. Daarom hebben wij de volgende doelstellingen geformuleerd om te meten of de activiteiten op het gebied van handhaving, dat wij gaan inzetten, ook de beoogde resultaten tot gevolg hebben: 1. Het openstaande bedrag aan fraudevorderingen wordt teruggebracht door middel van preventie en het eerder signaleren van fraude. Uitvoeringsplan handhaving Participatiewet, IOAW en IOAZ 2023 - 2024

Pagina 3

2. De incassoquote blijft minimaal 20%. Sociale incasso blijft een belangrijk onderwerp voor de komende jaren. 3. Wij streven ernaar alle IB-signalen binnen 8 weken af te handelen. 4. Wij zetten erop in om uitkeringen zoveel mogelijk rechtmatig te verstrekken. Hiervoor checkt de consulent een complete aanvraag op voorliggende voorzieningen. Cliënten, die kunnen werken, krijgen een RWO aangeboden, waardoor we voorkomen dat ze instromen in de uitkering. Bij mogelijke onrechtmatigheden wordt een bijzondere controle ingezet. Naast deze doelstellingen hebben wij een aantal subdoelstellingen geformuleerd. Het gaat om de onderstaande activiteiten en handhavingsonderzoeken die wij willen uitvoeren: Activiteit

Frequentie

Informatiemateriaal actueel houden/cliënten informeren

doorlopend

Optimaliseren dienstverlening

doorlopend

Bijzondere onderzoeken

200 per jaar

Preventie onderzoeken

250 per jaar

4. Activiteiten De vier elementen van hoogwaardig handhaven vormen een totaalpakket waarmee een zorgvuldige, systematische en gedegen aanpak op het gebied van handhaven wordt neergezet. De activiteiten in dit uitvoeringsplan komen voort uit deze vier elementen. Per element wordt beschreven welke activiteiten Stroomopwaarts gaat inzetten.

Tijdig informeren

Om te voorkomen, dat cliënten onbedoeld de fout ingaan, is het van belang om ze regelmatig voor te lichten en hierbij maatwerk te leveren. Maatwerk houdt in dat communicatie wordt toespitst op de doelgroep en de vraag van de cliënt. Stroomopwaarts wil cliënten dus zo goed mogelijk informeren over de spelregels met betrekking tot handhaving. Op het gebied van informatieverstrekking worden de volgende activiteiten ingezet: • Website Stroomopwaarts In 2019 is de nieuwe en verbeterde website van Stroomopwaarts de lucht ingegaan. Op de website staat zo eenvoudig mogelijk omschreven wat de rechten en plichten zijn die verbonden zijn aan een bijstandsuitkering. Ook staat uitgelegd wat fraude is en wat cliënten moeten doen om fraude te voorkomen. Cliënten kunnen er antwoorden vinden op veel gestelde vragen zoals: - Welke wijzigingen moet ik doorgeven om uitkeringsfraude te voorkomen? - Hoe werkt een onderzoek naar uitkeringsfraude? - Wat zijn de gevolgen als ik fraude pleeg? Verder zijn er op de site formulieren te vinden waarmee cliënten wijzigingen in hun situatie (inlichtingenplicht) kunnen doorgeven. Wij zorgen ervoor dat de informatie op de website actueel blijft. • Informatieve video De mogelijkheden voor het opnemen van een algemene video over rechten en plichten wordt onderzocht.

Op deze manier kunnen wij ook doelgroepen zoals laaggeletterden en cliënten, die de Nederlandse taal onvoldoende beheersen, goed van informatie voorzien. Deze video kan ook Uitvoeringsplan handhaving Participatiewet, IOAW en IOAZ 2023 - 2024

Pagina 4

worden afgespeeld in de wachtruimtes van de stadskantoren. Door de kosten voor het zelf ontwikkelen van een video en de nieuwe wetgeving die per 1-1-25 ingaat, wordt niet alleen gekeken naar het zelf ontwikkelen van een video maar ook naar beschikbare video’s bij bijvoorbeeld de Rijksoverheid en Steffie1. • Folder In 2023 is een folder opgeleverd met informatie voor cliënten waarin de rechten en plichten kort en bondig op een rij worden gezet. De folder geeft informatie over de inlichtingenplicht en beschrijft concreet wat cliënten moeten doen als er iets wijzigt in hun situatie. Ook wordt er uitgelegd hoe Stroomopwaarts cliënten kan ondersteunen bij het vinden van een betaalde baan. Betaald werk kan namelijk fraude op de langere termijn voorkomen. De folder gaat verstrekt worden bij het eerste contact met de cliënt maar zal ook op andere momenten tijdens het re-integratietraject verstrekt worden. Het is van belang cliënten regelmatig te informeren over hun rechten en plichten. Deze folder wordt actief bijgehouden en vernieuwd indien dat nodig is op basis van wijzigingen in wet- en regelgeving. • Huisbezoek Als er signalen binnenkomen van (dreigend) misbruik of oneigenlijk gebruik van de uitkering starten de medewerkers bijzondere controle eerst een dossieronderzoek.

Mocht uit dit dossieronderzoek onvoldoende blijken of er sprake is van fraude dan wordt de cliënt uitgenodigd voor een persoonlijk gesprek. Het afleggen van een huisbezoek is een zwaar instrument en wordt pas ingezet wanneer het dossieronderzoek en het gesprek geen duidelijkheid geven en aanvullend onderzoek nodig is. Een huisbezoek is ook een gelegenheid om cliënten nogmaals te informeren over hun rechten en plichten. Hiermee kunnen we voorkomen dat de desbetreffende persoon op termijn overgaat tot misbruik of oneigenlijk gebruik. Bij een huisbezoek werken de medewerkers bijzondere controle met een formulier ‘gespreksbevestiging’. Dit houdt in dat de cliënt voor het binnentreden van de woning om toestemming wordt gevraagd en de reden van het huisbezoek wordt uitgelegd. De cliënt ondertekent ook de gespreksbevestiging om de toestemming vast te leggen. Het nieuwe protocol huisbezoek wordt deze periode geïmplementeerd en geëvalueerd.

Optimale dienstverlening

Een goede service en optimale dienstverlening is van groot belang om cliënten te stimuleren de regels na te leven. Sinds de doorontwikkeling wordt gewerkt met multidisciplinaire teams wat bijdraagt aan een optimale dienstverlening. Door onnodig ingewikkelde stappen in onze dienstverlening weg te nemen, helpen wij de cliënten soepel door het proces. Wij willen de volgende activiteiten inzetten om onze dienstverlening te verbeteren: • Terugvordering en sociale incasso In het ‘Activiteitenplan armoede en schulden 2020-2023’ wordt gesproken over ‘sociale incasso’. Sociale incasso houdt in dat wij bij de incasso van een vordering of een andere verplichting rekening houden met andere leefgebieden zoals werk, wijkteam of de eigen rol van de gemeente en Stroomopwaarts als schuldeiser. Ook hebben wij oog voor ‘niet-willers’, ‘niet-kunners’ en ‘niet-lukkers’ en passen wij onze dienstverlening hierop aan door maatwerk te leveren bij het vaststellen van betalingsregelingen. Sociale incasso is een belangrijk onderdeel van onze dienstverlening. We sturen op meer maatwerk door vernieuwde werkinstructies en handvatten voor onze medewerkers. We willen onze kpi behouden op 20% incasso of hoger voor alle drie de gemeentes. We gaan een jaarlijkse check doen op verjaring bij oudere zaken.

Vroegtijdig detecteren en controle op maat

Het komt natuurlijk voor dat cliënten bewust of onbewust fraude plegen. Daarom controleren wij het recht op uitkering door signalen van misbruik en oneigenlijk gebruik te onderzoeken. Er komt een werkinstructie waarin wordt opgenomen wanneer een bijzonder of preventief 1

Steffie helpt je verder!

Uitvoeringsplan handhaving Participatiewet, IOAW en IOAZ 2023 - 2024

Pagina 5

onderzoek in moet worden gezet. Deze signalen komen binnen als cliënten zich melden voor een uitkering, uit structurele bestandsvergelijkingen, tips van medewerkers en (anonieme) meldingen uit de maatschappij via de kliklijn. Het aantal meldingen dat binnenkomt op de kliklijn wordt geregistreerd. • Projectmatige controles/ data gestuurd handhaven Wij blijven projectmatige controles inzetten op basis van specifieke cliëntkenmerken die een aanwijzing vormen voor mogelijk misbruik of oneigenlijk gebruik. Wij gaan data gestuurd handhaven vaker inzetten door gebruik te maken van data-analyse onderzoeken. Daarmee kan risico op fraude eerder herkend worden en kunnen wij sneller ingrijpen. Ook kunnen wij fraudeonderzoeken gerichter inzetten waar de risico’s het grootst zijn waardoor onnodig onderzoek voorkomen kan worden. Uiteraard wordt hierbij de geldende wet- en regelgeving van de privacy van de burger, zoals de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en SUWI-wetgeving, in acht genomen. Het is ook goed om te realiseren dat een signaal van een computer niet direct zal leiden tot het beëindigen van een uitkering maar het signaal levert een startpunt voor een onderzoek. Wij gaan onder andere controleren op de volgende kenmerken: a.

Inkomsten parttime werk à Bij personen met inkomsten uit arbeid onderzoeken wij enerzijds of alle inkomsten gemeld worden en anderzijds of het aantal arbeidsuren en daarmee het inkomen verhoogd kan worden. b. Onderhoudsplicht/gezamenlijke huishouding à Als er sprake is van een alleenstaande (ouder) bij wie tijdens de bijstandsverlening een kind geboren wordt dan doen we onderzoek naar een mogelijke gezamenlijke huishouding. c. Vermogen buitenland à Cliënten, die zich melden voor een bijstandsuitkering, worden getoetst op eigen vermogen. Hierbij is het de verantwoordelijkheid van de cliënt om alle relevante informatie aan te leveren. Op basis van deze informatie gaat Stroomopwaarts vervolgens beoordelen of er recht is op een bijstandsuitkering. Het komt voor in de praktijk dat cliënten buitenlands vermogen niet aangeven bij hun aanvraag.

Daadwerkelijk sanctioneren

Wij doen er alles aan om overtredingen te voorkomen maar als de regels overtreden worden dan moeten er consequenties volgen. Voorlichting over de regels en consequenties hebben alleen effect als wij er ook naar handelen en hier open en transparant over zijn. Alleen door cliënten te informeren over sancties en deze sancties consequent door te voeren, kunnen wij ervoor zorgen dat cliënten minder snel de fout ingaan. Om deze reden heeft Stroomopwaarts een boetebeleid en een maatregelbeleid. Daarom zetten wij de volgende activiteiten in: • Fraudevordering (Participatiewet) Fraude mag niet lonen en wij treden adequaat op als misbruik of oneigenlijk gebruik is vastgesteld. Het is ook een wettelijke verplichting dat fraudevorderingen worden teruggevorderd. Wij vorderen het volledige bedrag terug, tenzij de maatschappelijke gevolgen niet acceptabel zijn. • Verzuim- en maatregelteam Sinds begin dit jaar is het verzuim- en maatregelteam actief wat erop gericht is om ; -kandidaten in verzuim bij het assessment te (her) activeren om (opnieuw) naar het assessment te gaan. -kandidaten over te dragen aan team participatie (bij gebleken ongeschiktheid deelname assessment na onderzoek dossier en de inzet van een individueel gesprek).

-kandidaten over te dragen aan team werkgeversdienstverlening (matchmakers) wanneer de kandidaat reeds parttime werk heeft en er mogelijkheden zijn tot uren uitbreiding en/of aanvaarding aanvullend werk. Uitvoeringsplan handhaving Participatiewet, IOAW en IOAZ 2023 - 2024

Pagina 6

Er wordt een maatregel opgelegd als daar een aanleiding voor is. In 2023-2024 worden de resultaten van het verzuim- en maatregelteam gedocumenteerd en geëvalueerd. Het aantal maatregelen wordt gemonitord. Daarnaast willen we aansluiten bij de benchmark.

5. Verantwoording De huidige Regionale Koers Handhaving loopt tot 2025. Hierdoor is ervoor gekozen het huidige uitvoeringsplan ook tot 2025 te laten lopen. Tijdens het opstellen van de nieuwe Regionale Koers Handhaving en het bijbehorende plan zal het Uitvoeringsplan 2023-2024 worden geëvalueerd. Dit houdt in dat er begin 2025 verslag zal worden uitgebracht aan de gemeenteraden over de resultaten van dit uitvoeringsplan.

Uitvoeringsplan handhaving Participatiewet, IOAW en IOAZ 2023 - 2024

Pagina 7